YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
87
INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANINI O‘QITISHDA
AXBOROT SAVODXONLIGINING O‘RNI
Ro‘ziqulova Marjona Jonuzoq qizi
SHDPI talabasi
Nurullayeva Malika Baxtiyor qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti talabasi
Yaxiyaxonova Muxiba Maxmudjonovna
Ilmiy maslahatchi: Shahrisabz davlat pedagogika instituti katta oʻqituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15400746
Annotatsiya.
Ushbu maqolada informatika va axborot texnologiyalari fanining ta’lim
tizimidagi o‘rni, uning talabalarga axborot savodxonligini oshirishdagi ahamiyati va ta’lim
jarayonida axborot texnologiyalarini samarali qo‘llash masalalari yoritiladi. Mualliflar A.
Abdullayev, T. Kamilov, Warschauer va Selwynning ilmiy asarlariga asoslanib, axborot
texnologiyalarining jamiyat va ta’lim tizimidagi rolini, shuningdek, axborot savodxonligining
talabalar uchun zaruriy ko‘nikma sifatida rivojlanishini ko‘rsatadi. Maqolada axborot
texnologiyalarining ta’lim jarayoniga integratsiyasi va bu jarayonda o‘quvchilarning
innovatsion fikrlash va texnologik ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan metodik tavsiyalar
taqdim etilgan. Shuningdek, axborot savodxonligi darajasi past bo‘lgan o‘quvchilar uchun
yuzaga keladigan muammolar va bu sohada qo‘shimcha e’tibor berish zarurligi ham ta’kidlab
o‘tilgan. Maqola axborot texnologiyalarini ta’limda samarali qo‘llash va axborot savodxonligini
rivojlantirishning ahamiyatini o‘rganadi.
Kalit soʻzlar:
Informatika, axborot texnologiyalari, axborot savodxonligi, raqamli
ko‘nikmalar, texnologik bilimlar, pedagogik metodlar, innovatsion fikrlash, axborot manbalari.
KIRISH.
Informatika va axborot texnologiyalari fanini o‘qitish zamonaviy ta’lim tizimining
ajralmas qismi bo‘lib, u talabalarga texnologik bilim va ko‘nikmalarni o‘rgatish orqali ularning
ijtimoiy hayotdagi faolligini ta’minlaydi. Bugungi kunda axborot texnologiyalarining
rivojlanishi har bir sohada yangiliklarni kiritish va uni samarali ishlatish imkoniyatini
yaratmoqda. Shuning uchun, axborot savodxonligi talabalarni zamonaviy dunyoga
moslashtirishda, ularga axborot manbalarini izlash, tahlil qilish, to‘g‘ri va samarali foydalanish
ko‘nikmalarini berish muhim ahamiyat kasb etadi. Axborot savodxonligi nafaqat informatika
fani doirasida, balki har bir insonning kundalik hayotida ham zarur bo‘lgan ko‘nikma sifatida
shakllanadi. Bu fanni o‘qitishda axborot savodxonligini oshirish, talabalarni raqamli dunyoda
muvaffaqiyatli faoliyat yuritishga tayyorlashda muhim ahamiyatga ega.
Adabiyotlar tahlili.
O‘zbek olimi A.Abdullayevning kitobi axborot texnologiyalarining jamiyatdagi roli,
ularning taʼlim tizimiga qoʻshgan hissasi va axborot savodxonligining muhimligini yoritadi.
Muallif, ayniqsa, axborot texnologiyalarini oʻqitishda oʻquvchilarni axborot savodxonligiga
yoʻnaltirish kerakligini taʼkidlaydi. U, shuningdek, axborot texnologiyalari orqali yangi
bilimlarni samarali oʻzlashtirishni taʼminlash uchun pedagogik metodlarni ishlab chiqish
zarurligini koʻrsatadi.
Shu qatorda T.Kamilovning ilmiy asarlarida axborot savodxonligi, taʼlim tizimida uning
oʻrni va ahamiyati haqida batafsil tahlil keltirilgan. Muallif, axborot savodxonligining taʼlim
tizimiga integratsiyasi orqali talabalarning innovatsion fikrlash va texnologik koʻnikmalarni
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
88
rivojlantirishga qaratilgan amaliy tavsiyalarni beradi. U axborot texnologiyalarining oʻqitishda
foydalanishining taʼlim jarayonidagi samaradorligini oshiradi deb hisoblaydi.
Shuningdek, Warschauer o‘zining maqolasida axborot texnologiyalarining taʼlimdagi roli
va uning taʼlim tizimlariga integratsiyasidagi tenglik masalalarini yoritilgan. Muallif axborot
texnologiyalarining barcha o'quvchilar uchun imkoniyatlarni kengaytirishini, lekin shu bilan
birga, axborot savodxonligi darajasi past bo'lgan o'quvchilar uchun qiyinchiliklar yaratishini
ham taʼkidlab o‘tgan.
Selwynning asarida taʼlim va axborot texnologiyalarining o'zaro munosabati haqida
chuqur tahlil keltirilgan. Muallif, axborot texnologiyalarining taʼlim jarayonida muhim rol
o'ynashiga qaramay, axborot savodxonligini rivojlantirishga qaratilgan tashabbuslarga koʻproq
eʼtibor talab qilishini taʼkidlaydi.
Yuqoridagi tadqiqotlar axborot texnologiyalarini samarali qoʻllash uchun ta'limda
axborot savodxonligini rivojlantirish muhim ahamiyatga ega ekanligini isbotlaydi.
Asosiy qism
. Axborot savodxonligi – bu shaxsning axborotni to‘g‘ri va samarali qabul
qilish, tahlil qilish, ishlatish hamda tarqatish qobiliyatidir. Ushbu ko‘nikmalarni o‘quvchilarga
o‘rgatish, ularni axborot texnologiyalarini ongli va ehtiyotkorlik bilan ishlatishga o‘rgatish
hamda shu orqali o‘quv jarayonini yanada samarali qilish bugungi kunning dolzarb vazifasiga
aylangan.
Informatika va axborot texnologiyalarini o‘qitish jarayonida axborot savodxonligining
o‘rni juda katta. Bu fan o‘quvchilarni axborotni qidirish, tasniflash, tahlil qilish va undan foydali
xulosalar chiqarish kabi ko‘nikmalar bilan ta’minlaydi. Shuningdek, axborot savodxonligi
talabalarga texnologiyalardan qanday foydalanish kerakligini, ular bilan ishlashda xavfsizlikni
qanday ta’minlashni o‘rgatadi. Shunday qilib, o‘quvchilar axborot texnologiyalarini nafaqat
bilim olishda, balki kundalik hayotda ham to‘g‘ri va samarali ishlata olishadi.
Axborot savodxonligini rivojlantirishda o‘qituvchilarning roli beqiyosdir. Ular
o‘quvchilarga zamonaviy texnologiyalardan foydalanish bo‘yicha amaliy ko‘rsatmalar beradi,
axborotni to‘g‘ri talqin qilishni va undan samarali foydalanishni o‘rgatadi. Axborot
texnologiyalarini o‘qitishda o‘quvchilarning ijodiy va tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini
rivojlantirish ham muhim ahamiyatga ega. Bu esa ularni o‘z bilimlarini kengaytirish va mustaqil
ravishda axborotlar bilan ishlashga undaydi.
Shuningdek, zamonaviy axborot texnologiyalarining o‘qitish jarayoniga kirib kelishi,
axborot savodxonligining o‘quvchilarning hayotiy ko‘nikmalarini shakllantirishga
qaratilganligini ko‘rsatadi. Bu o‘quvchilarga nafaqat bilim olishda, balki shaxsiy va ijtimoiy
rivojlanishida ham muhimdir. Shunday qilib, axborot savodxonligi nafaqat informatika fanining
maqsadi, balki umumta’lim fanining muhim bir qismi sifatida ta’lim tizimining asosiy
yo‘nalishlaridan biriga aylanadi.
Xulosa va takliflar.
Xulosa qilib aytish mumkinki, informatika va axborot
texnologiyalarini ta’lim tizimiga integratsiyasi zamonaviy o‘quvchilarning axborot
savodxonligini oshirishda muhim o‘rin tutadi. Bugungi kunda axborot texnologiyalarining
rivojlanishi barcha sohalarda yangiliklar kiritish va samarali ishlatish imkoniyatlarini
yaratmoqda, bu esa ta’lim jarayonining samaradorligini oshiradi. Talabalarga axborot
manbalarini izlash, tahlil qilish va ulardan samarali foydalanish ko‘nikmalarini berish ularni
zamonaviy dunyoga moslashtirishda katta ahamiyatga ega. Yuqoridagi fikrlar asosida
quyidagidagilarni taklif etaman:
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
89
Axborot savodxonligi dasturlari yaratish: O‘qituvchilar va talabalar uchun axborot
savodxonligi bo‘yicha maxsus kurslar yoki treninglar tashkil etilishi kerak. Bu treninglar
axborotning turli manbalarini tahlil qilish, axborotni autentifikatsiyalash va tanqidiy fikrlashni
rivojlantirishga qaratilgan bo‘lishi lozim.
Axborot texnologiyalari va informatika fanining integratsiyasi: Axborot texnologiyalari va
informatika fanini o‘qitishda axborot savodxonligini hamda raqamli kompetentsiyalarni
birlashtirib o‘rgatish kerak. Bu talabalarni amaliy bilimlar bilan ta’minlab, ularga real dunyo
muammolarini hal qilishda yordam beradi.
Interaktiv o‘qitish usullarini qo‘llash: O‘quvchilarning axborot savodxonligini oshirish
maqsadida interaktiv va texnologiyalar asosida o‘qitish usullarini qo‘llash zarur. Masalan,
onlayn resurslardan, forumlardan, o‘quv videolaridan foydalanish orqali talabalar mustaqil
ishlashga va axborot bilan ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga imkon yaratadi.
Axborot xavfsizligini o‘qitish: Axborot xavfsizligi va axborotning shaxsiy maqsadlarda
qanday ishlatilishi haqida o‘quvchilarga ma’lumot berish muhimdir. Bu nafaqat texnik
bilimlarni, balki axloqiy va ijtimoiy javobgarlikni ham o‘z ichiga oladi.
Xulosa qilib aytganda, axborot savodxonligi o‘qitish jarayonining ajralmas qismi bo‘lib,
uni rivojlantirish orqali o‘quvchilarni zamonaviy dunyo bilan moslashish va yangiliklarga tez
javob berish qobiliyatini oshirish mumkin. Bu jarayonni samarali amalga oshirish uchun turli
ta’lim vositalari, metodlar va resurslar ishlab chiqilishi kerak.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdullayev, A.
Axborot texnologiyalari va jamiyatdagi roli.
Tashkent, Universitet
nashriyoti, 2019.
2.
Kamilov, T.
Axborot savodxonligi va uning ta'limdagi ahamiyati.
Toshkent, Ta'lim
nashriyoti, 2020.
3.
Warschauer, M.
"Technology and Equity: A Critical Perspective on the Use of Information
Technology in Education."
Journal of Computer Assisted Learning, vol. 23, no. 2, 2007.
4.
Selwyn, N.
Education and Technology: Key Issues and Debates.
London, Continuum, 2012.
5.
Sherdil, Tillayev, and Yaxiyaxonova Muxiba Maxmudjonovna. "INFORMATIK AVA
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANIDAN DARSDAN TASHQARI MASHGULOTLARNI TASHKIL
ETISH METODIKASI."
PEDAGOGIK ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI
13.02 (2025): 152-
155.
6.
Maxmudjonovna, Yaxiyaxonova Muxiba, and Xolboyev Baxtishod Hamdam o‘g‘li.
"INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANIDAN FAN OYLIKLARINI TASHKIL
ETISH."
PEDAGOGIK ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI
13.02 (2025): 166-171.
7.
Maxmudjonovna,
Yaxiyaxonova
Muxiba.
"INFORMATIKA
VA
AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI FANINI O ‘QITISHDA MEDIASAVODXONLIGINING O ‘RNI."
PEDAGOGIK
ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI
13.02 (2025): 176-179.
8.
Турсунова,
Луиза
Шамсиддинов
Гиесжон.
"ОБРАЗ
ПЕДАГОГА
В
ИНФОРМАЦИОННОМ МИРЕ." Uz-conferences. No. 1. 2024.
9.
Турсунова, Луиза. "РОЛЬ ИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В РАЗВИТИИ
ТУРИЗМА." YANGI O ‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI 1.01 (2024).
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
90
10.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat, and Abdiroxmonova Zahro. "ZAMONAVIY DARS VA
DARS TAHLILLINI OʻTKAZISHGA NISBATAN YONDASHUVLAR." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9.
2025.
11.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat. "MA’LUMOTLAR BAZASI BO ‘LIMINI O ‘QITISH
METODIKASI." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9. 2025.
12.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat. "ELEKTRON JADVALLAR BO ‘LIMINI O ‘QITISH
METODIKASI." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9. 2025.
13.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat. "ALGORITIMLASH ASOSLARI BO ‘LIMINI O ‘QITISH
METODIKASI." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9. 2025.
14.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat. "INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
FANIDAN TO ‘GARAK TASHKIL ETISH METODIKASI." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9. 2025.
15.
Normurodova, Sadoqat, Zebiniso Rajapova, and Shaxina Asadova. "VEB–DIZAYN
ASOSLARI BO ‘LIMINI O ‘QITISH METODIKASI." Общественные науки в современном мире:
теоретические и практические исследования 4.3 (2025): 55-59.
16.
Milinorov, XX va DN Eshmuratova. “O‘ZBEK URNAVALARI, MAROSIMLARI VA
ODAMLARINI SHAXS TARBIYoTIDAGI O‘RNI”. Web of Teachers: Inderscience Research 2.5
(2024): 205-209.
17.
Milinorov, X. X., and D. N. Eshmuratova. "THE ROLE OF UZBEK TRADITIONS,
CEREMONIES AND CUSTOMS IN PERSONALITY DEVELOPMENT." Web of Teachers:
Inderscience Research 2.5 (2024): 205-209.
18.
Anatolyevna, Boyarkina Yulia, Sokhibov Akram Rustamovich, and Milinorov Khusniddin
Khushmatovich. "EDUCATIONAL TOURISM AS A POTENTIAL FOR THE DEVELOPMENT OF THE
REGION." Web of Teachers: Inderscience Research 2.6 (2024): 185-189.
19.
Shamsiddinov, G’iyosjon, Gulandom Raxmatova, and Zilola Rajapova. "KLIENT-SERVER
ARXITEKTURALARI."
Наука и инновация
3.6 (2025): 113-119.
20.
Shamsiddinov, G’iyosjon, Gulandom Raxmatova, and Zilola Rajapova. "VIRTUAL BORLIQ
VA UNING ASOSIY TUSHINCHALARI."
Наука и инновация
3.6 (2025): 52-58.
21.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, Barchin Ro‘ziqulova, and Laziza Inatillayeva. "BOSHLANG ‘ICH
TA’LIMDA
AXBOROT
TEXNOLOGIYALARIDAN
FOYDALANISH
USULLARI
VA
AFZALLIKLARI."
Педагогика и психология в современном мире: теоретические и
практические исследования
3.10 (2024): 39-41.
22.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, and Gulandom Raxmatova. "O ‘ZBEKISTONDA AXBOROT
HAVFSIZLIGINI MA’NAVIY VA HUQUQIY ASOSLARI."
Решение социальных проблем в
управлении и экономике
3.4 (2024): 45-57.
