561
KICHIK MAKTAB YOSH DAVRIDA PISIXIK RIVOJLANISH XUSUSIYATIDAGI
BOLALARNING SHAXSLAR O’RTASIDAGI MUNOSABATI VA MUNOSABATIDAGI
MUOMMOLAR
Botirova Yorqinoy
Guliston davlat pedagogika instituti stajor - o‘qituvchisi.
Osganova Muxlisa
Guliston davlat pedagogika instituti talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11096605
Annotatsiya.
Ushbu maqolada kichik maktab yosh davrida bolalarning psixik
rivojlanishida shahslar o‘rtasidagi munosabat ko‘nikmalarini rivojlanishi va bundagi
muammolar haqida so‘z yuritilgan.
Kalit so‘zlar:
kichik maktab yosh davri, psixik rivojlanish, shahslar o‘rtasidagi munosabat,
ko‘nikma.
PROBLEMS IN INTERPERSONAL RELATIONSHIPS AND RELATIONSHIPS OF
CHILDREN WITH PSYCHOLOGICAL DEVELOPMENT DURING THE JUNIOR
SCHOOL AGE
Abstract.
this article talks about the development of interpersonal skills and the problems
involved in the mental development of children during the junior school age.
Key words:
junior school age, mental development, interpersonal relationships, skills.
ПРОБЛЕМЫ МЕЖЛИЧНОСТНЫХ ОТНОШЕНИЙ И ВЗАИМООТНОШЕНИЙ
ДЕТЕЙ С ПСИХОЛОГИЧЕСКИМ РАЗВИТИЕМ МЛАДШЕГО ШКОЛЬНОГО
ВОЗРАСТА.
Аннотация.
В данной статье говорится о развитии навыков межличностного
общения и проблемах психического развития детей младшего школьного возраста.
Ключевые слова:
младший школьный возраст, психическое развитие,
межличностные отношения, умения.
Bolalarning kichik maktab yosh davri 6-7 yoshdan 10-11 yoshgacha boshlang’ich sinflarda
o’qish yillariga to’g’ri keladi. Bog’cha yoshidagi bolalik davri tugaydi. Maktab hayoti boshlanadi.
Shu payt ular uchun katta hayot davri hisoblanadi. Ularning oldida 11 yillik maktab hayoti
turadi. Kichik maktab yoshdagi bolalarning maktab davriga moslashishi biroz qiyin bo’ladi.
Chunki, ular o’yin faoliyatidan o’qish faoliyatiga o’tishadi. O’qish faoliyatiga o’rganib, bir
muncha moslashishi qiyinroq bo’ladi. Kichik maktab yoshdagi bolalarning maktab hayotiga
562
moslashishida ota-onaning hamda o’qituvchining xissasi juda katta. Ularning bergan tarbiyasi
hamda ularga ko’rsatiladigan yordam juda zarur hisoblanadi. Ularning xarakterlari turli, bir biriga
o’xshamagan bo’ladi. Ba’zi bolalar juda sho’x, ba’zilari esa juda og’ir-bosiq bo’lishadi. Kichik
maktab yoshidagi bolalarning shaxslar o’rtasidagi munosabati biroz qiyin kechadi. Ota-onalari
o’rtasida, tengdoshlari o’rtasida hamda o’qituvchilari o’rtasidagi munosabatga kirishish biroz
murakkab bo’ladi. Ota-onalar bilan juda yaxshi muloqot qilishadi, ularni juda yaxshi tushunishadi,
ammo ba’zan buning aksi bo’ladi. Ota-onasiga o’zining shaxsiy gaplarini ba’zan oddiy gaplarni
ham yoritib berishga qiynaladi, uyaladi ba’zan tortinadi ham. Bunday hollarda ota-onalar
farzandini to’g’ri tushunishi, uning qiynalayotgan muomosini sekin-astalik bilan yoritib, uning
fikrlarini to’g’ri bayon qilishga yordam berishi kerak. Bunday bolalar atrofdagilarga ham fikrini
aytishga qiynaladi va ba’zi hollarda umuman gapirmay, jim turishni maqul ko’rishadi. Bunday
qilish kelajakda ham ko’p hollarda indamay yurishga majbur bo’lishadi yoki o’rganib qolishadi.
Buning oldini olishda nafaqat ota-ona, balki o’qituvchining ham xissasi kattadir. Ota-ona
erkin fikrlashga o’rgatishi va o’qituvchi darslarda to’g’ri yoki xato gapirishidan qattiy nazar uni
tinglashi va kerak joyida gaplarini to’g’irlashi kerak.
Tengdoshlari uning ustidan kulmasligiga qattiq e’tibor berishi zarur. Shundagina bolaga
to’g’ri yordam ko’rsata oladi va bu keyinchalik fikrlarini bayon qilishda hech qanday to’siqqa
uchramaydi.
Kichik maktab yoshdagi bolalarning tengdoshlari bilan ham munosabatga kirishishi qiyin
bo’ladi. Ular o’zlariga yaqin deb hisoblaganlar bilan birga bo’lishadi, birga o’ynashadi hamda
birga yurishadi. Boshqalar ham shunday qilishadi va bir bolani doim chetga chiqarib qo’yishadi,
uni o’yinlariga, jamoasiga qo’shishmaydi, ajratib qo’yishadi. Odatda otasi yoki onasi yo’q,
muomosi bor, kamchiligi bor yoki nuqsoni bor bolalarni ustidan kulishadi, ajratib qo’yishadi,
ularni saflaridan chiqarishadi. Ba’zan bunday hollarga ota-ona yoki o’qituvchi sababchi bo’lishadi.
Ular bunday bolalar bilan o’ynamaslikni, do’stlashmaslikni aytishadi. Aslida bunday qilish
to’g’ri emasligini tushunishmaydi. Kamsitish, ustidan kulish, ajratish yaxshi ish emasligini
bilishmaydi. Bunday paytlarda ota-ona hamda o’qituvchi to’g’ri yo’l bilan bolalarga to’g’ri
tushuntirishi zarur. O’qituvchi darslarda hamda darsdan tashqari to’garaklarda, tadbirlarda barcha
o’quvchilarni bir- biridan ajratmasdan, birga guruh qilib ishlashga, o’ynashga yo’naltirishi kerak.
Ular bilan birga ishlashi, o’ynashi va albatta o’sha qaysidir kamchiligi uchun ajratayotgan
bolani ko’proq ular bilan birga bo’lishiga yordam berishi maqsadga muofiq ish bo’ladi. Shu bilan
bir qatorda bolalarning bir-biri bilan bo’lgan munosabatida hamjixat bo’lishiga va bir- birining
ustidan kulib, kamsitishiga yo’l qo’ymasligi zarur. Kichik maktab yosh davridagi bolalarning bir-
563
biri bilan bo’ladigan munosabatiga qanday qarashi, uning ota-onasi hamda asosan o’qituvchisining
munosabatiga va e’tiboriga bog’liq.
Kichik maktab yosh bolalarning davrida ba’zi hollarda o’qituvchi bilan bo’lgan
munosabatda qaysidir o’quvchini qaysidir jihati bilan ajratishi ya’ni kamsitilishi yoki ajratib
boshqa o’quvchilardan ustun qo’yishi kuzatiladi. Bunday holat o’quvchi ruhiyatiga qattiq tasir
qiladi.
Yaxshi o’qiydigan o’quvchi bo’lsa, uning o’qishlari pasayishiga, yaxshi
o’zlashtirmaydigan bo’lsa, umuman o’qimay qo’yishiga yoki o’zidan ustun qo’yilgan bolaga,
o’qituvchiga bo’lgan munosabati o’zgarishiga olib keladi. Bunday munosabat davomiy bo’lsa
hech kimni yaxshi ko’rmaydigan va hech kimga yaxshi gapirmaydigan bo’lib qoladi.
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki kichik maktab yosh davri eng muhim davr hisoblanadi.
Bu davrda bola qanday shakllangan bo’lsa deyarli umrining oxirigacha shunday bo’ladi.
Shunday ekan farzand tarbiyasiga jiddiy qarashimiz zazur. Har bir ota-ona hamda
o’qituvchi har bir bolaning shakllanishida o’z xissasini qo’shar ekan, bundan to’g’ri va unumli
foydalanishi kerak.
Yoshlar bizning kelajagimiz ekanini xis qilgan holda ularni to’g’ri fikrli, yetuk qilib,
o’ziga, ota-onaga, yaqinlariga, tengdoshlariga, uyiga, mahallasiga hamda vataniga mehrli,
oqibatli, tarbiyali qilib tarbiyalashimiz bu bizning kelajagimizdir.
REFERENCES
1.
Xudoyberdiyevich, R. B., & Abdurazzoqovna, S. A. (2023). BO ‘LAJAK
BOSHLANG‘ICH SINF O ‘QITUVCHILARDA PEDAGOGIK MAXORATINI
VIRTUAL TEXNOLOGIYALAR VOSITASIDA RIVOJLANTIRISHDA XORIJ
TAJRIBASI. Ustozlar uchun, 25(1), 191-198.
2.
Ergashevna, N. G. (2023). Improving Educational Mastery Opportunities in Primary
School.
3.
Nurqulova, G. (2023). ACCENTUATION FOR TEENAGERS. Modern Science and
Research, 2(6), 274-276.
4.
Haydarova, S., & Nurqulova, G. (2023). EMERGENCE OF AGGRESSION AND
NEGATIVISM IN PSYCHOLOGICAL CHARACTERISTICS OF ADOLESCENT
PERIOD. International Bulletin of Engineering and Technology, 3(10), 62-64.
564
5.
Nurqulova, G., & Saydaliyeva, M. (2023). PSYCHOLOGICAL METHODS OF
EDUCATION
AND
DEVELOPMENT
ACCORDING
TO
THE
CHILD'S
TEMPERAMENT. International Bulletin of Engineering and Technology, 3(10), 92-95.
6.
Nurkulova, G. (2022). THE PSYCHOLOGY OF SUBORDINATE BEHAVIOR.
Emergent: Journal of Educational Discoveries and Lifelong Learning (EJEDL), 3(12), 204-
207.
