7-jadval
9
MTOZ ni epidemiologik va ijtimoiy omillarga bog'Iiq holda tarqalishi (sur'atda - foiz, maxrajda - mut-
loq son)
UDK:
616-071+616.1+613.83
GIYOHVANDLAR POPULYATSIYASIDA YURAK-QON TOMIR KASALLIKLARIGA
NISBATAN EPIDEMIOLOGIK
SHAROITLAR TAVSIFI.
8-CHI
AXBOROT:
GLIKEMIYA VA OQSIL ALMASHINUV1 BUZILISHLARINI EPIDEMIOLOGIK XLSl
SIYATLARI
RShTYoIM Andijon filial! va Andijon Davlat tibbiyot instituti
Tekshiruvda standart usullardan foydalanib va JSST
(1981)tavsiyalaridan kelib chiqib glikemiya naxorda va
tekshiruvchilar 75 gr. glyukoza qabul qilganlaridan keyin
1 va 2 soat utib aniqlandi. Bunda ortotoluidinli usuldan
foydalanildi.
1-
jadvalda
glikemiyaning
o’rta
darajalarini
giyohvandlar populyatsiyasida ifodalanishi ko’rsatilgan.
Ulardan
ko’rinadiki,
tekshirilgan
giyohvandlar
populyatsiyasida naxorgi glikemiya 94.32+21,66 mg% ni,
1 soatdan keyingi glikemiya 154,62 mg% ni va ikki
soatdan keyingi glikemiya 95,14 mg% ni tashkil etadi. Bu,
giyohvand bo’lmagan populyatsiyada olingan natijalarga
qiyoslaganda ancha yuqori ko’rsatkichlardir-ki, demak,
qandli diabetga moyillik tekshiriiganlarda yuqori ekanligi
e'tiborni tortadi yoki ularda metabolik sindrom /
insulinorezistentlikka moyillik ancha kuchli ifodalanadi.
2-
jadvalda glyukozaga tolerantlikning buzili- shini
(GTB) giyohvandlikka berilgan aholi orasida tarqalishi
ko’rsatilgan. Isbotlandiki, GTB umumiy 20-45 yoshli
giyohvandlar populyatsiyasida 36,52 foiz darajada
aniqlanadi, GTB 1 soatdan keyingi ko’rsatkichi - 22,35
foizni, 2 soatdan keyingisi - 11,64 foizni; GTB ni 1 va 2
soatdan keyingi dara- jasi esa 8,10 foizni tashkil etib
tarqalish bilan ku- zatiladi (Pl-P2< 0,05; Pl-P3< 0,001; Pl-
P4< 0,001;).
Biz, glikemiya va boshqa o’rganilgan xatarli omillar
o’rtasidagi korrelyatsion bog’lanishlik xususiyatlarini
ham o’rganib chiqdik (3-jadvai). Olingan natijalar
bo’yicha, ma'lum bo’ldiki, o’rganilgan xatarli omillar
(XO) o’rtasidagi korrelyatsion bog’lanishlik bir xil
ifodalanmaydi
va
turlichadir.
Umuman,
barcha
koeffitsientlar (3-jadval) orasidagi to’g’ri.
korrelyatsion bog’lanishlik ishonchli yoki ular
o'rtasida o'zaro uzviy bog'liqlik giyohvandlar po-
pulyatsiyasida kuchli ifodalangan. Maxsus tahlil- lar bilan
giyohvandlar populyatsiyasida umumiy oqsilning qonda
o'zgarishlari o'rganildi va baho- landi. Bu xaqdagi
ma'lumotlarimiz 4-jadvalda mu- jassamlashtirilgan.
Olingan natijalar dalolatlaydi- larki (4-jadval) oQsil
almashinuvi buzilishi aksa- riyat gipoproteinemiya va
juda kam miQdorda giperpro-teinemiya ko'rinishida
namoyon bo'ladi. Aksariyat 20 yoshgacha va 45 yoshdan
o'tganlarda yuqori ko'rsatkichlar bilan bu jarayonni sodir
bo'lishi kuzatiladi.
MTOZ ni tarqalishi
20-45 yoshli giyoh-
vandlikka berilgan aholi
(N=590)
11,5
20,7*
12,0™
13 6***
68
122
71
198
52,0***
39 8***
53 9***
307
235
318
MamasoHyev N.S.,
Umurzakov О. T.,
Oripov Sh. Yu.,
Urinboyev U.,
Yuldashev R.N.
‘Delator axbtfotromasi, 2011, 3, Samarqand
1-jadval
10
Giyohvandlarda glikemiyaning o’rtacha darajalari
Muddati
Darajasi
Bir vaqtli epidemiologik tekshiruv
(n=590)
M
± m
Naxorgi glikemiya (mg%)
94,32
21,66
1 soatdan keyingi glikemiya (mg%)
154,62
48.18
2 soatdan keyingi glikemiya (mg%)
95,14
41,86
2-jadval
Giyohvandlarda GTB ni tarqaiishi
Tekshirilgan aholi _______________ GTB ni tarqaiishi (foiz), n=590 ______________
guruhi
GTB umuman
GTB 1 soatdan
keyin
GTB 2
soatdan keyin
GTB 1 va 2 soatdan
key in
P
20-45 yoshli
P
I
-P
2
<0,05
giyohvandlikka
36,22
22,35
11,64
8,10
P
r
P
3
<0,01
berilgan aholi
P!-P
4
<0,0001
3-
jadval
Giyohvandlar populyatsiyasida glikemiya, ijtimoiy va epidemiologik xatarli omillararo korrelyativ
bog’lanishlik koeffitsientlari
Ijti-moiy XO
MTOZ
Ita epidxatar omil
2tadan ziyod epidxatarli
omil
Ijtimoiy XO
MTOZ
Ijtimoiy XO
A
MTOZ
0.78*
-
Ita epidxatarli omil
0.42**
0.53*
-
2tadan ziyod
0,2*
0.4*
-
-
epidxatarli omil
Naxorgi glikemiya
0.3*
0.10*
0,13*
0.54*
-
1 soatdan keyingi
0.21*
0,17*
0,25*
0,17*
0,24*
0,40*
glikemiya
2 soatdan keyingi
0.27*
0.24*
0.32*
0.18*
0.55*
0,42*
glikemiya
4-
jadval
Giyohvandlikka chalingan aholi guruhlarida oqsil almashinuvining buzilishini aniqlanishi
Yosh gu-
ruhlari
N
Umumiy oqsil
Gipoproteinemiya
Normaproteinemiya
Giperproteinemiya
Mutloq
sonda
Foizda
Mutloq
sonda
Foizda
Mutloq sonda
Foizda
<20
12
6
50,0±14,4
6
50,0±14,4™
0
0,0
20-24
78
32
4l,0±5,7
40
51.3±5,7*
6
7,7±3,0***
25-29
190
60
31,6±3,4
123
64,7±3,5**
7
3,7±1,4***
30-34
191
65
34,0±3,4
117
61,3±3,5*
9
4,7±1,5***
35-39
81
26
32,1±5,2
53
65,4±5,3
2
2,5±1,7
40-44
32
9
28,1+7,9
21
65,6±8.4**
2
6,3±4,3***
45 >
6
5
83,3±15,2
1
16,7±15,2*
0
0,0***
20-45
590
203
34,4±3.6
361
6I,2±3,7**
26
4.4±1,3***
Xususan, umumiy oqsilni kam normada va yuqori
bo'lishi yoshga bog'liq holda tafovut bilan giyohvandlar
populyatsiyasida quyidagicha aniq- lanadi: < 20 yoshda -
50,0±l,4. 50,0=14,4 va 0,0 foizdan (Pl-P2< 0,05; Pl-P3<
0,001), 20-24 da - 41,0±5,7, 5I,3±5,7 va 7,7±3,0 foizdan
(Pl-P2< 0,05; Pl-P3< 0,0001), 25-29 da - 31,6±3,4,
64,7±3,5 va 3,7±1.4 foizdan (Pl-P2< 0,01; Pl- P3< 0,001),
30-34 da - 34,0±3,4, 61,3±3,5 va 4,7±1,5 foizdan (Pl-P2<
0,01; Pl-P3< 0,001), 35- 39 da - 32,1±5,2, 65,4±5,3 va
2,5±1,7 foizdan (Pl-P2< 0,01; Pl-P3< 0,001), 40-44 da -
28,1±7,9, 65,6±8,4 va 2,5±1,7 foizdan (Pl-P2< 0,01; Pl-
P3< 0,001), 45 yoshdan oshganlarda - 83,3±15.2,
16,7±15,2 va 0,0 foizdan (Pl-P2< 0,001; Pl-P3< 0,001).
Bunday o'zgarishlar, albatta giyohvand laming
nosog'lom turmush tarzi va ovqatlaishi hamda xatarii
omillarning salbiy ta'sirotlari bilan bevosita aloqadorlikda
sodir bo'ladi deb o'ylaymiz.
Umuman, giyohvandlar populyatsiyasida (1- rasm).
birinchidan, glikemiya va oqsil almashinu- vi buzilishlari
keng tarqalgan; ikkinchidan, to 75,2 foizgacha tafovut
bilan aniqlanadilar, uchinchi- dan, qandli diabetga ularda
moyillik kuchli ifoda- langan va to'rtinchidan, bu omillar
yurak-qon to- inir kasalliklari uchun katta xavf solib
turadi.
Bu natijalar donozologik tashxisot va terapiyaga asos
solib, samarali profilaktik- davolash dasturlarini tuzish
hamda amalga oshi- rishda «tayanch bilimlar» bo'lib
xizmat qiladilar.
1-rasm. Giyohvandlikka berilgan aholi guruhlarida glikemiya va
oqsil almashinuvi buzilishlarini tarqalishini epidemiologik
