https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
375
MUSIQA VA MIYA:AKUSTIKANING ONG VA HISSIYOTLARGA
TA’SIRI
Meliboyeva Go’zal Shuxrat qizi
1
,
Ne’matova Zahroxon Obidxon qizi
2
Elmurotova Dilnoza Baxtiyorovna
3
,
Majlimov Farrux Baxtiyor o’g’li
4
1-kurs, 1- son davolash, 107-"A" guruh talabasi
1,2
, dotsent
3
, asistent
4
Toshkent Tibbiyot Akademiyasi
Annotasiya: Ishda akustik biofizika va inson miyasi o‘rtasidagi bog‘liqlik
tahlili o’rganilgan bo’lib tovushning kayfiyat, stress va kognitiv jarayonlarga
ta’siri, eshitish tizimi, musiqiy terapiya va shovqinning salbiy oqibatlari haqida
ilmiy asoslar yoritilgan.
Kalit so’zlar: Akustik biofizika, tovush, inson miyasi, eshitish tizimi,
musiqiy terapiya, stress, kognitiv jarayonlar, limbik tizim, ultratovush, shovqin.
Musiqa – bu shunchaki tovushlar ketma-ketligi emas, u inson ongiga chuqur
ta’sir qiluvchi kuchdir. Olimlar musiqaning miyada qanday ishlashini, qanday
qilib u bizni quvonchga to‘ldirishi yoki ko‘zimizga yosh keltirishini tadqiq
qilmoqda. Qiziq, musiqaning sehrli kuchi qayerdan keladi? Ushbu maqolada
musiqaning miyaga va hissiyotlarga ta’siri haqida ilmiy jihatdan qiziqarli faktlar
bilan tanishamiz.
Eshitish korteksi – Miyamiz musiqa ohangini tahlil qiladi, uni ritm va tembr
bo‘yicha ajratadi.
Limbik tizim – Musiqa hissiyotlarimizni boshqaruvchi bu miyaning qismi
bizni xursand qiladi yoki qayg‘uli qiladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
376
Dofamin portlashi – Sevimli qo‘shig‘ingiz yangraganda, miya dofamin
ishlab chiqaradi – bu esa bizni zavqlanish va motivatsiyaga undaydi.
Kanadalik neyrofiziolog Robert Zatorre (2005) ta’kidlaydi: "Musiqa – bu
inson miyasi uchun tabiiy mukofot vositasidir" deydu, demak, biz sevimli
qo‘shig‘imizni tinglaganda, miyamiz uni zavqlanishga arziydigan narsa deb
qabul qiladi!
Quvnoq musiqa - baxt hissi, tadqiqotlarga ko‘ra, tez va jo‘shqin musiqalar
dopamin ishlab chiqarishni oshiradi, bu esa bizni baxtli qiladi. Shuning uchun
sportchilar energiya olish uchun tez ritmli musiqalarni tinglaydi.
Lirik musiqa - o‘ychan kayfiyatni tug’diradi, sevimli lirik qo‘shig‘ingiz
birdan sizni o‘tmish xotiralaringiz tomon yetaklaydi, chunki sekin, chuqur ohanglar
miyamizdagi xotira va his-tuyg‘ular bilan bog‘liq hududlarni faollashtiradi.
Tinchlantiruvchi musiqa - stress yo‘qolishi tabiat tovushlari yoki klassik
musiqa kortizol – stress gormonini kamaytiradi. Kraus va Chandrasekaran (2010)
tadqiqotlariga ko‘ra, yomg‘ir ovozi yoki sekin pianino kuylarini tinglash yurak
urishini sekinlashtirib, asab tizimini tinchlantiradi.
Musiqa nafaqat ruhiy, balki jismoniy salomatlikka ham ijobiy ta’sir qiladi.
Olimlar hatto og‘riqni kamaytirish va miya faoliyatini yaxshilash uchun musiqiy
terapiyadan foydalanishmoqda.
Musiqa inson ongiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi bilan birga, ayrim holatlarda
salbiy oqibatlarga ham olib kelishi mumkin. Doimiy ravishda baland ovozda
musiqa tinglash eshitish qobiliyatining pasayishiga olib keladi. Jahon sog‘liqni
saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, quloqchin orqali 85 dB dan
yuqori ovoz eshitish qulog‘imizga zarar yetkazishi mumkin. Ba’zi tadqiqotlarga
ko‘ra, musiqa doimo fon sifatida yangrasa, ayniqsa, murakkab matn yoki ilmiy
ma’lumotlarni o‘qiyotganda, diqqatni jamlashga xalaqit berishi mumkin. Ba’zi
juda tez ritmli qo‘shiqlar yurak urish tezligini oshirib, bezovtalikni kuchaytirishi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
377
mumkin. Brunel universiteti tadqiqotchilari og‘ir musiqa tinglash ba’zi hollarda
agressiyani oshirishi mumkinligini aniqlagan. Tunda baland ritmli musiqa
tinglash melatonin gormonining ishlab chiqarilishini sekinlashtirishi va uyqu
sifatini yomonlashtirishi mumkin.
Musiqa inson miyasi va hissiyotlariga bevosita biofizik ta’sir ko‘rsatadi. U
kayfiyatni ko‘tarishi, stressni kamaytirishi va neyrofiziologik jarayonlarni
tartibga solishi mumkin. Shu bilan birga, yuqori darajadagi shovqin va noto‘g‘ri
tovush ta’siri salbiy oqibatlarga ham olib kelishi mumkin. Shu sababli,
musiqadan ongli ravishda foydalanish inson salomatligi uchun muhim
sanaladi.Demak musiqa tinglash biz uchun foydali ammo har narsa o’z
me’yorida bo’lgani undanda foydali ekan!
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Levitin, D. J. (2006). This Is Your Brain on Music: The Science of a
Human Obsession.
2.
Zatorre, R. J. (2005). Sound Processing in Auditory Cortex.
3.
Patel, A. D. (2008). Music, Language, and the Brain.
4.
Janata, P. (2010). The Neural Architecture of Music-Evoked Memories.
5.
Kraus, N., & Chandrasekaran, B. (2010). Music Training and Auditory Skills.
6.
Elmurotova D.B., Ixrorova S.I., Ergashev A.A. Technical parameters of x-ray
equipment // European international journal of multidisciplinary research and
management studies ISSN: 2750-8587, V.03, Issue 01, Jan. 2023, P.78-83.
7.
Elmurotova D.B., Tursunboyev Q.N., Yusupova N.S., Odilova N.J.,
Jumanov Sh.E. Main technical characteristics of radiation kilovoltmeter //
International Journal of Studies in Natural and Medical Sciences, Amstradam,
Niderlandiya, V02 Issue 06, June, 2023 ISSN (E): 2949-8848 Scholarsdigest.org,
P.1-5.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
378
8.
Elmurotova D.B., Ibragimova M.N., Tashev B.J. Historical X-Ray Tubes //
Scholastic: Journal of Natural and Medical Education. 2023, V.1, P.209-213.
9.
Elmurotova D.B., Abdullayev I.N., Yunusxodjaeva M.Z. Medical
Computers for Measuring Glucose and Blood Gas Levels in the Human Body //
International Journal of Studies in Natural and Medical Sciences V. 02 Is.05, May,
2023. P. 121-124, ISSN (E): 2949-8848 Scholarsdigest.org
