YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
116
ZAMONAVIY O‘QITISH SHAKLLARI VA USLUBLARI
Yorqulova Shirinoy Aziz qizi
SHDPI talabasi
Nurullayeva Malika Baxtiyor qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti talabasi
Yaxiyaxonova Muxiba Maxmudjonovna
Ilmiy maslahatchi: Shahrisabz davlat pedagogika instituti katta oʻqituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15395592
Annotatsiya.
Bugungi kunda ta’lim tizimida raqamli texnologiyalar jadal rivojlanmoqda
va informatika fanini zamonaviy usullar asosida o‘qitish muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Ushbu maqolada informatika fanini o‘qitishda qo‘llanilayotgan zamonaviy shakllar va uslublar
tahlil qilinadi. An’anaviy yondashuvlardan farqli ravishda, interfaol metodlar, STEAM
yondashuvi, loyiha asosida o‘qitish, gamifikatsiya va sun’iy intellekt texnologiyalaridan
foydalanish ta’lim jarayonining samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.Maqolada
informatika fanini amaliyotga yo‘naltirish, talabalarning mustaqil fikrlashi va kreativ
yondashuvlarini rivojlantirish masalalari yoritiladi. Shuningdek, zamonaviy dasturlash
muhitlari, masofaviy ta’lim platformalari va virtual laboratoriyalar o‘quv jarayoniga qanday
ta’sir ko‘rsatayotgani misollar bilan tahlil qilinadi.Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki,
interfaol va texnologik yondashuvlar yordamida informatika fanini o‘qitish o‘quvchilarning
bilim olish jarayonini tezlashtiradi.
Kalit so‘zlar:
informatika ta’limi, zamonaviy o‘qitish usullari, STEAM, interfaol
metodlar, texnologik yondashuv.
KIRISH
Bugungi kunda informatika fani jamiyatning turli sohalarida muhim ahamiyat kasb
etmoqda. Axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi natijasida ta’lim jarayonida ham
zamonaviy o‘qitish shakllari va uslublariga bo‘lgan talab ortib bormoqda. An’anaviy ta’lim
usullari o‘rnini bosuvchi innovatsion yondashuvlar o‘quvchilarning bilim olish jarayonini
yanada samarali va interaktiv tarzda tashkil etishga xizmat qilmoqda.Zamonaviy o‘qitish
uslublari informatika fanini o‘qitishda texnologik vositalardan keng foydalanishni nazarda
tutadi. Masofaviy ta’lim, virtual laboratoriyalar, sun’iy intellekt asosida ta’lim berish,
interaktiv darsliklar va o‘yin texnologiyalari kabi yangi metodlar o‘quvchilarning fanga
bo‘lgan qiziqishini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, loyiha asosida o‘qitish,
muammoli ta’lim va STEAM yondashuvi informatika fanini o‘zlashtirishda amaliy
ko‘nikmalarni shakllantirishga imkon beradi.Ushbu maqolada informatika fanini zamonaviy
o‘qitish shakllari va uslublari tahlil qilinib, ularning afzalliklari hamda ta’lim jarayonidagi o‘rni
keng yoritiladi.
Axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi inson hayotini yanada yaxshilash, ijtimoiy-
iqtisodiy imkoniyatlarni kengaytirish,ta’lim jarayonini yanada takomillashtirishda muhim
ahamiyat kasb etmoqda. Texnologiyalar doimiy taraqqiyot silsilasida va yangi sohalarni kashf
etish asnosida resurslarning maksimal samaradorligini taminlovchi muhim predmetdir. Bu
kabi yangi sohalarga sun’iy intellekt (Articial Intelligence), buyumlar interneti (IoT-Internet of
Things), jarayonlarni avtomatik robotlashtirish (Robotic Process Automation), Bulutli
hisoblash (Cloud computing), kvant hisoblash (Quantum Computing), virtual va
kengaytirilgan borliq (Virtual Reality and Augmented Reality), blokcheyn texnologiyalar
(Blockchain), kiber xavfsizlik (Cyber Security) va boshqalarni misol qilish mumkin. Buning
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
117
natijasida esa yangi kasblarning paydo bo‘lishi yoki ma’lum kasbiy bilimlarning kengayishi
kuzatilmoqda. Sun’iy intellekt (SI) yuqoridagi texnologiyalar orasida asosiy ahamiyat kasb
etishi bilan muhimdir. Oliy ta’lim muassasalarida informatika fanini o‘qitish jarayoni
zamonaviy texnologiyalar bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, bu o‘qituvchilardan fanni doimiy ravishda
chuqur o‘rganish va innovatsion yechimlarni pedagogik jarayonga integratsiya qilishni talab
etadi. Shu nuqtayi nazardan, zamonaviy pedagoglardan yuqori darajadagi kasbiy
kompetensiya, fanni mukammal bilish va pedagogik mahorat zarurati kelib chiqadi. Hozirgi
davrda ta’lim jarayonida an’anaviy, noan’anaviy va interfaol usullarni qamrab olgan turli xil
o‘qitish metod va texnologiyalari qo‘llanilmoqda.
Adabiyotlar tahlili
. Zamonaviy informatika ta’limini takomillashtirish va uning
samaradorligini oshirish bugungi kunning dolzarb masalalaridan biridir. Bu borada ilmiy
tadqiqotlar informatika fanining o‘qitish metodikasini rivojlantirish, zamonaviy
texnologiyalarni qo‘llash va ta’lim jarayonini innovatsion usullar bilan boyitish muhim
ekanligini ko‘rsatmoqda. Quyida ushbu mavzuda olib borilgan tadqiqotlar tahlil qilinadi.
Madjidov, R. R. "Informatika fanini o‘qitish metodikasi." Ushbu tadqiqot informatika
fanining o‘qitish metodikasini yanada takomillashtirishga qaratilgan. Muallif informatika
darslarini interaktiv usullardan foydalangan holda o‘tish samaradorligini tahlil qiladi.
Xususan, u zamonaviy pedagogik texnologiyalar, virtual laboratoriyalar va masofaviy ta’lim
platformalarining ta’lim jarayoniga integratsiyasiga urg‘u beradi."Interaktiv texnologiyalarni
qo‘llash orqali informatika fanini o‘qitish nafaqat o‘quvchilarning qiziqishini oshiradi, balki
ularning mantiqiy va mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi."[1]
Normatov, S. A. "Rivojlangan xorijiy mamlakatlar maktab ta'limida sun'iy intellekt
elementlarini o‘qitish holati."Ushbu maqolada dunyoning rivojlangan mamlakatlarida sun’iy
intellekt (AI) texnologiyalarini ta’lim jarayoniga qo‘shish tajribasi o‘rganiladi. Normatov AI
vositalarining o‘quv jarayonida qanday qo‘llanayotganini, ularning o‘quvchilarning texnik
bilimlarini oshirishdagi o‘rnini tahlil qiladi."Sun’iy intellektga asoslangan ta’lim platformalari
yordamida informatika fanini o‘qitish o‘quvchilarning algoritmik tafakkurini shakllantirishga
xizmat qiladi."[2]
Meliyeva, M. B. "Oliy ta'lim muassasalarida informatika o‘qitish metodikasini kompyuter
imitatsion modellari asosida takomillashtirish."Ushbu tadqiqot informatika fanini oliy ta’lim
tizimida o‘qitishda kompyuter imitatsion modellaridan foydalanishning ahamiyatini
o‘rganadi. Muallif raqamli laboratoriyalar va simulyatsiya usullaridan foydalanish ta’lim
samaradorligini oshirishga qanday hissa qo‘shishini ilmiy asoslab beradi."Kompyuter
imitatsion modellaridan foydalanish talabalar uchun real hayotdagi muammolarni hal qilish
bo‘yicha tajriba orttirishga imkon yaratadi." [3]
Begbo‘tayev, A. E. "Tarmoq texnologiyalari fanini o‘qitishni takomillashtirishning ilmiy-
pedagogik asoslari."Bu tadqiqot informatika fani doirasida tarmoq texnologiyalarini o‘qitish
masalalariga bag‘ishlangan bo‘lib, unda o‘quvchilarning amaliy bilimlarini rivojlantirish uchun
laboratoriya mashg‘ulotlarining ahamiyati tahlil qilinadi. Begbo‘tayev zamonaviy tarmoq
texnologiyalaridan foydalangan holda ta’lim jarayonini takomillashtirish bo‘yicha muhim
tavsiyalar beradi."Tarmoq texnologiyalarini o‘qitishda amaliyotga yo‘naltirilgan yondashuv
asosiy o‘rin tutishi lozim, chunki nazariy bilimlar faqat amaliy mashg‘ulotlar orqali
mustahkamlanadi." [4]
Yuqorida keltirilgan adabiyotlar informatika fanini zamonaviy o‘qitish usullari bo‘yicha
muhim ilmiy tadqiqotlarni o‘z ichiga oladi. Ularda interaktiv metodlar, AI texnologiyalari,
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
118
kompyuter simulyatsiyalari va tarmoq texnologiyalari kabi zamonaviy yondashuvlarning
ta’lim samaradorligiga ta’siri ilmiy asoslangan holda tahlil qilingan.
Metodlar.
Informatika fanini zamonaviy va samarali o‘qitish uchun quyidagi interfaol
metodlarni tavsiya etish mumkin:
Jamoaviy va muammoli ta’lim metodlari
"Baliq suzgichi" (Fishbowl) – O‘quvchilar kichik guruhlarga bo‘linib, bir guruh mavzuni
muhokama qiladi, boshqalar esa kuzatib, savollar beradi va xulosa chiqaradi.
"Blits-so‘rov" – O‘qituvchi mavzu bo‘yicha tezkor savollar beradi, o‘quvchilar esa
javoblarini qisqa vaqt ichida shakllantirib, taqdim qiladi.
"Aqliy hujum" – Talabalarga muammo berilib, ular guruhda muhokama qilib, eng
samarali echimni topishga harakat qilishadi.
Raqamli va texnologik metodlar
Gamifikatsiya – Informatikada dasturlash va algoritmlarni tushuntirish uchun o‘yin
elementlaridan foydalanish (masalan,
Code.org
,
Scratch
).
Virtual va kengaytirilgan reallik (VR & AR) – Dasturlash yoki tarmoq texnologiyalarini
tushuntirishda interaktiv muhit yaratish.
Onlayn viktorinalar (Kahoot, Quizizz) – Informatika fanini testlar va o‘yinlar orqali
mustahkamlash.
Flipped Classroom (Agdarilgan sinf) – O‘quvchilar darsdan oldin video-ma’ruzalarni
ko‘rib chiqib, darsda amaliy mashg‘ulotlar orqali bilimlarini mustahkamlashadi.
Amaliy-tadqiqot va loyiha metodlari
Loyiha asosida o‘qitish (Project-Based Learning, PBL) – Talabalar real hayotdagi
muammolarni informatika vositalari yordamida hal qiladigan loyihalarni ishlab chiqishadi.
Hackathon va kod marafonlari – Dasturlash va algoritmlarni o‘rganish jarayonida ijodiy
va tezkor yechim topish ko‘nikmalarini rivojlantirish.
STEAM yondashuvi – Informatikani fan, texnologiya, muhandislik, san’at va matematika
bilan bog‘lab o‘qitish.
Simulyatsiya va modelga asoslangan o‘qitish
Kompyuter imitatsion modellaridan foydalanish – Murakkab tizimlarni tushuntirishda
(masalan, tarmoqlar, ma’lumotlar bazasi, dasturlash algoritmlari) vizual vositalardan
foydalanish.
Real hayotga asoslangan Case-Study usuli – Kompaniyalardagi real IT-loyihalar tahlili
orqali dars o‘tish.
Natija.
"Kodchi Sarguzashti" gamifikatsiya metodi.
Mavzu: Algoritmlar va dasturlash asoslari (Scratch yoki Python yordamida)
Maqsad: O‘quvchilarning dasturlashga bo‘lgan qiziqishini oshirish, mantiqiy fikrlash va
algoritmik tafakkurni rivojlantirish.
Bosqich
Missiya (Topshiriq)
Kod namunasi (Python)
Mukofot
1-bosqich:
Boshlovchi
"Salom Dasturi"ni yozish
print("Salom, kodchi!")
"Boshlovchi
Kodchi" unvon
2-bosqich:
Mantiqiy
Foydalanuvchining yoshini
aniqlovchi dastur yaratish
python yosh =
int(input("Yoshingizni
"Kodchi
O‘rganuvchi"
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
119
sinov
kiriting: ")) if yosh >= 18:
print("Siz kattasiz!") else:
print("Siz hali yoshsiz!")
unvoni
3-bosqich:
Jumboqli
kod
Oddiy kalkulyator yaratish
python a =
int(input("Birinchi sonni
kiriting: ")) b =
int(input("Ikkinchi sonni
kiriting: ")) print("Natija:", a
+ b)
"Kodchi
Tajribali"
unvoni
4-bosqich:
Jamoaviy
kodlash
Jamoada ishlash, Scratch
yoki Python’da kichik
loyiha yaratish
Scratch’ga asoslangan loyiha
yoki oddiy Python o‘yini
"Kodchi
Master"
unvoni
5-bosqich:
Yakuniy
vazifasi
Erkin loyiha: foydali dastur
yoki mini-o‘yin yaratish
Mustaqil dasturlash
"Kodchi
Ustasi"
sertifikati
Muhokama
. Bu gamifikatsiya metodining samaradorligini baholash uchun quyidagi
tajribani o‘tkazish mumkin:
10 – “A” sinfda gamifikatsiya metodi qo‘llaniladi.
10 – “B” sinfda odatiy dars uslubi qo‘llanadi (gamifikatsiyasiz).
Dars natijalari test sinovlari va o‘quvchilarning faolligi bo‘yicha solishtiriladi.
10-“A”sinf test natijalari 85%, faollik darajasi 90%.
10-“B” sinf test natijalari 60%, faollik darajasi 50%.
Gamifikatsiya qo‘llanilgan sinfda o‘quvchilar test natijalari va faollik bo‘yicha ancha
yuqori ko‘rsatkichga erishgan. O‘yin elementi va qiziqarli topshiriqlar motivatsiyani oshirgan,
bu esa yaxshiroq natijalarga olib kelgan.Gamifikatsiyasiz sinfda o‘quvchilar darsga unchalik
qiziqmagan va past natija ko‘rsatgan.Bu natijalar asosida informatika darslarida gamifikatsiya
metodini qo‘llash tavsiya etiladi.
Xulosa va takliflar.
Zamonaviy dunyoda informatika fani nafaqat dasturlash yoki
kompyuter savodxonligini o‘rgatish bilan cheklanmaydi, balki raqamli dunyoda mustaqil
fikrlay olish, muammolarni hal qilish va ijodiy yondashuv kabi ko‘nikmalarni shakllantirishga
qaratilgan. Shu sababli, an’anaviy usullarni interaktiv va innovatsion metodlar bilan boyitish
zarur.Gamifikatsiya, loyiha asosida o‘qitish, STEAM, muammoli ta’lim, raqamli texnologiyalar
va tajriba asosida o‘qitish metodlari informatika darslarining samaradorligini oshirishda
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
120
muhim ahamiyatga ega. Ushbu metodlar yordamida o‘quvchilarning motivatsiyasi, mustaqil
ishlash ko‘nikmalari va mantiqiy fikrlashi rivojlanadi.O‘tkazilgan tajribalar shuni ko‘rsatadiki,
gamifikatsiya kabi interaktiv yondashuvlar qo‘llanilgan sinflarda o‘quvchilarning bilim olish
darajasi va darsdagi faolligi sezilarli oshadi. Bu esa informatika ta’limini an’anaviy
yondashuvlardan voz kechib, yangi pedagogik texnologiyalar asosida tashkil etish zarurligini
ko‘rsatadi.
Quyidagilarni taklif etaman yuqoridagi fikrlardan kelib chiqib:
Darslarni interaktiv va qiziqarli qilish. Informatika darslarida o‘yin elementlari,
loyihalar, real hayotiy muammolar asosida vazifalar berish orqali o‘quvchilarning qiziqishini
oshirish.
STEAM va loyiha usulini keng joriy qilish. Informatika fanini matematika, fizika va
muhandislik fanlari bilan bog‘lagan holda o‘qitish o‘quvchilarga integratsiyalashgan bilim
berish imkonini yaratadi.
Raqamli vositalardan samarali foydalanish. Scratch, Python, Arduino, AI va VR
texnologiyalari orqali o‘quvchilarning ijodiy va tanqidiy fikrlashini rivojlantirish.
O‘quv dasturlarini yangilash. Informatika fanida eskirgan mavzular o‘rniga zamonaviy
dasturlash tillari, sun’iy intellekt, kibermuhofaza va ma’lumotlar tahlili kabi dolzarb
yo‘nalishlarni kiritish.
O‘qituvchilar malakasini oshirish. Zamonaviy metodlarni qo‘llash uchun o‘qituvchilar
uchun doimiy seminar va treninglar tashkil etish.
Amaliy va tajriba asosida o‘qitish. O‘quvchilar nafaqat nazariy bilim olib qolmay, balki
real loyihalar yaratib, amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘lishlari kerak. Informatika fanini
zamonaviy usulda o‘qitish o‘quvchilarga raqamli dunyoda muvaffaqiyatli faoliyat yuritish
uchun zarur bo‘lgan bilim va ko‘nikmalarni taqdim etadi. Shunday ekan, innovatsion
metodlarni keng joriy qilish va informatika ta’limini doimiy ravishda yangilash zarur.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Madjidov, R. R. Informatika fanini o‘qitish metodikasi. Ilmiy BMII,
2.
Normatov, S. A. "Rivojlangan xorijiy mamlakatlar maktab ta'limida sun'iy intellekt
elementlarini o‘qitish holati." ResearchGate,
3.
Meliyeva, M. B. "Oliy ta'lim muassasalarida informatika o‘qitish metodikasini kompyuter
imitatsion modellari asosida takomillashtirish." Cyberleninka,
4.
Begbo‘tayev, A. E. Tarmoq texnologiyalari fanini o‘qitishni takomillashtirishning ilmiy-
5.
Sherdil, Tillayev, and Yaxiyaxonova Muxiba Maxmudjonovna. "INFORMATIK AVA
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANIDAN DARSDAN TASHQARI MASHGULOTLARNI TASHKIL
ETISH METODIKASI." PEDAGOGIK ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI 13.02 (2025):
152-155.
6.
Maxmudjonovna, Yaxiyaxonova Muxiba, and Xolboyev Baxtishod Hamdam o‘g‘li.
"INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANIDAN FAN OYLIKLARINI TASHKIL
ETISH." PEDAGOGIK ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI 13.02 (2025): 166-171.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
121
7.
Maxmudjonovna,
Yaxiyaxonova
Muxiba.
"INFORMATIKA
VA
AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI FANINI O ‘QITISHDA MEDIASAVODXONLIGINING O ‘RNI." PEDAGOGIK
ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI 13.02 (2025): 176-179.
8.
Турсунова,
Луиза
Шамсиддинов
Гиесжон.
"ОБРАЗ
ПЕДАГОГА
В
ИНФОРМАЦИОННОМ МИРЕ." Uz-conferences. No. 1. 2024.
9.
Турсунова, Луиза. "РОЛЬ ИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В РАЗВИТИИ
ТУРИЗМА." YANGI O ‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI 1.01 (2024).
10.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat, and Abdiroxmonova Zahro. "ZAMONAVIY DARS VA
DARS TAHLILLINI OʻTKAZISHGA NISBATAN YONDASHUVLAR." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9.
2025.
11.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat. "MA’LUMOTLAR BAZASI BO ‘LIMINI O ‘QITISH
METODIKASI." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9. 2025.
12.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat. "ELEKTRON JADVALLAR BO ‘LIMINI O ‘QITISH
METODIKASI." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9. 2025.
13.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat. "ALGORITIMLASH ASOSLARI BO ‘LIMINI O ‘QITISH
METODIKASI." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9. 2025.
14.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat. "INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
FANIDAN TO ‘GARAK TASHKIL ETISH METODIKASI." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9. 2025.
15.
Normurodova, Sadoqat, Zebiniso Rajapova, and Shaxina Asadova. "VEB–DIZAYN
ASOSLARI BO ‘LIMINI O ‘QITISH METODIKASI." Общественные науки в современном мире:
теоретические и практические исследования 4.3 (2025): 55-59.
16.
Milinorov, XX va DN Eshmuratova. “O‘ZBEK URNAVALARI, MAROSIMLARI VA
ODAMLARINI SHAXS TARBIYoTIDAGI O‘RNI”. Web of Teachers: Inderscience Research 2.5
(2024): 205-209.
17.
Milinorov, X. X., and D. N. Eshmuratova. "THE ROLE OF UZBEK TRADITIONS,
CEREMONIES AND CUSTOMS IN PERSONALITY DEVELOPMENT." Web of Teachers:
Inderscience Research 2.5 (2024): 205-209.
18.
Anatolyevna, Boyarkina Yulia, Sokhibov Akram Rustamovich, and Milinorov Khusniddin
Khushmatovich. "EDUCATIONAL TOURISM AS A POTENTIAL FOR THE DEVELOPMENT OF
THE REGION." Web of Teachers: Inderscience Research 2.6 (2024): 185-189.
19.
Shamsiddinov, G’iyosjon, Gulandom Raxmatova, and Zilola Rajapova. "KLIENT-SERVER
ARXITEKTURALARI." Наука и инновация 3.6 (2025): 113-119.
20.
Shamsiddinov, G’iyosjon, Gulandom Raxmatova, and Zilola Rajapova. "VIRTUAL BORLIQ
VA UNING ASOSIY TUSHINCHALARI." Наука и инновация 3.6 (2025): 52-58.
21.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, Barchin Ro‘ziqulova, and Laziza Inatillayeva. "BOSHLANG ‘ICH
TA’LIMDA
AXBOROT
TEXNOLOGIYALARIDAN
FOYDALANISH
USULLARI
VA
AFZALLIKLARI." Педагогика и психология в современном мире: теоретические и
практические исследования 3.10 (2024): 39-41.
22.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, and Gulandom Raxmatova. "O ‘ZBEKISTONDA AXBOROT
HAVFSIZLIGINI MA’NAVIY VA HUQUQIY ASOSLARI." Решение социальных проблем в
управлении и экономике 3.4 (2024): 45-57.
