2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
389
IKKINCHI JAHON URUSHIDA O‘ZBEK AYOLLARINING ISHTIROKI
Yuldosheva Feruza Yashin qizi
Osiyo Xalqaro Universiteti o’qituvchisi.
Asadova Shahinabonu Sherali qizi
Osiyo Xalqaro Universiteti 1-bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15277233
Ikkinchi jahon urushi insoniyat tarixidagi eng dahshatli va vayronkor urushlardan biri
bo‘lib, u butun dunyo aholisining turmush tarziga, ruhiyatiga va ijtimoiy hayotiga chuqur ta’sir
ko‘rsatdi. Ushbu urushda erkaklar qatori ayollar ham faol ishtirok etdilar. Xususan, O‘zbekistonlik
ayollar frontda va front ortida fidokorona xizmat qilib, o‘zining matonati, jasorati va sabr-toqati
bilan yuksak qadrlarga loyiq bo‘ldilar.
Frontdagi o‘zbek ayollari.Ikkinchi jahon urushi boshlanganidan so‘ng, ko‘plab o‘zbek
ayollari o‘z ixtiyorlari bilan frontga yo‘l oldilar. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistondan
500 ga yaqin ayol urush frontiga jo‘natilgan. Ular orasida harbiy shifokorlar, hamshiralar, aloqa
xodimlari, uchuvchilar va razvedkachilar bor edi. Eng mashhur o‘zbek qahramon ayollaridan biri
— Malika Sobirova bo‘lib, u urush yillarida frontda shifokor bo‘lib xizmat qilgan. Shuningdek,
Zulfiyaxonim Muxitdinova kabi jasoratli ayollar razvedkachi sifatida xizmat qilgan va ko‘plab
maxfiy topshiriqlarni bajarishda qatnashgan.
Urushning dastlabki yillarida frontga jo‘natilgan minglab jangchilardan biri ham o‘zbek
qizi Zebo G‘aniyeva edi. U o‘zining jasorati, fidoyiligi va jasorati bilan nafaqat o‘z xalqining,
balki butun Sovet Ittifoqining faxriga aylandi. Zebo G‘aniyeva 1923-yil 20-avgustda hozirgi
O‘zbekistonning Guliston shahrida tug‘ilgan. Uning otasi ozarbayjonlik, onasi esa o‘zbek edi.
1937-yilda Zebo hali 14 yoshda bo‘lganida, onasi qatag‘onga uchradi, otasi esa qizining
hayotini saqlab qolish uchun uni tashlab ketishga majbur bo‘ldi. Shu tariqa, Zebo yetim qoldi.
Urush boshlangach, Zebo frontga otlanishga qaror qildi. U Moskva teatr san’ati institutida
o‘qiyotgan edi. Urushning dastlabki yillarida u o‘zining san’at sohasidagi faoliyatini to‘xtatib,
frontga jo‘nadi. 1941-yilning oktyabrida Moskva yaqinidagi janglarda qatnashdi. U snayper
sifatida jangga kirishdi. Uning o‘tkir ko‘zlari va tezkor qarorlar qabul qilish qobiliyati uni
muvaffaqiyatli snayperga aylantirdi. Urush davomida u 129 nafar dushman askarini yo‘q qildi.
Zebo G‘aniyeva 1943-yil avgustida Demyanskda bo‘lgan jangda og‘ir yaralandi. U 33 marotaba
jarrohlik operatsiyasini boshidan o‘tkazib, o‘limni yengdi. Zebo G‘aniyeva urush davomida
ko‘plab mukofotlarga sazovor bo‘ldi.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
390
U Qizil Bayroq, Qizil Yulduz ordenlari, "Moskva mudofaasi uchun" medali va 1-darajali
Vatan urushi ordeni bilan taqdirlandi. Urushdan so‘ng Zebo G‘aniyeva o‘zining ta’limini davom
ettirdi. U Bokudagi institutni tamomlab, Moskva jahon adabiyoti institutida nomzodlik
dissertatsiyasini yoqladi. Zebo G‘aniyeva 2010-yil Moskva shahrida vafot etdi.
Zebo G‘aniyeva o‘zining jasorati, fidoyiligi va jasorati bilan nafaqat o‘z xalqining, balki
butun Sovet Ittifoqining faxriga aylandi. Uning hayoti va faoliyati yosh avlod uchun ibrat
manbaidir.
Front ortida qolgan o‘zbek ayollari ham urush g‘alabasiga katta hissa qo‘shdilar. Ular
zavod va fabrikalarda, kolxoz va sovxozlarda, kasalxonalarda, maktablarda og‘ir mehnat qildilar.
Ayniqsa, paxta yetishtirish, oziq-ovqat ishlab chiqarish va yarador askarlarni parvarish
qilish borasida o‘zlarining fidoyiligini ko‘rsatdilar. Ko‘plab ayollar front uchun issiq kiyimlar
to‘qish, xat yozish, moddiy yordam yig‘ish ishlarida ham faol bo‘ldilar. O‘sha davrda "Hammasi
front uchun, hammasi g‘alaba uchun!" degan shior ayollar hayotining bosh mezoniga aylangan
edi.
Urush yillarida o‘zbek ayollari madaniy-ma’rifiy sohada ham faoliyat olib borganlar.
Teatrlar, kutubxonalar, gazeta-jurnallar orqali xalqni ruhlantirish, g‘alabaga bo‘lgan
ishonchni mustahkamlash yo‘lida ko‘plab tashabbuslar amalga oshirilgan. Shoira Zulfiya urush
mavzusidagi she’rlari orqali xalqning kayfiyatini ko‘tarib, ma’naviy ko‘mak bergan. Uning “Vatan
himoyachilariga” bag‘ishlangan she’rlari o‘sha davrda katta ruhiy kuch bo‘lgan. Urush
yakunlangach, ko‘plab o‘zbek ayollari vataniga qaytib, tinchlik sharoitida mehnat qilishda davom
etdilar. Ular orasidan fan, ta’lim, tibbiyot, san’at sohalarida mashhur bo‘lganlar ko‘p. Urushda
ko‘rsatgan jasorati uchun ko‘plab ayollar orden va medallar bilan taqdirlangan.
Xulosa
Ikkinchi jahon urushi o‘zbek ayollarining jasoratini, matonatini va vatanparvarligini
namoyon etdi. Ularning frontdagi va front ortidagi faoliyati tarix sahifalariga oltin harflar bilan
yozildi. Bugungi tinch va osoyishta hayotimiz aynan ularning mashaqqatli mehnati va fidoyiligiga
bog‘liqdir. Yosh avlod bu jasoratdan saboq olib, vatanga muhabbat, mehnatga sadoqat bilan
yashashlari zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Axmedova, M. (2005). Ikkinchi jahon urushi va o‘zbek ayollari. Toshkent: O‘zbekiston tarixi
nashriyoti.
2.
To‘ychiyev, H. (2010). O‘zbekiston Ikkinchi jahon urushi yillarida. Toshkent: Sharq
nashriyoti.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
391
3.
Qosimova, D. (2014). "Ayollarning urush yillaridagi mehnati va fidoyiligi". Tarix va bugun
jurnali, №2.
4.
Ilniyazovich, S. F. (2023). RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING TARIX FANINI
O'QITISHDAGI AHAMIYATI.
5.
Yuldosheva F (2024). BOLA TUG’ILISHI BILAN BOG’LIQ MAROSIMLAR O’ZBEK
XALQI HAYOTINING AJRALMAS QISMI SIFATIDA. Modern Science and Research,
3(11),
788–791.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
6.
Yuldosheva F. Y. qizi. (2023). LEV NIKOLAYEVICH GUMILYOVNING “QADIMGI
TURKLAR” ASARIDA KOʻKTURKLAR YODGORLIKLARI XUSUSIDA. GOLDEN
BRAIN, 1(16), 338–342. Retrieved from
https://researchedu.org/index.php//article/view/3908
7.
Yuldosheva F. . (2025). MAHMUDXO‘JA BEHBUDIY – MILLATNING O‘Z TAQDIRINI
ANGLASHIDA YORQIN YULDUZ VA MILLIY UYG‘ONISH DAVRINING RAMZI.
Modern
Science
and
Research,
4(1),
420–427.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/60832
8.
Yuldosheva, F. & Abdihamidova F. . (2025). BEHBUDIYNI KIM O’LDIRGAN?. Modern
Science and Research, 4(1), 359–366. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
9.
Yuldosheva, F. (2025). IBN BATTUTANING “SAYOHATNOMA” ASARI MUHIM
MANBA SIFATIDA. Modern Science and Research, 4(2), 573–580. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/66954
10.
Yarashova, M., Yuldosheva, F., & Haqqulov, M. (2025). TA’LIM OLISH TARTIBI:
YANGILANISH VA O’ZGARISHLAR. MASOFAVIY, DUAL VA INKLYUZIV TA’LIM.
Modern
Science
and
Research,
4(2),
73–80.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70712
11.
Haqqulov, M., Yarashova, M., & Yuldosheva, F. (2025). ТARIXIY KARTOGRAFIYANING
ASOSIY YO‘NALISHLARI, SHAKLLANISHI VA TARAQQIYOTI. Modern Science and
Research,
4(2),
81–91.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
12.
Yuldosheva, F., Haqqulov, M., & Yarashova, M. (2025). QADIMGI TURKIY XALQLARDA
“QUT” MAROSIMI XUSUSIDA.
Modern Science and Research
,
4
(3), 132–136. Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/72375
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
392
13.
Yuldosheva, F. (2025). ZARDUSHTIYLIK DINI MAROSIMLARI HAQIDA.
Modern
Science and Research
,
4
(2), 5–12. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
14.
Xayrullayev , U., Xayrullayev , U., Muydinov, B., & Yuldosheva, F. (2025). POLSHANING
I JAHON URUSHIDAN KEYINGI AHVOLI.
Modern Science and Research
,
4
(4), 36–48.
Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/77250
15.
Yuldosheva, F., Muyiddinov, B., & Xayrullayev, U. (2025). AMIR TEMUR VORISLARI:
SIYOSIY, HARBIY VA MADANIY MEROSNING DAVOMIYLIGI.
Modern Science and
Research
,
4
(4),
17–26.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
16.
Yuldosheva, F., Muyiddinov, B., & Xayrullayev, U. (2025). JAHONDA KINO
SAN’ATINING RIVOJI VA ARXIV HUJJATLARINING SHAKLLANISHI.
Modern
Science and Research
,
4
(4), 27–35. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
17.
Yuldosheva, F. & Abdilhamidova , F. (2025). AMIR TEMUR VA UNING DAVRIDA
MADANIYAT SOHASIDA AMALGA OSHIRILGAN ISHLAR.
Modern Science and
Research
,
4
(3),
458–467.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
18.
Ярашова, М. (2024). ЖАҲОН ЭТНОЛОГИЯСИ ФАНИ ВА УНИ ЎҚИТИШНИНГ
ЗАМОНАВИЙ МЕТОДОЛОГИЯСИ.
Modern Science and Research
,
3
(10), 362–368.
Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/44901
19.
Ярашова, М. (2024). БУХОРО ВОҲАСИДА МАТО ВА МАТО ТАЙЁРЛАШ
УСУЛЛАРИ.
Modern
Science
and
Research
,
3
(11),
782–787.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/48057
20.
Yarashova Mohlaroyim Shuhratovna. (2024). Muyiddin Ibn Arabiyning Tasavvuf
Ta’limotida Tahsil Olgan Ayol Ustozlari Va Ta’lim Bergan Ayol Shogirdlari.
Miasto
Przyszłości
,
52
,
622–625.
Retrieved
from
https://miastoprzyszlosci.com.pl/index.php/mp/article/view/4679
21.
Yarashova, M. (2024). ILK O’RTA ASR MANBALARIDA KIYIM-KECHAKLAR VA
ULAR BILAN BOG’LIQ ATAMALAR TAVSIFI.
Modern Science and Research
,
3
(12),
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/58456
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
393
22.
Ярашова, М. (2025). ПАРАНЖИ ВА УНИНГ ЎРГАНИЛИШ ТАРИХИ.
Modern Science
and Research
,
4
(1), 160–168. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
23.
Yarashova, M., Sa’dullayev, U., & Yo’ldosheva, F. (2025). BUXORO VOHASI
AYOLLARINING AN’ANAVIY BOSH KIYIMLARI- DO‘PPI VA RO‘MOL.
Modern
Science and Research
,
4
(1), 600–607. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
24.
Yarashova M. & Sultonova, M. (2025). BUXORO VOHASI DAFN MAROSIMI
KIYIMLARI VA ULAR BILAN BOG’LIQ IRIM-SIRIMLAR.
Modern Science and
Research
,
4
(1),
352–358.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
25.
Yarashova, M. (2025). EDVARD TAYLOR –ETNOLOGIYADA EVOLYUTSIONISTIK
MAKTAB ASOSCHISI.
Modern Science and Research
,
4
(2), 1005–1012. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/68483
26.
Yarashova, M., Yuldosheva, F., & Haqqulov, M. (2025). TA’LIM OLISH TARTIBI:
YANGILANISH VA O’ZGARISHLAR. MASOFAVIY, DUAL VA INKLYUZIV
TA’LIM.
Modern
Science
and
Research
,
4
(2),
73–80.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70712
27.
Haqqulov, M., Yarashova, M., & Yuldosheva, F. (2025). ТARIXIY KARTOGRAFIYANING
ASOSIY YO‘NALISHLARI, SHAKLLANISHI VA TARAQQIYOTI.
Modern Science and
Research
,
4
(2),
81–91.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
28.
Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. . (2025). O‘RTA ASRLARDA G‘ARBIY
YEVROPADA
SHAHAR-QAL’A,
SHAHAR-CHERKOV,
SAVDO
O‘BYEKTI
AHAMIYATIGA OID SHAHARLARNING VUJUDGA KELISHI.
Modern Science and
Research
,
4
(3),
122–131.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
29.
Yarashova , M. . (2025). IBN ARABIYNING INSON BORLIG‘IGA DOIR QARASHLARI:
ILM, RUH VA HAQIQAT.
Общественные науки в современном мире: теоретические и
практические
исследования
,
4
(1),
72–74.
извлечено
от
https://inlibrary.uz/index.php/zdif/article/view/64262
30.
Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. (2025). РОЛЬ ХАНА УЗБЕКА В
РАСПРОСТРАНЕНИИ ИСЛАМА В ЗОЛОТОЙ ОРДЕ.
Modern
Science
and
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
394
Research
,
4
(3),
146–154.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
31.
Yuldosheva, F., Haqqulov, M., & Yarashova, M. (2025). QADIMGI TURKIY
XALQLARDA “QUT” MAROSIMI XUSUSIDA.
Modern Science and Research
,
4
(3), 132–
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/72375
32.
Yarashova , M., & Rahimova, N. (2025). JADIDCHILARNING MA‘RIFATPARVARLIK
HARAKATLARI VA ULARNING XALQ MA‘NAVIYATINI YUKSALTIRISHDAGI
O’RNI.
Modern
Science
and
Research
,
4
(3),
398–408.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/7306
33.
Yarashova, M. (2025). TAQINCHOQLAR VA ULARNING AHOLI ETNIK HAYOTIDA
TUTGAN O’RNI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 778–790. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/72864
34.
Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. (2025). BUXORO VOHASIDA MATO VA
MATO TAYYORLASH USULLARI. PAXTA. G‘UZAK. JUN. XALAJI. BO‘Z. OLACHA.
BEQASAM. BAXMAL. ADRAS.
Modern Science and Research
,
4
(3), 330–340. Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/73808
35.
Xayrullayev , U., Sadullayev, U. ., Yarashova, M., & Boltayev, O. (2025). XIX ASR OXIRI
XX ASR BOSHLARIDA QO‘SHNI DAVLATLARNING POLSHAGA NISBATAN
YURITGAN SIYOSATI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 420–432. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/74107
36.
Yarashova, M., & Rahimova , N. (2025). FAYZULLA XO’JAYEV ILMIY
FAOLIYATINING DASTLABKI DAVRI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 448–457.
Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/74113
37.
Boltayev O., Yarashova , M. ., Xayrullayev, U. ., & Sadullayev, U. (2025). OYROT
QABILASI VA ULARNING DAVLATCHILIK ASOSLARING SHAKLANISHIGA
UMUMIY TAVSIF.
Modern Science and Research
,
4
(3), 600–608. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/75573
38.
Yarashova, M., Boltayev, O. ., Xayrullayev, U., & Sadullayev, U. (2025). BUXORO
VOHASI AYOLLARINING AN’ANAVIY LIBOSLARI (XIX ASR OXIRI XX ASR
BOSHLARIDA).
Modern Science and Research
,
4
(3), 571–581. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/75785
39.
Sadullayev, U. (2024). MAHALLA: UNDERSTANDING THE CONCEPT.
Medicine,
pedagogy and technology: theory and practice
,
2
(4), 376-385.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
395
40.
Sadullayev, U. (2024). MAHALLA: UNDERSTANDING THE CONCEPT.
Medicine,
pedagogy and technology: theory and practice
,
2
(4), 376-385.
41.
Sadullaev
U.
(2024).
USE
OF
INFORMATION
TECHNOLOGY
IN
EDUCATION.
Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and Practice
,
2
(5), 344–352.
42.
Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–QADRIYATLAR
BESHIGI.
Modern Science and Research
,
3
(12), 1228-1238.
43.
Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Sadullayev, U. (2024). TARIX FANLARINI
OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI.
Modern Science and Research
,
3
(12), 994-1003.
44.
Sadullayev, U. (2024). MIRZA SIROJ HAKIM AND HIS LEGACY.
Modern Science and
Research
,
3
(2), 902-910.
45.
Toshpo‘latova, S., Gadayeva, M., & Sadullayev, U. (2024). SHARQ ALLOMALARINING
DIDAKTIK QARASHLARI.
Modern Science and Research
,
3
(12), 985-993.
46.
Shokir o’g’li, S. U. (2023). The History of the Creation and Formation of the
Neighborhood.
American Journal of Language, Literacy and Learning in STEM Education
(2993-2769)
,
1
(10), 480-485.
47.
Sadullayev, U. . (2024). THE NEIGHBORHOOD IS THE CRADLE OF VALUES.
Modern
Science and Research
,
3
(1), 607–613.
48.
Shokir O’g’li, S. U. (2023). The importance of the mahalla system’s reformations in new
Uzbekistan.
International Journal Of History And Political Sciences
,
3
(10), 25-30.
49.
Shuhratovna, T. S. (2024). Linguistic Anthropology. European Journal Of Innovation In
Nonformal Education, 4(3), 432-437.
50.
Toshpo‘latova, S. S., & Naimov, I. N. (2023). MS ANDREYEV–O’RTA OSIYO
XALQLARI ETNOGRAFIYASINING YIRIK OLIMI. Innovations in Technology and
Science Education, 2(8), 1214-1222.
51.
Toshpo’latova, S., & Tursuntoshova, S. (2024). Khoja Abdulkholiq Gijduvani. Modern
Science and Research, 3(2), 87-93.
52.
Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics Of Ethnologies Of Bukhara. Modern Science and
Research, 3(2), 1004-1011.
53.
Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics. Modern Science and Research, 3(2), 500-507.
54.
Toshpo’latova, S. (2024). Religious Anthropology. Modern Science and Research, 3(1), 504-
510.
55.
Shakhnoza Shuhratovna, T. (2023). MS Andreyev’S Way Of Life. American Journal of
Language, Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769), 1(10), 655-659.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
396
56.
Shuhratovna, T. S. (2023). Ethnological Analysis Of National Costumes And Rituals Of Tajiks
In The Works Of MS Andreyev. International Journal Of History And Political Sciences,
3(12), 42-47.
57.
Toshpo’latova, S. (2023). MS Andreyev-Scientific Career. Modern Science and Research,
2(12), 801-807.
58.
Shuhratovna, T. S. (2023). Etymology Of Tajik Marriage Ceremony. International Journal Of
History And Political Sciences, 3(11), 17-23.
59.
Toshpo’latova, S., & Ashurova, G. (2023). THE HISTORY AND DESCRIPTION OF THE
WORK OF MS ANDREYEV-" ARK BUKHARI". Modern Science and Research, 2(9), 404-
409.
60.
Toshpo’latova, S. (2023). ETHNOLOGICAL ANALYSIS OF CALENDRICAL
CALCULATION AND LENGTH MEASUREMENTS OF KHUF VALLEY TAJIKS IN THE
RESEARCHES OF MS ANDREYEV. Modern Science and Research, 2(10), 291-299.
