P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
44
Namangan davlat pedagogika instituti
Intellektual fanlar va axborot texnologiyalari kafedrasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada t
taqiqotchilik kompetentsiyani shakllantirish tizimi pedagogik vositalarini ishlab chiqish,
tizimlilik, integratsiya, muammoli, modullilik, moslashish tamoyillari asosida amalga
oshadi.Tadqiqotchlik kompetentsiyasini shakllantirish jarayonini modellashtirish
loyihalash nazariyasiga asoslanadi.
Loyihalash,
modullilik, moslashish tamoyillari, integral tizim, fenomen, evristik metod, klasterli
yondashuv
DEVELOPING RESEARCH COMPETENCE OF TECHNOLOGICAL
EDUCATION STUDENTS IN A CLUSTERED EDUCATIONAL ENVIRONMENT
Annotation:
This article focuses on developing pedagogical tools for forming
research competence among students in the field of technological education. The design
of individual directions and the content of professional activity is implemented based on
the principles of professional orientation, systematization, integration, problem-based
learning, modularity, and adaptability. The modeling of the process of developing
research competence is grounded in the theory of design.
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
45
Keywords:
Design, professional orientation, systematization, integration,
problem-based learning, modularity, adaptability principles, integrated system,
phenomenon, heuristic method, cluster-based approach.
-
yaxlitlikni tashkil etuvchi elementlar majmui tushuniladi. Asosiy atributlari - elementlar,
-
gi. Element
boshqa tizimga keladi.
Tizimning tarkibi yaxlitlik xususiyatini belgilaydigan u
Tuzilma -
hqacha aytganda, tizimning tartibliligi
- muvofiqlashtirish
-
gorizontal ravishda bir xil darajadagi tashkiliy qismlarning fazoviy tartiblanishi va
-
tuzilishi doimo fazoviy-vaqt tavsifiga ega.
atrof-
funktsiyani bajaradi, deyish mumkin. Bu tizimning tarkibi va tuzilishini belgilaydigan
fu
Integratsiyalashgan tizimli-tarixiy yondashuv yuqori darajadagi tizimlarning kelib
chiqishining
kengayib boradi va mustahkamlanadi. Bunday holda, komponentlar tizimga nisbatan
barcha yangi funktsiyalarni oladi.
tadqiqotchilik kompetentsiyasini shakllantirish tizimini ishlab chiqish tizimli
anglatishini va ularning yaxlitligi, kompleks tashkil etilishi, ichki faolligi va dinamikligi
haqida
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
46
ularning yaxlitligi va turli xil aloqa turlari ochiladi, yagona nazariyaga birlashtiriladi.
Tizimli yondashuv
omillarni aniqlash, elementlarni tavsiflash, miqdoriy va sifat xususiyatlarini aniqlash
tizimning atrof-muhit bilan aloqasi aniqlanadi); jarayon sifatida (tizimning rivojlanish
universal
aloqalarni aniqlash va tavsiflash imkonini beradi. Loyiha mohiyatini tahlil qilar ekanmiz,
-qayta modellashtirish
tni modellashtirishni,
-
uayyan maqsadlar,
tamoyillar, bosqichlar va tartiblar bilan tartibga solinadi, ikkinchi tomondan, fikrlashning
Shunday qilib, tadqiqotchilik kompetentsiyani shakllantirish tizimini loyihalashda
turli bosqichlarda pedagogik loyihani izchil ishlab chiqish, allaqachon faoliyat
modellashtirish kerak. Loyihalashtirilgan tizim, boshqa pedagogik tizimlar singari, ochiq
shakllantirish tizimi, boshqa pedagogik tizimlar singari, yuqori tartibli tizimning quyi
tizim
murakkabdir.
komponentlarini birlashtiradigan, bir-
chi
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
47
talabalarining tadqiqotchilik kompetentsiyasini shakllantirish tizimi ishlab chiqilgan.
Pedagogik tizimni loyihalashda uning tuzilishini ishlab chiqish zarur: uning
elementlari aniqlandi; mazmuni modellashtirilgan; har bir komponent tarkibidagi
k
kompetentsiyani shakllantirish tizimini loyihalashda biz laboratoriyalar klasteriga
asoslanamiz. Yangi tizim yanada rivojlangan sifatlari, yangi tarkibi va tuzilishi bilan
ajralib turadi.[3]
xususiyatlari bilan belgilanadi.
Tizimning qadriyatli-maqsadli element
belgilaydigan vazifalar majmuasidir. Bu element faoliyatli va kompetentli
yondashuvlarga asoslanadi.
Faoliyati yondashuv
faoliyatning maqsad, vosita, jarayon, natija kabi
komponentlarini tavsiflaydi. Bu shaxsning shaxsiyati va individualligi faoliyatda
rga asoslanadi; Pedagogik hodisa va
jarayonlar faoliyatning barcha asosiy komponentlarini, masalan: ehtiyojlar, motivlar,
maqsadlar, harakatlar, operatsiyalar, tartibga solish, monitoring qilish, nazorat qilish va
natijalarni tahlil qilish metodlarini yaxl
turlarida individual qobiliyat va shaxsiy xususiyatlarni shakllantirish imkoniyatlarini
samarali hisoblanadi.
Kompetentli yondashuv
(kompetentliklari yoki kompetentsiyalari majmui) shakllanadi va tanlangan mazmunni
uning muvaffaqiyat omillarini tahlil qilish ushbu kompetentsiyani shakllantirishning
talabalarining tadqiqotchilik kompetentsiyasini rivojlantirish maqsadi davlat, korxonalar
olgan holda
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
48
raqobatbardosh bitiruvchilarni tayyorlash, shuningdek, innovatsion texnologiyalardan
Talabalarning ijodkorligini
fani misolida
laboratoriya ishlarini yaratish, natija olish va natijalarni nazariya bilan solishtirish asosida
shakllantirish mumkini. Kasbiy fikrlashning moslashuvchanligi, mobillik va kasbiy
-
jamoa, boshqalar
Ushbu maqsadga muvofiq, biz laboratoriyalar klasteri tarkibida
i shakllantirish
vazifalarini ishlab chiqdik: tadqiqotchilik kompetentsiyani shakllantirish tizimining
elementlarini aniqlash; tizimni amalga oshirishning pedagogik vositalarini ishlab chiqish;
loyihalash; uslubiy
tizimlilik,
integratsiya,
muammoli,
modullilik,
moslashish,
yaxlitlik
va
individuallashtirish.
tadqiqotchilik kompetentsiyasini shakllantirish uchun klaster imkoniyatlaridan
Tizimlilik tamoyili
otchilik
kompetentsiyasini
shakllantirish
jarayonini
elementar
kompetentsiyalarni
Tizimlilik
tamoyili
talabalarning
tadqiqotchilik
kompetentsiyasini
shakllantirishning yagona strategiyasini aniqlashga imkon beradi, bu kompetentsiya
foydalanish orqali erishiladi.
Integratsiya tamoyili
r
Integratsiya tamoyili talabalarni
-biridan
ajralib turadigan elementlarini yagona bir butunga birlashtiradi.[2]
Muammolilik
tamoyili
talabalarning
tadqiqotchilik
kompetentsiyasini
shakllantirish jarayonining mazmunida ushbu jarayonni faollashtiradigan kasbiy
muammolar va vazifalarning mavjudligini anglatadi.
Modulli tamoyili
opshirishga imkon
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
49
Moslashuv tamoyili
ruvchan sharoitlariga moslashish imkoniyatini beradi.
Yaxlitlik tamoyili
Individuallashtirish tamoyili
ayonida kompetentsiya
darajasini aniqlashni va tadqiqotchilik kompetentsiyani shakllantirish uchun individual
T
talabalarining tadqiqotchilik kompetentsiyasini
shakllantirish tizimining metodologik elementi
klasterli yondashuvga
asoslanadi va
tadqiqotchilik kompetentsiya tarkibiga adekvat ravishda axborot, prognoz va
konsolidatsiya funktsiyalarini bajaradi. Klasterli yondashuvi
fan va amaliyotning
klasterlarni yaratish va boshqarish orqali jamiyatni iqtisodiy va ijtimoiy rivojlantirishning
laboratoriya klasteri
ishtirokchilari bilan hamkorligining yangi shakllarini joriy etish maqsadida tizimning
Ushbu element
talabalarining tadqiqotchilik
kompetentsiyasini shakllantirish tizimining mazmunini tanlash uchun tizimlashtirish
funktsiyasini bajaradi. tadqiqotchilik kompetentsiyaning ilmiy va amaliy tadqiqot
komponentlarini shakllantirish uchun axborot-prognostik funktsiyadan foydalaniladi;
-uslubiy komponent uchun - axborot va birlashtiruvchi funktsiyalar.
Tizimning mazmun elementi funktsional, tuzilmaviy, sinergetik, integral va
integrativ yondashuvlarga asoslanadi. Funktsional yondashuv uning funktsiyalarini
hisobga olgan holda faoliyatga tayyorlik tarkibini aniqlash uchun ishlatiladi.
Mutaxassislarni kasbiy tayyo
tizimli-tuzlmaviy yondashuv
elementlarining tuzilish
imkonini beradi.
Sinergetik
yondashuv
texnik
mutaxassislarning
kasbiy
tayyorgarligini
shakllantirish uchun shart-
vositalarini tanlashga yordam beradi.
Integratsiyalashgan yondashuv
integrativ shaxsiy mulk shaklida samarali
sh uchun
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
50
Loyihalashtirilgan tizimning mazmun elementi texnika OTM talabalarining
tadqiqotchilik kompetentsiyasini shakllantirish dasturi va laboratoriyalar klasteri
funktsiyalarini hisobga olgan holda metodologik tavsiyalar bilan ifodalanadi.
Talabalarning
tadqiqotchilik
kompetentsiyasini
shakllanganlik
darajasini
baholashda
va boshqarish qobiliyati;
v) tadqiqotchilik kompetentsiyani shakllantirishning mohiyati, shartlarini bilish;
vositalarini bilish hamda
foydalanish qobiliyati kabilarni inobatga olish zarur.
Shun
-
olishlari kerak.
Bundan tashqari, laboratoriyalar klasteri tuzilmasida loyihalarni tayyorlash va
-
taklif etildi. Laboratoriyalar klasteri tuzilmasiga muvaffaqiyatli integratsiya qilish
talabalarning amaliyotlarini tashkil etish, ularni ishlab chiqarish sharoitlariga
talab qiladi.
turlarini ishlab chiqishda ish
beruvchilarni maslahatchi sifatida jalb etish shakllari bilan tanishish; ish beruvchilarning
-quvvatlash.
Talabalar korxona hududida samarali amaliy mashg
-sharoitlariga
singdirilgan. Korxona hududida ilmiy-ishlab chiqarish masalalarini hal qilish va
talabalarning ish beruvchilar ishtirokida himoya qilinadigan bitiruv malakaviy ishlarini
-ishlab
Talabalar bilan ilmiy-uslubiy va ilmiy-amaliy konferentsiyalar, seminarlar va davra
maqsadida tajriba almashish shakllari; ixtisoslashtirilgan sinflarda tanlov fanlar; kasbga
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
.
.,
. .
//
.
2021.
-355.
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
51
2.
E91. 2018.
3.
2019.
-207.
4. Tursunova S. B. T. S. B., G aniyeva I. BO LAJAK TEXNOLOGIK TA LIM O
QITUVCHILARINI MAXSUS KOMPETENSIYALARINI SHAKLLANTIRISHNING
INNOVATSION TALIM TEXNOLOGIYALARI // Universal xalqaro ilmiy jurnal.
2024.
12.
. 531-534.
5. Tursunova, S. B. T. S. B., & Abdurazzaqova, G. (2024). TEXNOLOGIYA DARSLARI
ORQALI
OQUVCHILARDA
TEXNIK
FIKRLASH
QOBILYATLARINI
RIVOJLANTIRISH.
Universal xalqaro ilmiy jurnal
,
1
(12), 535-537.
6.
.
.
//Academic research in educational
sciences. 2021.
. 2.
6.
-830.
7.
Science and Education
,
2
(3), 377-381.
8. Bakhromovna T. S. Characteristics of the Teacher of the Future Technological Education
//JournalNX.
. 7.
05.
-173.
