O‘qitish amaliyotida foydalaniladigan asosiy tushun ch al arning mazmun va mohiyati

CC BY f
25-29
1

Скачивания

Данные скачивания пока недоступны.
Поделиться
Исакулова, Н. (2024). O‘qitish amaliyotida foydalaniladigan asosiy tushun ch al arning mazmun va mohiyati. in Library, 21(2), 25–29. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/archive/article/view/35074
Нилуфар Исакулова, Узбекский государственный университет мировых языков
Профессор кафедры педагогики и психологии, доктор педагогических наук
Crossref
Сrossref
Scopus
Scopus

Аннотация

Ushbu maqolada о ‘qitish amaliyotida foydalaniladigan asosiy tushunchalarning mazmun-mohiyati berilgan, loyihalashtirish holatlari ко ‘rsatilgan, tushunchalarning turlari aniqlangan.

Похожие статьи


background image

25

O‘QITISH

AMALIYOTIDA

FOYDALANILADIGAN

ASOSIY

TUSHUN CH AL ARNING MAZMUN VA MOHIYATI

Isakulova Nilufar Janikulovna

0‘zDJTU,

Pedagogika va psixoloxiya kqfedrasi professori,

pedagogika fanlari doktori

Annotatsiya.

Ushbu maqolada о ‘qitish amaliyotida foydalaniladigan asosiy

tushunchalarning mazmun-mohiyati berilgan, loyihalashtirish holatlari ко ‘rsatilgan,

tushunchalarning turlari aniqlangan.

Kalit so‘zlar:

metodika, ta’lim usuli, ta’lim metodi, ta’lim vositasi, ta’lim

texnologiyasi, ta’lim shakli, ta’lim tamoyillari.

Metodika

-

pedagogikaning tarkibiy qismi bo‘lib, insonni shakllantirishda

muayyan maqsad sari qaratilgan sistematik faoliyat to‘g‘risidagi hamda ta’lim- tarbiya

berishning mazmuni, shakli va metodlari haqidagi fandir. Metodika qisqacha qilib

aytganda, ma’lum bir fanni o‘rganish, o‘qitish metodlari to‘g‘risidagi ta’limot. O‘qitish

amaliyotida quyidagi tushunchalar foydalanilib kelmoqda:

ta’lim usuli;

ta’lim metodi;

ta’lim vositasi;

ta’lim texnologiyasi;

ta’lim shakli;

ta’lim tamoyillari.

Metod, o‘qitish metodi, usul, metodika, qoida kategoriyalarining farqi nimada?

Metod

so‘zi grekcha tadqiqot, maqsadga erishish yo‘l va usullar majmui deganidir.

Ta’lim metodlari

deyilganda, o‘rganilayotgan materialni egallashga qaratilgan

turli didaktik vazifalarni hal etish bo‘yicha o‘qituvchining o‘rgatuvchi ishi va o‘quvchilar

o‘quv - bilish faoliyatini tashkil etish yo‘llari tushuniladi.

Ta ’Um usuli -

ta’lim metodining tarkibiy qismi yoki alohida tomoni.


background image

26

Metodika -

bu xususiy didaktika, ya’ni biror bir fanni o‘qitish nazariyasi.

Qoida -

tanlab olingan metod bilan bog‘liqlikda faoliyat usullarini amalga

oshirish uchun qulay tarzda harakat qilish zarurligini belgilab beruvchi meyoriy

ko‘rsatmalardir.

Ta’lim metodlari tasnifi tadqiqotlarda aniqlangan (1 -jadvalga qarang):

Ta’lim metod

1-jadval.

ari tasnifi

Ta’lim metodlari tasnifi

Manbalari

An’anaviy

(manbasiga

ko‘ra)

ta’lim

metodlari

E.I.Golant, N.M.Verzilin va boshqalar

O‘quvchi laming bilish faoliyati tavsifiga

ko‘ra ta’lim metodlari

I. Y.Lerner va M.N.Skatkin

Asosiy didaktik maqsadlariga ko‘ra ta’lim

metodlari

M.A.Danilov va B.P.Esipov

Ta’limning binar metodlari

M.I.Maxmutov

Yaxlit yondashuv bo‘yicha ta’lim metodlari

__________________________________

Ta’limning interfaol metodlari

Y.K.Babanskiy

Ta’lim vositalari bu yangi bilimlarni o‘zlashtirish uchun o'qituvchi va talabalar

tomonidan foydalaniladigan obyekt. Ta’lim vositalarini tasniflashda turli asoslarga ko‘ra

yondashish mumkin:

faoliyat subektiga ko‘ra;

faoliyat obektiga ko‘ra;

o‘quv axborotiga munosabatiga koTa;

o‘quv jarayonidagi vazifasiga ko'ra (2-jadvalga qarang):

2-

jadval.

Ta’lim vositalari turlari

Ta’lim vositalari

turlari

Ta’lim vositalarining vazifalari

Matnli vositalar

Ma’lumot olish va ma’lumotlarni qavta ishlash uchun

Tasvirli vositalar

Umumiy tasavvurni vujudga keltirish uchun

Audiyovizual vositalar

Jarayonlar va ishlash mexanizmlari to’g’risida tasvir va ovoz
orqal ihaqiqiy tasavvurlarni vujudga keltirish uchun

Yordamchi vositalar

fasvir va matnni yozish hamda saqlash uchun

Modelli vositalar

O’rganilayotgan ob’ektning modeli orqali u haqda tasavvur
hosil qilish uchun_


background image

27

Haqiqiy vositalar

O’rganilayotgan ob’ektlar haqida haqiqiy tasavvurni vuiudga
keltirish uchun

Ta’lim

jarayonini

texnologiyalashtirishfla

quyidagi

tushunchalardan

foydalaniladi:

rejalashtIrish

pedagogic tahlil natijalariga tayangan holda o’quv-tarbiya

jarayonini loyihalashtirish yoki mihim hukm chiqarish;

loyihalashtirish

muayyan tuzilishga ega, ya'ni loyihani ishlab chiqish

bosqichlarining ketma-ketligi va tarkibi, jarayonlar, jalb qilingan vositalar to'plami va

jarayon ishtirokchilarining o'zaro ta'siri [2, 3].

Ta’lim jarayonida texnologiyalashtirish bilan bog‘liq quyidagi tushunchalar ham

mavjud bo‘lib, maqsadiga qarab loyihalashtiriladi:

ta’lim texnologiyalari;

tarbiyada texnologiyalar;

innovatsion texnologiyalar;

axborot-kommunikatsion texnologiyalar;

pedagogik texnologiyalar,

Ta’limjarayonini texnologiyalashtirish bosqichlari quyidagilardan iborat:

1-

bosqich: loyihani yaratish;

2-

bosqich: talabalar faoliyatini tashxislash;

3-

bosqich: pedagogik jarayonni tashkil etish;

4-

bosqich: pedagogik jarayonning samarali kechishini ta’minlash;

5-

bosqich:talabalar faoliyatini nazorat qilish.

Ta’lim olish shakllari.To/Wm

olish shakllari quyidagilardan iborat:

ishlab chiqarishdan ajralgan holda ta’lim olish (kunduzgi);

ishlab chiqarishdan ajralmagan holda ta’lim olish (sirtqi, kechki, masofaviy); dual

ta’lim;

oilada ta’lim olish va mustaqil ta’lim olish;

katta yoshdagilarni o‘qitish va ularga ta’lim berish;

inklyuziv ta’lim;

eksternat tartibidagi ta’lim;


background image

28

mudofaa, xavfsizlik va huquqni muhofaza qilish faoliyati sohasida kadrlar

tayyorlashfl].

O’qituvchi faoliyatining muvaffaqiyati avvalo u didaktik prinsip (qonuniyat) larni

qanchalikto’g’ri amalga oshirishiga bog’liq. Ta‘lim qonuniyatlari bu

-

o’qitish

jarayoniga qoyiladigan talablar yig’indisidir. Ta‘lim prinsip (tamoyil) lari deb,

tadimning barcha bosqichlari va hamma predmetlarini o’qitish uchun asos bo’ladigan

qonuniyatlar, qoidalarga aytamiz. Ta‘lim qonuniyatlari ta’lim oluvchi va o’qituvchi

orasidagi eng muhim ichki ahamiyatni aks ettiradi.

Ma’lumki, qonuniyat-bu barqaror, zaruriy u yoki bu hodisalar va jarayonlar

o’rtasidagi mutanosiblik va muhim aloqa. Ijtimoiy ehtiyojlar va sharoitlar o’quv

jarayonining harakteri, uning vazifalari, mazmuni, shakllari: usullari va vositalari

qonuniy ravishda aniqlab beradi. Agar o’qitish jamiyat talablarini e’tiborga olmasa, u

holda uni, albatta, qayta ko’rish, takomillashtirish kerak. Demak, ta’lim berish,

tarbiyalash va o’quvchilarning umumiy rivojlanishlarini bir butunlikda amalga oshirish

zarur.

Ifodalangan qonuniy didaktik aloqalarni va o’qitish qoidalarini ilmiy asoslangan

o’zaro bog’lanishda qo’llash ko’nikma va malakalarni chuqur, puxta, ongli va ta’sirli

o’zlashtirilishini ta’minlaydi. O’qitishni aynan shunday natijaga qaratish uning onglilik,

puxtalik, ta’sirchanlik qoidalarini xarakterlaydi.

Ta’limning mazmuni hayot, hozirgi zamon fani bilan bog’langan bo’lganligi

uchun ham, vazifalarda mamlakatning iqtisodiy rivojlanishini jadallashtirish

muammolari, ishlab chiqarishni mexanizatsiyalash, avtomatlashtirish, kompyuterlash

kabilar asosida intensivlash o’z aksini topishi kerak.

Har bir o’qituvchi shuni anglab yetishi muhimki, o’quv jarayonini samarali

ko’rish

-

bu, ishda o’zini oqlagan pedagogik qonuniyatlar, qoidalar, didaktik qoidalarni

hozirgi zamon sharoitidagi yangi masalalarni hal qilishda ijodiy foydalangan holda,

ulardan butunlay va o’zaro aloqada foydalanish demakdir.

O’qitishning muqobil tomonlarini tanlash uchun butun qonuniyatlar birligini va

didaktik qoidalarini e’tiborga olish zarur. O’qitish qonuniyatlaridan uni samarali tashkil

qilishga nisbatan muayyan muhim talablar kelib chiqadiki. buni o’qitish


background image

29

qoidalari deb ataladi. O’qitish qoidalarini bilish o’qitishning zarur usullarini yanada

ishonchiiroq tanlashga imkon beradi.

Ta’lim qoidalari - o’qituvchining faoliyatini va o’quvchilar tomonidan ilmiy

bilmlarning o’zlashtirilishi, tegishli ko’nikma va malakalar hosil qilishning asosiy qonun

va yo’l - yuriqlarini o’z icbiga oladi. SHu bilan bir vaqtda ta’lim qoidalari har ikkala

faoliyatni, ya’ni o’qituvchi va o’quvchi tomonidan o’z oldiga qoyilgan vazifalarni

muvaffaqiyatli amalga oshirisb imkoniyatini beradigan bir qancha talablarni ham

umumlashtirib beradi.

Ta'lim o'qituvchining faoliyati va o’quvchilar tomonidan ilmiy bilimlarni

o'zlashtirilishi, tegishli ko'nikma va malakalar hosil qilishning asosiy qonuni va yo'1-

yo'riqlami o'z ichiga oladi.

Ta'lim tamoyillari

o'qitishning eng muhim masalalarini nazariy va amaliy jihatdan

to'g'ri hal qilishning asosiy qonumyatlaridir. Qonuniyat bu barqarorlik, zarariyat, u yoki

bu hodisalar va jarayonlar o'rtasidagi mutanosiblik va muhim aloqa.

Xulosa qilib aytganda, o‘qitish amaliyotida yuqorida qayd etilgan tushunc ha

laming mazmun-mohiyatiga asosan foydalanish, qo‘llash hamda loyihalashtirish amalga

oshirilsa, o‘qitishni to‘g‘ri tashkil etish imkoniga ega bo‘lish kuzatiladi.

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:

1.

Узбекистан Республикасининг Таълим тўғрисида Қонуни. 2020 йил 23

сентябрь ЎРҚ-637 сон Қонуни.

2.

Инновацион таълим технологиям ва педагогик компетентлик. Уқув-

услубий мажмуа. - Тошкент, 2017. - 230 б.

3.

Олий

таълим

муассасаларидалар

ўқув-тарбия

жараёнининг

самарадорлигини оширишга йўналтирилган инновацион ўқитиш методлари ва

технологиялари.

-

Тошкент, 2014. - 25 б.

Библиографические ссылки

Узбекистан Республикасининг Таълим тўғрисида Қонуни. 2020 йил 23 сентябрь ЎРҚ-637 сон Қонуни.

Инновацион таълим технологиям ва педагогик компетентлик. Уқув- услубий мажмуа. - Тошкент, 2017. - 230 б.

Олий таълим муассасаларидалар ўқув-тарбия жараёнининг самарадорлигини оширишга йўналтирилган инновацион ўқитиш методлари ва технологиялари. - Тошкент, 2014. - 25 б.

inLibrary — это научная электронная библиотека inConference - научно-практические конференции inScience - Журнал Общество и инновации UACD - Антикоррупционный дайджест Узбекистана UZDA - Ассоциации стоматологов Узбекистана АСТ - Архитектура, строительство, транспорт Open Journal System - Престиж вашего журнала в международных базах данных inDesigner - Разработка сайта - создание сайтов под ключ в веб студии Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil - ilmiy elektron jurnali yuridik va jismoniy shaxslarning in-Academy - Innovative Academy RSC MENC LEGIS - Адвокатское бюро SPORT-SCIENCE - Актуальные проблемы спортивной науки GLOTEC - Внедрение цифровых технологий в организации MuviPoisk - Смотрите фильмы онлайн, большая коллекция, новинки кинопроката Megatorg - Доска объявлений Megatorg.net: сайт бесплатных частных объявлений Skinormil - Космецевтика активного действия Pils - Мультибрендовый онлайн шоп METAMED - Фармацевтическая компания с полным спектром услуг Dexaflu - от симптомов гриппа и простуды SMARTY - Увеличение продаж вашей компании ELECARS - Электромобили в Ташкенте, Узбекистане CHINA MOTORS - Купи автомобиль своей мечты! PROKAT24 - Прокат и аренда строительных инструментов