P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
770
OLIY
MUASSASASI TALABALARIDA KREATIV SIFATLARI VA
IJODIY TAFAKKURINI RIVOJLANTIRUVCHI METOD VA
TEXNOLOGIYALAR
Namangan davlat pedagogika instituti
Intellektual fanlar va axborot texnologiyalari kafedrasi
Tursunova Shahzoda Baxromovna
Namangan davlat pedagogika instituti
Texnologik
Tolibjonova Mushtariy Jahongir qizi
Annotasiya:
Mazkur maqolada oliy
muassasalari talabalari
ijodiy tafakkuri va
reaktiv sifatlarini rivojlantirishga qaratilgan zamonaviy
metod va texnologiyalar yoritilgan.
Talabalarning ijodkorlik salohiyatini oshirishda interfaol
usullari, loyiha asosidagi
yondashuv,
muammoli vaziyatlar asosida
berish kabi metodlar tahlil
qilingan.Shuningdek, ijodiy fikrlashni shakllantirishda muhit, motivatsiya, shaxsiy
yondashuv va o
dasturlarining mosligi kabi omillar muhim
tutishi
Mazkur ish oliy
tizimida ijodiy fikrlovchi, tashabbuskor va raqobatbardosh kadrlarni
tayyorlashda amaliy ahamiyatga ega. Maqolada Oliy
yurti talabalarida kreativ
kompetentlikni rivojlantirishga qaratilgan
jarayoni mazmuni, kreativlik belgilari,
kreativlikni rivojlanish davri va bosqichlari yoritib berilgan. Shuningdek pedagoglarda kreativ
faoliyatni tashkil etishga imkon beradigan malakalar guruhi hamda samarali metod va
vositalarning ahamiyati yoritib berilgan.
kreativ kompetentlik, talabalar faoliyati, innovatsion, loyiha asosida
ish.
:
-
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
771
METHODS AND TECHNOLOGIES FOR DEVELOPING CREATIVE
QUALITIES AND CREATIVE THINKING IN UNIVERSITY STUDENTS
Namangan State Pedagogical Institute
Department of Intellectual Sciences and Information Technologies
Senior Lecturer (PhD) Tursunova Shahzoda Bakhromovna
Namangan State Pedagogical Institute
Department of Technological Education
Tolibjonova Mushtariy Jahongir qizi
Abstract:
This article discusses modern methods and technologies aimed at
developing creative thinking and reactive qualities of students of higher educational
institutions. Methods such as interactive teaching methods, project-based approach, and
problem-based teaching are analyzed in increasing the creative potential of students. It is also
emphasized that factors such as environment, motivation, personal approach, and the
suitability of curricula play an important role in the formation of creative thinking. This work
is of practical importance in the training of creative, enterprising, and competitive personnel in
the higher education system. The article discusses the content of the educational process
aimed at developing creative competence in students of higher
educational institutions, signs of creativity, periods and stages of creativity development.
It also highlights the group of skills that allow teachers to organize creative activity, as well as
the importance of effective methods and tools.
Keywords:
creativity, creative thinking, reactive, interactive, motivation, creative
competence, student activity, innovative, project-based teaching.
Bugungi globallashuv va raqobatga asoslangan zamonaviy jamiyatda ijodiy fikrlovchi,
yangicha yondashuvga ega
shaxslarni tayyorlash
tizimining asosiy
vazifalaridan biriga aylangan. Ayniqsa, oliy
muassasalarida tahsil olayotgan talabalarni
kreativ fikrlashga
ularning individual salohiyatini
chiqarish dolzarb
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
772
ahamiyat kasb etadi. Talabalarning ijodiy tafakkurini shakllantirish, ularni yangilik yaratishga
undash nafaqat
sifati, balki ularning kelajakdagi kasbiy muvaffaqiyati uchun ham
muhimdir. Shu bois,
pedagogik texnologiyalar va zamonaviy
metodlardan samarali foydalanish zaruriyati ortib bormoqda. Ushbu maqolada talabalarning
kreativ sifatlarini rivojlantirishda
metod va texnologiyalar tahlil qilinadi,
ularning samaradorligi yoritiladi va amaliy tavsiyalar beriladi.
Respublikasini yanada rivojlantirish
Harakatlar strategiyasida
m tizimini yanada takomillashtirish, sifatli
xizmatlari imkoniyatlarini
oshirish, yosh avlodning ijodiy va intellektual salohiyatini
-quvvatlash va
kabi ustuvor vazifalar belgilanib berilgan.
ish
metodlari asosida talabalarning kreativlik qobiliyatlarini rivojlantirish muhim ahamiyat kasb
etadi[1]. Tadqiqotchi G. Ibragimova interfaol
jarayonida
kreativlikning rivojlantirish bosqichlarini quyidagicha ifodalab
1. Reproduktiv-
tavakkalchilik bosqichi.
oluvchilarda kreativ faoliyat, kreativ faollik va
ijodkorlikka
qaror
innotvasion texnologiyalarning
mohiyatini anglash
shakllanishi bilan tavsiflanadi.
2. Ijodiy-izlanish tadqiqotchilik bosqichi.
oluvchilardagi tadqiqotchilik, ijodiy
faollik, nostandart tafakkur, bilish mustaqilligi, improvizatsiya, yangilik yaratish
shakllanishi bilan belgilanadi.
3. Kreativlik, novatorlik bosqichi.
Yaratilgan yangilikni amalda
baholash,
tahlil qilish, ommalashtirish va uni keng tatbiq etish hamda istiqbolga
strategik rejalarni tuzish bilan
jarayonlarni
ichiga oladi[2].
Mustaqil t
bevosita mustaqil fikrlash bilan uzviy
sababli unga berilgan
ham keltirib
maqsadga muvofiq:
fikrlash -insonning
oldida turgan
muammolarni maqsad va vazifalarini belgilagan holda
bilimi va hayotiy tajribalariga
tayanib, turli
usul, vositalar yordamida,
intellektual imkoniyatlari darajasida
mustaqil ravishda hal qilishdan iborat
aqliy
Shunga
yillarda
xos dolzarblik kasb etayotgan mustaqil
asosida
talabalarning kreativ
qobiliyatlarini rivojlantirish, erkin-
shakllantirishning zaruriy
pedagogik shart-sharoitlarini takomillashtirish, oliy
muassasalaridagi
va
tarbiyaviy faoliyatni loyihalashtirishning integrallashgan pedagogik tizimini amaliyotga tatbiq
etish orqali jarayon samaradorligini oshirish masalasi tadqiqotimizning asosini tashkil etadi.
Kreativ fikrlash
mashq qildirish natijasida talabalar faqatgina
aloqalarga tayanibgina qolmay, balki miyada yangi,
boy aloqalarni
yangi
ishlab chiqish va yangicha fikrlashga moyil
Doimiy ravishda olib borilgan
mashqlar natijasida yangicha kreativ fikrlash odatiy va avtomatik xarakterga ega
Inson
miyasi doimo
ishlashga odatlangan,
miya uchun faqat birgina
javob mavjud
Vaholanki, bu kreativlik emas. Kreativlik talabalarning
qarashlarini himoya
qilish jarayonida barcha javoblar
mumkin degani. Kreativlik muhitiga singib
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
773
ketish sanaladi. Shu sababli kreativ fikrlashni odatga aylantirish uchun talabalar mazkur
jarayonga ishonch bilan qaray olishlari lozim[13]. Oliy
muassasalari va ulardagi
-
tarbiya jarayonini modernizatsiyalash, pedagog mutaxassislar tayyorlash tizimi sifat-
monitoringini oshirish,
zamonaviy kasbiy bilim, malaka va
bilan qurollantirish, ularda kasbiy faoliyatga nisbatan akmeologik motivatsiyani
shakllantirish pedagog mutaxassislarning kreativ kompetentligini rivojlantirish jarayonidagi
muhim vazifalardan sanaladi[3].
Kreativ tafakkurga ega
pedagoglar boshqa
pedagoglarning xayoliga
kelmagan
bildiradi;
ifoda etishning
xos uslubini tanlaydi;
mavzuga aloqasi
yoki
oddiy savollar beradi;
yechimi ochiq qolgan vazifalardan zavqlanadi;
aniq dalillar asosida muhokama qilishni afzal
muammoning yechimini topishda
yondashuvni tanlaydi. Fikrlash va
dunyoqarashi oddiy talabalardan anchagina ajralib turadi. Kreativ tafakkurga ega
talabalar kelajakda yaxshi kadr
chiqishiga ishon komil
Faqatgina ular tomonidan u yoki bu ijodiy
malakalarni
zarur
degan ehtimolni ifodalaydi.
pedagoglarda kreativlikni rivojlantirishda quyidagilarga
qaratish zarur:
Ular tomonidan
savollar berilishini
va bu odatni
llab-
quvvatlash;
Ularning mustaqilligini
va ularda javobgarlikni kuchaytirish;
Ular tomonidan mustaqil faoliyatni tashkil etilishi uchun imkoniyat yaratish;
Ularning qiziqishlariga
qaratish.
Tadqiqotchi N.Fayzullayeva[4] pedagogik tafakkurga ega
pedagoglar pedagogikaga oid bilimlarni puxta
asosida quyidagi
malakalarni
olishlari zarur deb hisoblaydi:
Pedagogikaning asosiy
Konsepsiyalar, qonuniyatlar va pedagogik hodisalarning rivojlanish
qonuniyatlarini bilish;
Pedagogikaning eng muhim nazariy
asosiy kategoriyalari va
tushunchalarini bilish;
Asosiy pedagogik faktlarni bilish;
va tarbiyaning umumiy uslubi haqidagi amaliy bilimlarni egallash.
Maqolaning asosiy mazmun-mohiyati, Oliy
muassasasi
talabalarida kreativ
sifatlari va ijodiy tafakkurini rivojlantiruvchi
metodlarni,kreativ fikrlaydigan talabalarning
anchagina balandligi, fikrlash va dunyoqarashi ham kengligi, ular
kelajakda davlatimizga va kelajak avlodga yaxshi tajriba va
xos fikrlashni qoldiradi. Bu
borada birinchi prezidentiimiz Islom Karimovning mustaqillikka erishganimizdan buyon
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
774
yoshlarga qaratilgan alohida
va yaratgan qonun qoidalarini ham misol qilib aytsak
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7- fevraldagi
Respublikasini yanada rivojlantirish
Harakatlar strategiyasi
PF-
4947-son
Respublikasi qonun hujjatlari
2017-y. 6-son. 70-
modda.
2.
Ibragimov G.N. Interfaol
metodlari va texnologiyalari
asosida
talabalarning kreativlik qobiliyatlarini rivojlantirish./
Monografiya -T.:
va
2016-y 77-b
3.
Respublikasi Prezidentining
Respublikasi oliy
tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash
farmoni PF-5847 08.10.2019. Manba: www.gov.uz
4.
Fayzullayeva N.
bilimlar oqituvchi kasbiy mahoratining nazariy
/ Uzluksiz
jurnali. T.: 2006. 6- son. -102-b.
5.
Karimov I.A. Yuksak
yengilmas kuch. Toshkent:
2008.
6.
Mahkamova D.X.
interfaol metodlardan foydalanish. Toshkent: Ilm
Ziyo, 2020.
7.
2021.
-355.
8.
2018.
9.
2019.
-207.
10.
SHAKLLANTIRISHNING INNOVATSION TALIM TEXNOLOGIYALARI //
Universal xalqaro ilmiy jurnal. 2024.
12.
. 531-534.
11.
Tursunova, S. B. T. S. B., & Abdurazzaqova, G. (2024). TEXNOLOGIYA
DARSLARI ORQALI OQUVCHILARDA TEXNIK FIKRLASH QOBILYATLARINI
RIVOJLANTIRISH.
Universal xalqaro ilmiy jurnal
,
1
(12), 535-537.
12.
. .
//Academic research in educational
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
775
sciences. 2021.
. 2.
6.
-830.
13.
Science and Education
,
2
(3), 377-381.
14.
Bakhromovna T. S. Characteristics of the Teacher of the Future
Technological Education //JournalNX.
. 7.
05.
-173.
15.
.,
.
//Journal of new century innovations. 2022.
. 4.
1.
452-455.
16.
2024.
219-222.
17.
2022.
