MAKTABGACHA TA’LIM MUASSASASI TARBIYACHILARDA PEDAGOGIK MAHORATNI SHAKILLANTIRISHNING O’ZIGA XOS JIHATLARI.

2024

DECEMBER

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 1

|

ISSUE 10

216

MAKTABGACHA TA’LIM MUASSASASI TARBIYACHILARDA PEDAGOGIK

MAHORATNI SHAKILLANTIRISHNING O’ZIGA XOS JIHATLARI.

Botirova Yorqinoy

Guliston Davlat Pedagogika Instituti o’qituvchisi.

Toshtemirova Mavjuda

Guliston Davlat Pedagogika Instituti talabasi.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14496273

Annotatsiya. Pedagogikada o’qituvchilarning tarbiyachilik mahorati doimiy o’zgarib

turadigan, jamiyat talablaridan kelib chiqib, to’ldirilib boriladigan bir butun tizimga ega. Uning

bir -biri bilan bog’liq quyidagi tarkibiy qisimlari o’qituvchining tarbiyaviy faoliyatida muhim

yo’nalishlar bo’lib, doimo mazmunan boyitilib boriladi. Tarbiyachi-o’qituvchilarning mahorati

har bir o’qituvchiga alohida yondashuv imkoniyatlarini topish, tarbiyachi iste’dodida nomoyon

bo’ladigan holatlarda uning faolligini oshirishga qaratiladi. Tarbiyachi tomonidan

uyushtiriladigan tarbiyaviy tadbirlarga qo’yiladigan asosiy talablar; tarbiyaviy tadbirlar hech

qachon tasofidiy bo’lmasligi va har bir tadbirga puxta tayyorgarlik ko’rilishi lozim.

Kalit so’zlar: pedagogik mahorat, ijtimoiy psixalogik tizim, etnik tizim, tarbiyaning

uzluksizligi, ixtiyoriyli, o’z-o’zini anlash, tarbiya jarayoni ko’p qirrali jarayon, tarbiyaviy ishlarni

rejalashtirish, tarbiyachilarni malaka almashinuvi.

KIRISH

O’zbekiston Respublikasining Prizidenti Shavkat Mirziyoyevning 2024-yil 30

sentabrdagi PF- 152-son “Maktabgacha ta’lim sifati va samaradorligini yanada oshirish

bo’yicha qo’shimcha chora tadbirlar” to’g’risidagi

Farmoniga muvofiq maktabgacha ta’lim

tashkiloti hodimlarini malakasini oshirish va ularni malaka almashinuvi haqida belgilab berdilar.

Hususan 3-4-bandlarida aynan tarbiyachilarni kasbiy maxoratlarini rivojlantirish bo’yicha

bayon etilgan va ‘Metodik mahorat’ ‘Metodik mahorat kuni’ ‘Metodik mahorat soatlari ‘ kabi

yangi metodlar takommillashuvlar keltirilgan. Shunday ekan bugungi kunni tarbiyachisi har kuni

har soatda bilimini yangilab borishi va malakasini to’laligicha rivojlangan davlatlar miqyosida

oshirib borishi shunga mos ravishda bugungi kunni farzandlarini rivojlangan davlatlarni

farzandlari qatoridagiday tarbiyalamog’i lozim.

Asosiy qisim.

Ijtimoiy psixalogik tizim. Tarbiyachi – pedagogning tarbiyachi sifatidagi mahorati –bu

tarbiyalanuvchilarni ma’lum bir maqsadga muvofiq tarbiyalash uchun mo’ljalga olish san’atidir.

2024

DECEMBER

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 1

|

ISSUE 10

217

Bolalar har kuni quvonchli daqiqalarni, katta-kichik ko’ngilsizliklarni boshdan

kechirishadilar. Ular tarbiyachilarni o’zlariga nisbatan yaxshi va yomon yoki insoniy

munosabatlarini tez ajrata oladilar va bunga darhol o’zlarini javoblarini qaytaradilar. Ijtimoiy –

psixalogik bilim va malakaga ega bo’lish tarbiyachida uddaburonlikni va sezgirkikni

shakillantiradi. U bolalar jamoasini uyistira oladi, bolalar qalbiga yol topa oladi. Chunki bolalar

jamoasi umumiy maqsad asosida tashkil topgan, yuqori darajada birlashgan bo’lib, shaxs

shakillanishining yetakchi omili sifatida ijtimoiy munosabatlar ichida muhim yacheyka

hisoblanadi.

Bolalarning jamoa bilan yaxshi munosabatda bo’lishi uchun tarbiyachi quyidagi omillarga

e’tibor berishi shart;

-har bir bolaga pedagogic topshiriqlar qo’yishi;

- jamoada o’zaro xayrihohlik, o’zaro yordam muhitini shakillantirish;

- bolalarning o’zaro aloqalarini kuchaytirish, ijodiy faoliyatini rivojlantiruvchi

faoliyatlarni tashkil qilish;

- bolalarga o’zaro teng va adolatli munosabatda bo’lish.

Agar tarbiyaviy vosita, usul, metodlar orqasida yetakchi g’aya turmasa, texnalogik tizim

va ijtimoiy psixalogik munosabatlar tizimi maqsadli tarbiyaviy natijalar bermaydi. Etnik tizimda

ulkan tarbiyaviy maqsadlarga erishishi uchun tarbiyachi-pedagoglardan nihoyatda mohirona

talabchanlik, ijodiy ta’sir etish vositalarining birligiga erishish talab qilinadi;

-

Tarbiyada bolalar jamoasi muhitining birligi;

-

bolalar mustaqilligi va o’z – o’zini tarbiyalashning birligi;

-

fuqorolik va insoniylikning birligi;

-

talabchanlik va ishonchbirligi;

-

Bola shaxsiga ehtiyotkorona munosabat;

-

Jinsiy tafovutlarni hisobga olish;

-

Bolaning axloqiy va jismoniy sog’lig’i haqida qayg’urish;

-

Axloqiy me’yorlarga qayg’urish.

Tarbiya mazmunini eng muhim xususiyatlaridan biri – bu, insonni o’z –o’zini anglashi,

uning shaxsiy hayoti va faoliyati o’zi yashab turgan muhitning subekti sifatida e’tirof etilishi bilan

tavfsiflanadi. Insonni kamolotida fuqorolik, kasbiy va axloqiy jihatdan o’z- o’zini anglashi, uning

shaxsiy hayoti va faoliyati o’zi yashab turgan muhitning subekti sifatida e’tirof etilishi bilan

tavsiflanadi. Bolalarni o’z - o’zini tarbiyalash metodlariga ko’nikma hosil qildirish tarbiyachi –

pedagoglarning mahoratiga, tarbiyaviy faoliyatini to’g’ri tashkil etishga bog’liq.

2024

DECEMBER

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 1

|

ISSUE 10

218

Bolalar odatda yaqin kishisining xulq- atvoriga taqlid qiladilar. Shuning uchun tarbiyachi

pedagoglarda o'z pedagogik mahoratlariga tayanib, bola qalbida o'ziga nisbatan ishonch, mehr

tuyg'ularini uyg'ota olishi lozim. Tarbiyalanuvchilar pedagogning bevosita nazoratida ta’lim va

tarbiya jarayonida, dam olishda, jamoat ishlarida, o’z-o’zini tarbiyalash usullariga ko’nikma hosil

qiladilar, bu usullar o’quvchilarni tashabbuskorlikka, mustaqil fikr-mulohaza yuritishga undaydi.

Pedagog tarbiya jarayonida quyidagi metodlardan foydalanishi mumkin;

-

o’z-o’zini tahlil qilish va nazorat qilish;

-

o’z – o’zini baholash (tengdoshlariga taqlid qilish asosida);

-

izohlash (o’quvchining siyosiy, madaniy, estetik, huquqiy mavzularda og’zaki ta’sir

o’tqazish).

“Kadirlar tayyorlash milliy dasturi” da va ta’lim –tarbiyani yanada takomillashtirishga

qaratilgan qator hujjatlarda shaxsning erkinligi, mustaqil fikirlay olish qobiliyatini

shakillantirishga birlamchi e’tibor berilmoqda. zero, erkinlik ta’minlangan joyda fikir rivojlanadi

va jamiyat kuchli bolish garovini ta’minlaydi. Hususan, bir necha imkoniyatlardan birni ixtiyoriy

tanlab olishga sharoit bo’ladi.

Tarbiya jarayoni ko’p qirrali jarayon bo’lib, unda tarbiya mohiyatini yoritishga xizmat

qiluvchi ichki va tashqi subektiv va obektiv omillar ko’zga tashlanadi. Tarbiyaning yana bir

xususiyati uzoq muddat davom etishidir / tarbiya natijalari tez su’ratda yaqqol ko’zga

tashlanmaydi. O’zida insoniylik sifatlarini shakillantirgan insonni tarbiyalash uchun uzoq muddat

talab etiladi. Shunday ekan bugungi kunni ilg’or pedagogi ota-onalar bilan hamkorliklari ostida

tarbiyaviy ishlarni ta’lim bilan uzviy bog’lagani holda rejalashtirishi lozim. Mohir pedagog

tarbiyaviy ish rejasiga aniq bir maqsadni qo’yadi. Dastur asosida quyidagi yo’nalishlar bo’yicha

alohida tarbiya ishlatini olib boradi;

1.

Tarbiyalanuvchilar olamning hayotiy yo’nalishlarini diqqat bilan o’rganishi.

2.

Xarakteri va hulqidagi og’ishganlik sabablarini o’rganish.

3.

Ijobiy yo’nalishga, o’zgarishga ta’sir etuvchi hayotiy ko’nikmalarni tanlash.

Tarbiyaviy faoliyat samaradorligini aniqlsh masalasi murakkab masaladir. Hech qachon

tarbiya natijalarini o’tqazilgan tadbirlar, ishtirok etgan tarbiyalanuvchilar soni bilan belgilab

bo’lmaydi. Tarbiyaviy ish samaradorligi tarbiyalanuvchilarning tarbiyalanganlik darajasi bilan

baholanadi.

Xulosa.

Prizidentimiz farmonlarida belgilab qo’yilganidek tarbiyachilarni maxoratini oshirishni

uchun “Metodik mahorat kuni” “Metodik mahorat soatlari” da kengroq fikr olishlari, malaka,

2024

DECEMBER

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 1

|

ISSUE 10

219

mahorat almashinishlari juda katta pedagagik bilimlarni oshishishiga zamindir. Bugungi kunni

bolasini oldi qochdi, eskirgan metodlar bilan aldashimiz, ularni jahon mamlakatlarini o’qitish

tizimidan foydalanmasligimiz o’zimiz va kelajagimiz uchun juda katta qiyinchiliklarni keltirib

chiqaradi. Bolalik kattalikning, kommillikni poydevoridir. Shunday ekan biz tarbiyachilar

zamonaviy bilimlarni, zamonaviy kasblarni, zamonaviy texnalogiyalar asosida tushuntira

olishimiz lozimdir. Buning uchun albatta ilg’or pedagog kreativ, izlanuvchan, yetarlicha bilim va

malakalarni egallamog’i kerak. Fanlar aro integratsiyalab, qiziqarli, mazmunli tushuntira olish

mahoratini egallab borishi maqsadga muvofiqdir. Bolalik barcha istedodlarni nomoyon bo’lish,

kurtak otib kelayotgan davr hisoblanadi. Pedagog tarbiyachi har bir bolani qiziqishlarini aniqlagan

holda individual yondashib rivojlantiradi. Biz tarbiyachilar bolalarning qiziqish va ehtiyojlarini

chuqur his etgan holda, vaziyatni hisobga mavzu tanlashimiz, uni tayyorlash va o’tqazishda

o’quvchilarni keng ko’lamda jalb etib, har bir bolani hohish istaklari keskin rad etmasdan, yana

ham o’ylab ko’r, qiziqarliroq yo’llarini ham izlab topib ko’rsang boladi deyishimiz o’rinlidir.

Tarbiyachini ijodkor bo’lishi, bolalarbi ham ijodiy faoliyat yuritishga jalb qiladi. Har bir

tarbiyalanuvchilarimizda o’zini va boshqalarni hurmat qilishga o’rgatishimiz ham muhimdir.

Shundagina mashg’ulot jarayonida adolatli o’yinlar, ahil jamoa shakillanadi.

REFERENCES

1.

Musurmanova, A., Jumaniyozova, M. T., Isaqulova, N. J., & Jumaev, A. (2018). General

Pedagogy.

2.

Musurmonova O, Baubekova G. Uzbek folk pedagogy. Tashkent. 2000;320.

3.

Артыкова, Д. М. (2016). Интегрированная оценка факторов риска формирования

синдрома первичного" пустого" турецкого седла. Вестник Совета молодых учёных

и специалистов Челябинской области, 3(3 (14)), 4-6.

4.

Shagazatova, B. X., Artikova, D. M., Ahmedova, F. S., Mitxaydarova, F. S., & Ahmedova

Sh, A. (2023). ENDOKRINOLOGIYA MUTAXASSISLIGI BO'YICHA KLINIK

REZIDENTLARNI O'QITISHDA «CASE»-USULI (Doctoral dissertation, Ўзбекистон,

Тошкент).

5.

Артикова, Д. М., Мирхайдарова, Ф. С., Ахмедова, Ф. Ш., & Артиков, А. Ф. (2023).

Изучение инсулинового ответа на введение пиримидиновых нуклеотидов у

пациенток с ожирением и синдромом поликистозных яичников (Doctoral dissertation,

Ўзбекистон, Тошкент).

2024

DECEMBER

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 1

|

ISSUE 10

220

6.

Джамолдинова, О. (2015). Cовершенствование педагогических механизмов

реализации принципов преемственности и непрерывности в развитии культуры

здоровой жизни молодежи. Каталог авторефератов, 1(1), 1-84.

7.

Jamoldinova, O. R. (2015). Improving the pedagogical mechanisms for the implementation

of the principles of continuity and continuity in the development of a culture of healthy

living among young people.

8.

Ismailova, Z. K., Jamoldinova, O. R., Khimmataliev, D. O., Khakimov, J. O., & Daminov,

O. O. (2020). Use of the art of management in improving the teaching skills and

pedagogical techniques of the modern teacher. Solid State Technology, 258-267.

9.

Шагазатова, Б. Х., Мирхайдарова, Ф. С., Артикова, Д. М., Ахмедова, Ф. Ш., &

Кудратова, Н. А. (2019). Особенности течения сахарного диабета у вич-

инфицированных больных.

10.

Мусурмонова, О., & Жамолдинова, О. (2010). Миллий истиқлол ғояси ва маънавият

асослари фани ёшларнинг соғлом турмуш маданиятини ривожлантиришда муҳим

омил. Халқ таълими.–Тошкент, (1), 4-11.