ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
574
LUG‘ATLARDA KELTIRILGAN SUDRALIB YURUVCHILAR TAHLILI
Xushvaqtova Maftuna O‘tkirbek qizi
Termiz davlat universiteti 2-kurs talabasi
Xidirova Iroda
Ilmiy rahbar.Termiz davlat universiteti o‘qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.7948896
Annotatsiya.
Mazkur maqolada lug‘atlarda keltirilgan sudralib yuruvchilar tahlil qilinadi.
Maqola davomida mavzu doirasidagi asosli fikr va mulohazalar keltirilgan. Maqola so’nggida
xulosa hamda takliflar berib o’tilgan.
Kalit so‘z.
Sudralib yuruvchilar, ilonlar, kaltakesaklar.
ANALYSIS OF REPTILES LISTED IN DICTIONARIES
Abstract.
This article analyzes reptiles listed in dictionaries. Reasonable opinions and
comments within the scope of the topic are presented throughout the article. At the end of the
article, conclusions and suggestions are given.
Keyword.
Reptiles, snakes, lizards.
АНАЛИЗ РЕПТИЛИЙ, ПЕРЕЧИСЛЕННЫХ В СЛОВАРЯХ
Аннотация.
В статье анализируются рептилии, перечисленные в словарях.
Обоснованные мнения и комментарии в рамках темы представлены на протяжении всей
статьи. В конце статьи даны выводы и предложения.
Ключевое слово.
Рептилии, змеи, ящерицы.
Sudralib yuruvchilar -umrtqalilar sinfi.Qadimgi sudralib yuruvchilar-kotilozavrlar o‘rta
karbonda stegosefallardan paydo bo‘lgan. Hozirgi sudralib yuruvchilar uzunligi bir necha sm dan
10 metrgacha bo‘ladi. Skeleti deyarli to‘liq suyaklangan. Oyoqlari boshqa quruqlikda
yashovchilarnikiga o‘xshash besh barmoqli tipda;ayrim tiplilarida esa oyoq bo‘lmaydi.
Ko‘pchilik sudralib yuruvchilar qovurg‘alari to‘sh suyaklari bilan birikib, ko‘krak qafasini
hosil qiladi. Sudralib yuruvchilarda birinchi marta ko‘krak qafasi orqali nafas olish paydo bo‘ladi.
Bosh miyasi sut emizuvchilar hamda qushlarnikiga nisbatan kuchsiz rivojlangan bo‘ladi. Qon
aylanish doirasi 2-ta,yuragi 3-kamerali, yurak qorinchasida chala to‘siq parda bo‘ladi. Faqat
timsoxlar yurak qorinchasi to‘liq ikkiga bo‘lingan,yuragi to‘rt kamerali.Terisi muguz yoki
tangachalar bilan qoplangan bo‘ladi. Hozirgi sudralib yuruvchilarning 8000 ga
yaqin,O‘zbekistonda esa 2 turkum (tangachalilar va toshbaqalarga)mansub 58-turi mavjud.
Anktarktitadan tashqari barcha qit‘alarda uchraydi.Sudralib yuruvchilar tuxum qo‘yadi. Ayrim
turlari tirik tug‘adi yoki tuxumdan tirik tug‘adi. Tuxumlari sariqlikka boy. Tuxumni po‘chog‘i
qurib qolishdan saqlaydi. Ayrimlari yirtqich va hashorotxo‘r bo‘ladi. Ayrimlarining go‘shti
iste'mol qilinadi.
Hozirda lug‘atlardagi ba'zi sudralib yuruvchilarning yozilishini va farqlarini ko‘rib
chiqamiz.
At tuhfat uz-zakiyati fil lug‘otit turkiya
1)ìlon-ilon 189-bet.
2)савулчан-chuvalchang 256-bet.
3)кракодил-timsox 201-bet.
"Devoni lug'otit turk" 1-tom.
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
575
1)ìlon -ilon 201-bet.
2)курт-qurt 231-bet.
"Devonu lug'otit turk" 3-tom.
1)совулшань-chuvalchang 242-bet.
Kelurnoma
1)курт-червь-qurt 93-bet.
Древнетюрская словарь.
1) Jìlan-ilon 267-bet.
Lug‘atlarda sudralib yuruvchilar nomi bilan tanishar ekanmiz, har bitta lug‘atning o‘ziga
xos xususiyatlari bilan tanishamiz.
Xulosa o‘rnida shuni aytishimiz mumkinki bu sudralib yuruvchilar nomlari hamma
zamonlarda har xil aytilib kelingan. Biz bu lug‘atlar orqali ularning o‘tmishda qanday
aytilganligini bilib olamiz. Vaxtlar o‘tishi bilan sudralib yuruvchilar nomlari leksik, grammatik
va fonetik o‘zgarishlarga uchragan.
REFERENCES
1.
"Devonu lug’ati-t-t turk” G’affur G’ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Tshkent –
2017 1-tom
2.
"Attuhfatuz zakiyatu fillug'ati Turkiya" O'zbekiston SSR "Fan"nashriyoti Toshkent -1968
3.
" Muhokamat ul-lugʻatayn" .Alisher Navoiy. Akademnashr,Toshkent-1997.
4.
ziyo. net sayti
5.
Khidirova, I. (2023). PEYORATIVE, DEGORATIVE VOCABULARY IN FAMILY
SPEECH (EXAMPLE OF THE KHIDIROV AND SHAYMATOV FAMILIES).
Modern
Science and Research
,
2
(3).
6.
Xidirova, I., & Xidirova, N. (2021). Gender Characteristics of Family Speech Speech (On
the Example of the Uzbek Family).
EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN
NONFORMAL EDUCATION
,
1
(2), 196-199.
7.
Raxmonjonova, G., & Xidirova, I. (2022). CHORTOQ SO ‘ZINING KELIB
CHIQISHIGA OID ILMIY QARASHLAR.
Eurasian Journal of Academic
Research
,
2
(11), 188-189.
8.
Jo’rayeva, M., & Xidirova, I. (2023). QOYALAR HAM YIG’LAYDI” ASARIDA
QO’LLANILGAN
DIALEKTIZMLARNING
LEKSIK-SEMANTIK
TAHLILI.
Development of pedagogical technologies in modern sciences
,
2
(2), 42-48.
9.
qizi Jo‘rayeva, M. S., & Xidirova, I. X. (2023, January). “TEMIR XOTIN”
DRAMASINING
FONETIK-FONOLOGIK
TAHLILI.
In
INTERNATIONAL
CONFERENCES
(Vol. 1, No. 1, pp. 492-496).
10.
qizi Jo‘rayeva, M. S., & Xidirova, I. X. (2023, January). SHOYIM BO ‘TAYEVNING
“SHO ‘RODAN QOLGAN ODAMLAR” ASARIDA NOADABIY QATLAM SO
‘ZLARINING QO ‘LLANILISHI. In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol. 1, No. 1,
pp. 487-491).
11.
Xidirova, I. ., & Jo‘rayeva, M. (2023). LEXICAL-SEMANTIC ANALYSIS OF
DIALECTISMS USED IN THE WORK OF ART (IN THE EXAMPLE OF THE WORK
"ROCKS ALSO CRY").
Modern Science and Research
,
2
(3), 142–144.
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
576
12.
Xidirova, I. ., & Dobilova, M. (2023). IMLO MUAMMOLARI VA YECHIM.
Modern
Science and Research
,
2
(3), 138–141.
