293
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
O`QUVCHILARNI TEHNOLOGIYA FANIGA QIZIQTIRISH
ORQALI INNOVATSION VA TADBIRKORLIK QOBILYATLARNI
SHAKLLANTIRISH.
Namangan davlat pedagogika instituti Aniq fanlar
kafedrasi katta o‘qituvchisi Tursunova Shahzoda Baxromovna
Namangan davlat pedagogika instituti Texnologik ta’lim
yo‘nalishi talabasi Dedaxanova Binonaoy Ikrom qizi
Annotatsiya:
Shaxs ijodkorlik sifatlarini tarkib toptirish hamda
rivojlantirishda pedagogik-psixologik jihatdan ulkan imkoniyatlar mavjud bo‘lib,
uning ro‘yobga chiqishida nazariy izlanishlar va amaliy faoliyatni to‘g‘ri tashkil
etish hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Bu borada bo‘lajak pedagog kadrlar kasbiy
ijodkorligini tashkil etish ko‘p qirraliligi hamda murakkab kompleks tuzilmaga
egaligi bilan o‘ziga xos o‘rin tutadi
.
Kalit so‘zlar:
Ijodkorlik, tarbiya,ta’lim, tadbirkorlik, infratuzilma,
innovatsion, tadqiqotchi, ta’lim resurslari, metod, ko‘nikma.
Pedagogika ta’lim tarbiya jarayoni yaxlitlikda o‘rganadigan fan
.pedagoglar insonni hayotga tayyorlash bilan aqlan rivojlantiradi jismonan
tayyorlaydi mustaqil shaxs bo‘lishiga ko‘maklashadi. Xayotda o‘z o‘rnini
topishida tayanch vazifasini bajaradi. Shu jumladan Tehnologiya fani
o‘qtuvchilarining ro‘li katta ahamiyat kasb etadi. Bir so‘z bilan aytganda
texnologik ta’lim yo‘nalishi talabalarini o‘quvchilarda tadbirkorlik ko‘nikmalari
va innovatsiyalarni rivojlantirish yuzasidan pedagogik faoliyatga tayyorlash
yo‘nalishida bilim, ko‘nikma va malakalarni rivojlantirish quyidagi omillarga
bevosita bog‘liq.
Oliy ta’lim muassasalarini zamonaviy dasturiy mahsulotlar bilan ta’minlash,
o‘quv va ilmiy jarayonlarni o‘quv va laboratoriya uskunalari, shuningdek
laboratoriya materiallari (reaktivlar, kimyoviy idish, butlovchi, biologik
materiallar va boshqa ob’ektlar) bilan muntazam ravishda zarur miqdorlarda
ta’minlab borishning samarali mexanizmlarini yaratish;
kutubxona, o‘quv ustaxonalari, laboratoriyalar infratuzilma ob’ektlariga
nisbatan o‘sib borayotgan ehtiyojni o‘z vaqtida ta’minlash va zamon talablari
asosida ularning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash;
innovatsion kutubxonalarni tashkil etish, ulardagi kitob fondini yangi avlod
o‘quv adabiyotlari bilan muntazam boyitish;
oliy ta’lim muassasalarini yuqori tezlikdagi internet bilan uzluksiz
ta’minlash,
talabalarning
mustaqil
ta’lim
olishi
uchun
infratuzilma
imkoniyatlarini kengaytirish;
talabalar, o‘qituvchilar va yosh tadqiqotchilarning elektron ta’lim resurslari,
zamonaviy ilmiy adabiyotlarning elektron kataloglari va ma’lumotlar bazalaridan
bepul foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish kabi zarur vazifalarni bajarish
talab etiladi.
294
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Bizning jamiyatimizda “BOLA BOSHIDAN MA’LUM” degan maqol bor.
Bu bejiz aytilmagan.Chunki bolaga ona qornidaligidanoq tarbiya b
е
rish
boshlanadi,
а
qlini tanimasdanoq tarbiya berila boshlanadi. Asta sekinlik bilan
mehnatga o'rgatib boriladi. Ta’lim tarbiya berilib ma’naviyati shakllantiriladi.
Bolalar 1-sinfdanoq tehnologiya darslarini o‘rgana boshlashadi. Bunda bolalarni
ham aqlan ham jismonan rivojlanishiga yordam beradi. Bunda o‘qtuvchining
metodikasi ham katta ahamiyat kasb etadi.Metod so‘zi–yunoncha tadqiqot,
maqsadga eltuvchi yo‘li, usuli degani. Metod eng umumiy ma’noda – maqsadga
erishish yo‘li, ma’lum tarzda tartibga solingan usul hisoblanadi. Biz ta’lim
metodini olib qaraydigan bo‘lsak bilim ko‘nikmalarni, o‘rgatilgan materialni
egallashga qaratilgan didaktik vazifalarni hal etish o‘qtuvchining ishi va
o`quvchilarning o‘quv bilish faoliyatini tashkil etish usullari yig’indisi.
O‘QITISH METODLARI
1) Og’izaki metod
2) Ko‘rgazmali metod
3) Amaliy metod
4) Didaktik metod
5) Labaratoriya metodilari mavjud,
Shu metodlarni o‘zida jamlagan pedagog dars jarayonini sifatli va qiziqarli holatda
olib boradi,
Tehnologiyada darslarida oddiy rangli qog’ozga naqsh tushirib turli shakllar
yasashdan boshlab ko‘ylak andozalarini bichish tikishgacha o‘rgatiladi. Qolaversa
pishir kuydirishdan tortib, turli buyumlar tayyorlashni o‘rgatadi. Kundalik
turmushimizda tehnologiyada o‘rgangan bilimlarimiz bizga juda katta yordam
beradi. Inson zoti hayotga kelar ekan, umri davomida mehnat faoliyatini olib boradi.
Bunda insonda hayotiy ko‘nikma paydo bo‘la boshlaydi. Har bir faoliyati ortidan
insonda ko‘nikma paydo bo‘ladi va tajribaga aylanadi, kelgusi umri davomida
ulardan foydalanadi. Tehnologiya. bugungi kunda bizga juda katta eshiklarni ochib
beradi. Biz buning natijasida ulkan marralarni zabt etishimiz mumkin buni yanada
chuquroq tushunadigan bo‘lsak maqsadga muvofiq bo’ladi.
Jamiyat taraqqiyoti ilgarilab borgan sari chuqur bilimlar, innovatsiyalar va
ularni amaliyotda qo‘llash usullarining ahamiyati ortib bormoqda, ya’ni bilim
iqtisodiy taraqqiyotda asosiy o‘rinlarni egallamoqda, ta’limning turmushdagi,
uning turli sohalaridagi tutgan o‘rnini tubdan o‘zgartirmoqda. Yangi bilimlarni,
axborotlarni, ko‘nikma va malakalarni egallash, ularni yangilash va
rivojlantirishga qaratilgan intilishlar zamonaviy mutaxassislarning asosiy tavsif
ko‘rsatkichlari bo‘lib qoldi. Bugungi axborotlar jamiyatidagi iqtisodiy
taraqqiyotning yangi tipi mutaxassislardan kasbiy bilimlarini doimiy ravishda
takomillashtirib, malakalarini oshirib borishni talab etadi. Funktsional
tayyorgarlik konseptsiyasidan shaxsni rivojlantirish konseptsiyasiga o‘tishning
mohiyati nafaqat buyurtma bo‘yicha mutaxassislar tayyorlash tizimidan
shaxsning ehtiyojlarini qondirishga o‘tishni, balki har bir insonning
imkoniyatlarini hisobga olgan holda, uning o‘zini namoyon qilishiga va
rivojlanishiga xizmat qiladigan, ta’limning individuallashtirilgan xarakterini
295
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
nazarda tutadi. Bu talabalarning va o‘qituvchilarning individual imkoniyatlarini
hisobga oladigan turli ta’lim dasturlarini ishlab chiqish uchun turtki bo‘lishi
mumkin. Ta’limni rivojlantirishning ushbu yo‘nalishida talabalarda zamonaviy va
istiqbolli axborot texnologiyalaridan foydalangan holda o‘qish ko‘nikmalari,
mustaqil faoliyat ko‘nikmalarini shakllantirish muhim omil hisoblanadi.
16
Zamonaviy ta’lim tizimining asosiy tendentsiyalaridan biri to‘g’ridan –
to‘g’ri o‘qitishdan talabalar bilan individual ravishda shug’ullanish tomonga
o‘zgarib bormoqda. Ma’ruzalar va amaliy mashg’ulotlarning o‘rni beqiyos
albatta, lekin o‘quv jarayonining salmoqli qismi muayyan mavzu yoki
muammolar bo‘yicha o‘qituvchi bilan individual tartibda o‘tkaziladigan
maslahatlar davrida amalga oshirilishi mumkin.
Zamonaviy ta’limning asosiy xususiyati shuki, oliy ta’lim muassasasi
bitiruvchisiga ma’lum bir bilim va ko‘nikmalar yig’indisini egallash emas, ularni
egallay bilish qobiliyatini rivojlantirish kerak, ishchanlik emas, tashabbuskorlik
va mustaqillik xislatlari kerak. Oliy ta’lim muassasasi pedagogining vazifasi
talabaning
o‘z-o‘zini
takomillashtirish
qobiliyatini
shakllantirish
va
rivojlantirishdan iborat. Shaxs ijodkorlik sifatlarini tarkib toptirish hamda
rivojlantirishda pedagogik-psixologik jihatdan ulkan imkoniyatlar mavjud bo‘lib,
uning ro‘yobga chiqishida nazariy izlanishlar va amaliy faoliyatni to‘g’ri tashkil
etish hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Bu borada bo‘lajak pedagog kadrlar kasbiy
ijodkorligini tashkil etish ko‘p qirraliligi hamda murakkab kompleks tuzilmaga
egaligi bilan o‘ziga xos o‘rin tutadi.
17
Misol uchun oddiy qo‘l mehnatidan yasaladigan zargarlik buyumlarini
oladigan bo‘lsak , unga bo‘lgan talab juda katta . Yurtimizga turistlar juda ko‘p
tashrif buyurishadi. Ularga bizning qadimiy obidalarimizdan tortib qo‘l mehnati
bilan mohirona uslubda tayyorlangan buyumlarimiz sayyohlarni hayratda qoldiradi.
Qo‘l
mehnatidan
tayyorlangan
“TILLA
QOSHLAR,
MARJONLAR,
BILAKUZUK-U TURLI HILDAGI TAQINCHOQLAR’’turistlarda juda katta
qiziqish uyg’otmoqda. Nafaqat ularda balki biz yoshlarni orasida ham hozirgi kunda
urfga aylangan qo‘l mehnatidan tayyorlangan taqinchoqlar taqish.
Taqinchoqlar shu qadar mohironalik bilan tayyorlanadiki ko‘rgan odamni
havasi keladi.To‘g’ri aytishlari mumkin TILLAQOSHDAN qadimda foydalanilgan
deb, lekin unday emas hozirgi kunda , oldingiga qaraganda TILLA QOSHGA
bo‘lgan talab kuchli . Umuman olganda nafaqat unga balkim, qo‘l mehnati bilan
tayyorlangan taqinchoqlarga ham talab kuchli . O‘zbekistonda nafaqat bu yerda ,
chet mamlakatlarida ham bunga bo‘lgan talab juda kuchli. Shunday ekan bu narsalar
16
Турсунова
Ш
.
Б
.
Бўлажак
технология
фани
ўқитувчиларини
педагогик
фаолиятга
тайёрлашда
замонавий
таълим
технологияларидан
фойдаланиш
. “ILM – FAN MUAMMOLARI YOSH TADQIQOTCHILAR TALQINIDA” Respublika ilmiy
konferensiyasi 25.12.2022.
№
3
Б
.204-207.ISSN 2181-3035.
17
Турсунова
Ш
.
Б
.
Ўқувчиларда
тадбиркорлик
кўникмалари
ва
инновацияларни
ривожлантиришда
технология
фанининг
ўрни
ва
аҳамияти
Respublika ilmiy konferensiyasi ILM FAN TARAQQIYOTIDA
ZAMONAVIY
METODLARNING
QO’LLANISH
27.12.2022
28-(12)
SON.
Б
.87-92
HTTPS://
ACADEMICSRESEARCH. COM/INDEX.PHP/ CONFERENCE
296
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
hech qachon yo‘q bo‘lib ketmaydi ,nasldan naslga, zamondan zamonga o‘tib
boraveradi. Ularning qadr qimmati yo‘qolib ketmaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Турсунова
Ш
.
Б
.
Бўлажак
технологик
таълими
ўқитувчиларининг
касбий
компететнлигини
шакллантириш
педагогик
муаммо
сифатида
//
НамДу
илмий
ахборотномаси
.-
Наманган
,2022.
№
10-
сон
.
Б
469-474.(13.00.00;
№
30)
2.
Турсунова
Ш
.
Б
.
Ўқувчиларда
тадбиркорлик
кўникмалари
ва
инновацияларни
ривожлантиришда
технология
фанининг
ўрни
ва
аҳамияти
Respublika ilmiy konferensiyasi ILM FAN TARAQQIYOTIDA ZAMONAVIY
METODLARNING QO‘LLANISH 27.12.2022 28-(12) SON.
Б
.87-92 HTTPS://
ACADEMICSRESEARCH. COM/INDEX.PHP/ CONFERENCE
3.
Турсунова
Ш
.
Б
.
Бўлажак
технология
фани
ўқитувчиларини
педагогик
фаолиятга
тайёрлашда
замонавий
таълим
технологияларидан
фойдаланиш
.
“ILM – FAN MUAMMOLARI YOSH TADQIQOTCHILAR TALQINIDA”
Respublika ilmiy konferensiyasi 25.12.2022.
№
3
Б
.204-207.ISSN 2181-3035.
