326
BOLANING MUSIQIY RIVOJLANISHINING YOSHGA OID XUSUSIYATI
Shamurodova Madina Xolmurod qizi
Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti bakalavriat
1-V kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.10535661
Annotatsiya.
Bu maqolada bola qobiliyatlari faol musiqiy faoliyat jarayonida rivojlantirish
jarayoni, bolalar bog‘chalarida musiqa mashg‘ulotlarini o'tkazishdan ko‘zda tutilgan asosiy
maqsad, yoshga oid xususiyati, kichkintoylar qalbida nafosatga mehr uyg'otish, mashg'ulot
kichkintoylarning san'atga bo'lgan ehtiyojlarini o'stirish, ularni barkamol inson qilib tarbiyalab
uning óziga hos xususyatlari haqida aytilgan.
Kalit sózlar:
musiqiy tovushlar, musiqiy ritmik harakatlar, bolalar boǵchasi, musiqa,
mashǵulot, o‘quv materiallari, tarbiya, qobilyat, musiqa sadolari, kuy, pianino, tovushlar baland,
past, baland, sokin, skripka, tugma akkordeon, harakatlanuvchi raqs, musiqiy obraz, naohangdor.
AGE-RELATED FEATURES OF A CHILD’S MUSICAL DEVELOPMENT
Abstract.
In the process of developing active musical works in children's activities, the main
goal of conducting music classes in kindergartens is age-related ability, instilling in the hearts of
children a love of sophistication, and cultivating a love of art in children. They talked about the
features of raising children, raising them into perfect people.
Keywords:
musical sounds, musical rhythmic movements, kindergarten, music, activity,
educational materials, education, abilities, musical sounds, melody, piano, loud sounds, low, loud,
quiet, violin, button accordion, dance movement, musical image, dissonant.
ВОЗРАСТНАЯ ОСОБЕННОСТЬ МУЗЫКАЛЬНОГО РАЗВИТИЯ РЕБЕНКА
Аннотация.
В процессе развития активных музыкальных произведений в
деятельности детей основной целью проведения музыкальных занятий в детских садах
является возрастная способность, привитие в сердцах детей любви к изысканности,
воспитание у детей любви к искусству. Было рассказано об особенностях воспитания
детей, воспитания из них совершенных людей.
Ключевые слова:
музыкальные звуки, музыкальные ритмические движения, детский
сад, музыка, деятельность, учебные материалы, воспитание, способности, музыкальные
звуки, мелодия, фортепиано, громкие звуки, низкие, громкие, тихие, скрипка, баян,
танцевальное движение, музыкальный образ, диссонансный.
327
Bolaning qobiliyatlari faol musiqiy faoliyat jarayonida rivojlanadi. Yosh qadamlaridagi
o'zgarishlarni hisobga olgan holda, uni juda erta bolalikdan to'g'ri tashkil etish va yo'naltirish
o'qituvchining vazifasidir. Aks holda, ba'zida rivojlanishda kechikish mavjud. Misol uchun, agar
siz bolalarga musiqiy tovushlarni balandligi bo'yicha farqlashni o'rgatmasangiz, u holda 7 yoshga
to'lmagan bola 7 yoshga kelib, kichiklari osonlikcha bajaradigan vazifani bajaradi.
Musiqiy rivojlanishning eng muhim xususiyatlari quyidagilardan iborat:
-eshitish hissi, musiqa eshitish;
-turli tabiatdagi musiqaga hissiy sezgirlik sifati va darajasi;
-qo'shiqchilik va musiqiy ritmik harakatlar, ijrosidagi eng oddiy ko'nikmalar, harakatlar.
Psixologlarning ta'kidlashicha, bolalarda eshitish sezgirligi erta paydo bo'ladi. A.
Lublinskaya, hayotning 10—12-kunida chaqaloq tovushlarga reaktsiyalarni boshdan kechiradi.
Ikkinchi oyda bola harakatni to'xtatadi va ovozini tinglab, skripka ovozini tinglab, jim bo'ladi. 4—
5 oyda musiqiy tovushlarni biroz farqlash tendentsiyasi mavjud: bola tovushlar eshitiladigan
manbaga munosabat bildira boshlaydi va qo'shiq ovozining intonatsiyalarini tinglaydi.
Birinchi oylardan boshlab normal rivojlanayotgan bola musiqaning tabiatiga jonlantirish
kompleksi deb ataladigan narsa bilan javob beradi, quvonadi yoki tinchlanadi. Hayotning birinchi
yilining oxiriga kelib, bola kattalarning qo'shiqlarini tinglab, uning intonatsiyasiga yurish va
xirillash orqali moslashadi.
Musiqa va rivojlanishga hissiy sezgirlikning namoyon bo'lishi eshitish sezgilari juda erta
yoshdan boshlab musiqiy ovqatlanishni ta'minlashga imkon beradi.
Hayotning ikkinchi yili.
Musiqani idrok etishda bolalar yorqin qarama-qarshi his-
tuyg'ularni namoyon qiladilar: quvnoq hayajon yoki xotirjam kayfiyat. Eshitish sezgilari ko'proq
farqlanadi: bola baland va past tovushlarni, baland va sokin ovozni va hatto tembr rangini
(metallofon yoki baraban chaladi) ajratadi. Birinchi, ongli ravishda takrorlanadigan qo'shiq
intonatsiyalari tug'iladi; Voyaga etgan odamga qo'shiq kuylash orqali bola undan keyin
qo'shiqning musiqiy iboralarining oxirini takrorlaydi. U eng oddiy harakatlarni o'zlashtiradi: u
qarsak chaladi, musiqa sadolari ostida aylanadi.
Hayotning uchinchi va to'rtinchi yillari.
Bolalarda sezgirlik va ob'ektlar va hodisalarning,
shu jumladan musiqiy xususiyatlarning xususiyatlarini aniqroq farqlash qobiliyati oshadi. Eshitish
sezgirligida individual farqlar ham mavjud.
Misol uchun, ba'zi bolalar oddiy ohangni aniq takrorlashlari mumkin. Rivojlanishning bu
davri o'z-o'zini to'g'rilash istagi bilan tavsiflanadi. Vaziyat nutqidan izchil nutqqa, vizual-samarali
328
fikrlashdan vizual-shakliga o'tish sodir bo'ladi, mushak-skelet tizimi sezilarli darajada
mustahkamlanadi.
Bolada musiqa o'rganish va faol harakat qilish istagi bor. 4 yoshga kelib, bolalar mustaqil
ravishda, kattalarning ozgina yordami bilan kichik qo'shiq kuylashlari mumkin. Ular ma'lum
darajada o'z-o'zidan raqsga tushish va o'ynash imkonini beruvchi ko'plab harakatlarga ega.
Hayotning beshinchi yili.
Bu bolalarning faol qiziqishi bilan ajralib turadi. Bu savollar
davri: «nima uchun?», «nega?». Bola hodisalar va hodisalar o'rtasidagi bog'liqlikni tushuna
boshlaydi va eng oddiy umumlashmalarni amalga oshirishi mumkin.
U kuzatuvchan va aniqlay oladi:
-musiqa quvnoq, xotirjam;
-tovushlar baland, past, baland, sokin;
-asarda kuy chalayotgan qismlar (biri tez, ikkinchisi sekin) (pianino), skripka, tugma
akkordeon).
Bola talablarni tushunadi: qo'shiqni qanday kuylash kerak, tinch dumaloq raqsda qanday
harakat qilish kerak va harakatlanuvchi raqsda bo'lgani kabi.
Bu yoshda ovoz jiringlash va harakatchanlikka ega bo'ladi. Qo'shiq intonatsiyalari yanada
barqaror bo'ladi, lekin kattalar tomonidan doimiy yordamni talab qiladi. Vokal va eshitish
muvofiqlashtirish o'rnatiladi.
Harakatning asosiy turlarini o'zlashtirish — yurish, yugurish, sakrash — bolalarga ularni
o'yin va raqslarda kengroq qo'llash imkonini beradi. Ba'zilar bir-biriga taqlid qilmasdan, rolni
o'ziga xos tarzda o'ynashga intilishadi (masalan, hikoya o'yinida), boshqalari har birining
individual qo'pol moyilligi va qobiliyatiga qarab faqat bitta faoliyat turiga qiziqish bildiradilar.
Hayotning oltinchi va ettinchi yillari.
Bu bolalarni maktabga tayyorlash davri. Olingan
bilim va taassurotlarga asoslanib, bolalar nafaqat savolga javob berishlari, balki musiqa asarini
mustaqil ravishda tavsiflashlari, uning ifodali vositalarini tushunishlari va musiqa orqali etkazilgan
kayfiyatning turli xil soyalarini his qilishlari mumkin.
Bola musiqiy obrazni yaxlit idrok etishga qodir, bu esa atrof-muhitga estetik munosabatni
rivojlantirish uchun juda muhimdir. Ammo bu tahliliy faoliyat yaxlit idrokga zarar etkazishi
mumkinligini anglatadimi? Bolalarning hissiy qobiliyatlari va musiqiy idroki sohasida olib
borilgan tadqiqotlar qiziqarli naqshni ko'rsatdi. Agar vazifa «musiqiy tilning eng yorqin
vositalarini tinglash, ajratib ko'rsatish va farqlash bo'lsa, musiqani yaxlit idrok etish kamaymaydi».
Bola bu mablag'larni ajratishi va ularni hisobga olgan holda musiqa tinglash, qo'shiq ijro
etish va raqs harakatlarida ma'lum bir tarzda harakat qilishi mumkin. Bu musiqiy va eshitish
329
rivojlanishiga yordam beradi va notalarda qo'shiq aytishga tayyorgarlik ko'rish uchun zarur
ko'nikmalarni o'rganadi.
6—7 yoshli bolalarda ovoz apparati yanada mustahkamlanadi, diapazon kengayadi va
tekislanadi, katta naohangdorligi va ovozlilik paydo bo'ladi. Qo'shiqlar, raqslar, o'yinlar mustaqil
ravishda, ifodali va ma'lum darajada ijodiy ijro etiladi. Shaxsiy musiqiy qiziqishlar va qobiliyatlar
yanada yorqinroq namoyon bo'ladi.
Musiqiy rivojlanishning yosh xususiyatlarini tushunish o'qituvchiga har bir yosh bosqichida
bolalarning musiqiy ta'limining vazifalari va mazmuni ketma-ketligini aniqlashtirishga imkon
beradi.
Maktabgacha ta'lim muassasalarida boshqa mashg'ulotlar qatorida bolalarning idroki,
tafakkuri, iste'dodi va qabiliyatini rivojlantirishda musiqa mashg'ulotlarining o'rni alohida. Bu
mashg'ulot turi bolajonlarning musiqaga qiziqishlarini a'stirishi, ularda musiqaviy ko'nikma va
malakalarni shakllantirish, musiqa tinglash, nusiqali ritmik harakatlar, raqs, qo'shiq aytish,
bolalarni cholg'u asboblari bilan tanishtirish, musiqiy-ta'limiy o'yin va musiqaga oid ma'lumotlarni
singdirishdan iborat.
Shuningdek, bu mashg'ulot kicirkintoylarning san'atga bo'lgan ehtiyojlarini o'stirish,
bastakorlar va kornpozitorlar tomonidan yaratilgan kuy, musiqa asarlarini qadrlash, ularni ijodiy
izlanishga yo'naltirish va qobiliyatlarini rivojlantirishga zamin yaratadi. Shu bilan birga milliy
urfodatlarimizni, ko'p asrlik tarixga ega bo'lgan musiqa madaniyatmizni, sozanda, xonandalar
ijodini qadrlashga va e' zozlashga o'rgatadi.
REFERENCES
1.
U.K.Raxmonov, A.A.Ergashev. Maktabgacha ta’lim muassasalarida musiqa. (
Maktabgacha ta’lim muassasalarida musiqa mashg’ulotlari uchun “Ilk qadam” davlat
o’quv dasturi asosida kichik guruhlar uchun tayyorlangan o’quv uslubiy qo’llama) 2018-
yil 18-oktyabr .
2.
M.Ashurov. Umumiy o‘rta ta’lim maktabi o‘quvchi yoshlari shaxsiy kamolotida musiqiy
ta’lim-tarbiyaning o‘rni.
3.
Mirzamuxamedov U. Rejametova N .“Maktabgacha ta’lim muassasalarida musiqa
mashg‘ulotlarini tashkil etish metodikasi” O‘quv qo‘llanma. Toshkent-2020.
4.
Sharipova G.«Maktabgacha ta'lim muassasalarida musiqa o'qitish metodikasi».
«Cho'lpon» T.: 2007.
330
5.
Н. А. Ветлугина. Методика музыкального воспитания в детском саду. 3-е изд., испр.
и доп. – М.: Просвещение, 1989.
6.
Зацепина M.B. “Музыкальное воспитание в детском саду” Москва.: “Moзайка–
Синтез”, 2008.
7.
Omarova A. SCHOOL CHEERS THROUGH MUSIC PROFESSIONAL DIRECTION
//Modern Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 151-8. 8.Omarova A.
SCHOOL CHEERS THROUGH MUSIC PROFESSIONAL DIRECTION //Modern
Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 151-156.
8.
Омарова
А.
ПРИМЕНЕНИЕ
ИННОВАЦИОННО-ПЕДАГОГИЧЕСКИХ
ТЕХНОЛОГИЙ В ОБРАЗОВАТЕЛЬНОМ ПРОЦЕССЕ ПРИ ПРЕПОДАВАНИИ
МУЗЫКАЛЬНОГО УРОК.
9.
Begis P., Kamalova G. М. SÓNBES JULDIZ //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2023. – Т. 32. – №. 2. – С. 55-59.
10.
Niyazbaeva A., Kamalova G. ÓZBEKISTON XALQ BAXSHISI QALLIEV TEŃELBAY
GENJEBAEVICH IJODI //Общественные науки в современном мире: теоретические
и практические исследования. – 2023. – Т. 2. – №. 7. – С. 22-24.
11.
Abdikarimova I. T., Kamalova G. M. QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNDAǴÍ
BIRINSHI FLEYTA ATQARÍWSHÍSÍ //Journal of new century innovations. – 2023. – Т.
43. – №. 3. – С. 178-181.
12.
Segizbaeva G., Kamalova G. M. DEVELOPMENT OF THE ORCHESTRA OF
MUSICAL INSTRUMENTS IN KARAKALPAKSTAN //Modern Science and Research.
– 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 875-879.
13.
Abdikarimova I. T., Kamalova G. M. QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNDAǴÍ
BIRINSHI FLEYTA ATQARÍWSHÍSÍ //Journal of new century innovations. – 2023. – Т.
43. – №. 3. – С. 178-181.
14.
Kamalova G. M. et al. ÓZBEKSTAN XALIQ BAQSISI ǴAYRATDIN ÓTEMURATOV
//TADQIQOTLAR. – 2023. – Т. 25. – №. 1. – С. 40-42.
15.
Kamalova G. M. et al. ÓZBEK MUZIKASINDA BALALAR FOLKLORI //Journal of
new century innovations. – 2023. – Т. 39. – №. 2. – С. 85-87.
16.
Kamalova G. M. et al. ÓZBEK MUZIKASINDA BALALAR FOLKLORI //Journal of
new century innovations. – 2023. – Т. 39. – №. 2. – С. 85-87.
17.
Kamalova G. M. et al. QARAQALPAQTIŃ BAY MIYRASI //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА
И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2023. – Т. 32. – №. 2. – С. 52-54.
331
18.
Kamalova G. M. et al. QARAQALPAQSTANDA AKADEMIYALIQ VOKAL JÓNELISI
//World scientific research journal. – 2023. – Т. 22. – №. 2. – С. 21-25.
19.
Guldana S., Kamalova G. M. J. CHARSHEMOVTIŃ DÓRETIWSHILIGINDE FUGA
JANRI //World scientific research journal. – 2023. – Т. 22. – №. 2. – С. 32-38.
20.
Kamalova, G. (2023). QÁLEMI ÓTKIR KOMPOZITOR (D.Djańabaeva dóretiwshilik
jolı). Вестник музыки и искусства, 1(2), 37–39.
21.
Charshemov J. A REVIEW OF MARKABAY JIEMURATOV'S WORK //Modern
Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 818-821.
22.
Чаршемов Ж. МУСТАҚИЛЛИК ЙИЛЛАРИДА ЎЗБЕК КИНОМУСИҚАСИ
//Вестник музыки и искусства. – 2023. – Т. 1. – №. 2. – С. 16-22.
23.
Charshemov J. A REVIEW OF MARKABAY JIEMURATOV'S WORK //Modern
Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 818-821.
24.
Abdikarimova, I. (2023). ORTA AZIYADAǴÍ OYANÍW DÁWIRI. Вестник музыки и
искусства, 1(2), 161–163
25.
Чаршемов, Ж. (2023). МУСТАҚИЛЛИК ЙИЛЛАРИДА ЎЗБЕК КИНОМУСИҚАСИ.
Вестник музыки и искусства, 1(2), 16–22
26.
Charshemov J. Problems of Using Karakalpak Folklore in Composers //Vital Annex:
International Journal of Novel Research in Advanced Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 3. –
С. 270-273.
27.
Abatbayeva U. INITIAL LEVEL OF STUDENTS'MUSICAL CREATIVITY
DEVELOPMENT //Modern Science And Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 323-326.
28.
Абатбаева У. А. Арт-Педагогические И Арт-Терапевтические Технологии, Методы
Пребывания В Образовании, Формы И Инструменты //Miasto Przyszłości. – 2023. –
Т. 40. – С. 496-498.
