2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
691
HR MENEJMENTING MOHIYATI
M.H. Toshov
Osiyo xalqaro universiteti o’qituvchisi.
Abbosova Amira
Osiyo xalqaro universiteti talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15512322
Annotatsiya. HR bo‘limi ishga talabgorlarni topish, ishga olish, saralash, o‘qitish va
xodimlarga maosh berish dasturlarini boshqarishga mas’ul hisoblanadi. Uning asosiy maqsadi
xodimlarni yollash, jalb qilish, ushlab turish va umumiy samaradorlikni qo‘llab-quvvatlashdir.
Bo‘lim kompaniyalarga tez o‘zgaruvchan biznes muhitida harakat qilish va sifatli
xodimlarga nisbatan o‘sib borayotgan talabni qondirishda yordam beradi. Shuningdek, u ish
joyida madaniyatni rivojlantiradi, mehnat qonunchiligiga rioya qilishni ta’minlaydi, bu esa
kompaniyaning raqobat bozorida muvaffaqiyat qozonishiga hissa qo‘shadi. O’zbekiston shart
sharoitida ham HR menejmentini rivojlantirish va asosiy indikatorlarini ishlab chiqish biz
uchun juda muhimdir.
Kalit so’zlar: HR bo‘limi, HR menejmenti, xodimlar.
Amerikalik iqtisodchi Jon Rojers Kommons “inson resurslari” atamasini birinchi marta
1893-yili yozilgan “Boylikning taqsimlanishi” kitobida qayd etgan. XX asrga kelib, xodimlar
va ish beruvchilar o‘rtasidagi tushunmovchiliklarni rasmiy ravishda bartaraf etadigan HR
bo‘limi shakllana boshladi.
Bugungi kunda HR-bo‘limi faoliyat ko‘lamidan qat’i nazar, har qanday davlat va
xususiy sektorning muhim qismidir. Uning asosiy maqsadi tashkilotni ishchi kuchi
yetishmovchiligi bilan bog‘liq muammolardan himoya qilgan holda xodimlarning
samaradorligini oshirish hisoblanadi.
HRning vazifalari:
•
kompensatsiya va imtiyozlarni boshqarish;
•
xodimlarni yollash va saralash;
•
shtatlarni qayta ishlash;
•
tashkilot va xodimlar o‘rtasidagi har qanday me’yoriy hujjatga rioya qilishni
ta’minlash.
Bu vazifalar samarali faoliyat uchun juda muhim bo‘lib, HR bo‘limlarini har qanday
tashkilotning yuragiga aylantiradi.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
692
Tashkilotga qiymat qo‘shish uchun HR bo‘limining xodimlar bilan bog‘liq faoliyati:
•
Xodimlarni boshqarish va ulardan samarali foydalanish;
•
Faoliyatni baholash va kompensatsiyani vakolatlar bilan bog‘lash;
•
Adolatli kompensatsiya stavkalarini hisoblash va imtiyozlarning to‘liq ro‘yxatini tuzish;
•
Shaxsiy va tashkiliy samaradorlikni oshiradigan vakolatlarni rivojlantirish;
•
Raqobatbardoshlikni
yaxshilash
uchun
innovatsiyalar,
ijodkorlik
va
moslashuvchanlikni oshirish;
•
Ish jarayonini loyihalash, ketma-ketlikni rejalashtirish, martaba rivojlanishi va
tashkilotlararo harakatchanlikka yangi yondashuvlarni qo‘llash;
•
Xodimlar ishini takomillashtirish, o‘qitish va xodimlar bilan muloqot qilish orqali
texnologiyani joriy etish va integratsiyalashuvini boshqarish;
•
Yuridik muammolarning oldini olish uchun mehnat qonunlarini ko‘rib chiqish va eng
yaxshi amaliyotlar va qoidalarga rioya qilish uchun muntazam ravishda muvofiqlik auditini
o‘tkazish.
1980-yillardan xodimlar bilan bog‘liq muammolarning uzoq muddatli biznes
muvaffaqiyatiga ta’sirini o‘rganish natijasida HR bo‘limida strategik tashabbuslar tomon
harakat boshlandi.
Ushbu strategiyalar birgalikda inson resurslarini boshqarish
(HRM)
deb ataladi. Ular
xodimlarni, tashkilot madaniyati va muhitini boshqarishga kompleks yondashuvni ta’minlaydi.
HR menejment asosiy e’tiborni tashkilot maqsadlariga erishish uchun xodimlarni
yollash, boshqarish va muvofiqlatirishga qaratadi.
Google o‘zining HR bo‘limi orqali xodimlar bilan o‘ziga xos do‘stona munosabatlar
o‘rnatgan tashkilotga misoldir. Kompaniya xodimlarga jismoniy va ruhiy salomatlikka
yo‘naltirilgan dasturlari, jumladan, ovqatlanish, fitnes, massaj markazlari kabi ko‘plab
imtiyozlarni taklif qiladi, bu orqali xodimlarning samarali faoliyat ko‘rsatishiga ishoniladi.
XX asr o‘rtalaridan ba’zi kompaniyalar biznesga ijobiy ta’sir ko‘rsatadigan yanada
mazmunli, qo‘shimcha qiymatli dasturlarni ishlab chiqish va amalga oshirish uchun an’anaviy
ma’muriy, tranzaksion HR funktsiyalarini autsorsing qildilar
“Autsorsing” so‘zi ingliz tilidan olingan bo‘lib, shartnoma asosida tashqi
manbalardan, ya’ni autsorsing xizmatini ko‘rsatuvchi korxonalar xizmatidan foydalanishni
bildiradi.
Autsorsingga berilishi mumkin bo‘lgan funktsiyalar:
•
Ish haqi loyihasi;
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
693
•
Xodimlarga beriladigan imtiyozlar;
•
Ishga qabul qilish;
•
Faoliyat tekshiruvlari;
•
Risklarni boshqarish;
•
Nizolarni hal qilish;
•
Xavfsizlik tekshiruvi;
•
Ofis siyosati.
Inson resurslari bo‘limi kompaniyada xodimlarni yollash va saqlab qolishga qaratilgan.
U xodimlarni topish, yollash va o‘qitish, xodimlar bilan munosabatlarni nazorat qilish
va foyda dasturlarini boshqarish uchun javobgardir. Bu xodimlarning o‘z vazifalari haqida
savollar berishi va shikoyatlarini hal qilishlari mumkin bo‘lgan joy.
Inson resurslarini boshqarish
(HRM)
– tashkilot xodimlarini, ish madaniyatini va ish
muhitini boshqarishga qaratilgan strategik yondashuv bo‘lib, uning natijasida xodimlar imkon
qadar sifatli va samarali faoliyat ko‘rsatishiga erishiladi. Odatda, bu ishchi kuchi
muvaffaqiyatini o‘lchash uchun ko‘rsatkichlardan foydalanishni ham o‘z ichiga oladi.
HRning 5 ta funksiyasi:
•
Yangi xodimlarni yollash, saralash va ishga qabul qilish;
•
Xodimlarga ish haqi va boshqa to‘lovlar;
•
Xodimlarga ish/lavozim o‘sishini taklif qilish;
•
Xodimlarning ish bilan bog‘liq muammolarini hal qilish;
•
Kompaniya miqyosida ish muhitiga ta’sir qiladigan siyosatni ishlab chiqish.
Xulosa
Kompaniyaning HR bo‘limi xodimlarning butun hayotiy siklini boshqaradi – ishga
qabul qilishdan tortib, o‘qitish va tugatish yoki nafaqaga chiqishgacha. Shuning uchun mazkur
bo‘lim qonuniylikni ta’minlash maqsadida sanoat tendensiyalari va muvofiqlik masalalari
bo‘yicha yangilanib turishi lozim.
HRM inson resurslari bo'yicha mutaxassislarga yangi xodimlarni samarali tarzda
o'qitish imkonini beradi. Texnologiya sifatida paydo bo'lgan HRM endi ilmiy soha bo'lib,
ontologik tavsiflardan foydalanishni talab qiladi.
Tahlillar shuni ko'rsatadiki, umumiy va xususiy inson salohiyatini shakllantirish
mexanizmlari yetarli darajada ishlab chiqilsa, inson kapitali va resurslari darajasi o'ssa,
tashkilotning raqobatbardoshligi ortadi.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
694
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
Qudratova,
G.
M.
(2025).
TEXNOLOGIK
PARKLARNING
MINTAQA
INNOVATSION RIVOJLANISHINI TA'MINLASHDAGI AHAMIYATI.
YANGI O
‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
,
2
(8), 170-178.
2.
Sodiqova, N. (2025). IQTISODIYOT FANLARINI OʻQITISHDA TALABALAR
TEXNIK TAFAKKURINI RIVOJLANTIRISHNING AMALDAGI HOLATI VA
TAKOMILLASHTIRISH YOʻLLARI.
" ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ АКМЕОЛОГИЯ"
международный научно-методический журнал
,
2
(19).
3.
Bahodirovich, K. B. (2025, April). STRUCTURE OF THE CASH FLOWS
STATEMENT. In
CONFERENCE OF MODERN SCIENCE & PEDAGOGY
(Vol. 1,
No. 1, pp. 325-330).
4.
Алимова, Ш. А. (2025). УСТОЙЧИВЫЕ ЦЕПОЧКИ ПОСТАВОК: ОТ ТРЕНДА К
НЕОБХОДИМОСТИ
РАСШИРЕННАЯ
ВЕРСИЯ.
Modern
Science
and
Research
,
4
(5), 76-81.
5.
Toshov, M. H. (2025). SАNОАT KОRXОNАLАRIDА MEHNАTGА HАQ TО'LАSH
TIZIMINI BОSHQАRISH.
Modern Science and Research
,
4
(4).
6.
Azimov, B. (2025). METHODS AND MODELS FOR ASSESSING THE SOCIO-
ECONOMIC
EFFICIENCY
OF
REGIONAL
INNOVATION
INFRASTRUCTURE.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(3), 685-691.
7.
Ikromov, E. I., & Safarova, J. (2025). O’ZBEKISTONDA YASHIL
TADBIRKORLIKNI
HUDUDLARDA
RIVOJLANTIRISHI
ISTIQBOLLARI.
Modern Science and Research
,
4
(4), 421-428.
8.
Raxmonqulova, N. O. (2025). DEVELOPMENT OF THE DIGITAL ECONOMY ON
A GLOBAL SCALE AND THE EXPERIENCE OF COUNTRIES.
SHOKH LIBRARY
.
9.
Shadiyev, A. X. (2025). MINTAQANING IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANISHINI
BOSHQARISH
MEXANIZMINI
TAKOMILLASHTIRISH.
STUDYING
THE
PROGRESS OF SCIENCE AND ITS SHORTCOMINGS
,
1
(7), 145-150.
10.
Naimova, N. (2025). THE IMPACT OF GLOBALIZATION ON MODERN
ECONOMIC
PROFESSIONS.
Journal
of
Multidisciplinary
Sciences
and
Innovations
,
1
(2), 153-155.
11.
Bazarova, M. (2025). FEATURES OF ASSESSING THE EFFECTIVENESS OF
INNOVATION RISK MANAGEMENT OF AN EDUCATIONAL ORGANIZATION
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
695
IN THE PROCESS OF DIGITAL TRANSFORMATION OF ACTIVITIES.
Journal of
Multidisciplinary Sciences and Innovations
,
1
(2), 161-164.
12.
Jumayeva, Z. (2025). THE ROLE OF MICROECONOMIC ANALYSIS IN
ENHANCING ECONOMIC EFFICIENCY THROUGH MARKET EQUILIBRIUM
ANALYSIS.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(3), 634-637.
13.
Bobojonova, M. (2025). GREEN ENTREPRENEURSHIP IN UZBEKISTAN AND
ITS OPPORTUNITIES.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(3), 592-595.
14.
Jumayeva, Z. (2025). THE FORMATION OF THE GREEN ECONOMY CONCEPT,
STAGES OF DEVELOPMENT AND ITS RELEVANCE.
International Journal of
Artificial Intelligence
,
1
(3), 262-266.
15.
Ibragimov, A. (2025). TAX POLICY AND IMPACT ON ECONOMIC
DEVELOPMENT.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(3), 259-261.
16.
Djurayeva, M. (2025). ISSUES OF SMALL BUSINESS AND PRIVATE
ENTREPRENEURSHIP DEVELOPMENT.
International Journal of Artificial
Intelligence
,
1
(3), 596-598.
17.
Umarova, H. (2025). RIVOJLANGAN MAMLAKATLARDA KORXONA
RISKLARINI BOSHQARISH VA BAHOLASH AMALIYOTI TAHLILI.
Modern
Science and Research
,
4
(5), 158-161.
18.
Aslanova,
D.
(2025).
CHALLENGES
OF
IMPLEMENTING
MODERN
MANAGEMENT PRINCIPLES IN THE TOURISM INDUSTRY.
Journal of
Multidisciplinary Sciences and Innovations
,
1
(2), 119-121.
19.
Rajabova, D. (2025). SPECIFIC FEATURES AND FACTORS OF SUSTAINABLE
DEVELOPMENT OF THE INNOVATIVE ENVIRONMENT IN INDUSTRIAL
ENTERPRISES.
Journal of Applied Science and Social Science
,
1
(2), 474-479.
20.
Игамова, Ш. З. (2024). МЕТOДИЧЕCКИЕ РЕКOМЕНДАЦИИ ПO
ФOРМИРOВАНИЮ
OРГАНИЗАЦИOННO-ЭКOНOМИЧЕCКOГO
МЕХАНИЗМА OБЕCПЕЧЕНИЯ ЭФФЕКТИВНOCТИ ИННOВАЦИOННOГO
развития ПРЕДПРИЯТИЙ CТРOИТЕЛЬНЫХ МАТЕРИАЛOВ.
Gospodarka i
Innowacje.
,
43
, 335-340.
21.
Akramova, O. (2025). FOREIGN COUNTRIES IN EXPERIENCE INVESTMENT
ATTRACTIVENESS INCREASE MECHANISMS AND UZBEKISTAN IN
PRACTICE USE OPPORTUNITIES.
Journal of Multidisciplinary Sciences and
Innovations
,
1
(1), 395-398.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
696
22.
Jumayev, B. (2025). BIG DATA: CUSTOMER CREDIT ANALYSIS USING
DIGITAL
BANKING
DATABASE.
International
Journal
of
Artificial
Intelligence
,
1
(2), 1056-1059.
23.
Gafarova, D. (2025). INNOVATION POLICY OF THE REPUBLIC OF
UZBEKISTAN: ACHIEVEMENTS AND PROSPECTS.
Journal of Multidisciplinary
Sciences and Innovations
,
1
(2), 165-167.
24.
Raximova, L. (2025). DIRECTIONS AND PRIORITY FEATURES OF THE
TRANSITION TO THE" GREEN ECONOMY".
Journal of Multidisciplinary Sciences
and Innovations
,
1
(2), 156-160.
