86
AXBOROTLASHGAN JAMIYATNING OʻZIGA XOS JIHATLARI
AXBOROTLASHGAN JAMIYATDA INSONNING TUTGAN OʻRNI
Qodirov Farrux Ergash o‘g‘li
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
"Informatika va uni oʻqitish metodikasi" kafedrasi mudiri, ilmiy raxbar
Rajabova Mashxura
Shahrisabz davlat pedagogika instituti matematika va informatika yoʻnalishi
1-23 guruh 2- kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14500555
Annotatsiya:
Ushbu maqolada axborotlashgan jamiyat haqida asosiy tushunchalar va bu
jamiyatning inson takomillashib borishidagi asosiy jihatlari bayon qilingan.
Kalit soʻzlar
: Axborot, komunikatsiya, iqtisodiyot, siyosat, global tarmoq, interaktivlik,
differentsiatsiya, kommunikatsiya.
Anotation
: This article describes the main concepts of the information society and the
main aspects of this society in the course of human development.
Key words
: Information, communication, economy, politics, global network, interactivity,
differentiation, communication
Аннотация
: В данной статье описаны основные концепции информационного
общества и основные аспекты этого общества в процессе совершенствования человека.
Ключевые слова
: Информация, коммуникация, экономика, политика, глобальная
сеть, интерактивность, дифференциация, коммуникация.
Axborotlashgan jamiyat
— bu texnologiyalar, alohida tizimlar va axborot vositalarining
keng tarqalganligi va o'zaro aloqalarni intensiv rivojlantirgan jamiyat turidir. Bunday jamiyatda
axborot oqimlari, raqamli texnologiyalar va kommunikatsiya vositalari jamiyatni boshqarish,
iqtisodiy faoliyatni amalga oshirish va ijtimoiy hayotni tashkil etishda asosiy o‘rin tutadi.
Axborotlashgan jamiyatning asosiy jihatlari quyidagilardan iborat:. Axborotning asosiy resurs
sifatida qadrlanishi. Axborotlashgan jamiyatda axborot o'zining qiymati va rolini doimo
oshiradi. Axborot jamiyatni boshqarish, qarorlar qabul qilish, ilmiy izlanishlar va iqtisodiy
faoliyatlarda muhim rol o'ynaydi. U ishlov berilgan ma'lumot, bilim va fikrlarning tez va oson
tarqatilishiga asoslangan. Raqamli texnologiyalarning keng qo'llanilishi: Axborotlashgan
jamiyatda internet, sun'iy intellekt, ma'lumotlar bazalari va boshqa raqamli texnologiyalar
keng tarqalgan. Ushbu texnologiyalar odamlar o'rtasida aloqani osonlashtiradi, ish
jarayonlarini tezlashtiradi va yangi innovatsion imkoniyatlarni yaratadi. Ijtimoiy aloqalar va
kommunikatsiyaning o‘zgarishi:Internet va raqamli texnologiyalar kommunikatsiya usullarini
o'zgartirdi. Ijtimoiy tarmoqlar, onlayn platformalar va mobil ilovalar odamlar o'rtasidagi
aloqani tez va samarali amalga oshirishga imkon yaratmoqda.
Ma'lumotlar aniq, to'g'ridan-to'g'ri va tezkor tarzda tarqatiladi.Ta'lim va ilm-fan
sohalarida o‘zgarishlar:Axborotlashgan jamiyatda ta'lim va ilm-fan sohalarida innovatsion
yondashuvlar rivojlanadi. O'quvchilar va talabalar axborot texnologiyalaridan foydalanish
orqali bilim olishda yangi imkoniyatlarga ega bo'ladilar. Onlayn ta'lim, elektron resurslar va
global ilmiy hamjamiyatlar yangi g'oyalar va bilimlarni tezda tarqatadi. Ma'lumot xavfsizligi va
maxfiylik: Axborotlashgan jamiyatda axborot xavfsizligi va shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish
masalalari muhim ahamiyatga ega.
87
Axborot va texnologiyalar rivojlanishi bilan birga, shaxsiy ma'lumotlar, xavfsizlik tizimlari
va kiberhujumlar ham dolzarb masalalarga aylanmoqda. Ijtimoiy tenglik va inkluzivlik:
Axborotlashgan jamiyatda ijtimoiy tenglikni ta'minlash va barcha qatlamlarning axborotdan
foydalana olishiga e'tibor qaratiladi. Axborotning teng taqsimlanishi orqali jamiyatdagi
iqtisodiy va ijtimoiy tarmoqlarni yanada kuchaytirish mumkin. Insonning tutgan o'rni:
Axborotlashgan jamiyatda insonning roli juda katta va uni bir nechta jihatdan ko'rib chiqish
mumkin. Axborot yaratish va almashish: Insonlar axborot yaratadi, uni tahlil qiladi, saqlaydi va
boshqa shaxslar bilan almashadi. Ular axborot tizimlarining faol ishtirokchilari sifatida global
tarmoqlarni yaratishda faol rol o'ynaydi. Ma'lumotlarni ishlov berish va qarorlar qabul qilish:
Insonlar axborot asosida qarorlar qabul qilishadi, biznesni boshqarishadi, siyosatni
shakllantiradilar va ijtimoiy jarayonlarda ishtirok etadilar. Insonning qaror qabul qilishda
axborotga asoslangan yondashuvi jamiyatni yanada rivojlantirishga yordam beradi.
Kreativlik va innovatsiya: Axborotlashgan jamiyatda insonlarning kreativ fikrlash va
yangi texnologiyalar yaratishdagi roli katta. Ijodkorlik va yangi g'oyalar orqali u jamiyatdagi
o'zgarishlarni va rivojlanishni boshqaradi.
Texnologik moslashuv: Axborotlashgan jamiyatda insonlar yangi texnologiyalarni tezda
o‘zlashtirish va ulardan samarali foydalanish orqali jamiyatni rivojlantirishga yordam beradi.
Axborot texnologiyalarini o‘rganish va ularga moslashish insonning jamiyatdagi faoliyatini
kuchaytiradi.
Ijtimoiy mas'uliyat: Axborotlashgan jamiyatda har bir inson axborotning tarqatilishi va
undan foydalanish mas'uliyatini his qiladi. Jamiyatdagi axborot oqimlariga ehtiyotkorlik bilan
yondashish, shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish va yolg'on axborotlarga qarshi kurashish
zarur.Shu bilan birga, axborotlashgan jamiyatda insonning roli nafaqat axborot
texnologiyalarini ishlatish bilan cheklanadi, balki axborotdan mas'uliyatli foydalanish,
axborotlarni qayta ishlash va bilim yaratishda ham muhim ahamiyatga ega.axborot madaniyati
tushunchasini shaxsning axborot va madaniyat komponentlarining integratsiyalashuvi
vaziyatida yaxlit qarash tendentsiyasi kuchaymoqda. Buning natijasida esa axborot madaniyati
umuminsoniy madaniyatning bir qirrasi sifatida qaralmoqda. Aynan ana shu qarash axborot
madaniyatining asl mohiyatini ochib berishga imkon beradi.
Axborot madaniyati shaxsning o'quv, ilmiy-bilish, mustaqil ta'lim olish, dam olish va
boshqa ko'rinishli faoliyati jarayonida paydo bo'ladigan axborotga bo'lgan ehtiyojini
qondirishga yo'naltirilgan, shaxsiy axborot faoliyatini samarali tashkil qilishni ta'minlaydigan
bilimlar, malaka va ko'nikmalarning tizimlashtirilgan majmuasidir. Umuman olganda, axborot
madaniyati axborotdan samarali foydalanish bilim va ko'nikmalari bo'lib, kerakli axborotni
axborot resurslaridan axborot texnologiyalarining barcha ko'rinishlari (kompyuter va Internet
tarmog'i texnologiyalari) orqali qidirishning turli xil bilimlaridan iborat. Azaliy tushunchalar
ma'no qatlami benihoya kengayib borayotgan zamonda yashayapmiz. "Madaniyat" atamasi
ham ana shunday kengayuv, chuqurlashuv, rang-baranglashuv jarayonini boshdan
kechirmoqda. Shaxsiy madaniyat, muomala madaniyati, kiyinish madaniyati singari birmuncha
tor bo'lgan mavzular bilan cheklanish davri ortda qoldi. Endilikda iqtisodiyot, ishlab chiqarish,
bozor munosabatlari, dehqonchilik, tibbiyot, rahbarlik, siyosat va xalqaro munosabatlarning
o'z madaniyati bor, ya'ni "madaniyat" tushunchasidan xoli soha, tarmoq, jabha yo'q. Hatto, har
qanday jamiyat o'zagini, demak, taraqqiyot yo'sinlari umurtqasini madaniyat tashkil etishi
isbot talab qilinmaydigan haqiqatga aylanib ulgurdi.
88
Buni qarangki, axborotlashgan jamiyat, jamoatchilik bilan aloqalar (ommaviy
kommunikatsiya) asr muammosi sifatida sertarmoq fan maqomiga ega bo'la borayotgan
hozirgi vaqtda axborot madaniyati hayot-mamot masalasi darajasiga ko'tarildi.Ongli inson
borki, hayotining har lahzasida yo axborot oladi, yo uni idrok etadi va yoki uzatadi. Ushbu uch
jarayonning to'rtinchisi — keraksiz axborotdan xalos bo'lish. Biz axborot erkinligi haqida juda
ko'p gapirdik, endi esa keraksiz axborotdan qutulish muammosi yo'limizda ko'ndalang bo'lib
turibdi. Afsuski, ixtiyoriy yoki ixtiyorsiz ravishda mulkingizga aylangan axborot yig'indisi
xonadoningizda hosil bo'lgan chiqindi emaski, undan osongina kechsangiz.
Axborot madaniyati mazkur to'rt bosqichli jarayon ichida eson-omon yashash hamda
faoliyat yuritishga zamin yaratadi, doimiy yordamchiga aylanadi.Norbert Vinerning yozishicha,
“axborot – bu biz unga va uning bizning hissiyotlarimizga moslashuvchi, tashqi dunyodan
olingan mazmun tavsifidir”. Boshqa tomondan, “axborot” istilohi shuningdek “axborot berish”,
axborotni uzatish va uni tarqatish ma’nosida ham qo’llaniladi. Ayrim tadqiqotchilarning
ta’kidlashicha, axborot deb oldindan ma’lum bo’lmagan biror narsa haqidagi xabar yoki
ma’lumotlar tushuniladi. Nima bo’lgan taqdirda ham axborot muhim unsur bo’lib, usiz nafaqat
alohida insonni, balki jamiyatni ham tasavvur qilib bo’lmaydi. Masala, uning sifati, mazmuni,
ohangi va yo’naltirilganligidadir. Shu bois axborot chegaralangan, qalbakilashtirilgan, tezkor,
dolzarb va h.k. bo’lishi mumkin. Inson va jamiyat doimiy ravishda ma’lum bir axborot muhitida
bo’ladi. Buni xattoki “axborotning yo’qligi ham, baribir axborot” degan ibora tasdiqlaydi.
References:
1.
Sh, Mavlonov Sh, and F. B. Jurayeva. "ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA
MINTAQALAR IQTISODIYOTINI RIVOJLANTIRISH." Экономика и социум 10 (125) (2024):
234-238.
2.
Aliqulov, Sh. "M. Yaxiyaxonova. Taʻlim samaradorligini oshirishda kreativ va zamonaviy
metodlarning ahamiyati. Raqamli ta’lim muhitida fanlararo integratsiyani Qoʻllashning ta’lim
samaradorligiga ta’siri: xalqaro Tajribalar va rivojlanish istiqbollari." (2024).
3.
ShukurulloFayzullo o‘g‘li, Aliqulov. "TA ‘LIMDA MULTIMEDIYA TEXNOLOGIYALARINI QO
‘LLASH."
PEDAGOGS
50.2 (2024): 51-55.
4.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, Barchin Ro‘ziqulova, and Laziza Inatillayeva. "BOSHLANG ‘ICH
TA’LIMDA
AXBOROT
TEXNOLOGIYALARIDAN
FOYDALANISH
USULLARI
VA
AFZALLIKLARI."
Педагогика и психология в современном мире: теоретические и
практические исследования
3.10 (2024): 39-41.
5.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, Jasmina Murodulloyeva, and Umida Nurmaxmatova. "YASHIL
IQTISODIYOT VA YO ‘NALISHLARI BO ‘YICHA TA’LIM DASTURLARINI RIVOJLANTIRISH
MEXANIZMLARI."
Models and methods in modern science
3.5 (2024): 44-49.
6.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, and Temurbek Zarifov. "GLOBAL TARMOQ QURISHDA TARMOQ
QURILMALARIDAN FOYDALANISH VA TARMOQ TOPOLOGIYALARINING O’RNI."
Science and
innovation in the education system
3.5 (2024): 50-60.
7.
Raxmatov Sherqo'zi Akbar Kodirov. “Ta'lim jarayonida bulutli texnalogiyalardan
foydalanishning samaradorligi” Pedagogis Internatsianal researcg ISSN:281-4027_SJIF:4.995.
2023/5/15
8.
F Qodirov. Aholiga tibbiy xizmatlar ko'rsatishning rivojlanishini iqtisodiy-matematik
modellashtirish. Scienceweb academic papers collection . 2023/1/1.
89
9.
F Qodirov. Zamonaviy to'lov tizimlari tahlili va elektron pul birliklari. Scienceweb
academic papers collection. 2023/1/1.
10.
Ergash o'g'li, Qodirov Farrux. "Аҳолига тиббий хизмат кўрсатиш соҳасининг келгуси
ҳолатини башоратлаш."
Сервис” илмий-амалий журнал
(2022): 56-59.
11.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "ECONOMETRIC MODELING OF THE DEVELOPMENT OF
MEDICAL SERVICES TO THE POPULATION OF THE REGION."
Berlin Studies Transnational
Journal of Science and Humanities
2.1.1 Economical sciences (2022).
12.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "CREATION OF ELECTRONIC MEDICAL BASE WITH THE
HELP
OF
SOFTWARE
PACKAGES
FOR
MEDICAL
SERVICES
IN
THE
REGIONS."
Conferencea
(2022): 128-130.
13.
Қодиров, Фаррух. "ПРОЦЕСС РАЗРАБОТКИ ИГРОВОГО ДВИЖКА UNITY." АХБОРОТ-
КОММУНИКАЦИЯ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИ
РИВОЖЛАНТИРИШ
ШАРОИТИДА
ИННОВАЦИЯЛАР мавзусидаги Республика илмий-амалий анжуман МАЪРУЗАЛАР
ТУПЛАМИ (2019).
14.
Qodirov, Farrux. "" AQLLI UY" TIZIMINING IMKONIYATLARI." Scienceweb academic
papers collection (2019).
15.
Qodirov, Farrux. "DESCRIPTION AND PERFORMANCE OF THE PROGRAM 3D MAX
STUDIO." АХБОРОТ-КОММУНИКАЦИЯ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИ
РИВОЖЛАНТИРИШ
ШАРОИТИДА ИННОВАЦИЯЛАР мавзусидаги Республика илмий-амалий анжуман
МАЪРУЗАЛАР ТУПЛАМИ (2019).
16.
Qodirov, Farrux. "GPON TEXNOLOGIYASI-OPTIK KIRISH TARMOG'I." АХБОРОТ-
КОММУНИКАЦИЯ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИНГ
РИВОЖЛАНИШ
ИСТИҚБОЛЛАРИ
мавзусидаги Республика илмий-амалий анжуман МАЪРУЗАЛАР ТЎПЛАМИ (2018).
