YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
48
INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANIDAN
TO‘GARAKLARNI TASHKIL ETISH METODIKASI
Jabborov Sardor Saydulla o‘g‘li
SHDPI talabasi
Nurullayeva Malika Baxtiyor qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti talabasi
Yaxiyaxonova Muxiba Maxmudjonovna
Ilmiy maslahatchi: Shahrisabz davlat pedagogika instituti katta oʻqituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15400676
Annotatsiya.
Zamonaviy ta’lim jarayonida informatika va axborot texnologiyalari (IT)
fanidan to‘garaklarni tashkil etish o‘quvchilarning nazariy bilimlarini mustahkamlash, amaliy
ko‘nikmalarini rivojlantirish va ularning texnologik tafakkurini shakllantirishga xizmat qiladi.
Ushbu to‘garaklar zamonaviy pedagogik metodlar asosida ishlab chiqilishi va o‘quvchilarning
yosh xususiyatlari, qiziqishlari hamda zamonaviy IT talablarini hisobga olgan holda tashkil
etilishi lozim.
To‘garak mashg‘ulotlari o‘quvchilarga dasturlash asoslari, algoritmlash, veb-dasturlash,
sun’iy intellekt elementlari, robototexnika va kibertahliksizlik asoslarini o‘rgatish imkonini
beradi. Mashg‘ulotlarni samarali tashkil etish uchun interaktiv ta’lim metodlaridan foydalanish
muhim ahamiyat kasb etadi. Jumladan, loyiha usuli, guruhli ish, muammoli ta’lim hamda amaliy
laboratoriya mashg‘ulotlari orqali o‘quvchilar mustaqil fikrlash va amaliy ko‘nikmalarga ega
bo‘lishadi. Shuningdek, o‘quvchilarning ijodkorligi va mustaqil ishlash ko‘nikmalarini
rivojlantirish uchun individual yondashuv qo‘llanishi lozim.
Kalit so‘zlar:
Informatika, axborot texnologiyalari, to‘garak mashg‘ulotlari, dasturlash,
algoritmlash, robototexnika, kibertahliksizlik, interaktiv ta’lim, loyiha usuli, virtual
laboratoriyalar.
KIRISH.
Informatika va axborot texnologiyalari (AT) fani zamonaviy ta’lim tizimining ajralmas
qismi bo‘lib, o‘quvchilarning mantiqiy fikrlashi, muammolarni hal qilish ko‘nikmalari va
texnologik savodxonligini rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu fanni chuqurroq
o‘rganish va amaliy bilimlarni kengaytirish maqsadida to‘garaklar tashkil etish ta’lim
jarayonining samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.
To‘garak mashg‘ulotlari o‘quvchilarga darslardan tashqari vaqtda qo‘shimcha bilim olish,
dasturlash, robototexnika, sun’iy intellekt va boshqa zamonaviy yo‘nalishlarni o‘rganish
imkoniyatini beradi. Shuningdek, bu jarayon o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, ijodkorligi va
texnologik yangiliklarga bo‘lgan qiziqishini oshiradi.
To‘garaklarni tashkil etishda samarali metodik yondashuvlar va zamonaviy pedagogik
texnologiyalarni qo‘llash muhim ahamiyatga ega. O‘qituvchilar dars jarayonini qiziqarli,
interfaol va amaliy mashg‘ulotlar bilan boyitish orqali o‘quvchilarning fanga bo‘lgan qiziqishini
oshirishi mumkin. Ushbu ishning asosiy maqsadi – informatikaga oid to‘garaklarni tashkil
etishning eng samarali usullarini o‘rganish va ularni ta’lim jarayonida qo‘llashdan iborat.
Adabiyot tahlili
. O‘zbek olimlari tadqiqotlari: Alimov Mirkamol Mengliboyevich va
Raxmonov Og‘abek Muzapar o‘g‘li tomonidan yozilgan "Informatika va axborot texnologiyalari
fanidan darsdan tashqari mashg‘ulotlarda o‘quv va ijtimoiy kontentlar yaratish metodikasi"
maqolasi. Ushbu maqolada o‘qituvchi hamkorligida yangi "Video kontent" yaratish jarayonida
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
49
o‘quvchining intellektual va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish orqali o‘zini-o‘zi anglashiga
qaratilgan darsdan tashqari mashg‘ulotlarni tashkil etish metodikasi yoritilgan.[1]
Ilhom Abdurazzoqovning "Umumta'lim maktablarida informatika va axborot
texnologiyalari fanini xorijiy davlatlar tajribasi asosida o'qitish metodikasini takomillashtirish"
maqolasi. Ushbu maqolada rivojlangan xorijiy mamlakatlarda informatika va axborot
texnologiyalarini o‘qitishning ahamiyati, shuningdek, xorijiy davlatlar ta’lim tizimini keng
ko‘lamda tadqiq etish orqali o‘quv jarayonini samarali tashkil etish masalalari yoritilgan.
[
2]
Xorij olimlari tadqiqoti: Bell, T., Andreae, P., & Robins, A. tomonidan yozilgan "Yangi
Zelandiya maktablarida informatikani joriy etish bo‘yicha amaliy tadqiqot" maqolasi. Ushbu
tadqiqotda Yangi Zelandiyada informatika fanini maktablarda o‘qitish tajribalari va
metodikalari tahlil qilingan.[3]
Iacopo Falciani tomonidan taqdim etilgan "Flipped Classroom" (Teskari sinf) modeli
bo‘yicha materiallar. Ushbu model informatika va axborot texnologiyalari fanini o‘qitishda
innovatsion yondashuvlardan biri bo‘lib, o‘quvchilarning mustaqil o‘rganishlarini
rag‘batlantirishga qaratilgan.[4]
5-sinflarga Scratch mavzusining to‘garakdagi va darsdagi taqqoslashi.
Scratch dasturlash tili boshlang‘ich sinf o‘quvchilari, jumladan, 5-sinf o‘quvchilari uchun
vizual dasturlash muhitini o‘rganishga qulay imkoniyat yaratadi. Uni ikki xil sharoitda o‘rganish
mumkin: dars jarayonida va to‘garak mashg‘ulotlarida. Quyida bu ikkisini taqqoslab chiqamiz:
1. Maqsad va yo‘nalish
Darsda: Scratch o‘quv dasturi asosida o‘rgatiladi. Maqsad – barcha o‘quvchilarni asosiy
tushunchalar bilan tanishtirish va minimal talablarni bajarish.
To‘garakda: Dasturlashga qiziqqan o‘quvchilar uchun chuqurlashtirilgan o‘qitish olib
boriladi. Ular Scratch’da murakkabroq loyihalar yaratishga intiladi.
2. Mashg‘ulot vaqti
Darsda: Scratch darsi cheklangan vaqt – taxminan 1-2 soat bilan chegaralangan.
O‘quvchilar barcha mavzularni o‘tishga ulgurishlari kerak.
To‘garakda: Ko‘proq vaqt ajratiladi. O‘quvchilar o‘z loyihalarini yaratishda erkin ishlashi
mumkin.
3. O‘quv dasturi va murakkablik darajasi
Darsda: Asosiy tushunchalar: bloklar bilan ishlash, harakat, ovoz, sikl va shart
operatorlari.
To‘garakda: Animatsiya yaratish, mini o‘yinlar ishlab chiqish, murakkab algoritmlar va
qo‘shimcha Scratch kengaytmalaridan foydalanish.
4. Metodika va o‘qitish usuli
Darsda: O‘qituvchi rasmiy darslik va standart topshiriqlar asosida dars o‘tadi.
To‘garakda: O‘qituvchi interaktiv yondashuv bilan ishlaydi, o‘quvchilar mustaqil loyihalar
yaratishi mumkin.
5. Ijodkorlik va mustaqil ish
Darsda: Cheklangan vaqt tufayli ijodiy ishlarga ko‘p vaqt ajratilmaydi.
To‘garakda: O‘quvchilar o‘z loyihalarini ishlab chiqishlari va mustaqil o‘rganishlari uchun
imkoniyat bo‘ladi.
Muhokama.
Darsda an’anaviy metodlarda o‘quvchilarning faolligi va qiziqishi past bo‘lib,
bu ularning bilim olish jarayoniga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
50
5-"A" tugarakda interfaol metodlar qo‘llanganda quyidagi natijalarga erishildi. Bilim
o‘zlashtirish darajasi (75%),darsga qiziqish (80%), faollik (85%)
Bu shuni ko‘rsatadiki, interfaol metodlar o‘quvchilarni darsga jalb qilish va ularning
bilimlarini mustahkamlashda samarali bo‘ladi.
5-"B" darsda an’anaviy usullar ishlatilganda quyidagi natijalar kuzatildi. Bilim
o‘zlashtirish darajasi(70%), darsga qiziqish (85%), faollik (90%).
Quyidagi gistogramma esa 5-sinflar uchun informatika tugaragi faollik statistikasi.
Xulosa va takliflar.
Informatika va axborot texnologiyalari fanidan to‘garaklarni tashkil
etish metodikasi zamonaviy ta’lim jarayonining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Ushbu
to‘garaklar o‘quvchilarning axborot texnologiyalari bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini
chuqurlashtirish, amaliy mashg‘ulotlar orqali dasturlash va algoritmik tafakkurni
rivojlantirishga xizmat qiladi. To‘garak ishtirokchilari uchun sertifikatlash tizimini joriy etish –
O‘quvchilar to‘garakni tamomlaganidan so‘ng maxsus sertifikatlar bilan taqdirlash, ularning
kelajakdagi IT-ta’limga bo‘lgan ishonchini oshirish. Ushbu takliflarni hayotga tatbiq etish orqali
informatika va axborot texnologiyalari fanidan to‘garaklarni samarali tashkil etish hamda
o‘quvchilarning raqamli ko‘nikmalarini rivojlantirish mumkin.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Alimov, Mirkamol Mengliboyevich, va Og‘abek Muzapar o‘g‘li Raxmonov. "Informatika va
axborot texnologiyalari fanidan darsdan tashqari mashg‘ulotlarda o‘quv va ijtimoiy kontentlar
yaratish metodikasi." O‘qituvchi, 2021.
2.
Umarova, Zaxro Abduraxim qizi, va Shavkat Shuxrat o‘g‘li Absalamov. "Informatika va
axborot texnologiyalari fani bo‘yicha darsdan tashqari ishlarni tashkil etishning ahamiyati."
Ta'lim va Innovatsiyalar Jurnali, 2020.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
51
3.
Mamajanov, Rahmatilla. "Informatika va axborot texnologiyalari fanlarining aniq va tabiiy
fanlar bilan o'zaro bog'liqligi." Fan va Texnologiya, 2019.
4.
Alimov, Mirkamol Mengliboyevich. "Informatika va axborot texnologiyalari fanini o‘qitish
bo‘yicha ta’lim samaradorligini oshirishda fan to‘garaklarining ahamiyati." Pedagogik
Tadqiqotlar Jurnali, 2022.
5.
Sherdil, Tillayev, and Yaxiyaxonova Muxiba Maxmudjonovna. "INFORMATIK AVA
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANIDAN DARSDAN TASHQARI MASHGULOTLARNI TASHKIL
ETISH METODIKASI."
PEDAGOGIK ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI
13.02 (2025): 152-
155.
6.
Maxmudjonovna, Yaxiyaxonova Muxiba, and Xolboyev Baxtishod Hamdam o‘g‘li.
"INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANIDAN FAN OYLIKLARINI TASHKIL
ETISH."
PEDAGOGIK ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI
13.02 (2025): 166-171.
7.
Maxmudjonovna,
Yaxiyaxonova
Muxiba.
"INFORMATIKA
VA
AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI FANINI O ‘QITISHDA MEDIASAVODXONLIGINING O ‘RNI."
PEDAGOGIK
ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI
13.02 (2025): 176-179.
8.
Турсунова,
Луиза
Шамсиддинов
Гиесжон.
"ОБРАЗ
ПЕДАГОГА
В
ИНФОРМАЦИОННОМ МИРЕ." Uz-conferences. No. 1. 2024.
9.
Турсунова, Луиза. "РОЛЬ ИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В РАЗВИТИИ
ТУРИЗМА." YANGI O ‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI 1.01 (2024).
10.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat, and Norova Dilobar Baxromovna. "APP GYVER
PLATFORMA IMKONIYATLARINI OʻRGANISH." Modern education and development 17.4
(2025). 152-159.
11.
Normurodova, S. X., et al. "Using mind maps in formation of imagination and creative
thinking skills in 5-6year-old children." European Journal of Molecular and Clinical Medicine
7.11 (2020). 339-343.
12.
Normurodova, Sadoqat, Sevinch Xaydarova, and Shaxina Asadova. "O ‘QITUVCHI
PORTFOLIOSINI YARATISH USULLARI VA VOSITALARI." Молодые ученые 3.5 (2025). 126-
129.
13.
Normurodova, Sadoqat, Durdona Zayniddinova, and Shaxina Asadova. "MAʼLUMOTLAR
BAZASI BOʻLIMINI OʻQITISH METODIKASI." Молодые ученые 3.5 (2025). 130-134.
14.
Normurodova, Sadoqat, Farangiz Ziyodullayeva, and Shaxina Asadova. "OʻQUV-TARBIYA
ISHLARINI TASHKIL ETISHDA INTERNETDAN FOYDALANISH." Наука и инновация 3.4
(2025). 128-133.
15.
Normurodova, Sadoqat, Dilshod Xolyorov, and Shaxina Asadova. "MATN VA GRAFIK
MUHARRIRLARI BO ‘LIMINI O ‘QITISH METODIKASI." Наука и инновация 3.4 (2025). 125-
127.
16.
Milinorov, XX va DN Eshmuratova. “O‘ZBEK URNAVALARI, MAROSIMLARI VA
ODAMLARINI SHAXS TARBIYoTIDAGI O‘RNI”. Web of Teachers: Inderscience Research 2.5
(2024): 205-209.
17.
Milinorov, X. X., and D. N. Eshmuratova. "THE ROLE OF UZBEK TRADITIONS,
CEREMONIES AND CUSTOMS IN PERSONALITY DEVELOPMENT." Web of Teachers:
Inderscience Research 2.5 (2024): 205-209.
18.
Anatolyevna, Boyarkina Yulia, Sokhibov Akram Rustamovich, and Milinorov Khusniddin
Khushmatovich. "EDUCATIONAL TOURISM AS A POTENTIAL FOR THE DEVELOPMENT OF THE
REGION." Web of Teachers: Inderscience Research 2.6 (2024): 185-189.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
52
19.
Shamsiddinov, G’iyosjon, Gulandom Raxmatova, and Zilola Rajapova. "KLIENT-SERVER
ARXITEKTURALARI."
Наука и инновация
3.6 (2025): 113-119.
20.
Shamsiddinov, G’iyosjon, Gulandom Raxmatova, and Zilola Rajapova. "VIRTUAL BORLIQ
VA UNING ASOSIY TUSHINCHALARI."
Наука и инновация
3.6 (2025): 52-58.
21.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, Barchin Ro‘ziqulova, and Laziza Inatillayeva. "BOSHLANG ‘ICH
TA’LIMDA
AXBOROT
TEXNOLOGIYALARIDAN
FOYDALANISH
USULLARI
VA
AFZALLIKLARI."
Педагогика и психология в современном мире: теоретические и
практические исследования
3.10 (2024): 39-41.
22.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, and Gulandom Raxmatova. "O ‘ZBEKISTONDA AXBOROT
HAVFSIZLIGINI MA’NAVIY VA HUQUQIY ASOSLARI."
Решение социальных проблем в
управлении и экономике
3.4 (2024): 45-57.
