Том 44 № 5 (2025)
Статьи
O‘ZBEKISTON RAQAMLI XIZMATLAR SEKTORINING IQTISODIYOTDAGI O‘RNI: NAZARIY ASOSLAR VA RIVOJLANISH BOSQICHLARI
Annotatsiya: Maqolada raqamli xizmatlar sektorining O‘zbekiston iqtisodiyotidagi o‘rni va rivojlanish bosqichlari nazariy jihatdan tahlil qilingan. 2010–2023 yillar statistik ko‘rsatkichlari asosida sektorning iqtisodiy o‘sishga ta’siri baholangan. Raqamli xizmatlarning makroiqtisodiy jarayonlardagi funksiyasi, bevosita va zanjirli ta’sir mexanizmlari yoritilgan hamda soha samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Abstract: This article provides a theoretical analysis of the role and stages of development of the digital services sector in the economy of Uzbekistan. Based on statistical indicators for the period 2010–2023, the sector’s impact on economic growth is assessed. The macroeconomic functions of digital services, including their direct and indirect (multiplier) effects, are examined. The study also proposes scientifically grounded recommendations aimed at increasing the efficiency of the sector.
KLINIKADA TOVUSH YORDAMIDAGI USULLAR BILAN TEKSHIRISHNING FIZIK ASOSLARI
Annotatsiya: Ushbu maqola, klinikada tovush yordamidagi usullar bilan tekshirishning fizik asoslarini o'rganishga qaratilgan. Tibbiyotda tovush va uning turli shakllari, xususan, akustik va ultratovush to'lqinlari, tashxis qo'yish va davolashda keng qo'llaniladi. Ushbu maqolada tovushning tibbiy amaliyotdagi roli, uning inson organizmiga ta'siri, va shu asosda ishlovchi diagnostik usullarni tushuntirishga harakat qilinadi. Maqola, akustik va ultratovushning fizik xususiyatlarini, ularning inson tanasidagi to'qimalar bilan o'zaro aloqasini va klinikada qanday qo'llanilishini keng qamrovli tarzda yoritadi. Tovush yordamidagi usullarni qo'llashning samaradorligi, xavfsizligi va diagnostik aniqligini baholashga ham alohida e'tibor qaratiladi.
Аннотация: Целью данной статьи является изучение физических основ звукового обследования в клинике. В медицине звук и его различные формы, особенно акустические и ультразвуковые волны, широко используются в диагностике и лечении. В данной статье предпринята попытка объяснить роль звука в медицинской практике, его воздействие на организм человека и основанные на этом методы диагностики. В статье подробно рассматриваются физические свойства акустики и ультразвука, их взаимодействие с тканями человеческого организма и возможности их использования в клинике. Особое внимание уделяется также оценке эффективности, безопасности и диагностической точности использования звуковых методов
Annotation: This article is aimed at studying the physical foundations of sound-assisted examination in the clinic. In medicine, sound and its various forms, in particular acoustic and ultrasonic waves, are widely used in diagnosis and treatment. This article attempts to explain the role of sound in medical practice, its effect on the human body, and diagnostic methods based on this. The article comprehensively covers the physical properties of acoustic and ultrasound, their interaction with tissues in the human body, and how they are used in the clinic. Special attention is also paid to assessing the effectiveness, safety, and diagnostic accuracy of using sound-assisted methods.
BERILGANLAR BAZASIDA HAYOTIY SIKL
Anotatsiya: Ushbu maqolada hayotiy sikl tushunchasi, uning turlari va har bir bosqichining asosiy xususiyatlari ilmiy yondashuv asosida tahlil qilinadi. Biologik hayotiy sikllar bilan bir qatorda dasturiy ta'minot va loyiha boshqaruvida qo‘llaniladigan hayotiy sikl modellariga ham e'tibor qaratiladi. Ayniqsa, inson, hayvon va o‘simliklar hayotiy siklining umumiy qonuniyatlari, ularning ekologik va genetik omillar bilan bog‘liqligi tahlil qilinadi.
Abstract : This article analyzes the concept of the life cycle, its types, and the main characteristics of each stage from a scientific perspective. In addition to biological life cycles, attention is also given to software and project management life cycle models. The paper discusses general patterns of human, animal, and plant life cycles, examining their relationships with ecological and genetic factors.
Аннотация: В данной статье с научной точки зрения рассматриваются понятие жизненного цикла, его типы и основные характеристики каждой стадии. Помимо биологических жизненных циклов, внимание также уделяется моделям жизненного цикла в программном обеспечении и управлении проектами. Анализируются общие закономерности жизненных циклов человека, животных и растений, а также их связь с экологическими и генетическими факторами.
QADIMGI G‘ARB VA SHARQ MUTAFAKKIRLARINING FUQAROLIK JAMIYATI HAQIDAGI QARASHLARI
Annotatsiya. Ushbu maqolada qadimgi G‘arb (Platon, Aristotel, Siseron) va Sharq (Konfutsiy, Farobiy, Ibn Sino, Al-G‘azoliy) mutafakkirlarining fuqarolik jamiyati haqidagi qarashlari tahlil qilinadi. Muallif ularning qarashlarini solishtirgan holda, jamiyat va davlat o‘rtasidagi o‘zaro munosabat, inson erkinligi, axloqiylik va qonun ustuvorligi kabi tamoyillarni o‘rganadi. Qarashlarning zamonaviy talqini orqali fuqarolik jamiyatining hozirgi shakllanishiga qanday ta’sir ko‘rsatgani yoritiladi.
Annotation.This article analyzes the views of the thinkers of the ancient West (Plato, Aristotle, Cicero) and the East (Confucius, Pharaoh, Ibn Sino, Al-Ghazali) on civil society. Comparing their views, the author explores such principles as the interaction between society and the state, human freedom, morality and the rule of law. Through a modern interpretation of the views, it is illuminated how it has influenced the current formation of civil society.
Аннотация. В данной статье анализируются взгляды мыслителей Древнего Запада (Платон, Аристотель, Цицерон) и Востока (Конфуция, Фарабия, Ибн Сино, Аль-Газали) на гражданское общество. Сопоставляя их взгляды, автор исследует такие принципы, как взаимодействие общества и государства, свобода человека, мораль и верховенство закона. Через современную интерпретацию взглядов выясняется, как они повлияли на нынешнее формирование гражданского общества
HAYOTNI SUG‘URTALASH TURLARI KLASSIFIKATSIYASI
Annotatsiya: Mazkur maqolada hayotni sug‘urtalashning asosiy turlari: muddatli, umrbod, aralash, universal, o‘zgaruvchan va universal o‘zgaruvchan sug‘urta turlarining tuzilmasi, afzallik va kamchiliklari, moliyaviy rejalashtirishdagi o‘rni yoritilgan. Sug‘urta turlarining investitsiya vositasi sifatida qo‘llanilishi, shuningdek, ularning moslashuvchanlik darajasi, risk darajasi va soliq imtiyozlari tahlil qilingan.
Annotation (in English): This article explores the main types of life insurance: term, whole life, endowment, universal, variable, and variable universal insurance. It highlights their structures, advantages and disadvantages, and their role in financial planning. The article also analyzes the use of these insurance types as investment tools, as well as their level of flexibility, risk, and tax benefits.
HAYOT SUG‘URTASINING MOLIYAVIY TIZIMDAGI O‘RNI VA IQTISODIY AHAMIYATI
Annotatsiya: Bugungi kunda sug‘urta bozori, ayniqsa hayot sug‘urtasi, nafaqat moliyaviy xavfsizlikni ta’minlash, balki milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishida muhim omil sifatida maydonga chiqmoqda. Jahon tajribasi shuni ko‘rsatmoqdaki, hayot sug‘urtasi jamg‘aruvchan moliyaviy instrument sifatida fuqarolarning ijtimoiy himoyasini kuchaytirish, kapital bozorlarini rivojlantirish va davlat byudjetiga yuklamani kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu maqolada hayot sug‘urtasining moliyaviy tizimdagi o‘rni, xalqaro amaliyot va O‘zbekiston tajribasi asosida iqtisodiy ahamiyati tahlil qilinadi.
Annotation: Today, the insurance market—particularly life insurance—is emerging not only as a means of ensuring financial security but also as a key factor in the stable development of the national economy. Global experience shows that life insurance, as a savings-based financial instrument, plays an important role in strengthening social protection for citizens, developing capital markets, and reducing the burden on the state budget. This article analyzes the role of life insurance in the financial system and its economic significance based on international practices and Uzbekistan’s experience.
BALAND QAVATLI BINOLAR KONSTRUKSIYALARI OLOVBARDOSHLIGINI OPTIMAL USULLARINI ISHLAB CHIQISH.
Annotatsiya: Mazkur ilmiy ishda baland qavatli binolar konstruksiyalarining olovbardoshlik darajasini oshirishga qaratilgan optimal usullarni ishlab chiqish masalasi ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot davomida turli konstruktiv materiallarning yong‘inga chidamliligi tahlil qilinib, ularning issiqlikka bardoshlilik xususiyatlari solishtirildi. Shu bilan birga, zamonaviy yong‘inga qarshi himoya texnologiyalari va ularning samaradorligini oshirish yo‘llari o‘rganildi. Taklif etilgan usullar yordamida konstruksiyalarning yong‘inga bardoshlik darajasini oshirish bilan birga, qurilish xarajatlarini kamaytirish imkoniyatlari ham ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijalari yong‘inga chidamli, xavfsiz va iqtisodiy jihatdan maqbul binolarni loyihalashda qo‘llanilishi mumkin.
IN ENTERPRISES IN THE CONDITIONS OF DIGITAL ECONOMY OF CORPORATE INFORMATION SYSTEMS, METHODS OF INTRODUCTION AND FEATURES
Annotatsiya. Article in corporate information systems (CIS), the main features of illuminated: problems, trends and prospects, as well as the main internal and external factors that increase the likelihood of successful implementation. The actual implementation will consider the issues of concept and basic. business administration which is aimed at the support of digital information systems, new digital technologies and their application on the basis of modules [1].
ПИЁЗ ВА САРИМСОҚ ПИЁЗ ЎСИМЛИГИНИНГ АСОСИЙ ЗАРАРКУНАНДАЛАРИ ВА УЛАРГА ҚАРШИ КУРАШ ЧОРАЛАРИ.
Аннотация. Ушбу мақолада пиёз ва саримсоқ пиёз ўсимлигининг зараркунандалари ва уларга қарши кураш чоралари баён этилган. Аннотация. В данной статье описаны основные вредители лука и чеснока и меры борьбы с ними.Annotation. This article describes the main pests of onions and garlic and measures to combat them.
O’QUVCHILARNING TURLI YOSH DAVRLARIDA SHAXSIY, AQLIY VA IJTIMOIY RIVOJLANISHI, ULARNING AQLIY RIVOJLANISHIDA SODIR BO’LISHI MUMKIN SALBIY OG’ISHLAR
Annotatsiya: Mazkur maqolada o‘quvchilarning turli yosh davrlaridagi shaxsiy, aqliy va ijtimoiy rivojlanish xususiyatlari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Bolaning psixologik shakllanishida har bir yosh davrining o‘ziga xos biologik va ijtimoiy omillarga bog‘liq xususiyatlari mavjud bo‘lib, ushbu bosqichlarda sodir bo‘lishi mumkin bo‘lgan salbiy og‘ishlar rivojlanish jarayoniga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Tadqiqotda shuningdek, aqliy rivojlanishda uchrashi mumkin bo‘lgan psixologik buzilishlar, ularning sabablari hamda ularni erta aniqlash va oldini olish bo‘yicha psixologik-pedagogik tavsiyalar bayon etiladi. Maqola maktabgacha, boshlang‘ich va o‘rta maktab yoshidagi bolalarning rivojlanish bosqichlariga mos holda ilmiy yondashuvni shakllantirishga xizmat qiladi.
MATEMATIKA DARSLARIDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
Boshlang‘ich ta’limda matematika fanini samarali o‘rgatish jarayonida didaktik o‘yinlardan foydalanish o‘quvchilarning bilimga bo‘lgan qiziqishini oshiradi, ularning darsdagi faol ishtirokini rag‘batlantiradi hamda mustahkam nazariy va amaliy bilimlar shakllanishiga yordam beradi. Zamonaviy pedagogik jarayonda o‘yin texnologiyalari innovatsion yondashuv sifatida o‘z o‘rniga ega bo‘lib, ular o‘quvchilarda matematik tafakkur, mantiqiy fikrlash, tezkor va to‘g‘ri qaror qabul qilish ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi. Didaktik o‘yinlardan foydalanishning samaradorligi, avvalo, o‘qituvchining pedagogik mahorati, metodik yondashuvi va ijodkorlik darajasi bilan bevosita bog‘liq. Darslarni didaktik o‘yinlar orqali tashkil etish, ularni o‘quvchilarning yosh va individual xususiyatlariga moslashtirish, topshiriqlarni diferensiallashtirish, har bir o‘quvchining o‘ziga xos imkoniyatlarini hisobga olish imkonini beradi. Matematika darslarida qo‘llaniladigan “Matematik bozor”, “Klassik juftliklar”, “Juft-juft muloqot”, “Pazl” kabi o‘yin va metodlar o‘quvchilarda fanga nisbatan ijobiy munosabatni shakllantiradi, darsda faollik, raqobat, hamkorlik muhitini yaratadi. Xususan, “Matematik bozor” o‘yini orqali o‘quvchilar bir-birlariga savollar beradi, mantiqiy fikrlashni kuchaytiradi, moliyaviy savodxonlik unsurlarini ham o‘zlashtiradi. “Pazl” metodida esa mavzuga oid elementlarni izlash, joylashtirish orqali bilimlar tizimlashtiriladi va mustahkamlanadi. Rasmli topishmoqlar, matematik boshqotirmalar va ijodiy vazifalar orqali darsga joziba bag‘ishlanadi, o‘quvchilar o‘z bilimlarini nafaqat darsda, balki hayotiy vaziyatlarda ham qo‘llashga o‘rganadilar. Bunday yondashuv natijasida o‘quvchilarda fanga nisbatan barqaror qiziqish, mustaqil fikrlash va muammoni yechish kompetensiyalari shakllanadi. Ayniqsa, didaktik o‘yinlarning ko‘rgazmali vositalar, interfaol texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirilgan holatlari o‘quvchilarning e’tiborini dars davomida saqlab qolish imkonini yaratadi. Shu bilan birga, didaktik o‘yinlar orqali bilim berish nafaqat darsni oson va tushunarli qilish, balki o‘quvchilarda o‘z-o‘zini baholash, o‘z imkoniyatlariga ishonch hosil qilish, jamoa bilan ishlashga o‘rgatish kabi psixologik va ijtimoiy-emosional ko‘nikmalarni ham rivojlantiradi.
ANDIJONNING QADIMGI VA O‘RTA ASR DAVRI TARIXI MATBUOT SAXIFALARIDA
Annotatsiya: Mazkur ilmiy maqola Andijonning qadimiy va o‘rta asr davrlaridagi tarixi, shu davrda shahar hayoti, madaniyati va iqtisodiy rivojlanishini o‘rganadi. Maqolada Andijonning tarixiy manbalar va arxeologik tadqiqotlar asosida shakllangan rivojlanish jarayoni, shuningdek, shaharni tashkil etgan muhim siyosiy, iqtisodiy va madaniy omillar tahlil qilinadi. Andijon, o‘zining strategik joylashuvi tufayli, qadimdan Sog‘d, Xorazm va boshqa o‘rta asr sivilizatsiyalarining madaniy va savdo markazi sifatida e’tiborga sazovor bo‘lgan. Maqolada, shuningdek, Andijonning o‘rta asr davrlarida savdo yo‘llari, hunarmandchilik va shaharning ma’muriy tizimi hamda markaziy hokimiyatga bo‘lgan aloqalari o‘rganiladi. Tarixiy manbalar va arxeologik qazishmalar natijalari, shahar tarixining rivojlanishidagi muhim bosqichlarni yoritadi va Andijonning o‘rta asr tarixida tutgan o‘rnini ochib beradi.
NARKOTIK VA ZO'ROVONLIKKA QARSHI KURASHDA PSIXOLOGNING O'RNI
Narkotik moddalar va zo‘ravonlik bugungi jamiyatning eng dolzarb muammolaridan biri bo‘lib, u inson salomatligiga, psixologik holatiga va ijtimoiy muhitga jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu holatlar nafaqat jinoyatchilikning kuchayishiga, balki oilaviy va jamiyatning boshqa ijtimoiy institutlariga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Mazkur maqolada narkotik moddalar va zo‘ravonlikka qarshi kurashda psixologning o‘rni, uning yondashuvlari va samarali strategiyalari tahlil qilinadi.
MAKTAB PSIXOLOGI ISHIDA XULQI OG‘ISHGANLIKNI DIAGNOSTIKA QILISH VA PSIXOKORREKSIYA QILISH USULLARI
Annotatsiya: Mazkur maqolada maktab psixologi faoliyatida xulqi og‘ishgan o‘quvchilarni aniqlash, ularning xulq-atvori va emotsional holatini tahlil qilish, shuningdek, psixokorrektsion ishlarni tashkil etish metodikasi yoritilgan. Xususan, diagnostika jarayonida qo‘llaniladigan psixologik testlar, suhbat va kuzatuv metodlarining ahamiyati, ularning samaradorlik darajasi hamda individual va guruhli psixokorrektsiya usullari asoslab berilgan. Tadqiqotda xulq buzilishining kelib chiqish sabablari, maktab muhitining ta’siri va psixologik yordamning pedagogik jarayonga integratsiyasi bo‘yicha takliflar ilgari suriladi. Ushbu maqola maktab psixologlari, pedagoglar va psixologiya sohasida tahsil olayotgan talabalarga amaliy ko‘mak beradi.
ANDIJON TARAQQIYPARVARLARI FAOLIYATI
XX asr boshlaridayoq milliy ozodlik bayrog’ini baland ko’tarib, milliy kuchlar borligini taminlash borasida salmoqli faoliyat ko’rsata boshlagan Turkiston jadidlari jahon jamoatchiligi e’tiborini o’ziga jalb qiladi. 1906 yilning bahorida Fransiya Respublikasi bosh shtabi ikkinchi byurosi (xarbiy razvetka) topshirig’i bilan mayor Lyakost ikki yil davomida Turkistondagi ijtimoiy -siyosiy vaziyat bilan yaqindan tanishdi[1]. U o’zining kuzatishlarini xisobot tarzida “Комита де Асия Франсайс” nomli jurnalda chop etiladi. Maqola yevropada katta qiziqish uyg’otadi. Bu maqolada Turkiston general -gubernatorligi xududidagi ijtimoiy -siyosiy kuchlar va partiyalar faoliyatini sharxlab beradi. Bu maqola natijasida ko’lab yangi ma’lumotlarga ega bo’lishdi.
[1] Andijon tarixidan lavhalar Andijon nashriyoti-matbaa OAJ 2008 yil 70-71bet
МЕХАНИЗМЫ И ПРЕИМУЩЕСТВА РАЗВИТИЯ РЫНКА ЦЕННЫХ БУМАГ ДЛЯ СТИМУЛИРОВАНИЯ ЭКОНОМИЧЕСКОГО РОСТА
Абстрактный: В данном государстве исследуется значимость рынка ценных бумаг как одного из основных инструментов для ускорения экономического роста. Рассматриваются основные механизмы, способствующие развитию этого сегмента, включая привлечение капитала, повышение ликвидности и расширение финансовых возможностей для компаний. Кроме того, акцентируется внимание на таких преимуществах, как улучшение прозрачности финансовых процессов и увеличение доверия со стороны инвесторов.
ПАТОГЕНЕЗ ПОРАЖЕНИЯ ЦНС ПРИ ОТРАВЛЕНИИ УГАРНЫМ ГАЗОМ
Аннотация: Отравление угарным газом (CO) остается одной из значимых причин острых и отсроченных поражений центральной нервной системы (ЦНС). Основные механизмы повреждения связаны с гипоксией, нарушением клеточного дыхания, оксидативным стрессом и нейровоспалением. В данной статье рассматриваются ключевые патогенетические аспекты поражения ЦНС при интоксикации CO, включая молекулярные и клеточные изменения, а также возможные мишени для терапевтических вмешательств.
МЕХАНИЗМЫ ДЕЙСТВИЯ МЕТИЛЕНОВОГО СИНЕГО В ТЕРАПИИ ОТРАВЛЕНИЯ УГАРНЫМ ГАЗОМ: ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ
Отравление угарным газом (CO) остается одной из актуальных проблем токсикологии и неотложной медицины. Несмотря на существующие методы лечения, такие как кислородная терапия, поиск новых эффективных антидотов продолжается. Одним из перспективных соединений является метиленовый синий (МС), механизмы действия которого при CO-отравлении активно изучаются. В данном обзоре представлены основные научные работы, посвященные исследованию роли МС в терапии отравления угарным газом.
BERILGANLAR BAZASI ADMINISTRATORI
Anotatsiya: Berilganlar bazasi administratori — bu berilganlar bazasini boshqarish, tashkil etish va uning samarali ishlashini ta'minlash uchun mas'ul bo‘lgan mutaxassisdir. Maqolada berilganlar bazasi administratori faoliyatining asosiy vazifalari, uning roli va ahamiyati, shuningdek, zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash orqali berilganlar bazasi xavfsizligi, optimallashtirish va ma'lumotlarni zaxiralash jarayonlari tahlil qilinadi. Yaxshi tashkil etilgan berilganlar bazasi, kompaniya yoki tashkilotning ma'lumotlar oqimlarini samarali boshqarish imkoniyatini beradi.
Annotation: A database administrator is a specialist responsible for managing, organizing, and ensuring the efficient operation of a database. This paper analyzes the key responsibilities of a database administrator, their role and significance, as well as the processes of ensuring database security, optimization, and backup management through the use of modern technologies. A well-organized database enables effective management of data flows within a company or organization.
Аннотация: Администратор базы данных — это специалист, ответственный за управление, организацию и обеспечение эффективной работы базы данных. В статье рассматриваются основные задачи деятельности администратора баз данных, его роль и значение, а также анализируются процессы обеспечения безопасности базы данных, оптимизации и резервного копирования с использованием современных технологий. Хорошо организованная база данных предоставляет возможность эффективного управления потоками данных компании или организации.
ҲУҚУҚБУЗАРЛИКЛАР ПРОФИЛАКТИКАСИ ФАОЛИЯТИНИ БАҲОЛАШ ТИЗИМИГА ОИД ФИКР ВА МУЛОҲАЗАЛАР
АННОТАЦИЯ: Мақолада ҳуқуқбузарликлар профилактикаси тизимида амалга оширилаётган ислоҳотлар ва унинг натажалари таҳлили асосида жамоат хавфсизлигини таъминлаш тизимининг устувор йўналиши сифатида эътироф этилаётган ҳуқуқбузарликлар профилактикаси фаолиятида натижадорлик ва самардорликни баҳолаш мезонлари ҳақида фикр-мулоҳазалар баён қилинган.
МЕЖДУНАРОДНОЕ ДИПЛОМАТИЧЕСКОЕ ПРАВО: ОБЗОР ПОНЯТИЯ, ИСТОЧНИКОВ И КЕЙСЫ НАРУШЕНИЙ ИММУНИТЕТОВ
Аннотация: в статье рассматривается международное дипломатическое право, его определение, источники и практика нарушений иммунитетов. Анализируется эволюция дипломатии как инструмента внешней политики, особое внимание уделяется источникам права и кейсам нарушений иммунитетов в контексте дипломатического права.
ВЛИЯНИЕ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА НА ЭКОНОМИЧЕСКУЮ БЕЗОПАСНОСТЬ ПРЕДПРИЯТИЙ
Аннотация: В статье рассматривается влияние технологий искусственного интеллекта (ИИ) на экономическую безопасность предприятий. Автор анализирует как позитивные эффекты цифровизации, включая автоматизацию процессов и повышение эффективности управления, так и потенциальные угрозы, связанные с киберрисками, технологической зависимостью и социальной нестабильностью. На основе проведенного анализа предложены меры по обеспечению устойчивости бизнеса при внедрении ИИ-технологий.
This article examines the impact of artificial intelligence (AI) technologies on the economic security of modern enterprises. The paper highlights both the positive effects of AI implementation — including process automation, cost reduction, and improved cybersecurity — and the emerging risks associated with data breaches, technological dependence, and labor market disruptions. The dual role of AI as a tool for both increasing operational efficiency and generating new threats is emphasized. Based on the conducted analysis, the author proposes a set of measures to ensure enterprise resilience and economic security in the context of digital transformation.
KIBERXAVFSIZLIK ASOSLARI VA ZAMONAVIY TAHDIDLAR
Annotatsiya: Maqolada kiberxavfsizlikning asosiy tamoyillari, zamonaviy tahdidlar (phishing, ransomware, DDoS, zero-day) va ularning oldini olish usullari tahlil qilinadi. Xalqaro standartlar va foydalanuvchi xatti-harakatlarining ahamiyati yoritilib, real holat asosida amaliy xulosalar chiqariladi. Tadqiqot axborot tizimlari xavfsizligini ta'minlashda nazariy va amaliy ahamiyatga ega.
Аннотация: В статье анализируются основные принципы кибербезопасности, современные угрозы (фишинг, программы-вымогатели, DDoS, уязвимости нулевого дня) и методы их предотвращения. Освещается значение международных стандартов и поведения пользователей. На основе анализа реального инцидента формулируются практические выводы. Исследование представляет теоретическую и практическую ценность для обеспечения безопасности информационных систем.
Abstract: The article analyzes the fundamental principles of cybersecurity, modern threats (phishing, ransomware, DDoS, zero-day vulnerabilities), and methods of prevention. It highlights the importance of international standards and user behavior. Practical conclusions are drawn based on the analysis of a real-life incident. The study holds both theoretical and practical significance for ensuring information system security.
ATEROSKLEROZNI DAVOLASHDA DORI VOSITALARI YORDAMIDA GIPOLIPIDEMIK TERAPIYA VA UNING ASORATLARI.
Annotatsiya: Dunyo miqyosida, ayniqsa rivojlangan mamlakatlarda, giperkolesterolemiya va ateroskleroz kabi yurak-qon tomir kasalliklari salomatlik uchun jiddiy tahdid solmoqda. Ushbu kasalliklar odamlarning hayot sifatini pasaytirib, ularning erta o'limiga olib kelishi mumkin. Giperkolesterolemiya, ya'ni organizmdagi xolesterin darajasining normadan yuqori bo'lishi, ateroskleroz va boshqa yurak-qon tomir kasalliklarining rivojlanishiga sabab bo'ladi. Mamlakatimizda ham bu muammo tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda, chunki yurak-qon tomir kasalliklari sog'liqni saqlash tizimi uchun katta yukum tug'diradi.
FLAVONOIDLARNING BIOLOGIK FAOLLIGI VA ULARNING GIPOLIPIDEMIK PREPARATLAR SIFATIDA QO'LLANILISHI IMKONIYATLARI
Annotatsiya: Dunyo bo‘ylab giperxolesterolemiya va ateroskleroz kasalliklari tobora keng tarqalmoqda, va ular jahon salomatligi uchun jiddiy tahdid solmoqda. Ushbu muammolarni hal qilish uchun ilmiy tadqiqotlar va yangi dori vositalarini ishlab chiqish sohasida jiddiy ishlar olib borilmoqda. Xususan, o‘simlik moddalari va flavonoidlarning gipolipidemik ta’sirini o‘rganishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Osiyo mintaqasida ham flavonoidlarning gipolipidemik ta’siri haqida ko‘plab ilmiy izlanishlar mavjud. Asosan, Xitoy, Hindiston va Koreya kabi davlatlarda o‘simlik asosidagi preparatlar, xususan, flavonoidlar, tez-tez tadqiq qilinadi.
ZAMONAVIY INGLIZ VA O’ZBEK NUTRQIDA KOMMUNIKATIV NORMALAR DINAMIKASI
Annotatsiya. Ushbu maqolada zamonaviy ingliz va o‘zbek nutqidagi kommunikativ normalar o‘zgarishi, ularning ijtimoiy, madaniy va tilshunoslik omillari bilan bog‘liqligi tahlil qilinadi. Nutq odoblari va kommunikativ strategiyalar milliy mentalitet, axborot texnologiyalari va global tendensiyalar ta’sirida qanday shakllanayotganiga e’tibor qaratiladi. Mavzuga oid misollar va lingvopragmatik tahlillar orqali ikki tilning kommunikativ xususiyatlari solishtirilib, ularning dinamik rivojlanish yo‘nalishlari yoritiladi.
AQLLI ENERGIYA TIZIMLARIDA SVM VA KO‘P AGENTLI OPTIMALLASHTIRISH ASOSIDA EMS-SCADA INTEGRATSIYASI
Annotatsiya: Ushbu maqolada aqlli elektr energiya tizimlarida SVM (Support Vector Machine), ko‘p agentli ko‘p maqsadli optimallashtirish (Multi-Agent Multi-Objective Optimization) va EMS-SCADA tizimlarining integratsiyasi orqali samarali boshqaruv yondashuvi taklif etiladi. SVM yordamida nosozliklar va xavfli holatlar aniqlanadi, agentlar esa ushbu holatlarga asoslanib o‘z maqsadlariga erishishga harakat qiladi: energiya tejamkorligi, tarmoq barqarorligi va xavfsizlik. Ushbu agentlar SCADA orqali real vaqt rejimida harakatlarni amalga oshiradi. Mazkur yondashuv aqlli tarmoqlarda moslashuvchan, xavfsiz va energiya samarador boshqaruvni ta’minlaydi.
Аннотация:В данной статье рассматривается интеграция алгоритма опорных векторов (SVM), многоагентной многокритериальной оптимизации и систем EMS-SCADA для эффективного управления интеллектуальными энергетическими системами. SVM используется для классификации состояния сети и выявления аномалий и сбоев, а агенты на основе полученных данных принимают оптимальные решения, направленные на энергосбережение, стабильность сети и повышение безопасности. Принятые агентами решения исполняются системой SCADA в реальном времени, что обеспечивает гибкое, адаптивное и энергосберегающее управление.
Annotation:This article presents an integrated approach for managing smart energy systems using Support Vector Machine (SVM), Multi-Agent Multi-Objective Optimization, and EMS-SCADA systems. SVM is employed for classifying grid conditions and detecting anomalies and faults, while agents make optimal decisions based on these conditions to achieve objectives such as energy efficiency, grid stability, and safety. The decisions of the agents are executed in real time through the SCADA system, enabling flexible, adaptive, and energy-aware control.
OLIY TA’LIM TIZIMIDA DUAL TA’LIMNI TASHKIL ETISH ASOSLARI
Annotatsiya. Ushbu maqolada bugungi kunda oliy ta’lim muassasalarida taxsil olayotgan bo’lajak mutaxassislarning ta’lim olish jarayonlari va ularning amalga oshirish mexanizmlari to’g’risida ma’lumotlar keltirilgan.
Аннотация. Вданной статье представлена информация об образовательных процессах будущих специалистов, обучающихся в высших учебных заведениях и механизмах их реализации.
Annotation. This article provides information about the educational processes of future specialists studying in higher education institutions and the mechanisms for their implementation.
GLOBALLASHUV JARAYORIDA YOSHLARDA EKOLOGIK MADANIYATNI SHAKLLANTIRISHNI DOLZARB MUAMMOLARI.
Annotatsiya Globallashuv jarayonida ekologik madaniyatni rivojlantirishda birinchi bosqichda ѐsh avlodni oiladan boshlab tarbiyalash, so‘ngra uni yanada yuksaltirish uchun o‘rta ta’lim maktablarida tabiatga nisbatan munosabat, atrof-muhitni muhofaza qilish, ko‘kalamzorlashtitrish va obodonlashtirish ishlarida qatnashish, o‘simlik va hayvonot dunѐsini asrash kabi maqsadlar sari tarbiyalash va ta’lim berish.
The first step in the development of ecological culture is to educate the younger generation from the family, and then to raise and educate them in secondary schools for such purposes as attitude to nature, participation in environmental protection, landscaping and protection of flora and fauna.
MASHINA KODLARI BILAN ISHLASH
Anotatsiya: Ushbu maqolada kod tushunchasining nazariy va amaliy jihatlari, uning tizimli dasturlashdagi roli, mashina kodlari va assembler tilidagi ifodalanishi yoritiladi. Shuningdek, kod tuzish jarayoni, optimallashtirish, va kompyuter arxitekturasi bilan bog‘liqligi tahlil qilinadi. Tizimli dasturlash jarayonida kodni samarali va barqaror yozish usullari, kompilyatsiya va interpretatsiya bosqichlari, hamda kod xavfsizligi masalalari haqida ma’lumotlar keltirilgan. Maqola talaba va dasturchilar uchun amaliy foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi.
Abstract: This article explores the theoretical and practical aspects of the concept of code and its role in system programming. It examines machine code representation, the use of assembly language, code structure and optimization processes, and its relationship with computer architecture. The study also discusses effective and stable coding practices in system-level programming, compilation and interpretation stages, as well as code security considerations. The article aims to enhance the practical understanding of students and developers in low-level programming.
Аннотация: В данной статье рассматриваются теоретические и практические аспекты понятия кода и его роль в системном программировании. Описываются представление машинного кода, использование языка ассемблера, структура и оптимизация кода, а также его связь с архитектурой компьютера. Также анализируются методы эффективного и стабильного программирования на системном уровне, этапы компиляции и интерпретации, и вопросы безопасности кода. Статья предназначена для расширения практических знаний студентов и разработчиков в области низкоуровневого программирования.
ПРАВА ЖЕНЩИН В СОВРЕМЕННОМ МИРЕ: СТАТИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ И ОЦЕНКА ВЛИЯНИЯ ГЕНДЕРНЫХ СТЕРЕОТИПОВ
Аннотация: в статье представлен статистический анализ положения женщин в современном мире. Исследование выявляет существующие гендерные разрывы и анализирует влияние укоренившихся гендерных стереотипов на ограничение возможностей женщин и препятствие их полноценному участию в общественной жизни.
СПЕЦИФИКА И ПРАВОВЫЕ АСПЕКТЫ РЕГУЛИРОВАНИЯ ДОГОВОРА ПОСТАВКИ, ОСНОВНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЕГО ПРИМЕНЕНИЯ
Аннотация: в статье автором дается общая характеристика договора поставки, рассматривается основные проблемы в механизме правового регулирования договора поставки, самозанятые, предприниматели.
ESG-TRANSFORMATSIYA: MAZMUNI, JOZIBADORLIGI VA ZARURATI
Annotatsiya: Mazkur maqolada ESG (Environmental, Social, and Governance) tamoyillarining dolzarbligi, mazmuni, mohiyati, va ESG-transformatsiyaga o’tishning asosiy shartlari va bosqichlari ko’rsatilgan.
Abstract: This article explores the relevance, essence, and key principles of ESG (Environmental, Social, and Governance), as well as the main conditions and stages for transitioning to ESG transformation.
Аннотация: В данной статье рассматриваются актуальность, содержание и сущность принципов ESG (экологическое, социальное управление и корпоративное управление), а также основные условия и этапы перехода к ESG-трансформации.
БУДУЩЕЕ АГРОТУРИЗМА В УЗБЕКИСТАНЕ: ВОЗМОЖНОСТИ И ПУТИ РОСТА
Annotasiya: Ushbu maqolada agroturizm rivojlanish va tashkil etish xususiyatlariga ega bo'lgan turizmning maxsus turi sifatida ko'rib chiqiladi. Maqolada "qishloq turizmi" ta'rifiga yondashuvlar, uning rivojlanishiga ta'sir etuvchi omillar, O'zbekistonda uning rivojlanish yo'nalishining mintaqaviy xususiyatlari va istiqbollari ko'rib chiqilgan.
Аннотация: В данной статье агротуризм рассматривается как специальный вид туризма, имеющий особенности развития и организации. В статье рассмотрен подходы к определению “сельский туризм”, факторы влияющие на его развитие, региональные особенности и перспективы направления его развития в Узбекистане.
Abstract: In this article, agrotourism is considered as a special type of tourism which has features of development and organization. The article considers approaches to the definition of “rural tourism” factors affecting it`s development, regional characteristics and prospects for the direction of its development in Uzbekistan.
MOBIL OPERATSION SISTEMALARNING KELAJAGI
Annotatsiya: Ushbu maqola mobil operatsion sistemalar (OS) sohasidagi kelajak tendensiyalarini tahlil qiladi. Maqolada 5G, sun'iy intellekt (AI), narsalar interneti (IoT) kabi zamonaviy texnologiyalarning mobil OSga ta'siri ko'rib chiqiladi. Shuningdek, yangi avlod mobil OSlarining rivojlanish yo'nalishlari, qurilmalararo integratsiya imkoniyatlari va mobil dasturiy ta'minotning jamiyat va iqtisodiyotdagi o'zgaruvchan o'rni haqida fikr yuritiladi. Maqola mobil texnologiyalar kelajagi bilan qiziquvchi keng auditoriyaga mo'ljallangan.
Annotation: This article analyzes future trends in the field of mobile operating systems (OS). It explores the impact of modern technologies such as 5G, artificial intelligence (AI), and the Internet of Things (IoT) on mobile OS. Additionally, the article discusses the development directions of next-generation mobile operating systems, possibilities for cross-device integration, and the evolving role of mobile software in society and the economy. The article is intended for a broad audience interested in the future of mobile technologies.
Аннотация: В данной статье анализируются будущие тенденции в области мобильных операционных систем (ОС). Рассматривается влияние современных технологий, таких как 5G, искусственный интеллект (ИИ) и Интернет вещей (IoT), на мобильные ОС. Также обсуждаются направления развития мобильных ОС нового поколения, возможности интеграции между устройствами и изменяющаяся роль мобильного программного обеспечения в обществе и экономике. Статья предназначена для широкой аудитории, интересующейся будущим мобильных технологий.
DIN VA JAMIYAT: O'ZARO MUNOSABATLAR
Anotatsiya: Maqolada din va jamiyat o'rtasidagi o'zaro bog'liqlik ko'rib chiqiladi, dinning jamiyatdagi o'zgarishlarga ta'siri, ijtimoiy tartib va huquqni shakllantirishdagi roli, diniy e'tiqodlarning jamiyatda qanday integratsiyalashishi va turli ijtimoiy qatlamlarga qanday ta'sir ko'rsatishi masalalari yoritiladi. Maqola, shuningdek, diniy radikalizm, diniy bag'rikenglik, sekulyarizatsiya kabi zamonaviy ijtimoiy masalalarni ham muhokama qiladi va jamiyatdagi diniy pluralizmning ahamiyatini o'rganadi.
Annotation: The article explores the interrelation between religion and society, examining the influence of religion on social changes, its role in shaping social order and law, and how religious beliefs integrate into society and impact various social strata. The article also discusses modern social issues such as religious radicalism, religious tolerance, and secularization, and investigates the importance of religious pluralism in contemporary society.
Аннотация: В статье рассматривается взаимосвязь между религией и обществом, влияние религии на социальные изменения, её роль в формировании общественного порядка и права, а также то, как религиозные убеждения интегрируются в общество и воздействуют на различные социальные слои. Также обсуждаются современные социальные проблемы, такие как религиозный радикализм, религиозная терпимость и секуляризация, а также исследуется значение религиозного плюрализма в современном обществе.
DINNING MA’NAVIY HAYOTDAGI O‘RNI: OILA MISOLIDA
Anotatsiya: Mazkur maqolada dinning inson ma’naviy hayotidagi, ayniqsa, oilaviy qadriyatlarni shakllantirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Oila — jamiyatning tayanch hujayrasi sifatida, uni mustahkamlashda diniy qarashlar, an’analar va e’tiqodlarning qanday ta’sir ko‘rsatishi ochib beriladi. Islom dini asosida oilaviy muhitda axloqiy me’yorlar, o‘zaro hurmat, sadoqat va sabr-toqat kabi jihatlarning shakllanishi misollar bilan yoritiladi.
Annotation: This article analyzes the role of religion in the spiritual life of individuals, particularly in shaping family values. The family, as the fundamental unit of society, is deeply influenced by religious beliefs, traditions, and values. Based on Islamic teachings, the article discusses how moral norms, mutual respect, loyalty, and patience are cultivated within the family environment.
Аннотация: В данной статье рассматривается роль религии в духовной жизни человека, особенно в формировании семейных ценностей. Семья, как основная ячейка общества, находится под значительным влиянием религиозных взглядов, традиций и убеждений. На основе исламского учения раскрываются такие качества, как нравственные нормы, взаимное уважение, верность и терпение в семейной среде.
MARKAZIY OSIYODA ISLOM DININING TARQALISHI VA TA’SIRI
Annotatsiya. Ushbu maqolada Markaziy Osiyoda islom dinining tarixiy jihatdan tarqalishi, uning ijtimoiy, madaniy va siyosiy sohalarga ko‘rsatgan ta’siri yoritilgan. Xususan, arab bosqini, diniy ilmlarning rivoji, madrasalarning faoliyati va musulmon olimlarning roli haqida so‘z yuritiladi. Maqola islom dini orqali shakllangan qadriyatlar tizimi va bu tizimning zamonaviy jamiyatga ta’sirini tahlil qiladi.
Annotation. This article explores the historical spread of Islam in Central Asia and its impact on social, cultural, and political spheres. It discusses the Arab conquest, the development of religious sciences, the role of madrasas, and Muslim scholars. The paper analyzes how the Islamic value system shaped society and continues to influence modern communities.
Аннотация. В статье рассматривается историческое распространение ислама в Центральной Азии и его влияние на социальную, культурную и политическую сферы. Особое внимание уделяется арабским завоеваниям, развитию религиозных наук, деятельности медресе и роли мусульманских ученых. Анализируется, как исламская система ценностей сформировала общество и влияет на него в наши дни.
O‘ZBEK VA RUS TILLARIDA SINONIMLARNING LEKSIK-SEMANTIK XUSUSIYATLARI
Annotatsiya: Ushbu maqolada o‘zbek va rus tillarida sinonimlarning leksik-semantik xususiyatlari tahlil qilinadi. Har ikkala til tizimida sinonimiya hodisasi, ularning semantik chuqurligi, uslubiy tafovutlari va qo‘llanilish darajasi ilmiy jihatdan yoritiladi. Tadqiqot natijalari tarjima, til o‘rgatish va lug‘at tuzish jarayonlarida muhim ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin.
Abstract: This article analyzes the lexical-semantic properties of synonyms in Uzbek and Russian. The phenomenon of synonymy in both language systems, their semantic depth, stylistic differences and level of use are scientifically covered. The results of the study may be of significant importance in the processes of translation, language teaching and dictionary creation.
Аннотация: В статье анализируются лексико-семантические свойства синонимов в узбекском и русском языках. Научно исследуется явление синонимии в обеих языковых системах, их семантическая глубина, стилистические различия и уровень употребления. Результаты исследования могут иметь важное значение в процессах перевода, преподавания языка и создания словарей.
МЕТОДИКА РАБОТЫ С ТЕКСТОМ НА УРОКАХ РУССКОГО ЯЗЫКА КАК СРЕДСТВО РАЗВИТИЯ КОММУНИКАТИВНЫХ КОМПИТЕНЦИЙ.
Аннотация: В статье рассматриваются методические приёмы и подходы к работе с текстом на уроках русского языка, направленные на развитие коммуникативных компетенций учащихся. Акцент сделан на важности текстоцентричного подхода, способствующего формированию навыков чтения, анализа, интерпретации и создания собственных высказываний. Анализируются эффективные методы работы с различными видами текстов, включая художественные, публицистические и научно-популярные. Подчёркивается роль учителя в организации продуктивного диалога на основе текста, а также значение интеграции чтения, письма, говорения и слушания в единую систему коммуникативного обучения. Представленные рекомендации могут быть полезны как для школьных учителей, так и для преподавателей вузов, занимающихся подготовкой будущих филологов и педагогов.
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИНФОРМАЦИОННО-КОММУНИКАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ НА УРОКАХ ЛИТЕРАТУРЫ: СОЗДАНИЕ МУЛЬТИМЕДИЙНЫХ ПРЕЗЕНТАЦИЙ И ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ РЕСУРСОВ.
Аннотация: Статья посвящена анализу педагогических возможностей применения информационно-коммуникационных технологий (ИКТ) на уроках литературы в общеобразовательной школе. Основное внимание уделено созданию и использованию мультимедийных презентаций и цифровых образовательных ресурсов как средств визуализации, активизации и индивидуализации учебного процесса. Рассматриваются методические принципы разработки и интеграции ИКТ в структуру урока, а также представлены примеры интернет-платформ и ресурсов, повышающих мотивацию учащихся. В статье обоснована эффективность ИКТ как инструмента формирования читательской, критической и цифровой компетентностей.
JISMONIY SHAXSLARDAN OLINADIGAN DAROMAD SOLIG‘INI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI
Annotatsiya. Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i tizimining amaldagi holati, mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari tahlil qilinadi. Soliq stavkalari, imtiyozlar, norasmiy bandlik va raqamlashtirish darajasi kabi omillar asosida tizim samaradorligi baholanadi. Shuningdek, Germaniya, AQSh, Skandinaviya mamlakatlari va Estoniya kabi xorijiy davlatlarning ilg‘or tajribalari o‘rganiladi va O‘zbekiston sharoitiga mos takliflar ishlab chiqiladi. Maqolada fiskal barqarorlikni ta’minlash, soliq bazasini kengaytirish va ijtimoiy adolat tamoyillarini kuchaytirishga qaratilgan yechimlar asoslanadi.
Abstract. This article will analyze the current state of the system of income tax on individuals in the Republic of Uzbekistan, existing problems and ways to eliminate them. System efficiency is assessed based on factors such as tax rates, benefits, informal employment, and digitization levels. Advanced experiences of foreign countries such as Germany, the United States, Scandinavian countries and Estonia are also studied and proposals are developed to suit the conditions of Uzbekistan. The article is based on solutions aimed at ensuring fiscal stability, expanding the tax base and strengthening the principles of social justice.
YER SOLIG‘INI UNDIRISHDAGI MUAMMOLAR VA ULARNI BARTARAF ETISH MASALALARI
Annotatsiya. Ushbu maqolada yer solig‘ini undirish jarayonida yuzaga keladigan asosiy muammolar, ularning sabab va oqibatlari tahlil qilingan. Shuningdek, mavjud tizimdagi kamchiliklar, yer solig‘ining samaradorligini oshirish yo‘llari hamda uni to‘g‘ri va o‘z vaqtida undirish mexanizmlari yuzasidan taklif va tavsiyalar berilgan. Soliq ma’murchiligini modernizatsiya qilish, raqamlashtirish darajasini oshirish hamda soliq to‘lovchilar ongini yuksaltirish orqali mavjud muammolarni bartaraf etish yo‘llari ko‘rib chiqilgan.
Abstract. This article analyzes the main problems encountered in the process of collecting land tax, including their causes and consequences. It explores shortcomings in the current system, proposes solutions to increase the efficiency of land tax collection, and suggests mechanisms for timely and accurate tax enforcement. The article emphasizes modernization of tax administration, digitalization, and raising taxpayers’ awareness as key strategies to overcome existing challenges.
EFFECTIVE NURSING CARE FOR PATIENTS WITH CARDIOVASCULAR DISEASES
Introduction: Сardiovascular diseases (CVDs) remain among the leading causes of morbidity and mortality worldwide. These include arterial hypertension, ischemic heart disease, chronic heart failure, and other conditions requiring long-term medical observation. Effective nursing care plays a critical role in the prevention, management, and rehabilitation of patients with cardiovascular diseases. Through patient education, early symptom recognition, medication adherence support, and holistic care, nurses significantly contribute to improving patient outcomes and reducing hospital readmissions. In this context, the role of nursing care becomes increasingly significant, as nurses play a key role in monitoring patients’ conditions, educating them on self-management skills, and providing comprehensive care.
ЗНАЧЕНИЕ ПАТРОНАЖНОЙ ОРГАНИЗАЦИИ В СНИЖЕНИИ ФАКТОРОВ РИСКА ДЛЯ БОЛЬНЫХ С СЕРДЕЧНО-СОСУДИСТЫМИ ЗАБОЛЕВАНИЯМИ
Аннотация: Сердечно-сосудистые заболевания (ССЗ) остаются одной из ведущих причин смертности во всем мире, что обусловливает необходимость комплексного подхода к их профилактике. Растущая распространенность таких факторов риска, как гипертония, ожирение, дислипидемия и диабет, подчеркивает острую необходимость в разработке эффективных стратегий вмешательства. Одним из эффективных методов снижения факторов риска ССЗ являются услуги по уходу на дому, которые обеспечивают индивидуальный мониторинг, консультации и контроль состояния пациента. Услуги по уходу на дому направлены на проактивное управление здоровьем посредством регулярных осмотров, изменения образа жизни и раннего выявления возможных осложнений. В данной статье рассматривается влияние услуг по уходу на дому на смягчение факторов риска ССЗ и усиление профилактических мер.
ETIKANING NAZARIY ASOSLARI VA UNING FALSAFIY YO‘NALISHLARI
Annotasiya. Ushbu maqola Etikaning nazariy asoslari, uning falsafiy yo‘nalishlari hamda ijtimoiy institutlar bilan o‘zaro aloqalarini tahlil qiladi. Etika insoniyat tafakkurining fundamental yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, axloqiy me’yorlar, qadriyatlar tizimi va axloqiy qaror qabul qilish jarayonlarini o‘rganadi. Maqolada normativ va deskriptiv etika, deontologiya, utilitarizm, axloqiy relativizm kabi asosiy etik konsepsiyalar muhokama qilinadi hamda ularning zamonaviy jamiyatdagi tatbiqi ilmiy asoslangan holda tahlil qilinadi.
Astract: This article examines the theoretical foundations of ethics, its philosophical directions, and its interactions with social institutions. Ethics is one of the main branches of human thought, studying moral norms, value systems, and the process of ethical decision-making. The article discusses fundamental ethical concepts such as normative and descriptive ethics, deontology, utilitarianism, and moral relativism, analyzing their application in modern society based on scientific evaluation.
Аннотация. Данная статья анализирует теоретические основы этики, её философские направления и взаимодействие с социальными институтами. Этика является одной из фундаментальных областей человеческой мысли, изучая моральные нормы, систему ценностей и процесс принятия этических решений. В статье рассматриваются основные этические концепции, такие как нормативная и дескриптивная этика, деонтология, утилитаризм и моральный релятивизм, а также их применение в современном обществе на основе научного анализа.
YER SOLIG‘INI UNDIRISHDAGI MUAMMOLAR VA ULARNI BARTARAF ETISH MASALALARI
Annotatsiya. Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida yer solig‘ini undirish jarayonida yuzaga kelayotgan asosiy muammolar tahlil qilinadi. Xususan, kadastr ma’lumotlarining to‘liq emasligi, soliq to‘lovchilarning xabardorlik darajasining pastligi, soliq imtiyozlarining noto‘g‘ri qo‘llanilishi va soliq ma’muriyatchiligining samaradorligi kabi muammolar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, ushbu muammolarni bartaraf etish uchun kadastr tizimini takomillashtirish, aholining soliq qonunchiligi bo‘yicha xabardorligini oshirish, soliq imtiyozlarini adolatli belgilash va soliq ma’muriyatchiligini modernizatsiya qilish kabi takliflar beriladi.
Abstract. This article analyzes the main problems encountered in the process of collecting land tax in the Republic of Uzbekistan. Specifically, issues such as incomplete cadastral data, low awareness among taxpayers, improper application of tax benefits, and inefficiencies in tax administration are examined. The article also proposes solutions to these problems, including improving the cadastral system, enhancing taxpayer awareness of tax legislation, ensuring fair allocation of tax benefits, and modernizing tax administration.
“BILIMNING CHEGARASI VA RAD ETILISHI”: SKEPTITSIZM VA BILIMGA BO‘LGAN ISHONCHSIZLIK MUAMMOSI
Annotatsiya: Ishda bilimning falsafiy chegaralari va uni rad etish holatlari skeptitsizm doirasida tahlil qilinadi. Tadqiqotda bilimning ishonchlilik mezonlari, shubha va haqiqat o‘rtasidagi murakkab munosabatlar, hamda zamonaviy jamiyatda axborot ortiqchaligi fonida yuzaga kelgan epistemik inqiroz muammolari o‘rganiladi. Pyrrhon, Descartes, Hume va Popper kabi mutafakkirlar qarashlari orqali skeptitsizmning nazariy asoslari yoritiladi. Shuningdek, tanqidiy fikrlash, axborot madaniyati va ilmiy asoslangan qarorlar qabul qilish zarurati haqida taklif va tavsiyalar beriladi va skeptitsik yondashuvning ijtimoiy va iqtisodiy samara keltirish salohiyati haqida xulosa qilinadi.
TURKIY TILLARDA SHEVASHUNOSLIK VA ADBIY TIL ME’YORLARI
Annotatsiya. Ushbu maqolada turkiy tillarda shevashunoslik va adabiy til me’yorlari masalasi tarixiy-tilshunoslik nuqtai nazaridan ko‘rib chiqiladi. Turkiy tillar oilasining ichki xilma-xilligi, mintaqaviy shevalarning lingvistik xususiyatlari, ularning adabiy til shakllanishiga ta’siri tahlil qilinadi. Maqolada o‘zbek, turk, qozoq tillari misolida shevalarning fonetik, leksik va grammatik jihatlari solishtirma asosda yoritiladi. Shuningdek, zamonaviy davrda globallashuv, ommaviy axborot vositalari va raqamli platformalarning adabiy tilga ta’siri hamda shevalarning saqlanishi va rivojlanishiga oid muammolar muhokama etiladi. Tadqiqot natijasida adabiy til me’yorlarini saqlagan holda, shevalarni lingvistik boylik sifatida o‘rganish va qo‘llash zarurligi asoslanadi.
Abstract: This article examines the issue of dialectology and literary language norms in Turkic languages from a historical-linguistic perspective. The internal diversity of the Turkic language family, the linguistic features of regional dialects, and their influence on the formation of literary language are analyzed. The article compares the phonetic, lexical, and grammatical aspects of dialects in Uzbek, Turkish, and Kazakh languages. Moreover, the impact of globalization, mass media, and digital platforms on literary language and the preservation and development of dialects in the modern era are discussed. The research concludes that it is essential to study and apply dialects as a linguistic wealth while preserving literary language norms.
Аннотация. В статье рассматривается проблема диалектологии и литературных норм языка в тюркских языках с историко-лингвистической точки зрения. Анализируются внутреннее разнообразие тюркской языковой семьи, лингвистические особенности региональных диалектов и их влияние на формирование литературного языка. В статье сравниваются фонетические, лексические и грамматические особенности диалектов узбекского, турецкого и казахского языков. Кроме того, обсуждается влияние глобализации, средств массовой информации и цифровых платформ на литературный язык, а также проблемы сохранения и развития диалектов в современную эпоху. Исследование показывает, что для сохранения литературных норм языка необходимо изучать и использовать диалекты как лингвистическое богатство.
INGLIZ VA RUS TILLARI TUZILMASINING QIYOSIY TAHLILI: SINTAKSIS VA SO‘Z TARTIBIGA E’TIBOR
Annotatsiya: Ushbu maqola ingliz va rus tillarining sintaktik tuzilishlari va so‘z tartibini qiyosiy tahlil qiladi. Ingliz tili analitik til bo‘lgani sababli, qat'iy SVO (subyekt–fe’l–obyekt) so‘z tartibiga ega, bu esa gapning ma'nosini aniqlashda muhim rol o‘ynaydi va tarjimani osonlashtiradi. Rus tili esa sintetik til bo‘lib, so‘z tartibida erkin, bu esa gapning urg‘usini yoki mazmun tuzilmasini ifodalashda qo‘llaniladi. Ushbu maqolada har ikki tilning ham sintaktik xususiyatlari, inversiya va fokus tushunchalari, hamda, so‘z tartibining qat'iyligi va erkinligi misollar bilan dalillab o’tiladi. Tadqiqot natijalari til o‘rganish va tarjima jarayonlarida so‘z tartibining ahamiyatliligini ko’rsatadi ko‘rsatadi.
Abstract:This article presents a comparative analysis of the syntactic structures and word order in English and Russian. As an analytic language, English follows a strict SVO (subject–verb–object) word order, which plays a crucial role in conveying meaning and facilitates the process of translation. Russian, on the other hand, is a synthetic language that allows for flexible word order, which is often used to express emphasis or information structure. The article examines the syntactic features of both languages, the concepts of inversion and focus, and supports the discussion with examples illustrating both fixed and free word order. The findings highlight the importance of word order in language learning and translation processes.
Аннотация: Данная статья представляет сравнительный анализ синтаксических структур и порядка слов в английском и русском языках. Английский язык, будучи аналитическим, характеризуется жёстким порядком слов SVO (подлежащее – сказуемое – дополнение), который играет важную роль в определении смысла высказывания и облегчает процесс перевода. Русский язык, напротив, является синтетическим и допускает свободный порядок слов, что позволяет выражать акцент и структурное значение высказывания. В статье рассматриваются синтаксические особенности обоих языков, понятия инверсии и фокуса, а также приводятся примеры, иллюстрирующие строгий и свободный порядок слов. Результаты исследования подчёркивают значимость порядка слов в изучении языков и процессе перевода.
TALABALARDA KASBIY IDENTIFIKATSIYA INQIROZINING PSIXOLOGIK SABABLARI VA YECHIMLARI
ANNOTATSIYA: Kasbiy identifikatsiyani o‘rganishning dolzarbligi ta’limning hozirgi bosqichida alohida ahamiyatga ega. Identifikatsiya muammosi kasbiy faoliyat psixologiyasida tobora ko‘proq tadqiqot mavzusiga aylanmoqda.
АННОТАЦИЯ: Актуальность изучения профессиональной идентичности приобретает особое значение на современном этапе образования. Проблема идентичности все чаще становится темой исследований в области психологии труда.
ANNOTATION: The relevance of the study of professional identity is of particular importance at the present stage of education. The problem of identity is increasingly becoming a topic of research in the psychology of professional activity.
TARIX FANINI OʻQITISHDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING SAMARADORLIGI
Annotatsiya. Ushbu maqolada tarix fanini oʻqitishda innovatsion texnologiyalarni joriy etishning ahamiyati, metodik jihatlari va amaliy natijalari yoritilgan. Interaktiv vositalar, raqamli taʼlim resurslari, multimedia, virtual ekskursiyalar kabi zamonaviy texnologiyalar oʻquvchilarning tarixiy bilimlarni chuqurroq oʻzlashtirishiga, darslarda faollikning ortishiga va tanqidiy fikrlash koʻnikmalarining shakllanishiga yordam beradi. Maqolada shuningdek, innovatsion texnologiyalardan foydalanishning oʻquvchilarning motivatsiyasiga ta’siri ham tahlil qilingan.
TA’LIM TIZIMINI MULTIMEDIA DASTURLARI ORQALI TASHKIL ETISH
Annotatsiya: Ushbu maqolada bugungi kunda jadal rivojlanayotgan ommaviy axborot vositalaridan ta’lim sohasida to’g’ri foydalanish hamda ta’lim tizimini multimedia dasturlari orqali tashkil etishning ahamiyati va afzalliklari tahlil qilinadi. Zamonaviy o’qitish tizimida interfaol vositalardan foydalanish ta’lim oluvchilarning mavzularni o’zlashtirish samaradorligini oshirishi , ularning mustaqil va tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishga qay darajada yordam berishi. Maqolada multimedia texnologiyalarining ta’lim jarayoniga ta’siri hamda ulardan qanday va to’g’ri foydalanish usullari yoritilgan. Shu bilan birga elektron o’quv resurslari, ta’lim platformalari va visual vositalarning o’quvchilarning bilish faoliyatiga ta’siri o’rganilib ularning amaliy qo’llanilshi bo’yisha amaliy tavsiyalar yoritilgan.
QADIMIY MAHHALLIY BUG'DOYLARNI ABIOTIK VA BIOTIK STRESLARGA CHIDAMLILIGINI O'RGANISHNING AHAMIYATI
Annotatsiya: Ushbu tezisda qadimiy mahalliy bug‘doy navlarining abiotik va biotik stresslarga chidamliligini o‘rganishning ahamiyati, shuningdek, ularning zamonaviy seleksiya va qishloq xo‘jaligi tizimlaridagi o‘rni tahlil etilgan. Tadqiqotda bug‘doyning turli iqlim sharoitlariga moslashuvchanligi va kasalliklarga qarshi tabiiy immunitet shakllantirish qobiliyati ko‘rib chiqilgan. Qadimiy navlarning genetik xilma-xilligi va ularning stress omillariga qarshi kurashishdagi mexanizmlari chuqur o‘rganilgan. Shuningdek, bu navlarning zamonaviy seleksiya jarayonlariga qo‘llanilishi va yangi stressga chidamli genetik materiallar yaratishdagi imkoniyatlari tahlil etilgan. Tadqiqotda qadimiy bug‘doy navlarini genetik resurs sifatida o‘rganish va ularni seleksiya jarayonlariga integratsiya qilishning ahamiyati ta’kidlangan. Natijada, bu sohada ilmiy va amaliy o‘zgarishlar kiritish imkoniyatlari, jumladan, genomika, markerga asoslangan seleksiya va agroekologik yondashuvlar kiritilishi zarurligi ko‘rsatib o‘tilgan.
BOLA XOTIRASI VA CHET TILIDAGI SO’ZLARNI YODLASH O’RTASIDAGI BOG’LIQLIK
ANNOTATSIYA :Ushbu maqolada bolalar xotirasi va chet tilidagi so‘zlarni yodlash o‘rtasidagi bog‘liqlik o‘rganilgan. 3–10 yoshdagi bolalar bilan olib borilgan kuzatuv va tajribalar asosida, ularning yod olish qobiliyatiga xotira turlari qanday ta’sir ko‘rsatishi tahlil qilinadi. Maqolada Ebbinghaus’ning unutish nazariyasi va Baddeley & Hitch'ning ishchi xotira modeli asos qilib olingan. Tadqiqot natijalari bolalarga yangi so‘zlarni o‘rgatishda multimodal metodlarning samarali ekanligini ko‘rsatadi. Xulosa qismida o‘qituvchilar va ota-onalar uchun amaliy tavsiyalar berilgan.
АННОТАЦИЯ : В данной статье исследуется взаимосвязь между памятью детей и запоминанием слов на иностранном языке. На основе наблюдений и экспериментов с детьми в возрасте от 3 до 10 лет проанализировано, как различные виды памяти влияют на способность к запоминанию. В качестве теоретической основы использованы кривая забывания Эббингауза и модель рабочей памяти Бэддели и Хитча. Результаты исследования показывают эффективность мультимодальных методов при обучении детей новым словам. В заключении даны практические рекомендации для учителей и родителей.
ABSTRACT : This article explores the relationship between children’s memory and the memorization of foreign language words. Based on observations and experiments with children aged 3 to 10, it analyzes how different types of memory affect word retention. The theoretical framework is built upon Ebbinghaus' forgetting curve and Baddeley & Hitch’s working memory model. The findings demonstrate that multimodal teaching methods are effective in helping children remember new vocabulary. Practical recommendations for educators and parents are provided in the conclusion.
KONSTRUKTIV O'YINLAR (LEGO, BLOKLAR, MOZAIKA)ORQALI TIL O'RGANISHNI INTEGRATSIYALASH
Annotatsiya: Ushbu maqolada konstruktiv o‘yinlar — lego, bloklar va mozaika orqali til o‘rganish jarayonini integratsiyalash masalasi yoritilgan. Tadqiqotda bu o‘yin vositalari bolalarning so‘z boyligini oshirish, gap tuzish va muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirishda qanday yordam berishi tahlil qilinadi. Shuningdek, amaliy mashg‘ulotlar asosida o‘quvchilarning til o‘zlashtirishdagi ijobiy o‘zgarishlari kuzatilgan. Maqolada integratsiyalashgan yondashuvning samaradorligi va ta'limda qo‘llash bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan.
Аннотация:В данной статье рассматривается интеграция конструктивных игр — LEGO, блоков и мозаики — в процесс изучения языка. Исследование показывает, как такие игры способствуют расширению словарного запаса, построению предложений и развитию речевых навыков у детей. На основе практических занятий зафиксированы положительные изменения в овладении языком. В статье даны рекомендации по эффективному использованию интегрированного подхода в образовательном процессе.
Annotation:This article explores the integration of constructive games—such as LEGO, blocks, and mosaics—into the language learning process. The study analyzes how these tools help children expand their vocabulary, form sentences, and develop communication skills. Practical classroom activities showed positive progress in learners’ language acquisition. The article also presents recommendations for effectively applying this integrated approach in early education.
O'SIMLIKLAR DUNYOSI VA O'ZBEKISTONDAGI DORIVOR O‘SIMLIKLAR
ANNOTATSIYA:Tabiatning ajralmas qismi bo‘lgan o‘simliklar dunyosi hayotining asosi va inson hayoti uchun muhim omil hisoblanadi. O‘simliklar nafaqat kislorod ishlab chiqaruvchi, balki oziq-ovqat, dori-darmon va boshqa ko‘plab ehtiyojlarni ta’minlovchi manba sifatida ham ahamiyatlidir. O‘simliklarning hayot tarzi ularning tabiatda tutgan o‘rni, yashash muhiti va moslashuv xususiyatlarini o‘rganishni talab qiladi. Ushbu mavzu o‘simliklar dunyosining xilma-xilligini va ularning ahamiyatini yanada chuqurroq anglashga yordam beradi.
FRANS SHUBERTNING QO’SHIQCHILIK LIRIKASI
Annotatsiya: Mazkur maqolada Frans Shubertning qo’shiqchilik lirikasi, poetik ifoda va vokal san’atiga qo’shgan hissasi tahlil qilinadi. Shuningdek, Shubertning “lied” janridagi yondashuvi va bu janrga olib kirgan yangiliklari ilmiy yondashuvi asosida ko’rib chiqiladi. Shubertning musiqasida hissiyotlar, dramatizm va vokal texnikasi kuchli aks etgan, bu uning asarlarini butun dunyo bo’ylab mashhur qildi.
Аннотация: В статье анализируется вклад Франца Шуберта в певческую лирику, поэтическое выражение и вокальное искусство. Подход Шуберта к жанру «Lied» и новшества, которые он привнес в этот жанр, также будут рассмотрены с научной точки зрения. Для музыки Шуберта характерны сильные эмоции, драматизм и вокальная техника, благодаря которым его произведения прославились во всем мире.
Abstract: This article analyzes Franz Schubert's contribution to the lyricism of singing, poetic expression and vocal art. It also examines Schubert's approach to the "lied" genre and the innovations he brought to this genre from a scientific perspective. Schubert's music is characterized by strong emotions, drama and vocal technique, which made his works famous all over the world.
TEMURIYLAR DAVRIDA CHOLG‘U SAN’ATI: TARAQQIYOT, ASBOBLAR VA MUSIQIY MADANIYAT
Annotatsiya: Ushbu maqolada Temuriylar davrida cholg‘u san’atining taraqqiyoti, ishlatilgan musiqa asboblari va ushbu davr musiqiy madaniyatining o‘ziga xos jihatlari yoritilgan. XIV asr oxiri va XV asr davomida Temuriylar saroylarida musiqa san’ati yuksak darajada rivojlangan bo‘lib, rubob, chang, dutor, nay, surnay, doira kabi cholg‘u asboblari keng qo‘llanilgan. Maqolada bu cholg‘ularning turlari, ularning ijtimoiy va madaniy hayotdagi roli hamda saroy ansambllarida tutgan o‘rni tarixiy manbalar va adabiy asarlar asosida tahlil qilinadi.
Аннотация: В статье рассматривается развитие музыкального искусства в эпоху Тимуридов, используемые музыкальные инструменты и уникальные аспекты музыкальной культуры этого периода. В конце XIV и XV веках музыкальное искусство было высоко развито во дворцах Тимуридов, и широко использовались такие музыкальные инструменты, как рубаб, чанг, дутар, флейта, труба и дойра. В статье на основе исторических источников и литературных произведений анализируются типы этих инструментов, их роль в общественной и культурной жизни, место в дворцовых ансамблях.
Abstract: This article discusses the development of musical art during the Timurid period, the musical instruments used, and the specific aspects of the musical culture of this period. At the end of the XIV th century and throughout the XV th century, musical art was highly developed in the Timurid palaces, and musical instruments such as the rubab, chang, dutar, flute, trumpet, and doira were widely used. The article analyzes the types of these instruments, their role in social and cultural life, and their place in palace ensembles based on historical sources and literary works.
LYUDVIG VAN BETXOVEN VA UNING SIMFONIYADAGI O'RNI
Annotatsiya :Mazkur maqolada klassik musiqa tarixining yirik namoyandalaridan biri Lyudvig van Betxovenning hayoti va ijodi, ayniqsa, uning simfoniya janridagi o‘rni yoritiladi. Betxoven simfonik musiqa rivojiga ulkan hissa qo‘shib, bu janrni g‘oyaviy va emotsional jihatdan boyitgan. Uning to‘qqiz simfoniyasi orqali musiqada inson ruhiyati, kurash, umid va g‘alaba g‘oyalari kuchli badiiy ifodaga ega bo‘lgan. Maqolada simfoniya janrining kelib chiqishi, shakllanish bosqichlari va Betxoven ijodi bilan bog‘liq holda taraqqiyoti tahlil qilinadi.
Аннотация: В статье рассматривается жизнь и творчество Людвига ван Бетховена, одной из величайших фигур в истории классической музыки, особенно его роль в жанре симфонии. Бетховен внес огромный вклад в развитие симфонической музыки, обогатив этот жанр идейно и эмоционально. В его девяти симфониях идеи человеческого духа, борьбы, надежды и победы нашли мощное художественное выражение в музыке. В статье анализируются истоки, этапы становления и развития жанра симфонии во взаимосвязи с творчеством Бетховена.
Abstract: This article examines the life and work of Ludwig van Beethoven, one of the great figures in the history of classical music, especially his role in the symphony genre. Beethoven made a great contribution to the development of symphonic music, enriching this genre ideologically and emotionally. Through his nine symphonies, the ideas of the human spirit, struggle, hope and victory found strong artistic expression in music. The article analyzes the origin, stages of formation and development of the symphony genre in connection with Beethoven's work.
O‘ZBEKISTON MUSIQA MADANIYATIDA SIMFONIK MUSIQA, FORTEPIANO VA ORGAN MUSIQASINING TARIXIY RIVOJLANISHI VA AHAMIYATI.
Annotatsiya : Ushbu maqolada O‘zbekiston musiqa madaniyatida simfonik musiqa, fortepiano va organ musiqasining tarixiy rivojlanishi va ahamiyati o‘rganilgan. Maqolada simfonik orkestrlarning tashkil topishi, fortepiano san’ati va organ musiqasining O‘zbekistonda qanday shakllanganligi, milliy musiqaning yevropa uslublari bilan uyg‘unlashishi yoritilgan. Shuningdek, mazkur yo‘nalishlarning musiqiy ta’lim va ijrochi san’ati sohasidagi o‘rni hamda bugungi kunda ularning O‘zbekiston madaniyatidagi ahamiyati tahlil qilingan.
Аннотация: В данной статье рассматривается историческое развитие и значение симфонической музыки, фортепианной и органной музыки в музыкальной культуре Узбекистана. В статье освещается становление симфонических оркестров, формирование фортепианного искусства и органной музыки в Узбекистане, сочетание национальной музыки с европейскими стилями. Также проанализирована роль этих направлений в области музыкального образования и исполнительского искусства, а также их значение в культуре Узбекистана сегодня.
Abstract: This article examines the historical development and significance of symphonic music, piano, and organ music in the musical culture of Uzbekistan. The article covers the formation of symphony orchestras, the formation of piano and organ music in Uzbekistan, and the harmonization of national music with European styles. The role of these areas in the field of musical education and performing arts, as well as their significance in the culture of Uzbekistan today, were also analyzed.
YIRIK VA KICHIK BIZNESNING ISHLAB CHIQARISH VA KOOPERATIV ALOQALARI IQTISODIY O’SISH OMILI SIFATIDA
Zamonaviy iqtisodiy modelda kichik biznes subyektlari yirik ishlab chiqaruvchilarning ajralmas bo‘g‘ini sifatida shakllanmoqda. Ayniqsa, sanoat va agrosanoat sohalarida kichik firmalar butlovchi qismlar, servis xizmatlari va yordamchi texnologik jarayonlarni amalga oshiruvchi subyektlar sifatida faoliyat yuritmoqda. Bu ular uchun yangi ish o‘rinlari va daromad manbai, yirik korxonalar uchun esa xarajatlarni kamaytiruvchi va moslashuvchanlikni oshiruvchi vosita hisoblanadi. O‘zbekiston sharoitida kichik biznesning mahalliylashtirish jarayonidagi o‘rni ortib bormoqda: maxsus iqtisodiy zonalar va klasterlar doirasida kichik ishlab chiqaruvchilar qiymat zanjirlariga biriktirilmoqda. Shu bilan birga, subpudrat tizimlari (ya’ni yirik korxonalar topshirig‘i asosida kichik biznesning ishlab chiqarishga jalb qilinishi) hali to‘liq shakllanmagan. Normativ-huquqiy asoslar, shartnomaviy mexanizmlar va axborot platformalarining zaifligi bu tizimni keng ko‘lamda amalga oshirishga to‘sqinlik qilmoqda.
YIRIK VA KICHIK BIZNESNING ISHLAB CHIQARISH VA KOOPERATIV ALOQALARI IQTISODIY O’SISH OMILI SIFATIDA
Annotatsiya. Ushbu maqolada kichik va yirik biznes subyektlari o‘rtasidagi ishlab chiqarish va kooperativ aloqalarning iqtisodiy o‘sishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Zamonaviy bozor iqtisodiyoti sharoitida bu aloqalar nafaqat samaradorlikni oshirish, balki resurslardan unumli foydalanish, yangi ish o‘rinlari yaratish va hududiy iqtisodiyotni barqaror rivojlantirishda muhim omil sifatida qaraladi. Maqolada milliy va xalqaro tajriba, hamkorlik shakllari, raqamli iqtisodiyotning ta’siri hamda davlat siyosatining roli yoritiladi. Ilmiy tahlil asosida iqtisodiy o‘sishni jadallashtirishda yirik va kichik biznes o‘rtasidagi integratsiyaning strategik ahamiyati asoslab beriladi.
Abstract. This article analyzes the role of production and cooperative relations between small and large businesses in driving economic growth. In the context of a modern market economy, these relations are viewed not only as a means of increasing efficiency but also as crucial for the effective use of resources, job creation, and sustainable regional development. The article explores national and international experiences, forms of cooperation, the impact of the digital economy, and the role of government policy. Based on scientific analysis, it substantiates the strategic importance of integration between large and small businesses for accelerating economic development.
KICHIK BIZNESNING INNOVATSION RIVOJLANISHINI BOSHQARISH TIZIMINI SHAKLLANTIRISH
Kichik biznesning innovatsion rivojlanishini boshqarish zamonaviy iqtisodiyotning muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Innovatsion strategiyalarni joriy etish orqali kichik biznes subyektlari bozorda raqobatbardoshligini oshirib, barqaror rivojlanishga erishishi mumkin. Innovatsion rivojlanishning asosiy yo‘nalishlari mahsulot innovatsiyalari, texnologik innovatsiyalar, tashkiliy innovatsiyalar va marketing innovatsiyalaridan iborat bo‘lib, har biri kichik biznesning samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Texnologik taraqqiyot kichik biznesning ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish va raqamli texnologiyalarni qo‘llash orqali samaradorlikni oshirishiga yordam beradi. Biroq, moliyaviy resurslarning yetishmovchiligi kichik biznesning innovatsion rivojlanishiga to‘sqinlik qilayotgan muhim omillardan biridir. Shu sababli, davlat grantlari, subsidiyalar va venchur investitsiyalar muhim moliyaviy qo‘llab-quvvatlash manbai sifatida ko‘rilishi lozim.
KICHIK BIZNESNING INNOVATSION RIVOJLANISHINI BOSHQARISH TIZIMINI SHAKLLANTIRISH
Annotatsiya: Kichik biznesning innovatsion rivojlanishi zamonaviy iqtisodiyotning barqaror o‘sishida muhim rol o‘ynaydi. Ushbu maqolada kichik biznes subyektlarining innovatsion rivojlanishini boshqarish tizimini shakllantirish tamoyillari, usullari va mexanizmlari tahlil qilinadi. Innovatsion jarayonlarni boshqarishning samarali usullari, texnologik yangiliklarni joriy etish strategiyalari va davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, kichik biznesning innovatsion faoliyatini rivojlantirishga to‘sqinlik qiluvchi omillar va ularni bartaraf etish yo‘llari muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari kichik biznesning raqobatbardoshligini oshirish hamda innovatsion rivojlanish modelini ishlab chiqishda amaliy ahamiyatga ega.
Abstract: The innovative development of small businesses plays a crucial role in the sustainable growth of the modern economy. This article analyzes the principles, methods, and mechanisms for shaping a management system for the innovative development of small business entities. Effective methods for managing innovation processes, strategies for implementing technological innovations, and government support mechanisms are examined. Additionally, factors hindering the innovative activity of small businesses and ways to overcome them are discussed. The research findings have practical significance in enhancing the competitiveness of small businesses and developing an innovative growth model.
СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ РАЗВИТИЯ МАЛОГО БИЗНЕСА И ЧАСТНОГО ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА
В настоящее время, в условиях формирования и углубления рыночных отношений в нашей стране, особое внимание уделяется развитию малого бизнеса и частного предпринимательства. Малый бизнес является самым активным и гибким звеном экономики, который играет важную роль не только в создании новых рабочих мест, но и в обеспечении социально-экономической стабильности общества. Проводимые нашим государством реформы, создаваемые благоприятные правовые и экономические условия способствуют стремительному развитию данной сферы. С этой точки зрения, развитие малого бизнеса и частного предпринимательства имеет не только экономическое, но и широкое социальное значение.
JONLI VA JONSIZ TABIAT
Annotatsiya: Ushbu maqolada tabiatning ikki asosiy tarkibiy qismi — jonli va jonsiz tabiat haqida so‘z yuritiladi. Jonli tabiatga odamlar, hayvonlar, o‘simliklar va mikroorganizmlar kirsa, jonsiz tabiatni suv, havo, tuproq, tog‘ jinslari kabi tabiiy omillar tashkil etadi. Maqolada ularning o‘zaro bog‘liqligi, tabiat muvozanatini saqlashdagi o‘rni hamda inson faoliyatining bu omillarga ta’siri yoritiladi. Shuningdek, ekologik muvozanatni saqlash va tabiatni asrash bo‘yicha tavsiyalar ham beriladi.
HARAKAT TURLARI
ANNOTATSIYA:Harakat - jismlarning joyini vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishidir. Harakat davomida jism yaqin joy, masofa yoki tezlik bilan bog‘liq bo‘lgan turli xususiyatlarga ega bo‘ladi. Harakat fizikada muhim tushuncha bo‘lib, juda ko‘p jarayonlarni tushunishga yordam beradi. Jismning harakatini aniqlash uchun tezlik, masofa va vaqt kabi o‘lchovlar qo‘llaniladi.
NASOS STANSIYASI BOSIMLI QUVURLARIDA GIDRAVLIK ZARBANING YUZAGA KELISH SABABLARI
Annotatsiya: Quvurlarda oqayotgan suyuqlik tezligining bir onda oʻzgarishi natijasida suyuqlikda bosimning keskin ortishi kuzatiladi, bosimning ortib ketishi halokatli xolatlarga olib keladi. Bunday holatlarni oldini olish uchun bosim quvurlarida gidravlik zarbadan saqlovchi (havo qopqoqlari, teskari klapinlar va b.) qurilmalardan foydalaniladi, shu bilan birga quyidagi usullaranham foydalaniladi,
Аннотация: Внезапное изменение скорости жидкости в трубе вызывает резкое повышение давления в жидкости, повышение давления, которое может иметь катастрофические последствия. Для предотвращения таких случаев в напорных трубопроводах применяют устройства защиты от гидравлического удара (воздушные клапаны, обратные клапаны и др.), однако применяют также следующие способы,
Annotation: A sudden change in the velocity of a fluid in a pipe causes a sudden increase in pressure in the fluid, an increase in pressure that can be catastrophic. To prevent such cases, hydraulic shock protection devices (air valves, check valves, etc.) are used in pressure pipes, however, the following methods are also used,
YURAK FAOLIYATINING FIZIKAVIY ASOSLARI
Annotatsiya: Ushbu maqolada yurak faoliyatining fizikaviy asoslari har tomonlama tahlil qilingan. Yurak organizmda qon aylanishini ta'minlovchi markaziy organ sifatida, o’z faoliyatini aniq fizik qonuniyatlar asosida bajaradi. Maqolada yurak siklining tuzilishi va bosqichlari, yurak mushaklarining mexanik faoliyati, qon oqimining gidravlik qonunlari, bosim va hajm o’zgarishlarining fizik jihatlari chuqur yoritilgan. Ayniqsa, Hagen–Puazey qonuni, Reynolds soni, Frank-Starling qonuni kabi fizik modellarning yurak faoliyatiga tadbiqi muhim o’rin egallaydi. Shuningdek, yurak tomonidan bajariladigan ish va energiya sarfi, yurak minut hajmi, qon bosimi kabi ko’rsatkichlar orqali yurakning funksional imkoniyatlari ilmiy izohlangan. Yurak faoliyatiga ta’sir etuvchi omillar — qon yopishqoqligi, tomir qarshiligi, yurak mushaklarining elastikligi — ham keng muhokama qilingan. Bu maqola biofizika, tibbiyot va fiziologiya fanlarini o’zaro integratsiyalovchi dolzarb ilmiy-tadqiqot materialidir va talabalarga hamda mutaxassislarga nazariy hamda amaliy bilimlarni kengaytirishda yordam beradi.
Аннотация: В статье представлен комплексный анализ физических основ работы сердца. Сердце, как центральный орган, обеспечивающий кровообращение в организме, выполняет свои функции на основе определенных физических законов. В статье подробно рассматриваются структура и стадии сердечного цикла, механическая активность сердечной мышцы, гидравлические законы кровотока, а также физические аспекты изменения давления и объема. В частности, большое значение имеет применение к сердечной деятельности таких физических моделей, как закон Хагена–Пуазейля, число Рейнольдса и закон Франка–Старлинга. Функциональные возможности сердца также научно объясняются с помощью таких показателей, как работа и расход энергии, выполняемые сердцем, сердечный выброс и артериальное давление. Факторы, влияющие на сердечную функцию, — вязкость крови, сосудистое сопротивление и эластичность сердечной мышцы — также широко обсуждались. Данная статья представляет собой актуальный исследовательский материал, объединяющий такие науки, как биофизика, медицина и физиология, и поможет студентам и специалистам расширить свои теоретические и практические знания.
Annotation: This article comprehensively analyzes the physical foundations of heart function. As the central organ that provides blood circulation in the body, the heart performs its activities based on clear physical laws. The article deeply covers the structure and stages of the cardiac cycle, the mechanical activity of the heart muscle, the hydraulic laws of blood flow, and the physical aspects of pressure and volume changes. In particular, the application of physical models such as the Hagen–Poiseuil law, Reynolds number, and Frank-Starling law to heart function plays an important role. In addition, the functional capabilities of the heart are scientifically explained through indicators such as work performed by the heart and energy consumption, cardiac output, and blood pressure. Factors affecting heart function — blood viscosity, vascular resistance, and cardiac muscle elasticity — are also widely discussed. This article is a relevant research material that integrates the sciences of biophysics, medicine, and physiology and helps students and specialists expand their theoretical and practical knowledge.
ULTRABINAFSHA NURLANISH VA UNING TIBBIYOTDA QO’LLANISHI
Annotatsiya: Mazkur maqolada ultrabinafsha (UB) nurlanishning fizik va biologik xossalari, inson organizmiga ko’rsatadigan ta’siri hamda tibbiyot sohasida qo’llanilish yo’nalishlari keng yoritilgan. UB nurlari elektromagnit spektrda ko’rinadigan yorug’lik va rentgen nurlar orasida joylashib, o’zining yuqori energiyasi tufayli mikroorganizmlarni yo’qotish, teri kasalliklarini davolash, suyak va to’qimalar holatini o’rganish kabi bir qator tibbiy amaliyotlarda qo’llaniladi. Maqolada shuningdek, UB nurlanishning dozalari, terapevtik samaradorligi, organizmga salbiy ta’siri va xavfsizlik choralariga ham alohida e’tibor qaratilgan. Bugungi kunda bu texnologiya fizioterapiya, laboratoriya diagnostikasi, jarrohlik va stomatologiyada ham keng tatbiq etilmoqda. Maqolaning maqsadi — UB nurlanishning ilmiy asoslarini, tibbiyotdagi amaliy ahamiyatini ochib berish va uni xavfsiz qo’llash tamoyillarini tushuntirishdan iborat.
Аннотация: В статье подробно рассматриваются физические и биологические свойства ультрафиолетового (УФ) излучения, его воздействие на организм человека и его применение в медицине. Ультрафиолетовые лучи находятся между видимым светом и рентгеновскими лучами в электромагнитном спектре и благодаря своей высокой энергии используются в ряде медицинских процедур, таких как уничтожение микроорганизмов, лечение кожных заболеваний и исследование состояния костей и тканей. В статье также рассматриваются дозы УФ-излучения, терапевтическая эффективность, побочные эффекты на организм и меры безопасности. Сегодня эта технология также широко применяется в физиотерапии, лабораторной диагностике, хирургии и стоматологии. Цель статьи — раскрыть научные основы УФ-излучения, его практическое значение в медицине, а также объяснить принципы его безопасного использования.
Annotation: This article provides a comprehensive overview of the physical and biological properties of ultraviolet (UV) radiation, its effects on the human body, and its applications in medicine. UV rays are located between visible light and X-rays in the electromagnetic spectrum, and due to their high energy, they are used in a number of medical practices, such as killing microorganisms, treating skin diseases, and studying the condition of bones and tissues. The article also pays special attention to the doses of UV radiation, therapeutic efficacy, adverse effects on the body, and safety measures. Today, this technology is widely used in physiotherapy, laboratory diagnostics, surgery, and dentistry. The purpose of the article is to reveal the scientific foundations of UV radiation, its practical significance in medicine, and to explain the principles of its safe use.
TO'LDIRUVCHISI IKKILAMCHI KARBONAT TOGʻ JINSLARIDAN TAYYORLANGAN BETONLARNING DEFORMATIV XOSSALARINI TATBIQ ETISH.
Annotatsiya: Mazkur maqolada ikkilamchi karbonat tog‘ jinslaridan foydalangan holda tayyorlangan beton aralashmalarning deformativ xossalari tahlil qilinadi. Beton mustahkamligini oshirish, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish hamda ekologik xavfsizlikni ta’minlash maqsadida mahalliy ikkilamchi resurslardan – karbonat jinslar (masalan, ohaktosh, dolomit)dan foydalanishning samaradorligi o‘rganiladi. Tadqiqot davomida turli sinov metodikalar qo‘llanilgan hamda ularning natijalari asosida muhim xulosalar chiqarilgan.
O’QUVCHILARNING ILMIY DUNYOQARASHINI SHAKLLANTIRISH
Annotatsiya: Ushbu maqolada ta’lim muhitida o‘quvchilarni ilmiy dunyoqarashini shakllantirish, tafakkurni shakllantirish, aqliy tarbiya, ilmiy dunyoqarashning asosiy belgilari, o’quvchi dunyoqarashini shakllantirishning shakl, metod va vositalarining nazariy metodologik asoslari to‘g‘risida ma’lumotlar o‘rin olgan. Taʼlimning shaxsga yoʻnaltirilganligi, oʻquvchiga qaratilganligi va oʻqituvchining oʻquvchilar bilan oʻzaro munosabati, maʼnaviy-axloqiy jihati, insonparvarlik qadriyatlari almashinuvi jarayoni koʻrib chiqilgan.
BORLIQ VA BO‘SHLIQ: MAVJUDLIK CHEGARALARI HAQIDA TAFAKKUR
Annotatsiya: Ishda borliq va bo‘shliq tushunchalarining tarixiy-falsafiy va zamonaviy ilmiy talqinlari o‘rganiladi. Antik falsafadan boshlab hozirgi zamon fizikasigacha bo‘lgan konsepsiyalar asosida mavjudlik va yo‘qlik o‘rtasidagi dialektik munosabatlar tahlil qilinadi. Shuningdek, ontologik, ekzistensial va estetik nuqtai nazardan inson tafakkurining mavjudlik chegaralarini qanday anglashga harakat qilishi ko‘rsatiladi va borliq va bo‘shliq o‘rtasidagi murakkab nisbatlar va ularning tafakkurdagi o‘rni ochib beriladi.