ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
36
SO’Z TURKUMLARINING O’ZBEK TILSHUNOS OLIMLARI TOMONIDAN
TURLICHA TASNIFI
To’laganova Mehriniso Musurmonovna
Termiz davlat universiteti
O’zbek filologiya fakulteti 2- bosqich talabasi
Iroda Xidirova
Ilmiy rahbari
https://doi.org/10.5281/zenodo.7894374
Annotatsiya. Mazkur maqolada mustaqil so’z turkumlarining o’zaro farqlanishi va
tasniflanishi haqida so’z boradi. Maqola davomida asosli fikr va mulohazalar keltirib o’tilgan.
Kalit so’zlar: So’z turkumlari, ot, sifat, son, fe’l, olmosh, ravish.
DIFFERENT CLASSIFICATION OF WORD GROUPS BY UZBEK LINGUISTS
Abstract. This article talks about mutual differentiation and classification of independent
word groups. During the article, reasonable opinions and considerations are mentioned.
Key words: Phrases, noun, adjective, number, verb, pronoun, adverb.
РАЗЛИЧНАЯ КЛАССИФИКАЦИЯ ГРУПП СЛОВ УЗБЕКСКИМИ
ЛИНГВИСТАМИ
Аннотация. В данной статье речь идет о взаимном разграничении и классификации
самостоятельных групп слов. В статье упоминаются обоснованные мнения и
соображения.
Ключевые слова: Словосочетания, существительное, прилагательное, число,
глагол, местоимение, наречие.
O’zbek tilida mustaqil so’z turkumlarini a’lohida guruhlarga ajratib o’rganamiz. Avvalo so’z
turkumi nima? Degan savol tug’ulishi mumkun. Shu boisdan ham so’zlarning so’rog’I va qanday
umumlashma ma’no ifodalashiga ko’ra guruhlarga bo’linishi so’z turkumlari deyiladi.
So’z turkumlari ma’no vazifasiga ko’ra bir necha guruhlarga bo’linadi,
1.
Mustaqil so’zlar: ot, sifat, son, olmosh, fe’l, ravish.
2.
Yordamshi so’zlar: ko’makchi, bog’lovchi, yuklama.
3.
A’lohida olingan so’zlar: undov so’zlar, taqlid so’zlar, modal so’zlar.
Ra’no Sayfullayeva o’zining “Hozirgi o’zbek adabit tili” asarida so’z turkumlarini
quyidagicha izohlaydi. Ya’ni so’z turkumlari mazkur belgilar asosida quyidagi ko’rinishda
tartiblanadi.
1.Mutaqil so’zlar: Ot, sifat, son, olmosh, ravish, fe’l va taqlid so’zlar
2.Yordamchi so’zlar: Ko’makchi, bog’lovchi, yuklama.
3. Oraliq so’zlar: So’z-gaplar
Yuqorida keltirilgan tasnif ya’ni so’z turkumlarining a’lohida bir jihati shundaki, biz
darslikda taqlid so’zlarni a’lohida olingan so’z turkumi guruhiga kiritgan edik va bugungi kunda
Tilshunos olima Ra’no Sayfullayeva bu fanga yangicha o’zgartirish kiritdi ya’ni taqlid so’zlarni
Mustaqli so’z turkumlar guruhiga kiritdi.
B.Umirquloq ustozimiz esa o’zining “Hozirgi o’zbek adabiy tili” darslik va qo’llanma
asarida, O’zbek tilida so’z turkumlari 12 ta bo’lib ular quyidagi guruhlarga bo’lgan.
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
37
1.
Mustaqil so’zlar.
2.
Yordamchi so’zlar.
3.
Modal so’zlar.
4.
Undov so’zlar.
5.
Taqlid so’zlar.
Ustozimiz B. Umurqulov ham bu fanga nisbatan turlicha yangiliklar kiritganini ko’zishimiz
mumkin. Bundan tashqari. So’z turkumlarining barcha Grammatik shaklga ega, biroq lug’aviy
Grammatik, ma’nosi va vazifasiga ko’ra turlichadir.
1.
So’z turkumlari ma’no ifodasiga ko’ra quyidagichadir.
a)
Nomlovchi so’zlar: ot, sifat, son, fe’l, ravish.
b)
Ifodalovchi so’zlar: undov, modal so’z, yuklama, taqlidiy so’zlar.
c)
Ko’rsatuvchi so’zlar: olmosh, bog’lovchi, ko’makchi.
2. Morfologik jihatdan o’zgarishiga ko’ra quyidagicha.
a) morfologik jihatdan o’zgaradigan so’zlar: ot, sifat, son, olmosh, fe’l.
b) morfologik jihatdan o’zmaydigan so’zlar: ravish, bog’lovchi, ko’makchi, yuklama
so’zlari
3. Gapda sintaktik vazifa bajarishiga ko’ra quyidagicha.
a) sintaktik vazifa bajaradigan so’zlar: ot, sifat, son olmosh, ravish.
b) sintaktik vazifa bajaradigan so’zlar: ko’makchi, bog’lovchi, yuklama, undov so’zlar.
Ra’no Sayfullayeva esa so’zlarning semantic tasnifi. Bunday so’zlar quyidagi guruhlarga
ajraladi.
a) mustaqil lug’aviy ma’noli so’zlar: ot, sifat, son, fe’l, ravish, taqlid.
b) nomustaqil lug’aviy ma’noli so’zlar: olmosh va so’z-gaplar
c) lug’aviy ma’nosiz so’zlar: ko’makchi, bog’lovchi, yuklama.
Har bitta tilshunos olimning o’z qarashlari va o’z fikrlariga ega shu boisdan ham O’zbek
tilshunos olimlari tomonidan bugungi kunda turli izlanishlaar olib borilmoqda.
REFERENCES
1.
B.Umurqulov “ Hozirgi o’zbek adabiy tili”
2.
Ra’no Sayfullayeva “Hozirgi o’zbek adabiy tili”
3.
Khidirova, I. (2023). PEYORATIVE, DEGORATIVE VOCABULARY IN FAMILY
SPEECH (EXAMPLE OF THE KHIDIROV AND SHAYMATOV FAMILIES).
Modern
Science and Research
,
2
(3).
4.
Xidirova, I., & Xidirova, N. (2021). Gender Characteristics of Family Speech Speech (On
the Example of the Uzbek Family).
EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN
NONFORMAL EDUCATION
,
1
(2), 196-199.
5.
Raxmonjonova, G., & Xidirova, I. (2022). CHORTOQ SO ‘ZINING KELIB
CHIQISHIGA
OID
ILMIY
QARASHLAR.
Eurasian
Journal
of
Academic
Research
,
2
(11), 188-189.
6.
Jo’rayeva, M., & Xidirova, I. (2023). QOYALAR HAM YIG’LAYDI” ASARIDA
QO’LLANILGAN
DIALEKTIZMLARNING
LEKSIK-SEMANTIK
TAHLILI.
Development of pedagogical technologies in modern sciences
,
2
(2), 42-48.
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
38
7.
qizi Jo‘rayeva, M. S., & Xidirova, I. X. (2023, January). “TEMIR XOTIN”
DRAMASINING
FONETIK-FONOLOGIK
TAHLILI.
In
INTERNATIONAL
CONFERENCES
(Vol. 1, No. 1, pp. 492-496).
8.
qizi Jo‘rayeva, M. S., & Xidirova, I. X. (2023, January). SHOYIM BO ‘TAYEVNING
“SHO ‘RODAN QOLGAN ODAMLAR” ASARIDA NOADABIY QATLAM SO
‘ZLARINING QO ‘LLANILISHI. In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol. 1, No. 1,
pp. 487-491).
9.
Xidirova, I. ., & Jo‘rayeva, M. (2023). LEXICAL-SEMANTIC ANALYSIS OF
DIALECTISMS USED IN THE WORK OF ART (IN THE EXAMPLE OF THE WORK
"ROCKS ALSO CRY").
Modern Science and Research
,
2
(3), 142–144.
10.
Xidirova, I. ., & Dobilova, M. (2023). IMLO MUAMMOLARI VA YECHIM.
Modern
Science and Research
,
2
(3), 138–141.
