542
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
O’ZBEK MILLIY XALQ HUNARMANDCHILIGI SAN’ATI
DARSLARINI TASHKIL ETISHNING O’ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Namangan davlat pedagogika institutiAniq fanlar
kafedrasi katta o‘qituvchisi Tursunova Shahzoda Baxromovna
Namangan davlat pedagogika instituti Texnologik ta’lim
yo‘nalishi talabasi Rustamova Madinabonu
Annotatsiya:
Texnologik ta’lim yo’nalishi talabalari uchun o’zbek milliy
xalq hunarmandchiligi san’ati va tarixini o’rganish, turlari haqida tushunchaga ega
bo’lish milliy xalq hunarmandchilik sohalariga yanada yangiliklar kiritib,dunyoga
tanitish shu bilan birga avloddan avlodga yetkazib berish muhim vazifamizdir.
Tayanch so`zlar:
Texnika, jihozlar, texnologik jarayon, taraqqiyot,
rivojlanish, hunarmandchilik, mehnat qurollari yordamida buyum yasash, islohot,
yangilanish, iqtidor, qobiliyat.
Respublikamiz siyosatida yoshlarni o`qitish va tarbiyalash masalalari alohida
o`rin tutadi. Buni “Ta’lim to`g`risida”qonunda, Prezdentimizning ta’lim tizimi,
kadrlar tayyorlash va barkamol avlod tarbiyasini tubdan isloh qilish haqidagi
nutqlarida hamda asarlarida, shuningdek, o`qitish tizimida yangi pedagogik va
axborot texnologiyalarini qo`llash sohasida olib borilayotgan ishlarda ko`rish
mumkin. Pedagogika institutlarida talabalarga oliy ma`lumot berish, ularni ilm-
fan, texnika va texnologiyalarni o`zlashtirishlarini ta`minlashdan iborat bo`libgina
qolmay, balki o`quvchilarga - yosh avlodga ushbu bilimlarni berish, ularni
tarbiyalash,
dunyoqarashida
ilmiy,
texnikaviy
taraqqiyotga
intilishni
tarbiyalashga o`rgatishdan iboratdir.
Ma`lumki, xalq hunarmandchiligi tanlov fanini o`qitish hozirgi zamon talabi
bilan rivojlanishi va jadallashishi katta ahamiyat kasb etadi. Bugungi kunda
mutaxassis kadrlar tayyorlash, ta’lim berish tizimi hayotimizda, jamiyatimizda
bo`layotgan islohotlar yangilanish jarayonlari talablari bilan yaqindan
bog`langaligi har tomonlama sezilmoqda. Biroq, ochiq tan olishimiz kerakki,
hozirgi zamon talabiga to`liq javob berishga har kim ham qodir emas, chunki
haligacha eskicha fikrlab va yangiliklarni hali to`la-to`kis tuchunmaganlar,
afsuski, oramizda uchrab turibdi. Bunga avvalo maktab va boshqa o`quv
yurtlarining moddiy bazasini juda nochor ahvoldaligi sababdir.Albatta bu
keltirilgan birgina misol tarbiyachi, o`qituvchi xodimlarga ta`sir etmay iloji yo`q.
Oxirgi yillarda respublikamiz rahbariyati, shaxsan prezidentimizning olib
borayotgan siyosatida ta’lim yo`nalishi alohida ahamiyat kasb etmoqda.
Prezidentimizning so`zlagan nutqida, “Kadrlar tayyorlash miliy dasturi”da ta’lim,
ilm, fan-texnika sohalarini rivojlantirish yo`li bilan respublika salohiyatini
oshirish, bilim olayotgan yoshlar orasidan iqtidorlilarni ajratish va chet el oliy
o`quv yurtlarida, ilmiy tekshirish institutlarda malakalarni oshirish va yurtimizga
qaytib, olgan bilimlari bilan respublikadagi islohatlarni amalga oshirishda,
iqtisodiyot, fan, aholi turmush darajasini jahonning rivojlanlgan davlatlari
qatoriga yetkazishda faol qatnashishdan iboratligi ta`kidlangan.
Respublikamizda, jumladan, oliy ta’limda ham bir qator islohatlar olib
borilmoqda. Masalan, oliy ta’lim yo`nalishi bo`yicha bakalavriat va mutaxassislik
543
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
bo`yicha magistraturaga bo`lindi. Shuningdek, respublikamizda akademik litsey
va kasb-hunar kollejlar tashkil topdi hamda ularning o`quv-moddiy bazasi tobora
yaxshilanib bormoqda. Buni biz hozirgi payt qurilayotgan va faoliyat
ko`rsatayotgan zamonaviy akademik litsey va kasb-hunar kollejlari misolida
ko`rishimiz mumkin. Bunda mutaxassislik fanlari bo`yicha mashg`ulotlar maxsus
jihozlangan o`quv va laboratoriya xonalarida, ustaxonalarda, o`quv-mashq
maydonlarida, korxonalarda o`tkaziladi.
Kulochilik ishlaridan namunalar
544
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Xalq hunarmandchiligi tanlov fanini o`qitish o`ziga xos xususiyatlariga ega
bo`lib, ularni tashkil etish, o`tkazish uchun eng avvalo o`quv materiallarining
mazmuni, maqsadi va sharoitlari katta ahamiyat kasb etadi. Har qanday
mutaxassislik fanida ma`ruza, amaliy mashg`ulot asosan uch bosqichdan
iboratdir:
1. Boshlang`ich ko`rsatmani to`g`ri berish.
2. Ma`lum bir muammoni keltirib, uni to`g`ri yechish yo`llarini yoritish.
3. Natijalarni to`g`ri tahlil etish va xulosa chiqarish.
Yuqorida keltirilgan muammolarni yechish va tuchunarli yetkazish, to`g`ri
xulosa chiqarishda xalq hunarmandchiligi tanlov faniga ham tegishlidir. Ushbu
fan mutaxassislikka oid fanlardan bo`lib, talabalarni bilim olishiga to`g`ri
munosabatda bo`lish yo`lini o`rgatadi.Odatda mutaxassislik fanlaridan amaliy
kirish ko`rsatmasini berish quyidagi tartibda olib boriladi, ya`ni, mavzu va uning
maqsadi bayon etiladi, shu bilan birga oldin o`tilgan mavzu bilan bog`lab,
o`quvchilarning darsga tayyorgarligi aniqlanadi.Darsga oid texnologik chizmalar,
asbob-uskunalar va shunga o`xshash narsalar bilan qanday ishlash lozimligini
tuchuntiriladi. Mashg`ulotlarni o`quvchilarning mustaqil bajarishlari bosqichida
o`qituvchi ularning hatti-harakatlarini doimiy kuzatib borib, kerakli maslahatlarni
beradi. So`ngra ish yakunida avval talabalarning yutuqlarini, so`ngra esa
kamchiliklarni ko`rsatadi va o`qituvchi bajarilgan ish orqali talabalarni
baholaydi.Didaktika nazariyasi pedagogika fanining mustaqil bir qismi bo`lib,
unda o`qitish jarayonining umumiy qonuniyatlari ochib beriladi.
Respublikamizda amalga oshirilgan istiqlol tufayli yo`qolib borayotgan
milliy hunarmandchilikni qayta tiklash, uni o`sib kelayotgan yosh avlodgi
o`rgatish uchun keng imkoniyatlar yaratildi.O`zbekiston Respublikasi Prezidenti
tomonidan e`lon qilingan “Xalq badiiy hunarmandchiligi va amaliy san`atini
yanada rivojlantirishni davlat yo`li bilan qo`llab-quvvatlash chora-tadbirlari
to`g`risida”gi Farmonda milliy madaniyatni rivojlantirishda xalq badiiy
hunarmandchiligi va amaliy sa`natining ahamiyatini oshirish, qo`lda yuksak
badiiy buyumlar yasashning asriy an`analarini qayta tiklash hamda xalq
hunarmandchiligini taarqqiy ettirishga davlat tomonidan aniq yordam ko`rsatish
belgilab berildi.
Amaliy san’at ishlaridan na’munalar
545
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Yog`och o`ymakorligi, sandiqchilik, chilangarlik, pichoqchilik, navvoylik,
naqqoshlik, turli milliy buyumlar (do`ppi, so`zana, kirpech, joynamoz va h.),
kashtalar, choklarni (yo`rma, xamdo`zi, tugin, suv, kabi usullarda) tikish uchun
kerakli dastur va o`quv qo`llanmalari tuzib amaliyotga tadbiq etish hozirgi kun
talabidir. Talabalarga bilim berishda avvalambor “Hunarmandchilik” so`zining
asl ma`nosini izohlab berish lozim.Hunarmandchilik degani har xil mehnat
qurollari yordamida xom ashyodan chiroyli buyumlar ishlab chiqaradigan
kasblarning umumiy nomini anglatadi.
Xalq hunarmandchiligi kulolchilik, yog`och o`ymakorligi, chilangarlik,
sandiqchilik, pichoqchilik, naqqoshlik, tikuvchilik, kashtachilik, zardo`zlik,
to`quvchilik, kabi turlardan iborat bo`lib, ularning sir-asrorlari asrlar davomida
ota-bobolarimiz, buvi va onalarimiz tomonidan o`rgatilishi natijasida avloddan-
avlodga meros bo`lib o`tib kelmoqda. Aytish mumkinki, o`g`il-qizlarimizning
jamiyatda o`z o`rinlarini topishlarida, kelgusida ma`lum bir kasb-hunar egalari
bo`lib jamiyat manfaati uchun xizmat qilishlarida, milliy qadriyatlarimizni anglab
yetishida xalq hunarmandchiligining o`rni beqiyosdir.Yoshlarni kelajak hayotga,
oilaviy turmushga tayyorlash - maktab yoshidan boshlanadi.Ular oilada
mehmondo`st, oilani tebratadigan, isrofga yo`l qo`ymaydigan, pokiza, pazanda
bo`lish bilan birga qo`li gul chevar bichuvchi, tikuvchi, kashtachi, zardo`z, o`g`il
bolalar ham biror hunar egasi bo`lib, o`zlari tanlagan kasbi bo`yicha halol non
topish yo`lini o`rgansalar ularga hammaning havasi keladi.
Xalq hun
а
rm
а
ndchiligi o’qitishining o’ziga xos xususiyatlari.
Xalq hun
а
rm
а
ndchiligi o’qitish o’ziga xos xususiyatlariga ega bo’lib,
ularni tashkil etish, o’tkazish uchun eng avvalo o’quv materiallarining mazmuni,
maqsadi va sharoitlari katta ahamiyat kasb etadi. Har q
а
nday mutaxassislik f
а
nid
а
ma‘ruza, amaliy mashg’ulot asos
а
n uch bosqichd
а
n iboratdir:
1. Boshl
а
ng’ich ko’rsatm
а
ni to’g’ri berish.
2. Ma‘lum bir muammoni keltirib, uni to’g’ri yyechish yo’llarini yoritish.
3. Natijalarni to’g'ri tahlil etish va xulosa chiqarish.
Yo’qorida keltirilg
а
n muammolarni yechish va tuchunarli yetkazish, to’g’ri
xulosa chiqarishda
х
alq hun
а
rm
а
ndchiligi t
а
nl
о
v f
а
nig
а
h
а
m t
е
gishlidir. Ushbu
f
а
n mutaxassislikk
ао
id f
а
nl
а
rd
а
n bo’lib, t
а
l
а
b
а
l
а
rni bilim olishiga to’g’ri
munosabatd
а
bo’lish yo’lini o’rgatadi. Odatda mutaxassislik f
а
nlarid
а
n amaliy
ko’rish ko’rsatmasini berish quyidagi tartibda olib boriladi, Ya‘ni, mavzu va
uning maqsadi bayon etiladi, shu bil
а
n birga oldin o’tilg
а
n mavz‘u bil
а
n bog’lab,
o’quvchilarning darsga tayyorgarligi
а
niql
а
nadi. Darsga oid texnologik chizmalar,
asbob-uskunalar va shunga o’xshash n
а
rs
а
lar bil
а
n q
а
nday ishlash lozimligini
tushuntiriladi. Mashg’ulotlarni o’quvchilarning mustaqil bajarishlari bosqichida
o’qituvchiul
а
rning hatti-harakatlarini doimiy kuzatibborib, kerakli maslahatlarni
beradi. So’ngra ish yakunida avval talabalarning yutuqlarini, so’ngra esa
kamchiliklarni ko’rsat
а
di v
а
o’qituvchibajarilg
а
n ish orqali talabalarni baholaydi.
546
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Makkarimov A. G.Xusainova “Xalq hunarmandchiligi va badiiy loyihalash”
darslik Fan. 2023 y.
2.
Казакбаева
,
С
.
И
., &
Турсунова
,
Ш
.
Б
. (2019).
Повышение
образовательных
результатов
с
применением
педагогических
технологий
на
уроках
физической
культуры
. In
Актуальные
проблемы
физической
культуры
и
спорта
в
современных
социально
-
экономических
условиях
(pp.
156-159).
3.
Турсунова
,
Ш
., &
Сотиволдиева
,
Г
. (2022).
ТЕХНОЛОГИК
ТАЪЛИМИ
ЎҚИТУВЧИНИНГ
ТАЪЛИМ
ТАРБИЯ
СИФАТИНИ
ОШИРИШДАГИ
КОМПЕТЕНЦИЯСИ
.
Journal of new century innovations
,
4
(1), 452-455.
4.
Турсунова
,
Ш
.
Б
. (2021).
ОЛИЙ
ТАЪЛИМ
МУАССАСАЛАРИДА
БЎЛАЖАК
ТЕХНОЛОГИК
ТАЪЛИМИ
ЎҚИТУВЧИЛАРИНИНГ
КАСБИЙ
КОМПЕТЕНТЛИГИНИ
ШАКЛЛАНТИРИШ
.
Academic
research
in
educational sciences
,
2
(6), 824-830.
5.
Казакбаева
,
С
.
И
., &
Турсунова
,
Ш
.
Б
. (2019).
СПЕЦИФИЧЕСКИЕ
ЛИЧНОСТНЫЕ
КАЧЕСТВА
УЧИТЕЛЯ
КАК
СОСТАВНАЯ
ЧАСТЬ
ИМИДЖА
ПЕДАГОГА
. In
ПРОРЫВНЫЕ
НАУЧНЫЕ
ИССЛЕДОВАНИЯ
КАК
ДВИГАТЕЛЬ
НАУКИ
(pp. 205-207).
