2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
300
JINIS HAM JUMIS KARYERA
Oralbaeva Aytbike
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti student
Xojametova Feruza
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti student
Ibragimova Aydana
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti student
Bekbergenova Dinara
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti student
https://doi.org/10.5281/zenodo.15392251
Annotatsiya.
Bul izertlew gender stereotipleriniń er adamlar hám hayallardıń mártebe
rawajlanıwına tásirin úyrenedi. Karyera rawajlanıwı professional ósiw hám jeke
rawajlanıwdıń kóplegen basqıshları arasında zárúrli process bolıp tabıladı. Er adamlar hám
áyeller aktiv mártebe kóteriliw ushın teń múmkinshilikler hám shárt-shárayatlarǵa ıyelewine
qaramay, gender stereotipleri olardıń jolında málim tosqınlıqlardı keltirip shıǵaradı.
Gilt sózler:
Joybarlaw, mártebe, social mártebe, qapırıqorfizm, onkologiya, jınıs, shaxs,
transformaciya.
JINIS VA ISH KARYERA
Annotatsiya.
Ushbu tadqiqot jins va ish karyeraning asosiy stereotiplarining erkaklar
va ayollarning martaba rivojlanishiga ta'sirini o'rganadi. Karyera rivojlanishi professional
o'sish va shaxsiy rivojlanishning ko'plab bosqichlari orasida muhim jarayondir. Erkaklar va
ayollar faol martaba ko'tarilish uchun teng imkoniyatlar va shart-sharoitlarga ega bo'lishiga
qaramay, gender stereotiplari ularning yo'lida ma'lum to'siqlarni keltirib chiqaradi.
Kalit so’zlar:
rejalashtirish, martaba, ijtimoiy maqom, dimorfizm, onkologiya, jins,
shaxs, transformatsiya.
ПОЛ И ТРУДОВАЯ КАРЬЕРА
Аннотация.
В данном исследовании рассматривается проблема влияния
гендерных стереотипов на построение карьеры мужчинами и женщинами. Развитие
карьеры является важным процессом среди многих этапов профессионального роста и
развития личности. Несмотря на то, что мужчины и женщины имеют равные шансы
и условия для активного продвижения по карьерной лестнице, гендерные стереотипы
создают на их пути определенные барьеры.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
301
Ключевые слова:
планирование, карьера, социальный статус, диморфизм,
онкология, гендер, идентичност, трансформация.
Kirisiw
Sońǵı jıllarda insan resurslarini basqarıwdıń eń zárúrli baǵdarlarınan biri mártebe
rawajlanıwın joybarlaw hám basqarıwǵa aylandı. Kasiplik tálim jumısshılardı dástúriy túrde
arnawlı bir juwapkershilik menen baylanıslı bolǵan túrli islep shıǵarıw funkciyaların
orınlawǵa tayarlaydı. Óziniń kásiplik turmısı dawamında insan, qaǵıyda jol menende, bir
emes, bálki bir neshe bólimler menen shuǵıllanadı. Kásiplik iskerlik dawamındaǵı bul
kóteriliw mártebe dep ataladı. " Karyera" túsiniginiń ózi tariypni talap etedi. Karyera sózi
(italyancha " carere" sózinen - soraw, turmıs jolı, tarawdıń) bir neshe mániske iye, sol sebepli
onı sotsiologlar túrlishe aytıwadı. Bul kontseptsiyanıń eń maqul túsetuǵın tariypi
tómendegishe: mártebe - bul shaxstıń miynet iskerligi nátiyjesinde erisilgen úlesi, kásiplik
jáne social poziciyasin izbe-iz, basqıshpa-basqısh asırıw.
Jınıslıq qapırıqorfizmdiń áhmiyetin tolıqlastırıwshı ideyalar fanda uzaq waqıttan berli
bar. Bul pozitsiya dástúriy jámiyette turmıstıń barlıq iskerlik tarawılarında ámeldegi bolǵan
gender rolınıń qatań bólistiriliwi hám zárúrli gender assimetriyasiga tiykarlanǵan insannıń
jınıslıq qásiyetlerin túsiniw nátiyjesi edi. Biraq, waqıt ótiwi menen jınıslar arasındaǵı
qatnaslardı tek tábiyiy faktorlar tárepinen belgileniwi kózqarasınan bahalaw haqıyqatqa tolıq
uyqas kelmewi málim boldı. Solay etip, pán aldında insannıń jınıslıq qatańlıǵın belgileytuǵın
faktorlardı aqılǵa say qayta kórip shıǵıw hám ob'ektiv bahalaw wazıypası turıptı. 20 -ásir
gender qatnasları bir qansha tendentsiyalarǵa uyqas túrde rawajlanıp barǵan tariyxıy dáwir
aylandı. Zárúrli social hám mádeniy ózgerisler tásiri astında er adamlar hám áyeller ózleriniń
jinsiga tán bolmaǵan ayriqshalıq hám minez-qulıq úlgilerin qabıl etediler, bul bizge er adamlıq
hám hayallıqtıń mánisin belgileytuǵın princip retinde androginiyaning tarqalıwı haqqında
sóylewge múmkinshilik beredi. Bunnan tısqarı, er adamlar hám hayallardıń dástúriy
funkciyalarınıń ózgeriwi ámeldegi bolıp, olar endi gender stereotipleri menen anıq
belgilenmagan. Biotexnologiya, pán hám medicina jetiskenlikleri sebepli insannıń tábiyiy
konstantalari da endi anıq emes. Nátiyjede, er adam hám hayal qásiyetleriniń pataslanıwı, bul
jınıslar arasındaǵı teńliktiń kusheytiwine, shańaraqta hám jámiyette teńlik qatnaslarınıń
ornatılıwına alıp keledi.
Tabıslı mártebe dáramat hám turmıs dárejesin asırıw menen baylanıslı bolıp, bul óz-
ózin húrmet qılıw qurallarından biri bolıp tabıladı. Tabıslı kásiplik mártebege umtılıp atırǵan
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
302
jumısshılar ushın tar sheklengen kónlikpeler emes, bálki keńlew ózgeshelikke ıyelew zárúrli
bolıp tabıladı. Bularǵa iykemlesiw, óz iskerliginiń natiyjeliligin turaqlı túrde analiz qılıw,
mamanlıǵın turaqlı túrde asırıw hám óz-ózin tayarlaw qábileti kiredi.
Áyeller ózleriniń kásiplik mártebelerin er adamlarǵa qaraǵanda talay keshlew
shólkemlestiriwedi. Levinson hám basqalar sıyaqlı. (1978) kórsetdiki, kópshilik er adamlar
30 jasqa kelip ózleriniń kásiplik shákirtliklerin tamamlaganlar hám jumıs kúshi etukligi
mártebeine tolıq eriskenler. Basqa tárepden, áyeller orta jasqa etgunga shekem professional
dúnyada jańa kelgenler esaplanıwda dawam etiwgen. R. Droege (1982) hátte 20 jastan keyin
óz karerasini baslaǵan hayallardıń kóbisi 40 jasqa shekem yamasa odan keyin dawam etetuǵın
shákirtlik dáwirine iye ekenligin anıqladi. Biraq hátte er adamlar sıyaqlı 30 jasqa kelip
professional etuklikka erisken áyeller de qızıǵıwshılıqtıń professional tabısqa erisiwden jeke
qatnaslardan qaniqishga ótiwin basdan keshirdiler. Bul áyeller hám er adamlar arasındaǵı
parq, sebebi ekinshisi ushın mártebe 30 jıldan keyin de tiykarǵı wazıypa bolıp qaladı (Adams
D., 1983).
Juwmaq
Juwmaq etip aytsaq kásiplik mártebe shaxstıń kásiplik rawajlanıw basqıshlarınan
ótiwiniń zárúrli progressiv procesi bolıp qalıp atır. Jinsdan qaramastan, shaxslar mártebe
tekshesın aktiv túrde kóteriw múmkinshiligine iye. Biraq usınıń menen birge, jasırın
sheklewshi faktor, yaǵnıy gender stereotipleri bar. Empirik izertlew nátiyjeleri sonı kórsetedi,
mártebe qurıwda social poziciya óz iskerliginiń joqarı natiyjeliligi kórsetkishi, sonıń menen
birge, iskerliginiń ózin ózi qádirlew menen muwapıqlıǵı kórsetkishi retinde zárúrli bolıp
tabıladı. Gender stereotipleri er adamlar hám áyellerge mártebe qurıwda járdem beretuǵın
kásiplik pazıyletlerdi bahalawda payda boladı.
Paydalanılǵan ádebiyatlar
1.
Turemuratova, Aziza, Rita Kurbanova, and Barno Saidboyeva. "EDUCATIONAL
TRADITIONS IN SHAPING THE WORLDVIEW OF YOUNG PEOPLE IN FOLK
PEDAGOGY." Modern Science and Research 2.10 (2023): 318-322.
2.
Kurbanova, R. J., and B. E. Saidboeva. "MAKTAB VA OILADA ESTETIK
TARBIYANI
SHAKLLANTIRISH
JARAYONIDA
O'QUVCHILARNING
AKSIOLOGIK DUNYOQARASHINI RIVOJLANTIRISH." Inter education & global
study 9 (2024): 114-121.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
303
3.
Jarasovna, Kurbanova Rita. "The Role of National Values in Shaping the Aesthetic
Worldview of Schoolchildren." International Journal of Pedagogics 5.03 (2025): 55-58.
4.
Jarilkapovich, Matjanov Aman. "USE OF PEDAGOGICAL METHODS BASED ON
THE
MODERN
EDUCATIONAL
PROGRAM
TO
INCREASE
THE
EFFECTIVENESS OF EDUCATION." European International Journal of Pedagogics
4.06 (2024): 26-33.
5.
Jarilkapovich, Matjanov Aman. "Program Technology for Choosing an Effective
Educational Methodology Based on Modern Pedagogical Research in The Educational
System." CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS 6.02 (2025): 30-33.
6.
Turemuratova, Aziza, Shahlo Matmuratova, and Nargisa Tajieva. "THE
DEPENDENCE OF MULTI-VECTOR APPROACHES ON PEDAGOGICAL
METHODS
AND
PSYCHOLOGICAL
TRAINING
IN
IMPROVING
STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON THE EDUCATIONAL
PROGRAM." Modern Science and Research 4.4 (2025): 50-55.
7.
Aziza, Turemuratova. "KONFLIKT VA UNING KELIB CHIQISH SABABLARI."
Новости образования: исследование в XXI веке 3.32 (2025): 457-459.
8.
Begibaevna, Turemuratova Aziza. "PSYCHOLOGICAL CONFIDENTIALITY OF
THE FORMATION OF STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON
MULTI-VECTOR APPROACHES IN EDUCATION." (2025).
9.
Turemuratova, Aziza, Azamat Utambetov, and Rinat Seytimov. "PSIXOLOGIK
TRENING ASOSLARI TUSHUNCHASI VA O’SMIRLARNING KOLLOBORATIV
KO’NIKMALARINI OSHIRUVCHI PSIXOLOGIK TRENINGLAR." Modern
Science and Research 4.4 (2025): 135-141.
10.
Turemuratova, Aziza, Farogʻat Seytmambetova, and Nazokat Masharipova.
"PSIXOLOGIK
TRENINGLARNING
USLUBIY
MUMMOLARI
VA
KOLLOBORATIV TA’LIMDA GURUH MUAMMOLARI." Modern Science and
Research 4.4 (2025): 100-106.
11.
Begibaevna, Turemuratova Aziza, and Turganbayeva Amina Quanishbayevna.
"PSIXOLOG TRENERNING KASBIY KO’NIKMALARI VA PSIXOLOGIK
SALOHIYATINI OSHIRUVCHI AMALIY TRENINGLAR." (2025).
12.
Turemuratova, Aziza, Aynisa Jaqsimuratova, and Ramiza Mustapaeva. "SELF-
CONTROL RULES OF A PSYCHOLOGIST-TRAINER." Modern Science and
Research 4.4 (2025): 217-221.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
304
13.
Muratbayevna, Dauletova Gozal, and Madaminova Nargiza Qurbanbayevna.
"BOLANING RIVOJLANISH DAVRI PSIXOLOGIYASI." Scientific Impulse 1
(2022): 33-35.
14.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Jumabayeva Marupa. "OTA-ONA VA
FARZANDLAR MUNOSABATINING XUSUSIYATLARI." TADQIQOTLAR. UZ
51 (2024): 20-23.
