ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
47
MAKTABLARDA MUSIQA DARSLARIDA XORIJIY TA’LIM
TEXNOLOGIYALARINI QO‘LLASH USULLARI
Anar Omarova
Qaraqalpaqstan Respublikasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17069518
Annotatsiya.
Musiqa ta’limi o‘quvchilarning estetik didini shakllantirish, ijodiy
qobiliyatlarini rivojlantirish va ma’naviy dunyoqarashini kengaytirishda muhim ahamiyatga
ega. Bugungi globallashuv davrida xorijiy ta’lim texnologiyalarini musiqa darslariga tatbiq
etish samaradorlikni oshiradi, o‘quvchilarda musiqiy idrokni chuqurlashtiradi va ularning ijodiy
faolligini rag‘batlantiradi. Xususan, Orff texnologiyasi, Kodaly metodi, Dalcroze evritmika
tizimi hamda zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish maktab
darslarida musiqani o‘rgatishning innovatsion yo‘nalishlarini belgilaydi. Bunday yondashuvlar
o‘quvchilarni nafaqat milliy musiqiy merosni, balki jahon musiqa madaniyatini ham
o‘zlashtirishga undaydi. Natijada, o‘quvchi shaxsida musiqaga bo‘lgan qiziqish, emotsional
sezgirlik va kreativ tafakkur rivojlanadi.
Kalit so‘zlar:
musiqa ta’limi, xorij
iy texnologiyalar, Orff metodi, Kodaly tizimi, Dalcroze
evritmika, axborot texnologiyalari, ijodiy rivojlanish.
МЕТОДЫ ПРИМЕНЕНИЯ ЗАРУБЕЖНЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ТЕХНОЛОГИЙ
НА УРОКАХ МУЗЫКИ В ШКОЛАХ
Аннотация.
Музыкальное образование играет ключевую роль в формировании
эстетического вкуса, развитии творческих способностей и духовного мировоззрения
учащихся. В условиях глобализации внедрение зарубежных образовательных технологий в
уроки музыки значительно повышает эффективность обучения, усиливает музыкальное
восприятие и стимулирует творческую активность школьников. В частности,
использование методики Орфа, системы Кодаи, ритмики Далькроза, а также
современных
информационно
-
коммуникационных
технологий
открывает
новые
инновационные направления в преподавании музыки. Данные подходы способствуют не
только освоению национального музыкального наследия, но и формированию интереса к
мировому музыкальному искусству. В итоге у учащихся развивается интерес к музыке,
эмоциональная чувствительность и креативное мышление.
Ключевые слова:
музыкальное образование, зарубежные технологии, метод Орфа,
система Кодаи, ритмика Далькроза, информационные технологии, творческое развитие.
METHODS OF APPLYING FOREIGN EDUCATIONAL TECHNOLOGIES IN
SCHOOL MUSIC LESSONS
Abstract
. Methods of applying foreign educational technologies in school music lessons
Music education plays a vital role in shaping students’ aesthetic taste, developing their creative
abilities, and broadening their spiritual worldview. In the era of globalization, the integration of
foreign educational technologies into music lessons enhances effectiveness, deepens musical
perception, and fosters students’ creative activity. Specifically, the application of the Orff
method, Kodály approach, Dalcroze eurhythmics, and modern information and communication
technologies defines innovative directions in teaching music.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
48
Such approaches encourage students not only to master national musical heritage but
also to explore world music culture. Consequently, learners develop interest in music, emotional
sensitivity, and creative thinking.
Keywords
: music education, foreign technologies, Orff method, Kodály approach,
Dalcroze eurhythmics, information technologies, creative development.
Muzika tálimi balanıń estetikalıq qábiletin rawajlandıradı, dóretiwshilik pikirlewdi
qáliplestiredi hám kórkem talǵamın arttıradı. Dástúriy metodlar bolsa geyde monoton bolip
qalıwı hám studentlerdi psixologiyalıq jaqtan sharshawı múmkin. Usi kózqarastan, Orff, Kodály,
Dalcroze sıyaqlı sırt el pedagogikalıq metodları hám zamanagóy informaciya
-kommunikaciya
texnologiyaların (AKT/I
-
KT) integraciyalaw sabaqlardı interaktiv, qızıqlı hám nátiyjeli etedi.
1.Orff Shulverk usılı
: Orff metodınıń tiykarǵı koncepciyası
-
elementar muzikanı,
yaǵnıy balalarǵa jaqın hám ápiwayı formadaǵı muzikanı qollanıwda. Bul jantasıwda muzika,
háreket, sóz hám dramatizaciya birlestirilip, aktiv qatnas tiykarında bilim beriledi. Dóretiwshilik
hám improvizatsiya ústin orin tutadi: balalarga ritm yamasa melodiya jaratiw, óz muzikasın
kórsetiw imkaniyatı beriledi.
2.Oqıtıwshı motivaciyası áhmiyetli
: IKT qollap-
quwatlanıwı bilimlendiriw nátiyjeliligin
arttıradı. Izertlewlerge qaraganda, Orff metodinan paydalangan klass oqiwshıları sazlılıq, ritm
hám muzikalıq bayanlawda jaqsılanıw kórsetken. Qıtayda ótkerilgen izertlewde, Orff metodına
tiykarlanǵan sabaqlar, dástúriy solfeggio hám muzıka teoriyasınan góre, oqıwshılardıń sabaqqa
qatnasıwı hám nátiyjeliligin sezilerli dárejede joqarılatıw baqlanǵan.
3. Kodalı usılı:
Kodalı usılı uluwma bilim beriwde yeń keń tarqalǵan pedagogikalıq
metodlardan biri. Ol vokal dawıstan pedagogikalıq qural sıpatında paydalanıw, milliy xalıq
qosıwına erisiledi.
4. Dalkroz evritmikası:
Dalcroze metodınıń tiykarģı elementleri: eurhythmics (háreket
arqalı ritm úyretiw), solfeggio hám improvizatsiya, yagniy muzikanı deneni seziw arqalı úyreniw
tiykarında qurilgan.
Izertlewler soni kórsetedi, balalar haqqında háreketke tiykarlanǵan
ritmikalıq shınıǵıwlar (eurhythmics) ótkizilgende, ritmikalıq qábilet sezilerli dárejede jaqsılanıwı
baqlanǵan.
5. Tradi usıllardı Texnologiyalar menen integraciyalaw
-
Zamanagóy kózqaraslar.
Texnologiyanıń muzika tálimine kirip keliwi oqitiw metodikasın túpten ózgertedi:
Synth4kids bagdarlaması Dalcroze, Orff hám Kodály usılların virtual haqıyqatlıq, QR
-
kodlar, kollaboraciyalıq onlayn tájiriybeler menen birlestirip, STEAM qatnasına tiykarlangan
pedagogikalıq qural sipatında jaratılgan. ArchiTone
-
LEGO ilhamındaǵı interaktiv sistema
bolıp, muzıka teoriyasın bloklar arqalı vizuallastıradı hám qıyın teoriyalıq koncepciyalardı
ańsatlastıradı. Haptic interfeysler, máselen, "haptic flute," oqıwshılarǵa metodikasın bayıtadı.
Muzika sabaqlarında Orff, Kodály hám Dalcroze sıyaqlı sırt el metodların qollanıw bilim beriw
nátiyjeliligin sezilerli dárejede arttıradı. Bul metodlar balalardı qatnasıwshı, sezimlerge bay,
dóretiwshilik hám interaktiv tárizde oqıtıwǵa imkaniyat beredi. Olardıń nátiyjeliligin zamanagóy
texnologiyalar -
AR, VR, interaktiv programmalıq támiynatlar hám sensorlı qurılmalar arqalı
jáne de kúsheytiw múmkin. Nátiyjede, oqıwshılar tek ǵana muzıka teoriyasın tereń ózlestirip
qoymastan, al sezimlik, estetikalıq hám intellektual rawajlanıwǵa erisedi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
49
1. Oqıtıwshılardıń pedagogikalıq kompetenciyasın arttırıw xalıq aralıq metodlar hám
texnologiyalar boyınsha qánigeligin arttırıw kursları arqalı
-
ásirese, AKT komponentin óz ishine
alıp.
2. Jergilikli mádeniyat hám muzika dástúrlerin integraciyalaw
-
Orff metodınıń
lokalizaciya principine tiykarlanıp.
3. Ilimiy tiykarlangan bilim beriw quralların ámeliyatqa engiziw, máselen, Synth4kids
yaki ArchiTone sıyaqlı programmalardı klasqa engiziw.
4. Joqarı texnologiyalıq usıllardı sınap kóriw
-
haptic instrumentler, VR, AR járdeminde
dástúriy sabaqlardı bayıtıw.
5. Izertlew hám monitoring
-
jańa qatnasıqlardıń nátiyjeliligi boyınsha sınaw klassların
shólkemlestiriw hám nátiyjelerdi ilimiy tiykarda bahalaw.
Mekteplerde muzika sabaqlarında sırt el bilimlendiriw texnologiyaların qollanıw
zamanagóy bilimlendiriw procesinde áhmiyetli másele esaplanadı. Sebebi, muzika tek estetikalıq
tárbiyanıń ǵana emes, al shaxstiń intellektual hám emocional rawajlanıwınıń da áhmiyetli faktori
esaplanadi. Orff, Kodali hám Dalcroze metodları oqıwshılarda muzıkalıq persepciyanı
kúsheytiw, ritmikalıq sezim, vokal hám dóretiwshilik qábiletlerin rawajlandırıwda nátiyjeli
qatnas sıpatında ózin aqlaǵan. Sonıń menen birge, málimleme
-
kommunikaciya texnologiyaların
engiziw, máselen, interaktiv baǵdarlamalar, AR/VR ortalıqları, haptic interfeysler oqıwshılardıń
sabaqqa qızıǵıwshılıǵın arttırıp, muzıka bilimlendiriwin jańa basqıshqa alıp shıǵadı.
Bul usıllardıń ózine tánligi sonda, olar milliy mádeniyat hám xalıq dóretiwshiligin jáhán
muzıka mádeniyatı menen úylestiriw imkaniyatın beredi. Nátiyjede, oqıwshı shaxsında muzıkaǵa
bolǵan qızıǵıwshılıq, emocionallıq sezgirlik hám kreativ pikirlew rawajlanadı.
Paydalanilǵan adabiyatlar
1.
Orff C. Orff-Schulwerk: Music for Children. Mainz: Schott Music, 1963.
2.
Choksy L. The Kodály Method. Englewood Cliffs, N.J.: Prentice
-Hall, 1974.
3.
Juntunen M., Westerlund H. The legacy of Jaques-Dalcroze in music education. Music
Education Research, 3(2), 2001.
4.
Mabini J. Comparative Analysis of Kodály, Suzuki, Dalcroze, Orff and Gordon Music
Learning Theory in Early Childhood Music Education: A Literature Review.
ResearchGate, 2024.
5.
Xiong W. The Influence and Impact of the Orff-Music Method on Teaching and Learning
in Music Education Course in Higher Education in China. ResearchGate, 2024.
6.
UNESCO. Arts Education Policy Review: Global Trends. Paris: UNESCO Publishing,
2022.
7.
Synth4kids: An Innovative Approach to Music Education Integrating VR, AR and
Pedagogical Methods. International Journal of Information Technology and Education,
2022.
8.
ArchiTone: An Interactive Educational System for Music Theory. arXiv preprint
arXiv:2410.15273, 2024.
9.
Haptic Flute: Multi-Sensory Learning in Music Education. arXiv preprint
arXiv:1906.01197, 2019.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
50
10.
Kodály Z. Selected Writings on Music Education. Boosey & Hawkes, London, 1974.
11.
Dalcroze É. Eurhythmics, Art and Education. London: Chatto & Windus, 1921.
12.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. Umumta’lim maktablarida musiqa fanini
o‘qitish bo‘yicha metodik tavsiyalar. Toshkent, 2023.
