44
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI
www.in-academy.uz
Volume 3 Issue 05 YO’TA
LOYIHALARGA INNOVATSIYALARNI JALB ETISH
JARAYONI
Qodirov Farrux Ergash o‘g‘li
Matematika va ta’limda axborot texnologiyasi kafedrasi mudiri
Uchqunova Adiba Roziq qizi
Maktabcha ta'lim yo'nalishidan 1-bosqich magistranti
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
E-mail: adibauchqunova@xmail.com
Orcid: https://orcid.org/0009-0005-2414-7685
https://doi.org/10.5281/zenodo.15393032
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 05- May 2025 yil
Ma’qullandi: 10- May 2025 yil
Nashr qilindi: 13- May 2025 yil
Ushbu maqolada loyihalarga innovatsiyalarni jalb etish
jarayoni ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqotda
innovatsion menejment, texnologik transfer va loyihaviy
boshqaruv nuqtayi nazaridan masala chuqur o‘rganiladi.
Schumpeter (1934) tomonidan ta’riflangan innovatsion
rivojlanish nazariyasi, Chesbrough (2003) tomonidan
ishlab chiqilgan ochiq innovatsiyalar konsepsiyasi va
Rogers (2003) tomonidan taklif qilingan innovatsiyalar
diffuziyasi
nazariyasiga
asoslanib,
innovatsion
loyihalarning
samaradorligini
oshirish
usullari
o‘rganiladi.
KEY WORDS
innovatsion menejment, loyiha
boshqaruvi, texnologik transfer,
iqtisodiy samaradorlik, innovatsion
strategiya
Innovatsion rivojlanish bugungi kunda global iqtisodiyotning yetakchi omili hisoblanadi.
Har qanday biznes yoki ijtimoiy loyiha muvaffaqiyat qozonishi uchun zamonaviy
texnologiyalar va innovatsion yondashuvlardan foydalanish talab etiladi. Schumpeter (1934)
innovatsiyalarni iqtisodiy rivojlanishning asosiy harakatlantiruvchi kuchi deb ta’riflagan. [¹]
Chesbrough (2003) esa ochiq innovatsiyalar modeli orqali tashkilotlarning tashqi
manbalardan innovatsiyalarni jalb qilish mexanizmlarini tushuntiradi.[²]
1. Innovatsiyalarni jalb etishning strategik yondashuvlari
Loyihalarga innovatsiyalarni jalb qilish turli yondashuvlar orqali amalga oshiriladi:
Ochiq innovatsiyalar (Chesbrough, 2003) – kompaniyalar tashqi innovatsiyalarni jalb
qilish orqali yangi mahsulot va xizmatlarni ishlab chiqishga xizmat qiladi.
Yopiq innovatsiyalar – innovatsiyalar faqat kompaniya ichida ishlab chiqilib,
raqobatchilardan maxfiy saqlanadi.
Ijtimoiy innovatsiyalar – jamoatchilik ehtiyojlariga javob beradigan innovatsiyalar,
masalan, barqaror rivojlanish loyihalari kabilarni misol qilib olishimiz mumkin.
Tadqiqot metodologiyasi.
Tadqiqotda quyidagi metodlardan foydalanildi:
- Sistemaviy tahlil (Von Bertalanffy, 1968) – innovatsiyalarni jalb etish jarayonidagi omillarni
aniqlash
va
ularning
o‘zaro
ta’sirini
baholash.
- Empirik tadqiqot – real innovatsion loyihalar misolida natijalarni baholash.
- Iqtisodiy modellashtirish (Tidd & Bessant, 2020) – innovatsion loyihalarning
samaradorligini baholash.
Natijalar va muhokama.
Innovatsiyalarni jalb etish jarayoni
Innovatsiyalarni jalb etish jarayoni quyidagi bosqichlardan iborat:
45
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI
www.in-academy.uz
Volume 3 Issue 05 YO’TA
Loyiha bosqichlari
Loyihalarga innovatsiyalarni jalb qilish jarayoni aniq bosqichlardan iborat bo‘lib, har bir
bosqich o‘ziga xos vazifalar va maqsadlarga ega. Innovatsion loyihalar quyidagi asosiy
bosqichlardan iborat:
1. Loyiha g‘oyasini ishlab chiqish va bozor tahlili
Bu bosqich loyihaning maqsad va istiqbollarini aniqlash bilan boshlanadi. Muhim
jihatlaridan biri muammo va ehtiyojlarni aniqlash – bozor yoki jamiyatdagi mavjud
muammolarni o‘rganishdan iboratdir. Yana bir muhim jihatlaridan biri shundaki, bozor tahlili
va maqsadli auditoriyani aniqlash – iste’molchilar, raqobatchilar va bozorning hozirgi holatini
tahlil qilish juda muhim. Bundan tashqari, innovatsiya imkoniyatlarini o‘rganish – ilg‘or
texnologiyalar va innovatsiyalarni loyihaga qanday jalb qilish mumkinligini aniqlash lozim.
Misol: Tesla kompaniyasi elektr transport vositalarining ekologik muammolarni hal
qilishdagi rolini aniqlash uchun batafsil bozor tahlilini olib borgan va o'z loyihasini yaratgan.
Shunday xulosaga kelishimiz mumkinki, har qanday mahsulot yoki xizmatni bozor
iqtisodiyotiga muvaffaqiyatli kiritish uchun, eng avvalo, mavjud muammolarni aniqlash va
ularni bartaraf etish yo‘llarini izlash zarur. Innovatsion yondashuv asosida ishlab chiqilgan
mahsulot yoki xizmat, iste’molchilarning ehtiyojlariga mos kelishi va ularga haqiqiy qiymat
yaratishi lozim. Yangilik kiritish orqali bozorga taqdim etilgan mahsulot faqatgina
raqobatbardosh bo‘lib qolmay, balki iste’molchilar uchun dolzarb va jozibador yechimga ham
aylanadi.
2. Loyiha rejasini tuzish va strategik rejalashtirishda esa ushbu bosqichda loyiha
konsepsiyasi batafsil ishlab chiqiladi va strategik reja tuziladi. Asosiy vazifalari
quyidagilardan iborat:
1. Loyiha maqsadlarini belgilash – aniq va o‘lchab bo‘ladigan maqsadlarni ishlab chiqish
lozim .
2. Loyihaning asosiy bosqichlarini rejalashtirish – vaqt, resurslar va byudjetni
taqsimlashni ham hisobga olish shart.
3. Xavflarni baholash va minimallashtirish – potentsial xavflarni aniqlash va ularni
kamaytirish strategiyalarini ishlab chiqish katta inqirozga kirishni oldini oladi.
46
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI
www.in-academy.uz
Volume 3 Issue 05 YO’TA
Misol: Amazon o‘zining sun’iy intellektga asoslangan logistika tizimini joriy qilishdan
oldin, logistika jarayonlarida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan muammolarni oldindan
rejalashtirgani bizga aniq.
3. Loyiha uchun resurslarni jalb qilish . Bu bosqichda loyiha muvaffaqiyatli
amalga oshirilishi uchun zarur bo‘lgan resurslar jalb qilinadi:
- Moliyaviy resurslar – investitsiyalar, grantlar yoki kredit mablag‘larini jalb qilishdan
iborat.
- Inson resurslari – loyiha jamoasini shakllantirish, mutaxassislar va muhandislarni jalb
qilishadi.
- Texnologik resurslar – zarur texnologiya va innovatsion yechimlarni joriy qilish kerak
bo'ladi.
Misol: Apple kompaniyasi iPhone ishlab chiqarishda ilg‘or OLED ekran texnologiyasini
ta’minlash uchun Samsung va LG bilan hamkorlik qilgani yaxshi natija bergan.
4. Loyihani amalga oshirish va test sinovlari . Loyihaning eng muhim bosqichi bo‘lib,
unda rejalashtirilgan innovatsiyalar amalda tatbiq etiladi. Muhim jihatlari shuki , mahsulot
yoki xizmatni ishlab chiqishda , dastlabki prototiplarni yaratish va ishlab chiqarishni yo‘lga
qo‘yish zarurati kelib chiqadi.
Sinov jarayonlari – mahsulotning sifatini, funksionalligini va mijozlarning talablariga
mosligini tekshirishdan iborat. Albatta sifati yuqori bo'lgan mahsulot xaridorgir bo'ladi.
Shuning uchun ishlab chiqarishda uning sifatiga ham alohida e'tibor qaratish lozim.
Texnologik muammolarni bartaraf etishda kamchiliklarni aniqlash va ularni tuzatishdan
iborat .
Mashxur kompaniya brendlari;
1-rasm. Dunyoda mashxur kompaniyalar logotiplari
Misol: SpaceX kompaniyasi o‘zining qayta foydalanish mumkin bo‘lgan raketalarini
ishlab chiqarishdan oldin ko‘plab sinov parvozlarini o‘tkazgan.
3.3. Amaliy misollar
Muvaffaqiyatli innovatsion loyihalarga quyidagilarni misol qilish mumkin:
- Tesla kompaniyasining elektromobillar ishlab chiqarish jarayonida yangi akkumulyator
texnologiyalarini joriy etdi.
- Google kompaniyasining sun’iy intellekt va ma’lumotlar tahlili asosida innovatsion
mahsulotlar yaratdi
- SpaceX kompaniyasining raketalarni qayta ishlatish texnologiyasini muvaffaqiyatli tatbiq eta
oldi.
47
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI
www.in-academy.uz
Volume 3 Issue 05 YO’TA
2-rasm. Tesla, Amazon va Apple kompaniyalarining yillik daromadlari (mlrd $)
Xulosa va takliflar.
Innovatsiyalarni loyihalarga jalb etish samarali loyiha boshqaruvi,
texnologik transfer va moliyaviy strategiyalar bilan uzviy bog‘liq. Innovatsion loyihalarning
iqtisodiy samaradorligini oshirish uchun tizimli yondashuv va zamonaviy menejment
usullarini qo‘llash zarur. Ochiq innovatsiyalar modeli va innovatsiyalar diffuziyasi nazariyasi
ushbu jarayonni yanada samarali tashkil etishga yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Gʻiyosjon Shamsiddinov, Gulandom Raxmatova, MOLIYAVIY TEXNOLOGIYALAR (FINTECH)
VA BANK XIZMATLARINING RAQAMLASHTIRILISHI, Прикладные науки в современном
мире: проблемы и решения, 2024/12/16, 33-37.
2.
G Shamsiddinov, „iyosjon, Jasmina Murodulloyeva, and Durdona Turayeva." GLOBAL IQLIM
O „ZGARISHI SHAROITIDA EKOLOGIK BARQARORLIKNI SAQLASHNING ZAMONAVIY,
INNOVATSION USULLARI." Инновационные исследования в современном мире: теория и
практика, 2024, 103-106.
3.
G’iyosjon Shamsiddinov, Gulandom Raxmatova, Zilola Rajapova, KLIENT-SERVER
ARXITEKTURALARI, Наука и инновация, 2025/3/25, 113-119.
4.
G’iyosjon Shamsiddinov, Gulandom Raxmatova, Zilola Rajapova, VIRTUAL BORLIQ VA
UNING ASOSIY TUSHINCHALARI, Наука и инновация, 2025/3/24, 52-58.
5.
G‘iyosjon Shamsiddinov, Barchin Ro‘ziqulova, Laziza Inatillayeva, BOSHLANG ‘ICH
TA’LIMDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH USULLARI VA AFZALLIKLARI,
Педагогика и психология в современном мире: теоретические и практические
исследования, 2024/10/21, 39-41.
6.
Л Турсунова, С Жураев, ЭФФЕКТИВНЫЕ МЕХАНИЗМЫ ПОВЫШЕНИЯ КАЧЕСТВА
ОБРАЗОВАНИЯ, Педагогика и психология в современном мире: теоретические и
практические исследования, 2024, 35-37.
7.
DO Israilovich, TL Komilovna, Optimization of Validity of Text Information Based On
Mechanisms with Soft Clustering, European journal of innovation in nonformal education,
2022, 369-373.
48
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI
www.in-academy.uz
Volume 3 Issue 05 YO’TA
8.
Ro‘Ziqulova Marjona Jonuzoq Qizi, Tursunova Luiza Komilovna, INFORMATIKA FANINI O
‘QITISHDA SAMARALI PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR, Central Asian Journal of
Multidisciplinary Research and Management Studies, 2025, 63-66.
9.
Луиза Комиловна Турсунова, Гиесжон Шамсиддинов, Образ педагога в
информационном мире, “Qishloq va suv xo'jaligida innovatsion texnologiyalarni qo'llash
samaradorligi” mavzusidagi xalqaro ilmiy Anjuman, 2024/2/23, 421-426.
10.
Зебинисо Абдулхакимовна Абдувалиева, Турсунова Луиза Комиловна,
Математический аппарат методов принятия решения документооборота в ВУЗах, 2022,
286-289.
11.
Alijon Muhammadiyev, Shukurullo Aliqulov, PROSPECTS OF USING COMPUTER
TECHNOLOGIES IN MODERN EDUCATION, Наука и технология в современном мире, 2024,
90-92.
12.
Sh Aliqulov, M. Yaxiyaxonova. Taʻlim samaradorligini oshirishda kreativ va zamonaviy
metodlarning ahamiyati. Raqamli ta’lim muhitida fanlararo integratsiyani Qoʻllashning ta’lim
…, 2024.
13.
ALIQULOV SHUKURULLO FAYZULLO, TA'LIM JARAYONIDA MULTIMEDIA
VOSITALARINI QO‘LLASH, JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS VOLUME – 45 | ISSUE
– 2 January – 2024, 2024/1/2, 61-65.
14.
J.Toshpo‘lotova M.O‘ktamov, Sh.Aliqulov, Iqtidorli talabalarni fan, ta’lim va ishlab
chiqarish korxonalari bilan integratsiya qilishning zamonaviy usullari, Fan va texnika
taraqqiyotida intellektual yoshlarning o‘rn, 2024/4/29, 54-57.
15.
J.Toshpo‘lotova M.O‘ktamov, Sh.Aliqulov, Hozirgi globallashuv jarayonida intellektual
yoshlarning ijtimoiy rivojlanish davridagi roli, Fan va texnika taraqqiyotida intellektual
yoshlarning o‘rn, 2024/4/29, 40-43.
16.
Mavlonov Sh Sh, FB Jurayeva, ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA
MINTAQALAR IQTISODIYOTINI RIVOJLANTIRISH, Экономика и социум, 2024, 234-238.
17.
Feruza Jo‘rayeva, Sarvinoz Xurramova, MA’LUMOTLAR BAZASINI BOSHQARISH
TIZIMLARI TAHLILI, Прикладные науки в современном мире: проблемы и решения,
2024/12/9, 8-12.
18.
Feruza Jo’rayeva, TA’LIM JARAYONIDA AQL XARITALARIDAN FOYDALANISH VA
ULARNING AHAMIYATI, Молодые ученые, 2024/4/8, 159-166.
19.
Feruza Jo‘rayeva, Gulhayo Hamdamova, MEDIA SAVODXONLIK TUSHUNCHASI VA
UNING JAMIYATIMIZ HAYOTIDAGI AHAMIYATI, Педагогика и психология в современном
мире: теоретические и практические исследования, 2024/3/31, 31-35.
20.
Tuxtanazarova N. A Davletov A. J. , Mavlanberdiyev S. F., Norqulova Z. N., Jurayeva F. B.,
Jurayeva D. Sh, STUDY RATIO OF MOISTURE AND BIOME FOR EXTREME SITUATION,
ВЫСШАЯ ШКОЛА• №23 / 2021, 2021/12/23, 34-36.
21.
Nuriddinova, Nozima, and Dinora Norboboyeva. "CHET ELDA ALOHIDA YORDAMGA
MUHTOJ BOLALARNING INKLYUZIV TA'LIMI." Молодые ученые 3.8 (2025): 160-165.
22.
Nuriddinova, Nozima, and Dinora Norboboyeva. "O ‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA
INKLYUZIV TA'LIMNING ME'YORIY-HUQUQIY BAZASI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI."
Наука и инновация 3.8 (2025): 146-151.
49
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI
www.in-academy.uz
Volume 3 Issue 05 YO’TA
23.
Salimova, Marjona, and Nozima Nuriddinova. "AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA
TABIIY ILMIY FANLARNI OʻQITISHDA DOLZARB MUAMMOLAR VA ULARNI HAL QILISHNING
INNOVATSION USULLARI." Наука и инновация 2.38 (2024): 161-164.
24.
Nuriddinova, Sevinch, and Nozima Nuriddinova. "Increasing the effectiveness of
learning biology lessons by means of interactive games and interactive methods."
Multidisciplinary Journal of Science and Technology 4.7 (2024): 288-290.
