ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1195
VALIBOL SPORT TURINING JAMIYAT HAYOTIDAGI URNINING SOTSIOIOGIK
TAHLILI
X.U. Samatov
Ilmiy rahbar.
Aliqulov Usmonali
Toshkent Axborot Texnologiyasi Universiteti
Samarqand filiali Kompyuter injiniring fakulteti ATServes yunalishi21-07-guruh talabasi.
Telefon raqam: +9989902806477
Elektron pochta manzili:
https://doi.org/10.5281/zenodo.11317229
Annotatsiya.
Ushbu maqola valobol o'yinining jamiyatdagi roli va uning sotsiologik
aspektlarini chuqur o'rganadi. Maqolada valibolning jismoniy, madaniy, iqtisodiy va ijtimoiy
ta'sirlari tahlil qilinadi. Valibolning turli millat va irqdagi odamlarni birlashtirishdagi roli,
shuningdek, milliy va mahalliy identitetlarni shakllantirishdagi ahamiyati ko'rib chiqiladi.
Iqtisodiy jihatdan, valibolning mahalliy va global iqtisodiyotga bo'lgan ijobiy va salbiy ta'sirlari
muhokama qilinadi. Shu bilan birga valibol atrofida yuzaga kelishi mumkin bo'lgan konfliktlar va
ijtimoiy muammolar, jumladan irqchilik va zo'ravonlik kabi salbiy hodisalar tahlil qilinadi.
Maqola, valibolni faqat sport turi sifatida emas, balki keng ijtimoiy hodisa sifatida qarashning
zarurligini ta'kidlaydi va ushbu o'yinning jamiyatdagi muhim o'rnini yoritib beradi. Maqolada
keltirilgan tahlillar va masalalar valibolning murakkab ijtimoiy tizim sifatidagi rolini chuqurroq
tushunishimizga yordam beradi.
Kalit so’zlar:
Valibol, Jamiyat, Sotsiologik tahlil, Madaniy integratsiya, Ijtimoiy kelishuv,
Iqtisodiy ta'sir, Global sport, Fanatizm, Sport va siyosat, Valibol to'plari, Sport iqtisodiyoti,
Xalqaro musobaqalar.
SOCIOLOGICAL ANALYSIS OF THE ROLE OF VOLLEYBALL SPORTS IN
SOCIETY LIFE
Abstract.
This article examines the role of the game of wallobol in society and its
sociological aspects. The article analyzes the physical, cultural, economic and social effects of
volleyball. The role of volleyball in uniting people of different nationalities and races, and its
significance in the formation of national and local identities is considered. Economically, the
positive and negative effects of volleyball on the local and global economy are discussed. At the
same time, conflicts and social problems that may arise around volleyball, including racism and
violence, are analyzed. The article emphasizes the need to consider volleyball not only as a sport,
but as a broad social phenomenon and highlights the important role of this game in society. The
analyzes and issues presented in the article will help us to better understand the role of volleyball
as a complex social system.
Keywords:
Volleyball, Society, Sociological analysis, Cultural integration, Social
agreement, Economic impact, Global sports, Fanaticism, Sports and politics, Volleyball balls,
Sports economics, International competitions.
СОЦИОЛОГИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ РОЛИ ВОЛЕЙБОЛЬНОГО СПОРТА В ЖИЗНИ
ОБЩЕСТВА
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1196
Аннотация.
В статье подробно рассматривается роль игры в валлобол в обществе
и ее социологические аспекты. В статье анализируются физические, культурные,
экономические и социальные эффекты волейбола. Роль волейбола в объединении людей
разных национальностей и рас, рассматривается ее значение в формировании
национальной и местной идентичности. С экономической точки зрения обсуждаются
положительные и отрицательные последствия волейбола для местной и мировой
экономики. При этом анализируются конфликты и социальные проблемы, которые могут
возникнуть вокруг волейбола, в том числе расизм и насилие. В статье подчеркивается
необходимость рассматривать волейбол не только как вид спорта, но и как широкое
социальное явление, а также подчеркивается важная роль этой игры в обществе. Анализ
и проблемы, представленные в статье, помогут нам лучше понять роль волейбола как
сложной социальной системы.
Ключевые слова:
Волейбол, Общество, Социологический анализ, Культурная
интеграция, Социальное соглашение, Экономическое воздействие, Глобальный спорт,
Фанатизм, Спорт и политика, Волейбольные мячи, Экономика спорта, Международные
соревнования.
Valibolning jamiyat hayotidagi roli juda keng va ko'p qirralidir. Ushbu sport turi dunyo
bo'ylab millionlab odamlarni o'ziga jalb qiladi va keng miqyosli ijtimoiy, madaniy, iqtisodiy va
hatto siyosiy ta'sir ko'rsatadi. Quyida valibolning jamiyat hayotidagi ba'zi muhim aspektlari haqida
batafsilroq ma'lumot beriladi.
Madaniy Integratsiya
Valibol turli xil madaniy va etnik guruhlar o'rtasida dialog va o'zaro tushunishni yaratish
imkoniyatini beradi. U odamlarni bir maydon atrofida birlashtirib, ularning turli farqlaridan
qat'inazar, umumiy qiziqishlari va hissiyotlari atrofida jipslashishiga yordam beradi. Masalan,
xalqaro turnirlar va klub musobaqalari orqali valibol global madaniyatning bir qismiga aylanib,
turli mamlakatlar va madaniyatlar o'rtasidagi chegaralarni yo'q qilishda yordam beradi.
Ijtimoiy Kelishuv
Valibol, ijtimoiy kelishuv va hamjihatlikni mustahkamlashda muhim rol o'ynaydi. Tur
tortilgan maydonchalarda va televizor qarshisida birga valibol tomosha qilish, turli ijtimoiy
tabaalardan kelgan odamlar o'rtasida umumiy tuyg'ularni shakllantiradi va jamoatchilik ruhini
kuchaytiradi. Valibol musobaqalari vaqtida ko'rinadigan milliy g'urur hissi, ayniqsa milliy
jamoalar o'ynayotganda, butun mamlakatni birlashtirishi mumkin.
Iqtisodiy Ta'sir: Vali
bol, iqtisodiy jihatdan ham sezirarli darajada ta'sir ko'rsatadi. klublari
va xalqaro turnirlar mahalliy va global iqtisodiyotga sezilarli daromad keltiradi. Bular orasida
chipta sotish, maydonlarni modernizatsiya qilish, turizm, sport mahsulotlarining savdosi va
reklama kiradi. Jahon Chempionati kabi yirik turnirlar mezbon mamlakatlar uchun katta iqtisodiy
foyda keltirishi mumkin, chunki bu tadbirlar ko'plab turistlarni jalb qiladi va mahalliy bizneslarni
rivojlantiradi.
Salbiy Ta'sirlar:
Shunga qaramay, valibol atrofida salbiy hodisalar ham yuz berishi
mumkin. Masalan, balibol musobaqalari vaqtida ko'pincha zo'ravonlik holatlari, irqchilik va
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1197
ksenofobiya kabi muammolar kuzatiladi. Ba'zi hollarda valibol ishqibozlarining ortiqcha fanatizmi
jamoatchilik tartibini buzishi va ijtimoiy ziddiyatlarni kuchaytirishi mumkin.
Integratsiya vositasi sifatida valibol:
Valibol, turli millat va irq vakillarini birlashtirishda
muhim rol o'ynaydi. Ushbu o'yin orqali odamlar bir-birlarining madaniyatini tushunish va qadrlash
imkoniyatiga ega bo'lishadi. Immigrantlar va etnik ozchiliklar o'zlarini jamiyatning bir qismi
sifatida his qilishlari uchun valibol muhim vosita bo'lishi mumkin. Valibol maydonlari, turli etnik
guruhlarning vakillari bir-biriga qarshi va birgalikda o'ynashi orqali, ularning
integratsiyasini rag'batlantirishi mumkin.
Ijtimoiy ta'sirlar:
Valibol, aholi orasida salomatlik va jismoniy tarbiya tushunchalarini
ommalashtiradi. Muntazam jismoniy mashqlar stressni kamaytirish, ruhiy salomatlikni yaxshilash
va umumiy hayot sifatini oshirishga yordam beradi. Valibol fanatlari orasida ommaviy hayajon va
birlik hissi yuzaga keladi, bu esa ijtimoiy bog'liqlik va bir-biriga bo'lgan ishonchni oshiradi.
Iqtisodiy ta'sir:
Valibol, mahalliy va global miqyosda iqtisodiyotga katta ta'sir ko'rsatadi.
Valibol maydonlari, turizm va tovarlar sotilishi orqali yirik daromadlar yaratiladi. Yirik
musobaqalar, masalan, Jahon Chempionati kabi tadbirlar, mezbon mamlakatlarning turizm
sektorini jonlantiradi va ish o'rinlari yaratishga hissa qo'shadi.
Madaniy ta'sir:
Valibol, milliy va mahalliy identitetlarni shakllantirishda muhim rol
o'ynaydi. Masalan, milliy terma jamoalar o'z mamlakatlarini xalqaro maydonda vakillik qilish
orqali milliy g'urur va birlik hissini mustahkamlashga yordam beradi. Valibol madaniyati,
fanatizm va raqobat kabi tushunchalarni ham o'z ichiga oladi, bu esa turli xil ijtimoiy dinamikalarni
yoritadi.
Konfliktlar va ijtimoiy muammolar:
Valibol, shuningdek, ijtimoiy ziddiyatlar va
irqchilik kabi salbiy hodisalar yuzaga kelishiga ham sabab bo'lishi mumkin. Bu kabi holatlar, sport
muhitida yuzaga kelgan ziddiyatlarni hal qilishda yangi yondashuvlarni talab qiladi. Maydonlar
va o'yinlar, ba'zan zo'ravonlik va tartibsizliklarning markaziga aylanishi mumkin, bu esa
jamoatchilik
xavfsizligi va tartibini ta'minlashda qo'shimcha choralar ko'rishni talab etadi. Valibol
jamiyat hayotidagi muhim rol o'ynaydi va uning har bir jihati turli sotsiologik o'rganishlarga
arziydi. Bu sport turi orqali jamiyatning ko'plab muammolari va imkoniyatlari ko'zga tashlanadi,
shuning uchun valibolni faqat o'yin sifatida emas, balki keng ijtimoiy hodisa sifatida qarash kerak.
Valibol tarixi va qoidalari
Voleybol
volleyball
volley – „urib qaytarmoq“ va ball –„toʻp“) toʻpli
sport oʻyini boʻlib, har biri 6 kishidan iborat ikki jamoa bilan oʻrtasidan toʻr tortilgan
maydonchada oʻynaladi[1]. Oʻrtasidan toʻr bilan (erkaklar musobaqasi uchun 2,43 m va ayollar
musobaqasi uchun 2.24 m balandlikda) boʻlingan 9x18 m li maydonchada oʻynaladi. Voleybol
toʻrining katakchalari soni 1 000 ta (enida 100 ta va boʻyida 10 ta) boʻlib, bitta katagining toʻrt
tomoni 10 sm dan boʻladi. Bir jamoa 6 kishidan iborat boʻlib, 2 jamoa oʻynaydi. Oʻyinchilar toʻpni
qoʻl bilan urib, raqib maydoniga tushirishga harakat qiladilar. Koptokni uch urishda raqiblar
tomoniga oʻtkazish lozim. Musobaqa 3 yoki 5 partiya oʻynaladi. Voleybol AQShda paydo boʻlgan
(1895). Xalqaro federatsiya (FIVB; 1947-yil asos solingan) ga 180 dan ortiq mamlakat aʼzo. 1964-
yildan Olimpiya oʻyinlari dasturlariga kiritilgan, 1949-yildan jahon birinchiliklari oʻtkazilagan.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1198
Voleybol 1894-yilda Amerika qoʻshma shtatlarining Massachusets shtatidagi Xoliok
shahrida yosh xristianlar ittifoqini jismoniy tarbiya boʻyicha rahbari pastor Vilyam Morgan
tomonidan yaratilgan. U voleybol oʻyinini oddiy, koʻp mablagʻ sarflamasdan tashkil etishni koʻzda
tutib yangi oʻyinning qoidalarini ishlab chiqdi. Oʻyin nomini avvaliga ''mintonett'' deb nomladi.
1896-yilda Springfild shahridagi kollej direktori doktor Alfred Xalsted bu oʻyinga
„voleybol“ deb nom berdi. „Voleybol“ inglizcha soʻz boʻlib, oʻzbek tilida „parvoz qiluvchi
toʻp“ degan maʼnoni bildiradi. 1897-yilda tadbiq etilgan baʼzi bir oʻyin qoidalari quyidagicha edi:
1.
Maydoncha chegaralari 7,6 x 15,1 m
2.
Toʻrning oʻlchamlari 0,65 x 8,2 m, balandligi 198 sm
3.
Toʻpning vazni 340 g, aylanasi 63,5 – 68,5 sm
4.
Oʻyinchilarning soni chegaralanmaydi va hokazo.
1895—1920-yillar voleybol oʻyini rivojlanishining birinchi bosqichi boʻlib hisoblanadi.
Oʻyinning boshqa davlatlarda vujudga kelishi va rivojlanishi quyidagicha: 1900-yil – Kanada,
1908-yil – Kuba, 1909-yil – Puerto-riko, 1910-yil – Peru, 1917-yil – Braziliya, Urugvay, Meksika,
Osiyoda 1900—1913-yillar – Yaponiya, Kitay, Filippinda, 1914-yil – Angliya, 1917-yil –
Fransiya.
Voleybol Oʻzbekistonda 1920-yildan oʻynaladi. Oʻzbekiston Respublikasi 1991-yil
Xalqaro voleybol federatsiyasiga, 1992-yil Osiyo voleybol konfederatsiyasiga aʼzo boʻlib kirdi.
Oʻzbekistonda bu sport turi bilan 700 mingdan ortiq kishi muntazam shugʻullanadi. U maktablarda
ommaviy tus olgan, jismoniy tarbiya boʻyicha dasturning ajralmas qismi hisoblanadi.
