659
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
PEDIATRIK KARDIOLOGIYA: TUG‘MA YURAK NUQSONLARI VA ULARNI ERTA
ANIQLASH
Qo’ylanov B.B.
Assistant
Tillayeva S.E.
Muhammadaliyeva D.I.
Alfraganus University nodavlat oliy ta’lim tashkiloti, Tashkent, Uzbekistan.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15665001
Annotatsiya
.
Ushbu maqolada pediatrik kardiologiya yo‘nalishidagi dolzarb
muammolardan biri bo‘lgan tug‘ma yurak nuqsonlari (TYN) va ularni erta aniqlash muhimligi
yoritiladi. Tug‘ma yurak nuqsonlari bolalar orasida keng tarqalgan va og‘ir klinik oqibatlarga
olib kelishi mumkin bo‘lgan patologiyalardan biridir. Maqolada TYNning tasnifi, morfologik
shakllari (masalan: interventrikulyar septal defekt, atrial septal defekt, Fallot tetralogiyasi va
boshqalar), ularning etiologiyasi va patogenezi tahlil qilinadi. Shuningdek, klinik belgilari, erta
tashxis qo‘yish usullari (EKG, ehokardiografiya, pulsoksimetriya, prenatal tashxis) hamda
zamonaviy davolash yondashuvlari ko‘rib chiqiladi. Profilaktik choralar, jumladan
homiladorlikni rejalashtirish, genetik maslahat va neonatal skrining dasturlarining ahamiyati
alohida ta’kidlanadi. Mazkur maqola orqali tug‘ma yurak nuqsonlarini erta aniqlash va ularni
samarali davolash bo‘yicha amaliy tavsiyalar hamda ilmiy asoslangan yondashuvlar beriladi.
Kalit so’zlar:
Tug‘ma yurak nuqsonlari
,
pediatrik kardiologiya
,
erta tashxis
,
ehokardiografiya
,
Fallot tetralogiyasi
,
yurak yetishmovchiligi
,
prenatal skrining
,
genetik
omillar
,
konservativ terapiya
,
kardioxirurgiya
.
Abstract
. This article highlights one of the most pressing issues in pediatric cardiology
—
congenital heart defects (CHD) and the importance of their early detection. Congenital heart
defects are among the most common pathologies in children and can lead to serious clinical
consequences. The article discusses the classification of CHDs, their morphological types (e.g.,
interventricular septal defect, atrial septal defect, Tetralogy of Fallot, etc.), as well as their
etiology and pathogenesis. Clinical manifestations, early diagnostic methods (ECG,
echocardiography, pulse oximetry, and prenatal screening), and modern treatment approaches
are reviewed. Preventive measures, such as planned pregnancy, genetic counseling, and
neonatal screening programs, are also emphasized. This article provides practical
recommendations and evidence-based approaches for the early detection and effective
management of congenital heart defects.
Keywords
: Congenital heart defects, pediatric cardiology, early diagnosis,
echocardiography, Tetralogy of Fallot, heart failure, prenatal screening, genetic factors,
conservative therapy, cardiac surgery.
Аннотация
. В данной статье рассматривается одна из актуальных проблем
педиатрической кардиологии —
врожденные пороки сердца (ВПС) и важность их раннего
выявления. ВПС являются одними из наиболее распространённых патологий у детей и
могут приводить к тяжелым клиническим последствиям. В статье представлена
классификация ВПС, морфологические формы (например, дефект межжелудочковой
перегородки, дефект межпредсердной перегородки, тетрада Фалло и др.), а также их
этиология и патогенез. Рассматриваются клинические проявления, методы ранней
диагностики (ЭКГ, эхокардиография, пульсоксиметрия, пренатальный скрининг), а
также современные подходы к лечению.
660
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Особое внимание уделяется профилактическим мерам, таким как планирование
беременности, генетическое консультирование и программы неонатального скрининга.
Статья предлагает практические рекомендации и научно обоснованные подходы к
раннему выявлению и эффективному лечению врожденных пороков сердца.
Ключевые слова
: Врожденные пороки сердца, педиатрическая кардиология,
ранняя диагностика, эхокардиография, тетрада Фалло, сердечная недостаточность,
пренатальный
скрининг,
генетические
факторы,
консервативная
терапия,
кардиохирургия.
Kirish
Pediatrik kardiologiya
—
yurak va qon-
tomir tizimining tug‘
ma va orttirilgan
kasalliklarini chaqaloqlar, bolalar va o‘smirlar orasida aniqlash, davolash va oldini olish bilan
shug‘ullanuvchi muhim sohalardan biridir. So‘nggi yillarda pediatrik kardiologiyaga bo‘lgan
ilmiy va klinik qiziqish keskin ortib bormoqda. Bunga bolalar orasida yurak kasalliklarining
keng tarqalganligi va ularning sog‘lom rivojlanishiga salbiy ta’siri sabab bo‘lmoqda. Ayniqsa,
tug‘ma yurak nuqsonlari (TYN)
pediatriyada eng ko‘p uchraydigan va o‘limga olib kelishi
mumkin bo‘lgan jiddiy patologiyalardan biridir.
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, tug‘ma yurak nuqsonlari har mingta tug‘ilgan chaqaloqdan
8
–
12 tasida
uchraydi. Bu esa tug‘ma nuqsonlarning umumiy tarkibida yurak nuqsonlarini
yetakchi o‘ringa olib chiqadi. Ayrim mamlakatlarda bu ko‘rsatkich yiliga 1,5–
2 million yangi
holatga yetadi. TYNning murakkab shakllari ko‘pincha neonatal yoki erta bolalik davrida
aniqlanmay qolsa, og‘ir yurak yetishmovchiligi, rivojlanishdan orqada qolish yoki hatto o‘lim
bilan tugashi mumkin. Shu sababli, erta tashxis qo‘yish va zamonaviy davolash yondashuvlarini
qo‘llash juda muhimdir.
Mazkur mavzuning dolzarbligi shundan iboratki, tug‘ma yurak nuqsonlarini erta
bosqichda aniqlash orqali ularning og‘ir oqibatlarini oldini olish, hayot sifatini yaxshilash va
o‘lim darajasini kamaytirish mumkin. Hozirgi vaqtda genetik skrining, prenatal tashxis va
zamonaviy instrumental tekshiruvlar orqali ko‘plab nuqsonlarni homiladorlik davridayoq
aniqlash imkoni mavjud. Biroq bu sohadagi xabardorlik, yetarli mutaxassislar soni va texnik
bazaning har doim ham yetarli emasligi muammoli bo‘lib qolmoqda.
Tadqiqotning maqsadi
—
tug‘ma yurak nuqsonlarining asosiy turlarini, ularning
etiologiyasi, klinik belgilari va diagnostika usullarini tahlil qilish hamda erta aniqlash va
davolashning samarali yondashuvlarini ilmiy asosda yoritishdan iborat. Shu bilan birga, ushbu
maqola orqali profilaktika va sog‘liqni saqlash tizimida pediatrik yurak nuqsonlarini boshqarish
bo‘yicha amaliy tavsiyalar berish ko‘zda tutiladi.
Tug‘ma yurak nuqsonlarining ta’rifi va umumiy ko‘rinishi
Tug‘ma yurak nuqsonlari (TYN) —
bu homila rivojlanishi davrida yurak va/yoki yirik
qon tomirlarning to‘liq shakllanmasligi yoki noto‘g‘ri rivojlanishi natijasida yuzaga keladigan
anatomik defektlardir. Bu nuqsonlar yurakning tuzilmasiga, funksional faoliyatiga yoki qon
aylanish yo‘llariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. TYNlar dunyo bo‘yicha eng keng tarqalgan tug‘ma
nuqsonlar sirasiga kiradi. Ular har 1000 tug‘ilgan chaqaloqdan 8–
12 tasida uchraydi va neonatal
o‘limning asosiy sabablaridan biridir.
Tug‘ma yurak nuqsonlarining tasnifi
Tug‘ma yurak nuqsonlari bir nechta mezonlarga ko‘ra tasniflanadi:
661
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Gemodinamik holatiga ko‘ra:
Sianotik nuqsonlar
—
qonning aralashishi natijasida arterial qonda kislorod
yetishmovchiligi kuzatiladi, bu esa teri va shilliq qavatlarda ko‘karish (siyanoz) bilan namoyon
bo‘ladi.
Misollar:
o
Fallot tetralogiyasi
o
Katta qon tomirlarning transpozitsiyasi
o
Trikuspid atreziyasi
Asiansianotik nuqsonlar
—
kislorod bilan boyitilgan va kislorodsiz qon aralashmaydi,
shuning uchun siyanotik holatlar kuzatilmaydi.
Misollar:
o
Atrial septal defekt (ASD)
o
Interventrikulyar septal defekt (IVSD)
o
Patent ductus arteriosus (PDA)
Murakkabligiga ko‘ra:
Oddiy nuqsonlar
—
bitta yoki ikki xil strukturaviy o‘zgarishdan iborat bo‘ladi. Odatda
ularni aniqlash, davolash va prognoz qilish osonroq.
Misollar: IVSD, ASD, PDA
Murakkab nuqsonlar
—
bir nechta struktura va funksiyalarning buzilishi bilan kechadi,
ko‘p hollarda og‘ir yurak yetishmovchiligiga olib keladi.
Misollar: Fallot tetralogiyasi, kattalar qon tomirlarining transpozitsiyasi, umumiy
arteriyal magistral
Morfologik va funksional jihatdan asosiy turlari
Interventrikulyar septal defekt (IVSD)
Yurakning o‘ng va chap qorinchalari orasidagi to‘siq (septum) to‘liq yopilmagan bo‘lib,
qon chap qorinchadan o‘ng qorinchaga aralashadi. Bu o‘pkaga ortiqcha qon oqishini yuzaga
keltiradi. Bu TYNlar orasida eng ko‘p uchraydigan turidir.
Atrial septal defekt (ASD)
Yurakning yuqori bo‘limlarida —
o‘ng va chap bo‘lmachalar orasida devor defekti
mavjud bo‘lib, qon o‘tkazuvchanligi noto‘g‘ri bo‘ladi. Ko‘p hollarda simptomlarsiz kechadi va
tasodifan aniqlanadi.
Patent ductus arteriosus (PDA)
Tug‘ilganidan so‘ng yopilishi kerak bo‘lgan arterial kanal (ductus arteriosus) ochiq
qoladi. Natijada aorta va o‘pka arteriyasi orasida noto‘g‘ri qon oqimi yuzaga keladi. Bu holat
yurakka ortiqcha yuk beradi.
Fallot tetralogiyasi
To‘rtta asosiy nuqsondan iborat murakkab sianotik sindrom:
•
IVSD
•
O‘ng qorinchadan chiqish yo‘lining stenozi
•
Aortaning dezeksatsiyasi (chapga siljishi)
•
O‘ng qorinchada gipertrofiya
Klinik jihatdan siyanoz, nafas yetishmovchiligi, va "siyanotik tutqanoq"lar bilan
namoyon bo‘ladi.
Katta qon tomirlarning transpozitsiyasi
662
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Aorta o‘ng qorinchadan, o‘pka arteriyasi esa chap qorinchadan chiqadi, ya’ni ularning
joyi almashtirilgan bo‘ladi. Bu holatda kislorod bilan to‘yinmagan qon katta aylanishga tushadi
va hayot uchun xavf tug‘diradi.
Tug‘ma yurak nuqsonlarining har bir turi o‘ziga xos klinik belgi, tashxis va davolash
yondashuvlariga ega. Shuning uchun ularni morfologik va funksional jihatdan to‘g‘ri baholash
—
erta tashxis qo‘yish va davolash samaradorligini oshirishda hal qiluvchi ahamiyatga ega.
Etiologiya va patogenez
Tug‘ma yurak nuqsonlarining (TYN) etiologiyasi murakkab va ko‘p omilli bo‘lib,
genetik, ekologik, infektsion, metabolik va farmakologik omillar o‘zaro ta’sirda bo‘lib, yurak va
qon tomirlarining embrional rivojlanishini buzadi. Bu omillar homiladorlikning 3
–
8-haftalari
orasida
—
yurak tuzilmalari shakllanayotgan eng muhim davrda ayniqsa xavfli hisoblanadi.
Genetik omillar
Genetik omillar TYN rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Tug‘ma yurak nuqsonlarining
taxminan 10
–20% hollari aniq genetik sindromlar bilan bog‘liq. Eng ko‘p uchraydigan holatlar:
Daun sindromi (trisomiya 21): yurak septum defektlari, atrioventrikulyar kanal defekti.
DiGeorge sindromi (22q11 delesiyasi): aortaning arkasiga oid anomaliyalar, Fallot
tetralogiyasi.
Turner sindromi (XO): aorta koarktatsiyasi, bikuspid aorta klapan.
Marfan sindromi: aortaning kengayishi, mitral klapan prolapsi.
Shuningdek, monogenik (yagona gen bilan bog‘liq) va poligenik (bir nechta genlarning
o‘zaro ta’siri) mexanizmlar ham aniqlangan.
Onaning homiladorlik davridagi infeksiyalari
Yurak rivojlanishining kritik bosqichlarida onaning organizmida bo‘ladigan infeksiyalar,
ayniqsa virusli infeksiyalar, teratogen (embrion rivojlanishini buzuvchi) ta’sirga ega:
•
Rubeolla (qizamiqcha): eng xavfli viruslardan biri bo‘lib, PDA (patent ductus arteriosus),
pulmonal stenoz, katarakta va karlik kabi ko‘p a’zoli sindromlar bilan kechadi.
•
Sitomegalovirus, toksoplazmoz, gepatit, zika virusi kabi boshqa infeksiyalar ham yurak
rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Infeksiyalar platsenta orqali homilaga o‘tib, hujayra bo‘linish jarayonini buzadi yoki
yurak to‘qimalarida to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri yallig‘lanish chaqiradi.
Gormonal va metabolik buzilishlar
Onaning metabolik holati yurak morfogeneziga kuchli ta’sir ko‘rsatadi:
•
Qandli diabet: insulinga bog‘liq bo‘lmagan diabet (2
-tip) va gestatsion diabet homilada
yurak nuqsonlari xavfini oshiradi. Eng ko‘p uchraydigan nuqsonlar —
IVSD, transpozitsiya,
trunkus arteriozus.
•
Gipotireoz: yurak ritmi va qon aylanishiga ta’sir qiluvchi gormonlar yetishmovchiligi.
•
Fenilketonuriya: metabolik kasallik bo‘lib, fenilalanin darajasining yuqoriligi homila
rivojlanishida anomaliyalarga olib kelishi mumkin.
Ekologik va teratogen omillar
Tashqi muhitdagi ba’zi moddalar va fizik omillar teratogen hisoblanadi:
Dori vositalari:
o
Litiy: trikuspidal defektlar (Ebstein anomaliyasi).
o
Retinoidlar (A vitamini hosilalari): Fallot tetralogiyasi, konotrunkal defektlar.
o
Antikonvulsantlar (valproat): yurak va markaziy asab tizimi anomaliyalari.
663
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
•
Spirtli ichimliklar va tamaki mahsulotlari: prenatal spirtli sindrom yurak septum defekti
bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
•
Ionlashtiruvchi radiatsiya: DNK strukturasi buzilishi orqali yurak va boshqa a’zolarda
anomaliyalarni chaqirishi mumkin.
•
Kimyoviy moddalarga (masalan, pestitsidlar, og‘ir metallar) uzoq muddatli ta’sirlar ham
xavf omili bo‘lishi mumkin.
Erta tashxis qo‘yish usullari
Tug‘ma yurak nuqsonlarini (TYN) erta aniqlash —
bemorning hayotini saqlab qolish,
davo rejasini o‘z vaqtida tuzish va asoratlarning oldini olishda muhim omildir. Diagnostika
bosqichma-bosqich amalga oshiriladi: avvalo fizik tekshiruv, keyin esa instrumental va laborator
tahlillar yordamida aniqlik kiritiladi.
Fizik tekshiruv va stetoskopik belgilar
Neonatolog va pediatr tomonidan olib boriladigan dastlabki ko‘rikda quyidagi belgilar
TYNdan shubhalanishga asos bo‘ladi:
•
Teri rangi: siyanotik nuqsonlarda terining ko‘karishi (lablarda, tirnoq ostida)
•
Yurak urish ritmi: taxikardiya, bradikardiya, aritmiyalar
•
Nafas olish: tezlashgan yoki og‘ir nafas (dispnoe)
•
Yurak o‘rni va o‘lchami: yurak chegaralarining kengayishi
•
Auskultatsiya: stetoskop bilan eshitilganda yurakda g‘o‘ldirashlar (shovqinlar) mavjud
bo‘lishi mumkin —
bu yurakda qon oqimining noto‘g‘ri yo‘nalganini bildiradi
•
Pulslar va qon bosimi: ekstremitalarda pulsning susayishi yoki assimetriyasi
Instrumental diagnostika
Elektrokardiografiya (EKG)
•
Yurakning elektr faolligini baholaydi.
•
O‘ng yoki chap qorinchada yuklama borligini, gipotrofiya, blokadalar va ritm
buzilishlarini aniqlaydi.
•
IVSD va Fallot tetralogiyasi kabi nuqsonlarda o‘ziga xos EKG belgilar mavjud bo‘ladi.
Ehokardiografiya (UZI)
•
Eng asosiy va ishonchli tashxis usuli hisoblanadi.
•
Yurak tuzilmalari, bo‘lmacha va qorinchalar o‘lchami, klapanlar holati, qon oqimining
yo‘nalishi va tezligini ko‘rsatadi.
•
Doppler
texnologiyasi bilan qon oqimini tahlil qilish mumkin.
•
ASD, IVSD, PDA, Fallot tetralogiyasi va boshqa nuqsonlar aniqlanadi.
•
Kichik chaqaloqlarda hech qanday og‘riqsiz va narkozsiz o‘tkaziladi.
Pulsoksimetriya
•
Qonning kislorod bilan to‘yinganlik darajasini baholaydi.
•
Past SpO₂ (≤ 90–92%) darajasi siyanotik tug‘ma yurak nuqsonlarining muhim belgisi
hisoblanadi.
•
Arzon, tezkor va invaziv bo‘lmagan skrining usuli sifatida keng qo‘llaniladi, ayniqsa
neonatal davrda.
Rentgen (Toraks rentgenografiyasi)
•
Yurak soyasi kattaligi, yurak shakli va o‘pka qon aylanishining holati aniq
lanadi.
•
Masalan, PDAda o‘pka qon aylanishi kuchaygan bo‘lishi mumkin.
•
Fallot tetralogiyasi holatlarida yurak “botinkasimon” shakl oladi.
MRT (Magnit-rezonans tomografiya) va KT (Kompyuter tomografiya)
664
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
•
Murakkab yurak nuqsonlarini aniqlashda va operatsiya oldidan yurak anatomiyasini
to‘liq baholashda ishlatiladi.
•
MRT yumshoq to‘qimalarni yaxshi ko‘rsatadi, KT esa suyak va qon tomirlarni aniq
tasvirlaydi.
•
Yurak qon tomirlarining joylashuvi, torayishlar va deformatsiyalarni batafsil ko‘rish
imkonini beradi.
Prenatal tashxis
Fetal ehokardiografiya
•
Homiladorlikning 18
–
24-haftalarida amalga oshiriladi.
•
Homila yuragining 4 bo‘lmali tasviri, aorta va o‘pka arteriyasining chiqish yo‘llari
tekshiriladi.
•
ASD, IVSD, Fallot tetralogiyasi, transpozitsiya kabi nuqsonlar aniqlanishi mumkin.
Genetik skrining va testlar
•
Agar ona yoki otada yurak nuqsoni mavjud bo‘lsa yoki oldingi homilada nuqson
aniqlangan bo‘lsa, maxsus testlar (kariotip, FISH, array CGH) o‘tkaziladi.
•
Daun sindromi, DiGeorge sindromi kabi genetik patologiyalar bilan bog‘liq yurak
nuqsonlarini aniqlash imkonini beradi.
Davolash va boshqaruv
Tug‘ma yurak nuqsonlarini (TYN) davolash bemorning nuqson turi, og‘irligi, siyanotik
yoki asiantosikligi, yurak yetishmovchiligi darajasi va bolaning yoshiga qarab individual tarzda
tanlanadi. Davolash yondashuvi konservativ (dori vositalari), invaziv (kateter orqali) yoki
kardioxirurgik bo‘lishi mumkin.
Konservativ terapiya (dori vositalari)
Ba’zi hollarda operatsiyadan oldin yoki operatsiyaga muhtoj bo‘lmagan yengil
nuqsonlarda dori-
darmonlar bilan yurak faoliyatini qo‘llab
-quvvatlash mumkin:
•
Diuretiklar
(furosemid, spironolakton)
–
yurak yetishmovchiligi belgilari bo‘lsa,
organizmdan suyuqlik chiqarishga yordam beradi.
•
ACE-ingibitorlari
(kaptopril, enalapril)
–
qon bosimini pasaytirib, yurakka tushadigan
yukni kamaytiradi.
•
Inotrop vositalar
(digoksin)
–
yurak qisqarish kuchini oshiradi.
•
Beta-blokatorlar
(propranolol)
–
yurak urish tezligini tartibga solishda ishlatiladi.
Konservativ terapiya ko‘pincha operatsiyagacha vaqt yutish yoki simptomlarni
yengillashtirish maqsadida qo‘llaniladi.
Kardioxirurgik usullar
Ochiq yurak operatsiyalari
Murakkab yoki simptomatik TYN holatlarida ochiq yurak operatsiyasi eng samarali
davolash usulidir:
•
IVSD yoki ASD
–
sun’iy yamalar bilan defekt yopiladi.
•
Fallot tetralogiyasi
–
o‘pka arteriyasi kengaytiriladi, stenoz bartaraf etiladi, defekt
tiklanadi.
•
Transpozitsiya
–
arteriyalarni joyini almashtirish operatsiyasi (arterial switch).
Operatsiyalar odatda yurak-
o‘pka apparati yordamida o‘tkaziladi.
Kateter orqali korrektsiya qilish (intervensional kardiologiya)
Kam invaziv, nisbatan yengilroq usullar hisoblanadi. Ular maxsus kateter orqali qon
tomirlardan yurakka yetkazilib amalga oshiriladi:
665
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
•
ASD yoki PDA
–
transkateter okluder yordamida defekt yopiladi.
•
Aorta stenozlari
–
ballonli valvuloplastika bilan toraygan joy kengaytiriladi.
•
Koarktatsiyalar
–
stent qo‘yish orqali qon oqimi tiklanadi.
Bu usul kichik chaqaloqlardan tortib, yosh bolalar va hatto kattalarda ham qo‘llaniladi.
Reabilitatsiya va uzoq muddatli monitoring
Operatsiyadan so‘ng bolaning holati doimiy nazoratda bo‘lishi kerak:
•
Ehokardiografiya
va
EKG
tekshiruvlari bilan yurak faoliyati baholanadi.
•
Fizik rivojlanish
va
psixomotor o‘sish
monitoring qilinadi.
•
Reabilitatsion dasturlar
(nafas olish mashqlari, jismoniy faollikni oshirish) yurak
faoliyatini tiklashga yordam beradi.
•
Psixologik qo‘llab
-quvvatlash
bolaning ruhiy holatini barqarorlashtirishda muhim.
Profilaktika va erta aniqlash muhimligi
Tug‘ma yurak nuqsonlarining ko‘p omilli etiologiyasi tufayli uni to‘liq oldini olish
mumkin bo‘lmasa
-da, xavf omillarini kamaytirish orqali ayrim holatlarning oldi olinadi.
Profilaktik choralar homiladorlikka tayyorgarlikdan boshlanishi kerak.
Homiladorlikni rejalashtirish va prenatal parvarish
•
Homiladorlikdan oldin ayolning umumiy sog‘lig‘i
(diabet, gipotiroidizm, infektsiyalar)
baholanadi va tuzatiladi.
•
Folat kislotasi va vitaminlar
qabul qilish
–
yurak va boshqa tizimlar rivojlanishi uchun
zarur.
•
Infeksiyalarga qarshi emlash
(masalan, rubeolla)
—
homiladorlikdan kamida 3 oy oldin
amalga oshirilishi kerak.
•
Homiladorlik davrida dori vositalarini ehtiyotkorlik bilan qo‘llash
(teratogen
ta’sirdan saqlanish).
•
Homiladorlik davrida muntazam prenatal kuzatuvlar
yurak nuqsonlarini erta
aniqlashga yordam beradi.
Genetik maslahat
•
Agar oilada TYN bilan tug‘ilgan farzand bo‘lsa yoki ota
-ona genetik sindrom tashuvchisi
bo‘lsa,
genetik maslahat
olish zarur.
•
Kariotip aniqlash, FISH yoki array CGH kabi testlar yurak nuqsonlari bilan bog‘liq
sindromlarni aniqlashda yordam beradi.
•
Bu maslahat homiladorlikni to‘g‘ri rejalashtirish va genetik xavf darajasini baholashda
muhim.
Neonatal skrining va dispanserizatsiya roli
•
Pulsoksimetriya asosidagi neonatal skrining
dastlabki 24
–
48 soatda siyanotik yurak
nuqsonlarini aniqlash imkonini beradi.
•
Har bir chaqaloq hayotining dastlabki kunlarida
ehokardiografiya
va
fizik ko‘rikdan
o‘tkazilishi tavsiya etiladi.
•
Dispanserizatsiya
—
yurak nuqsoni aniqlangan bolalar uzoq muddatli kuzatuv ostida
bo‘lishi kerak. Ularning o‘sish sur’ati, yurak faoliyati, asoratlar rivojlanishi baholab boriladi.
•
Davolashdan keyingi reabilitatsion muolajalar
muntazam nazorat ostida olib boriladi.
Xulosa
Tug‘ma yurak nuqsonlari (TYN) –
pediatrik kardiologiyada eng ko‘p uchraydigan va
jiddiy oqibatlarga olib keladigan patologiyalardan biridir.
666
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Bu nuqsonlar bola tug‘ilgan vaqtdanoq mavjud bo‘ladi va agar o‘z vaqtida aniqlanmasa,
hayotga xavf soluvchi yurak yetishmovchiligi, og‘ir siyanotik holatlar, rivojlanishdan orqada
qolish va o‘limga olib kelishi mumkin.
Tug‘ma yurak nuqsonlarini erta aniqlashning ahamiyati
•
Erta tashxis
qo‘yish –
bolaning hayot sifati va yashash davomiyligini oshirishda asosiy
omildir.
•
Prenatal tashxis
(homiladorlik davrida eko va genetik skrining) yordamida homilada
yurak tuzilishidagi nuqsonlar aniqlanib, tug‘ruq va davolash rejasi oldindan belgilanadi.
•
Neonatal skrining
(pulsoksimetriya, fizik ko‘rik) —
bolada yashirin yurak nuqsonlarini
erta bosqichda aniqlash imkonini beradi.
•
Zamonaviy kardioxirurgik yondashuvlar
va intervensional usullar ko‘plab tug‘ma
nuqsonlarni muvaffaqiyatli tuzatish imkonini bermoqda.
Ilmiy tadqiqotlar va sog‘liqni saqlash tizimidagi takliflar
1.
Milliy miqyosdagi neonatal skrining dasturlarini kengaytirish
–
tug‘ma yurak
nuqsonlarini dastlabki kunlardayoq aniqlash imkonini beradi.
2.
Prenatal diagnostikani har bir homiladorlik uchun joriy qilish
–
homila yuragini
muntazam kuzatish, riskli homiladorlikni aniqlashga yordam beradi.
3.
Tibbiy kadrlar malakasini oshirish
–
oilaviy shifokorlar, neonatologlar va pediatrlar
yurak nuqsonlarini erta aniqlash bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishi lozim.
4.
Genetik maslahat xizmatlarini kengaytirish
–
xavf guruhidagi oilalarga oldindan
maslahat berish va ehtimoliy nuqsonlarni oldini olish imkonini beradi.
5.
Tug‘ma yurak nuqsonlari bo‘yicha maxsus dispanser va registrlar yaratish
–
statistika yuritish, bemorlarni kuzatish va davolash sifatini oshirishga xizmat qiladi.
6.
Ilmiy izlanishlar va epidemiologik tadqiqotlarni kengaytirish
–
TYNning yangi
sabablari, genetik asoslari va davolash yondashuvlarini aniqlash imkonini beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
:
1.
Hoffman JIE, Kaplan S. The incidence of congenital heart disease. J Am Coll Cardiol.
2002;39(12):1890-1900.
2.
van der Linde D, et al. Birth prevalence of congenital heart disease worldwide. J Am Coll
Cardiol. 2011;58(21):2241-2247.
3.
Mahle WT, Newburger JW, et al. Role of Pulse Oximetry in Examining Newborns for
Congenital Heart Disease. Pediatrics. 2009;124(2):823
–
836.
4.
Triedman JK, Newburger JW. Trends in congenital heart disease: the next decade.
Circulation. 2016;133(25):2716
–
2733.
5.
Tavsiyali darsliklar:
6.
Park MK. Pediatric Cardiology for Practitioners, 6th edition. Elsevier, 2020.
7.
Moss & Adams’ Heart Disease in Infants, Children, and Adolescents.
9th edition.
Wolters Kluwer, 2016.
8.
Xalqaro tashkilotlar ma’lumotlari:
9.
World Health Organization (WHO):
10.
Congenital anomalies
–
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/congenital-
11.
American Heart Association (AHA):
667
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
12.
Congenital Heart Defects
–
https://www.heart.org/en/health-topics/congenital-heart-
defects
13.
Centers for Disease Control and Prevention (CDC):
14.
Data
and
Statistics
on
Congenital
Heart
Defects
–
https://www.cdc.gov/ncbddd/heartdefects/data.html
