Смешанная экономика

inLibrary
Google Scholar
Журнал:
Выпуск:
CC BY f
99-104
1

Скачивания

Данные скачивания пока недоступны.
Поделиться
Урунбаева , Ю., & Оринов , Б. (2024). Смешанная экономика. in Library, 1(1), 99–104. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/archive/article/view/35104
Юлдуз Урунбаева , Самаркандский институт экономики и сервиса

Самаркандский институт экономики и сервиса, доцент кафедры экономической теории, доктор философских наук по экономике

Crossref
Сrossref
Scopus
Scopus

Аннотация

В данной практической работе создается кроссворд по информации о смешанной экономике.


background image

http://web-journal.ru/

Часть-19_ Том-2_

Апрель -2024

ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ

99

ISSN:
3030-3680

ARALASH IQTISODIYOT

Urinboyeva Yulduz Pirnazarovna -

i.f.f.dok., dotsent

O’rinov Bunyodbek Dilshod o’g’li

Samarqand iqtisodiyot va servis instituti talabasi

Annotatsiya:

Ushbu amaliy ishda aralash iqtisodiyot haqida ma’lumot va

umga mos ravishda krasvord tuzilgan.

Аннотация:

В данной практической работе создается кроссворд по

информации о смешанной экономике.

Annotation:

In this practical work, a crossword puzzle is created according to

the information about the mixed economy.

Kalit so’zlar:

Aralash iqtisodiyot,

Aralash iqtisodiyotda tartibsizlik, Aralash

iqtisodiyotning ommaviy farovonligi.

Ключевые слова

: Смешанная экономика, Хаос в смешанной экономике,

Массовое благосостояние смешанной экономики.

Key words:

Mixed economy, Chaos in mixed economy, Mass welfare of

mixed economy.


Aralash iqtisodiyot

— hozirgi zamon bozor iqtisodiyoti modellaridan biri.

Aralash iqtisodiyot bozor iqtisodiyotining ri-vojlangan va demokratlashib, insoniy
tus olgan turi boʻlib, AQSH, Angliya va Fransiya kabi rivojlangan mamlakatlarga
xos. Aralash iqtisodiyot poliiqtisodiy tizim bulib, ijtimoiy yunaltirilgan bozor
iqtisodiyoti, kooperativ iqtisodiyot kabi modellardan oʻzining 3 jihati bilan ajralib
turadi: a) mulkiy xilma-xillik. Iqtisodiyotda yagona mulk monopoliyasiga urin
qolmaydi, xilma-xil mulkchilik yonma-yon rivojlanadi. Mulkchilikning 3 shakli
mavjud boʻlib, bular xusu-siy mulk, jamoa mulki va davlat mulkidan iborat buladi.
Xususiy mulkning individual (yakka) mulk shakli emas, balki kooperativ (shirkat)
shakli ustu-vorlik qiladi. Jamoa mulki esa ishchi va xizmatchilarning uziga yoki
ularning kasaba uyushmasiga karashli mulkdan tashkil topadi va xalq korxonalarida
oʻz ifodasini topadi. Bu korxonalardagi ishchi va xizmatchilar ham mulk sohibi, ham
mehnat axli hisoblanadilar.

Dav-lat mulki eng muhim, umummilliy ahamiyatga molik sohalar bilan

cheklanadi, uning doirasi xususiylashtirish asosida qisqarib boradi. Mulk
shakllaridan hech qaysisi monopol mavqeda boʻlmaydi. Iqtisodiyotda mulk
shakllarining muvo-zanati saqdanadi; b) xoʻjalik yuritish xilma-xilligi. Xoʻjalik


background image

http://web-journal.ru/

Часть-19_ Том-2_

Апрель -2024

ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ

100

ISSN:
3030-3680

yakka, shirkat, aralash tarzda yuritiladi. Xoʻjalik sub’ektlari xoʻjalik faoliyatini oʻz
mablagʻiga, qarz puliga tayanib yuritadilar, ular oʻrtasida ijara munosabatlari keng
tarqaladi. Yer, umuman, koʻchmas mulk va hatto, mashina-uskunalar ham ijara
asosida ishlatiladi, lizingning tur-li shakl va usullari keng qoʻllaniladi. Xoʻjalik
yuritish milliy doiradan chiqib baynalmilallashadi. Qoʻshma kor-xonalar, transmilliy
korporatsiyalar rivojlanadi, ochiq iqtisodiy zonalar tashkil topadi; v) xoʻjalik
faoliyati miqyosida muvozanatning taʼminlanishi. Yirik, oʻrta va kichik biznes
muvozanatli holatda rivojlanadi. Yirik korxonalar monopoliyasiga oʻrin qolmaydi.
Har bir biznes oʻz sohasida rivoj topadi. Yirik va kichik biznes munosabati, bir
tomon-dan, raqobat munosabati boʻlsa, ikkinchi tomondan sheriklik va hamkorlik
muno-sabatiga aylanadi. Muvozanatli holat raqobatga keng yoʻl ochadi,
monopoliyani cheklaydi. Shu sababli millionlab kor-xonalar yopiladi, oʻzaro
qoʻshiladi yoki yangidan ochiladi. Iqtisodiyot sub’ektlarining koʻpchilik boʻlishi
raqobatning ahamiyatini oshiradi. Aralash iqtisodiyot koʻp ukladlilikni talab etadi va
bozor talabi atroflicha oʻrganilib, bozorbop, yaʼni yaxshi sotiladigan tovarlar ishlab
chiqariladi; barcha ishlab chiqarish omillari unumdorlikni taʼminlash yoʻlida
mukammallashtirib boriladi. Samarali ishlab chiqarish hamma daromadlarni (ish
haqi, foy-da, renta, foiz) oshirish imkonini beradi. Chunki har bir omilning (yer,
mehnat va kapital) bergan iqtisodiy samarasi oshib boradi.

Ammo daromadlar tarki-bida mehnatdan keladigan daromad — ish haqi

gʻissasining ortib borishi yuz beradi. Aralash iqtisodiyotning ommaviy farovonlikni
taʼminlashdan iborat bosh umumlashtiruvchi qonuni bor va u iqtisodiyotning
ijtimoiy yoʻnalishini ifoda etadi. Bu qonunni ikki holat yuzaga keltiradi. Birinchi-
dan, mulk xilma-xil boʻlib, ozchilik qoʻlida toʻplanmay, koʻpchilikka tegishli boʻladi
va mehnat ahli ayni vaqtda mulk sohiblariga ham aylanadi. Ikkinchi-dan, mahsulot
va xizmatlarning koʻplab yaratilishi farovonlikni taʼminlashga yetarli boʻladi.
Daromadlar yuqori boʻlganidan ular tirikchilik sarfidan ortib qolib, pul va modliy
shakldagi jamgʻarmaga aylanadi. Shu bois milliy boylik tarkibida aholi mol-
mulkining hissasi ortib boradi. Hozirgi Aralash iqtisodiyotda iqtisodiy munosa-
batlarning aralash tarzda boʻlishi bo-zor va nobozor munosabatlarning uz-viy
qoʻshilib ketishiga olib keladi. Bozor munosabatlariga xos raqobat, foyda uchun
kurash, xususiy mulk hukmronligi, daromadlarning ishlab chiqarish omillaridan foy-
dalanish natijasiga bogʻliq boʻlish kabi belgilar bilan bir qatorda uzoq sheri-klik
asosida hamkor boʻlish, biznesda oʻz oʻrnini topib obroʻ orttirish, imijga ega boʻlish,
ishchi-xizmatchilarning mulkdorlarga aylanishi, xayr-sahovat qoidasiga binoan
nochorlarga doimo yordam berish kabi munosabatlar ham kamol topadi. Aralash


background image

http://web-journal.ru/

Часть-19_ Том-2_

Апрель -2024

ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ

101

ISSN:
3030-3680

iqtisodiyotda tartibsizlik va noaniqlik minimal darajaga tushadi, iqtisodiyot davlat
to-597monidan tartibga solinadi, iqtisodiy muvoza-natlar tezda tiklanib turadi.
Davlat daromadlarni qayta taqsimlab, minimal daromadlarni keskin pasayi-shiga
yoʻl bermaydi. Shu maqsadda qonun yoʻli bilan ish haqi minimumoʻ miqdori
belgilanadi. Davlat antimo-nopol si-yosat yurgizadi. Firmalarda marketing
xizmatining kuchli rivojlanishi bozorni chuqur oʻrganib, uning talabiga mosla-shish
imkonini bergani holda davlat ham iqtisodiyotni tartibga solib turganidan kuchli
iqtisodiy boʻhronlar va larzalar yuz bermaydi, iqtisodiy tanglik chuqur boʻlmaydi,
undan tezda va kam talofat bilan chiqiladi. Umuman olganda jamiyatda iqtisodiy va
ijtimoiy barqarorlik qaror topadi. Aralash iqtisodiyot bozor munosabatlarining
hozirchalik eng rivojlangan shakli sifatida yuzaga keladi. Uning yaqqol na-munasi
deb AQSH iqtisodiyotini olish mumkin. Iqtisodiy nazariyada Aralash iqtisodiyot
haqidagi qarashlar 20-asrning 20-yillarida paydo boʻlgan. Keyinchalik „xalq
kapitaliz-mi“, „demokratik kapita-lizm“, „ommaviy farovonlik jamiyati“,
„konvergensiya“ va boshqa konsepsiyalarda Aralash iqtisodiyot nazariyasi
takomillashtirildi.

Aralash iqtisodiyot, ishlab chiqarish jarayonining o‘zida uning o‘zgarmasi,

o‘zlashtirilishi va o‘zaro munosabatlarni o‘rganuvchi bir qaror tizimi hisoblanadi.
Bu tizimda, turli sohalarni o‘z ichiga olgan tadbirlar tomonidan kompaniyalar,
mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasidagi iqtisodiy munosabatlar samaradorligini
oshirishga qaratilgan.

Aralash iqtisodiyotning muhim xulosalari quyidagicha bo‘lishi mumkin:
1.Bozordan tashqarida o‘zgarishlar: Aralash iqtisodiyotda, kelajakda

bozorlarning o‘zgarishi va dunyodagi iqtisodiy holatlar kompaniyalar uchun
rivojlanish va yangiliklar barqarorligini kuchi yaratadi. Bu esa kompaniyalarning
bozor hisob-kitoblari, marketing strategiyalari va mahsulotlarini sifatini oshirish
uchun yangi imkoniyatlar yaratishda muhim rol o‘ynaydi.

2. Raqobat tizimi: Aralash iqtisodiyot, kompaniyalar uchun raqobatning o‘z

ichiga olgan yaxshi narxlarni ta’minlash, mahsulot sifatini oshirish va mijozlarni jalb
qilish uchun zarur bo‘limlarini rivojlantirish uchun muhimdir. Bu jarayonlar
korxonalar uchun raqobatguvohlik, foyda ko‘rsatkichi va samaradorlikni oshirishga
imkon beradi.

3.Tadbirkorlik va innovatsiyalar: Aralash iqtisodiyot kompaniyalarga

tadbirkorlik, inobat va innovatsiyalar ruhlari o‘zlashtirish uchun yordam beradi.
Kompaniyalar bu muhitda o'zlarini rivojlantirish, yangi texnologiyalar va
jarayonlarni qo‘llash orqali raqobatda saqlab qolish, foyda olish uchun zarurdir.


background image

http://web-journal.ru/

Часть-19_ Том-2_

Апрель -2024

ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ

102

ISSN:
3030-3680

4.Xalqaro munosabatlar va tijorat: Aralash iqtisodiyotda mamlakatlar

o‘rtasidagi tijorat va xalqaro munosabatlar kompaniyalar uchun yangi bozorlar
ochish, yangi mijozlar va xarajatlar bilan ishlash imkoniyatlarini yaratishda
muhimdir. Kompaniyalar bu tizimda xalqaro sanoat tizimlariga integratsiya olishadi
va o‘zlarini dunyodagi iqtisodiy jarayonlarga moslashadi.

Xulosa qilib aytadigan bo’lsak: Aralash iqtisodiyot kompaniyalar uchun

o‘zgaruvchan bozor sharoitlarida turli manfaatlarga ega bo‘lib, kompaniyalarga
foyda yaratish va raqobat tizimlaridan foydalanishga imkon beradi. Shuningdek, bu
tizim innovatsion rivojlanishni kuchi ko‘taradi va kompaniyalarga yangi
imkoniyatlar ochadi.

Quyidagi tayyorlangan krasvord aralash iqtisodiyot mavzusiga doir tuzilgan:

1.O’zbekistondagi tijorat banklaridan birining nomi.
2.Qishloq xo’jaligi faoliyatidan birining nomi.
3.Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi 2008-yilda bo’lib o’tgan bo’lib, AQSHda

banklarning..... kreditlarini qarzini qaytarish qobiliyati bo’lmaganlarga berilishi
oqibatida boshlandi.

4.Barcha turdagi tovar va xizmatlarni ayirboshlashda umumiy ekvivalent rolini

bajaruvchi maxsus tovar nima deb ataladi?

5.Davlat budjeti, mahalliy budjetlar mablag’lari va maxsus fondlardan jismoniy

va yuridik shaxslarga, boshqa davlatlarga beriladigan pul mablag’lari yoki natural
shakldagi yordam nima deyiladi.

6.2023-yildagi statistikada eng ko’p migrantlar istiqomat qiladigan davlat

qaysi?

7.O’zbekiston budjetidagi mablag’ni eng ko’p qaysi sohaga sarflaydi?
8.,,Osiyo yo’lbarslari“ nomini bilan mashhur davlatlardan birining nomi.
9.Dunyodagi eng qimmat va mashhur brend nomi.
10.Nomukammal raqobatning 3 turidan birining nomini toping.
11.Vakolatli davlat organlari tashqi savdo harakatlarini olib borish uchun

beriladigan ruxsatnoma.

12.Moddiy ahvoli qiyin yoshlarga bir martalik moddiy yordam ko’rsatish

imkoniyati...... da turadigan yoshlar uchun beriladi.

13.Aniq tanlangan tadbirkorlik ishining barcha bosqichlari tavsiflangan va

taxminiy hisob-kitob qilingan loyiha nima hisoblanadi.

14.Tadbirkorlik faoliyatining qishloq xo’jaligi sohalaridagi shakli.


background image

http://web-journal.ru/

Часть-19_ Том-2_

Апрель -2024

ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ

103

ISSN:
3030-3680

15.Tovarlarning iste’molchilarni biron-bir maxsulot yoki xizmatga bo’lgan

ehtiyojini qondirish layoqati.....deyiladi.

16.Turli xil mulklarning birlashmasi—bu......mulk deyiladi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. "Globalniy ustoy: Aralash iqtisodiyotning joriy va tushunchaga asoslangan

taftishlar" – Jeffrey D. Sachs: Bu kitobda iqtisodiyot universitet professori Jeffrey
Sachs koʻplab mamlakatlar orasidagi iqtisodiy aloqalarni o‘rganib boradi va qanday
qilib dunyo bozori biznesini ixtiyoriy o‘zgartirish mumkinligini taqriz qiladi.

2. Aralash iqtisodiyot tushunchalari va dasturlari" – David G. Blanchflower va

Andrew J. Oswald: Uchta bo‘limda bo‘lingan bu kitobda avtorlar global ish tizimlar,
mehnat bozorlarining o‘zgarishi, global moliyaviy to‘garaklar va rivojlanishga
yondashuv kabi mavzularni ko‘rinishi bilan mashhur.

https://worldlyjournals.com/index.php/IJSR/article/download/1302/1746

https://e-itt.uz/index.php/eitt/article/view/742






background image

http://web-journal.ru/

Часть-19_ Том-2_

Апрель -2024

ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ

104

ISSN:
3030-3680

No

1

Agrobank

2

Asalarichilik

3

Ipoteka

4

Pul

5

Subsidiya

6

Saudiya Arabistoni

7

Ijtimoiy

8

Singapur

9

Apple

10

Oligopoliya

11

Litsenziya

12

Yoshlar Daftari

13

Biznes Reja

14

Agrobiznes

15

Naflilik

16

Aralash


Библиографические ссылки

"Globalniy ustoy: Aralash iqtisodiyotning joriy va tushunchaga asoslangan taftishlar" – Jeffrey D. Sachs: Bu kitobda iqtisodiyot universitet professori Jeffrey Sachs koʻplab mamlakatlar orasidagi iqtisodiy aloqalarni o‘rganib boradi va qanday qilib dunyo bozori biznesini ixtiyoriy o‘zgartirish mumkinligini taqriz qiladi.

Aralash iqtisodiyot tushunchalari va dasturlari" – David G. Blanchflower va Andrew J. Oswald: Uchta bo‘limda bo‘lingan bu kitobda avtorlar global ish tizimlar, mehnat bozorlarining o‘zgarishi, global moliyaviy to‘garaklar va rivojlanishga yondashuv kabi mavzularni ko‘rinishi bilan mashhur. https://worldlyjournals.com/index.php/IJSR/article/download/1302/1746 https://e-itt.uz/index.php/eitt/article/view/742

inLibrary — это научная электронная библиотека inConference - научно-практические конференции inScience - Журнал Общество и инновации UACD - Антикоррупционный дайджест Узбекистана UZDA - Ассоциации стоматологов Узбекистана АСТ - Архитектура, строительство, транспорт Open Journal System - Престиж вашего журнала в международных базах данных inDesigner - Разработка сайта - создание сайтов под ключ в веб студии Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil - ilmiy elektron jurnali yuridik va jismoniy shaxslarning in-Academy - Innovative Academy RSC MENC LEGIS - Адвокатское бюро SPORT-SCIENCE - Актуальные проблемы спортивной науки GLOTEC - Внедрение цифровых технологий в организации MuviPoisk - Смотрите фильмы онлайн, большая коллекция, новинки кинопроката Megatorg - Доска объявлений Megatorg.net: сайт бесплатных частных объявлений Skinormil - Космецевтика активного действия Pils - Мультибрендовый онлайн шоп METAMED - Фармацевтическая компания с полным спектром услуг Dexaflu - от симптомов гриппа и простуды SMARTY - Увеличение продаж вашей компании ELECARS - Электромобили в Ташкенте, Узбекистане CHINA MOTORS - Купи автомобиль своей мечты! PROKAT24 - Прокат и аренда строительных инструментов