Authors

  • Кахрамонжон Юлдашев
  • Носиржон Маҳкамов

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.science-research.132801

Keywords:

морфология бурун тўсиғи полипоз риносинусит гиперплазия.

Abstract

Бурун тўсиғи шикастланишидан кейинги даврда ривожланган сурункали полипоз риносинустни ривожланишида, асосий жараён бу, шиллиқ қаватни рецидивланган серозли яллиғланиши оқибатида, бўкишга учраган шиллиқ қаватнинг ўчоқли бўкиши ва қон томир компонентларини шу сохаларда кўпайиши билан намоён бўлади. Морфологик жихатдан полипоз риносинуситни таркиби ва структураси хам айнан, юқорида келтирилган синусит билан деярлик ўхшаш бўлиб, экссудатнинг табиатига хам боғлик бўлади. Шиллиқ қаватни сўрғичсимон ўсиши ва базал қаватни қалинлашиши оқибатида, секретор эпителийларини метаплазияси ва полипоз хосилаларни шаклланишига олиб келганлиги аниқланди.

background image


Avgust, 2025-Yil

15

БУРУН ТЎСИҒИ ШИКАСТЛАНИШИДАН КЕЙИНГИ ДАВРДА 18-44 ЁШЛИЛАРДА

ЮЗАГА КЕЛГАН ПОЛИПОЗ РИНОСИНУСТЛАРДА БУРУН ШИЛЛИҚ

ҚАВАТЛАРИНИНГ МОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАРИ

Юлдашев Кахрамонжон Шукуржон ўғли

Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт.Травматолог-ортопед

fayoziddinmurodov@gmail.com

Фаргона шахар.

Маҳкамов Носиржон Жўраевич

Андижон давлат тиббиёт институти, т,ф,д,. Профессор.

nosirzonmahkamov5@gmail.com

Андижон шахар.

https://doi.org/10.5281/zenodo.16809911

Аннатация. Бурун тўсиғи шикастланишидан кейинги даврда ривожланган

сурункали полипоз риносинустни ривожланишида, асосий жараён бу, шиллиқ қаватни
рецидивланган серозли яллиғланиши оқибатида, бўкишга учраган шиллиқ қаватнинг ўчоқли
бўкиши ва қон томир компонентларини шу сохаларда кўпайиши билан намоён бўлади.

Морфологик жихатдан полипоз риносинуситни таркиби ва структураси хам айнан,

юқорида келтирилган синусит билан деярлик ўхшаш бўлиб, экссудатнинг табиатига хам
боғлик бўлади. Шиллиқ қаватни сўрғичсимон ўсиши ва базал қаватни қалинлашиши
оқибатида, секретор эпителийларини метаплазияси ва полипоз хосилаларни шаклланишига
олиб келганлиги аниқланди.

Калит сўзлар: морфология, бурун тўсиғи, полипоз риносинусит, гиперплазия.

Муаммонинг долзарблиги.

Дунёда сўнгги ўн йилликда турли хил бурун ва бош мия

жарохатларидан кейин ривожланадиган бурун тўсиғи шикастланиши хар 100 мингта инсонга
(18-44 ёшлиларда) 65-75 тани ташкил этади. Бу эса, бурун бўшлиғи шиллиқ қаватларида
неопластик жараёнларни юзага келиши учун шарт шароит яратади. АҚШ ва Буюк Британия,
Европа давлатларида хар 100 мингта инсонга ўртача 45-55 тани ташкил этса, Россия
федерациясида ушбу кўрсаткич, турли хил бўлиб, ўртача 100 мингтага 75-95 тани ташкил
этса, МДХ давлатларида айниқса, мехнат мигрантлари орасида 100 мингтага 175-225 тани
ташкил этади. Бу эса, муаммони долзарблигини англатиб, беморлар бурун тўсиғи
шикастлангандан кейинги 1-3 йилдан кейин мурожат қилишса, 56,7% эса 5 йилдан кейин
мурожат этиб, полипоз риносинусит, неопластик жараёнларга ўтгандан кейин 13,7%
мурожат қилишади. Бу эса, мехнатга лаёқатли контингентни жами 5,7% ни қобилиятсиз
холатга келиши, муддатдан олдин турли даражадаги ногиронликка олиб келиши билан
жихатланади. Охирги пайтларда айниқса, мехнат мухожирлари орасида Ўрта Осиёдан бўлган
мигрантлар орасида, 100 мингтага 515 тани ташкил этиб 2022 йил маълумотлари бўйича,
аксарияти 18-44 ёш атрофидаги эркак жинсли контингентга мансублиги аниқланган. Ушбу
холатларда, жами 73,6% беморлар 1-3 йилдан кейин нафас олишни бузилиши, билан
мурожат қилишса, 26,4% холатдан 5-7 йилдан кейин мурожат қилишади. Неопластик
тарнсформацияланиши бўйича, хавфли ўсмалар кўринишида аденаматоз полипларни
учраши ўртача 3,7% ҳолатда аниқланса, 5 йилдан кейинги даврда ушбу кўрсатич, 5,8% га
ошиши, 100 мингта ахоли орасида ўртача 570 тасида аденоматоз полиплар аниқланган.


background image


Avgust, 2025-Yil

16

Ҳозирги вақтда бурун бўшлиғини эндоскопик текшириш маълумотлари, бурун ва

бурун ёндош бўшлиқлари КТ, ўтказилган функционал текширувлар таҳлили асосида
патологик жараённи бартараф этиш, бурун ва бўшлиқларнинг шиллиқ пардаси, анатомик
суяк тузилмаларини максимал равишда сақлаб қолиш, уларнинг конфигурациясини
тўғирлаш, йўқолган функцияларни тиклашга йўналтирилган даволаш режаси белгиланишига
қарамасдан, полипоз риносинустларни кўп учраши айниқса, бурун суяклари
шикастланишларидан кейинги даврда учраши хамон ўзгармаган. Бу эса, бурун тўсиғи
шиллиқ қаватини шикастланишдан кейинги даврда ёшга доир хос морфологик ва
иммуногистокимёвий жихатлари бўйича, чуқур ўрганишларни ва ташхислашда аниқ
мезонлар ишлаб чиқарилишини тақозо этади.

Мухокама ва натижалар.

Сурункали полипоз риносинусит шиллиқ қаватдаги

сурункали яллиғланишнинг гиперреактив тусда кечиши шиллиқ ва шиллиқ ости
қаватларини сўрғичсмимон бўртиб чиқиши ва турли хил полип кўринишида шиллиқ
қаватнинг қалинлашиши ва нафас йўлларини тўсилиши билан давом этадиган жараёндир.

Бунда асосан, шиллиқ қават юзаси қопловчи эпителийсининг бир қаватли ва кўп

қаватли метаплазияга учраган кўринишда бўлиши, шиллиқ қават базал мембрана-сининг
қалинлашганлиги, хар хил калибрли қон томирларида тўлақонлик белгиларини шаклланиши
аниқланди.

Сурункали полипоз риносинуситни юзага келишида асосан, аллергик фонда

рецидивланган серозли яллиғланишни давом этиши, лимфоцитларни шиллиқ қават
стромасида кўп миқдорда тўпланиши, МАЛТ тузилмалрида имунокомпетент
хужайраларнинг

сон

жихатдан

ошганлиги

ва

гиперплазияланган

лимфоид

фолликулаларнинг бўлиши билан характерланади. Стромада, жуда кўплаб кичик ва майда
калибрдаги қон томирларнинг кўпайиши, эндотелий ўсиш омили таъсирида коллатерал
тармоқларга бой бўлган посткапилляр венулаларнинг кенгайиши, шиллиқ қаватнинг бўкиши
ва сўрғичсимон бўртиб чиқиши натижасида полипоз хосилалар шаклланади. Сурункали
полипоз риносинуситни морфологик таркибига кўра, кистоз-безли тури, аденаматоз тури,
эпидермисланувчи, ангиоматоз (қон томир чигалларига бой тури ), ўтувчи хцжайрали
полипларга бўлинади.

Хулоса

Демак, 18-44 ёшлиларда ривожланган полипозли риносинустда, шиллиқ қаватнинг

сўрғичсимон кўринишдаги бўртиб чиқиши, морфофлогик жихатдан таркибида лимфоцитар,
эозинофилли инфильтрат ўчоқларининг бўлиши, шиллиқ қават таркибида қон томирларнинг
тўлақонли ва фибраматоз ўчоқларнинг бўлиши билан характерланади. Шиллиқ қаватда
гипелзаияга учрган эпителий қопламаси ва шиллиқ ости қавати базал мембранасининг
қалинлашганлиги аниқланди. Шиллиқ қаватнинг барча компонентларини сўрғичсимон ўсиб
чиққан (поли) хам аниқланади. Айнан, гистологик жихатдан хавфлилик даражсига кўра
полипоз риносинусит бу ўсма олди жараёни бўлиб, хавфсиз кўрсатичлардан хавфли бўлган
аденоматоз безли ўсманинг шаклланишига олиб келиш эхтимоли юқорлиги билан намоён
бўалди.



background image


Avgust, 2025-Yil

17

Фойдаланилган адабиётлар

1.

Арефьева Н.А.Вагапов В.Ш. Морфологические изменеия слизистой оболочки носа у
больных риносинуситом. Журнл. Морфология. Санкт- Петербург 2002-121, №2 3.С.11-
12.

2.

Арифов С.С., Далиев А.Г. Тажрибада аллергик ринитни ўтказиш услуби. Материалы
конф.оториноларингологов Узбекистана. 2017. Бухара. Стр 73-74.

3.

Польнер С.А. Анатомические и физиологические особенности полости носа.
Этиология, патогенез, клиника ринита.М.: Materiamtidia, 1999. Вып.3. С.11-25.

4.

Касимов Х.К., Касимов К., Усманова Н.А., Улмасов Б. Вопросы патогенетической
терапии острого синусита, протекающего на фоне аллергического ринита у детей.
Вестник КГМА, 2019,№ 2, стр.58-62.

5.

Мужичкова А.В. Клинико-морфологические особенности хронизация воспалительного
процесса верхнечелюстной пазухе. Автореф. дис.канд.мед. наук.М.,2011 22 стр.

6.

Пискунов Г.З. Клиническая ринология М. 2017. 750 стр.

7.

Eccler R. Rhinomanometry and nasal challenge // Rhinotis.- New York,1989.-P. 53-69.

8.

Maskay J.S. Classification and differential diaqnosis of rhinitis // Tur. Resp. Rev.- 1995. №4.-
S. 7-245.

9.

Saco TV, Pepper A, Casale TB. Uses of biologicsin allergic diseases: What to choose and
when. Ann Allergy Asthma Immunol, 2018, 120: 357-366.

10.

Stokken J., Gupta A., Krakoyits P., Anne S. Rhinosinusitis in children: A comparispon of
patients requirenq surger for acute complications versns chonic disease. Am. J. Otolarinqol
2014; 35:5: 641-646.

11.

Касимов Х. К., Касимов К. К., Усманова Н. А. Изучение влияния нарушения обмена
железа на морфологические структуры слизистой оболочки носа и околоносовых пазух
(экспериментальное исследование) // Re-health journal. 2019. №1.

12.

Касимов К, Кахаров ЗА, Касимов ХК, Абдурахимов АХ, Бобоев ММ. Определение
путей лимфотока из носа и околоносовых пазух у собак в эксперименте. InАктуальные
проблемы медико-биологических дисциплин 2019 (pp. 311-314).

13.

Касимов К, Кахаров ЗА, Касимов ХК, Абдурахимов АХ, Бобоев ММ. Морфологические
и микологические исследования миндалин у больных хроническим тонзиллитом.
InАктуальные проблемы медико биологических дисциплин 2019 (pp. 309-311).

14.

Касимов К, Кахаров ЗА, Касимов ХК, Абдурахимов АХ, Бобоев ММ. Изучение влияние
климата аридной зоны на морфологическую структуру слизистой оболочки носа и
околоносовых пазух в эксперименте. Zbiór artykułów naukowych recenzowanych..:116.

References

Арефьева Н.А.Вагапов В.Ш. Морфологические изменеия слизистой оболочки носа у больных риносинуситом. Журнл. Морфология. Санкт- Петербург 2002-121, №2 3.С.11-12.

Арифов С.С., Далиев А.Г. Тажрибада аллергик ринитни ўтказиш услуби. Материалы конф.оториноларингологов Узбекистана. 2017. Бухара. Стр 73-74.

Польнер С.А. Анатомические и физиологические особенности полости носа. Этиология, патогенез, клиника ринита.М.: Materiamtidia, 1999. Вып.3. С.11-25.

Касимов Х.К., Касимов К., Усманова Н.А., Улмасов Б. Вопросы патогенетической терапии острого синусита, протекающего на фоне аллергического ринита у детей. Вестник КГМА, 2019,№ 2, стр.58-62.

Мужичкова А.В. Клинико-морфологические особенности хронизация воспалительного процесса верхнечелюстной пазухе. Автореф. дис.канд.мед. наук.М.,2011 22 стр.

Пискунов Г.З. Клиническая ринология М. 2017. 750 стр.

Eccler R. Rhinomanometry and nasal challenge // Rhinotis.- New York,1989.-P. 53-69.

Maskay J.S. Classification and differential diaqnosis of rhinitis // Tur. Resp. Rev.- 1995. №4.-S. 7-245.

Saco TV, Pepper A, Casale TB. Uses of biologicsin allergic diseases: What to choose and when. Ann Allergy Asthma Immunol, 2018, 120: 357-366.

Stokken J., Gupta A., Krakoyits P., Anne S. Rhinosinusitis in children: A comparispon of patients requirenq surger for acute complications versns chonic disease. Am. J. Otolarinqol 2014; 35:5: 641-646.

Касимов Х. К., Касимов К. К., Усманова Н. А. Изучение влияния нарушения обмена железа на морфологические структуры слизистой оболочки носа и околоносовых пазух (экспериментальное исследование) // Re-health journal. 2019. №1.

Касимов К, Кахаров ЗА, Касимов ХК, Абдурахимов АХ, Бобоев ММ. Определение путей лимфотока из носа и околоносовых пазух у собак в эксперименте. InАктуальные проблемы медико-биологических дисциплин 2019 (pp. 311-314).

Касимов К, Кахаров ЗА, Касимов ХК, Абдурахимов АХ, Бобоев ММ. Морфологические и микологические исследования миндалин у больных хроническим тонзиллитом. InАктуальные проблемы медико биологических дисциплин 2019 (pp. 309-311).

Касимов К, Кахаров ЗА, Касимов ХК, Абдурахимов АХ, Бобоев ММ. Изучение влияние климата аридной зоны на морфологическую структуру слизистой оболочки носа и околоносовых пазух в эксперименте. Zbiór artykułów naukowych recenzowanych..:116.

Most read articles by the same author(s)

Фаррух Акбаров, Носиржон Маҳкамов, ОШҚОЗОН ТЎҚИМАЛАРИДАГИ ПАТОМОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАРНИНГ БАРИАТРИК РЕЗЕКЦИЯ НАТИЖАЛАРИГА ТАЪСИРИ , Modern Science and Research: Vol. 4 No. 4 (2025): Modern science and research

Дилором Нарматова, Носиржон Маҳкамов, УМУРТҚА ДЕГЕНЕРАТИВ КАСАЛЛИКЛАРИНИ ЭРТА ТАШҲИСИДА МОРФОЛОГИК БЕЛГИЛАР ВА СОЛИШТИРМА ТАШҲИСЛАШ УСУЛЛАРИ , Modern Science and Research: Vol. 4 No. 2 (2025): Modern science and research

Дилором Нарматова, Носиржон Маҳкамов, УМУРТҚА ПОҒОНАСИ ДЕГЕНЕРАТИВ КАСАЛЛИКЛАРИНИ ДАВОЛАШДА ЗАМОНАВИЙ ЁНДАШУВЛАР , Modern Science and Research: Vol. 4 No. 2 (2025): Modern science and research

Фаррух Акбаров, Носиржон Маҳкамов, БАРИАТРИК ЖАРРОҲЛИКДА РЕЗЕКЦИЯ ТУРИНИ ТАНЛАШДА МОРФОФУНКЦИОНАЛ БЕЛГИЛАРНИНГ АҲАМИЯТИ , Modern Science and Research: Vol. 4 No. 4 (2025): Modern science and research

Кахрамонжон Юлдашев, Носиржон Маҳкамов , ПОЛИПОЗ РИНОСИНУСТЛАРНИ ЁШГА ДОИР 45-59 ЁШЛИЛАРДА БУРУН ШИЛЛИҚ ҚАВАТЛАРИНИНГ МОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАРИ , Modern Science and Research: Vol. 4 No. 8 (2025): Modern Science and Research

Нодиржон Ёдгоров, Носиржон Маҳкамов, ПОСТТРАВМАТИК ГОНАРТРОЗДА ТИЗЗА БЎҒИМИ СТРУКТУРАЛАРИНИНГ ПАТОМОРФОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИ , Modern Science and Research: Vol. 4 No. 8 (2025): Modern Science and Research

Фаррух Акбаров , Носиржон Маҳкамов, БАРИАТРИК РЕЗЕКЦИЯ ТУРЛАРИНИ ТАНЛАШДА ОШҚОЗОН ДЕВОРИ ТУЗИЛИШИ ВА ФУНКЦИЯСИНИНГ ПАТОМОРФОЛОГИК БАҲОСИ , Modern Science and Research: Vol. 4 No. 6 (2025): Modern science and research

Фаррух Акбаров , Носиржон Маҳкамов, СЕМИЗЛИКНИ БАРТАРАФ ЭТИШДА БАРИАТРИК ЖАРРОҲЛИК САМАРАДОРЛИГИНИ ТАЪМИНЛАШДА ПАТОМОРФОЛОГИК БАҲОЛАШНИНГ КЛИНИК ВА ПРОГНОСТИК РОЛЛАРИ , Modern Science and Research: Vol. 4 No. 6 (2025): Modern science and research

Кахрамонжон Юлдашев, Носиржон Маҳкамов, БУРУН ТЎСИҒИ ТРАВМАСИДАН КЕЙИН РИВОЖЛАНГАН ПОЛИПОЗ РИНОСИНУСИТЛАРНИНГ ЁШГА ДОИР МОРФОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИ , Modern Science and Research: Vol. 4 No. 8 (2025): Modern Science and Research

Фаёзиддин Муродов , Носиржон Маҳкамов, МЕТАБОЛИК СИНДРОМНИНГ ОШҚОЗОН ШИЛЛИҚ ҚАВАТИНИНГ ЭПИТЕЛИАЛ ВА МИОФИБРОБЛАСТ ҲУЖАЙРАЛАРИ ЎЗАРО ТАЪСИРИ: ИММУНОГИСТОХИМИК КЎРСАТКИЧЛАР ОРҚАЛИ ТАДҚИҚОТ , Modern Science and Research: Vol. 4 No. 9 (2025): Modern Science and Research

1 2 > >>