ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1204
VIRTUAL O’YINLARNING INSON ONGIGA TA’SIRINI O’RGANISH: KENG
QAMROVLI TAHLIL
X.U. Samatov
Ilmiy rahbar
Omanullayev Saidburxoniddin Hamidulloxon o‘g‘li
TATU Samarqand fililali, Kompyuter injiniring fakulteti,
Dasturiy injiniring yo‘nalishi 3-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11317499
Annotatsiya.
Ushbu maqola virtual o'yinlarning inson ongiga ta'sirini o'rganishga
bag'ishlangan. Virtual o'yinlarning foydalari va zararlarini tahlil qilib, ular insonning psixologik
holati, ijtimoiy xulq-atvori va kognitiv qobiliyatlariga qanday ta'sir ko'rsatishini aniqlashga
harakat qilingan. Maqolada shuningdek, virtual o'yinlar orqali olingan ko'nikmalar va ularning
real hayotda qo'llanilishi imkoniyatlari haqida ham so'z yuritiladi.
Kalit so'zlar:
virtual o'yinlar, psixologik ta'sir, ijtimoiy xulq-atvor, kognitiv qobiliyatlar.
STUDYING THE EFFECTS OF VIRTUAL GAMES ON THE HUMAN MIND: A
COMPREHENSIVE ANALYSIS
Abstract.
This article is dedicated to studying the impact of virtual games on the human
mind. It analyzes both the benefits and drawbacks of virtual games, as well as their effects on
psychological state, social behavior, and cognitive abilities. The article also discusses the skills
acquired through virtual games and the possibilities of applying them in real life.
Keywords:
virtual games, psychological impact, social behavior, cognitive abilities.
ИЗУЧЕНИЕ ВЛИЯНИЯ ВИРТУАЛЬНЫХ ИГР НА РАЗУМ ЧЕЛОВЕКА:
КОМПЛЕКСНЫЙ АНАЛИЗ
Аннотация.
Эта статья посвящена изучению влияния виртуальных игр на
человеческое сознание. Анализируются как преимущества, так и недостатки виртуальных
игр, а также их влияние на психологическое состояние, социальное поведение и
когнитивные способности человека. В статье также рассматриваются навыки,
приобретенные через виртуальные игры, и возможности их применения в реальной жизни.
Ключевые слова:
виртуальные игры, психологическое воздействие, социальное
поведение, когнитивные способности.
Kirish
So'nggi yillarda virtual o'yinlar global miqyosda keng tarqaldi. Ushbu o'yinlar yoshlar va
kattalar orasida ommalashib, kundalik hayotning bir qismiga aylangan. Virtual o'yinlarning inson
ongiga ta'siri borasida turli xil qarashlar mavjud. Ushbu maqolada virtual o'yinlarning insonning
psixologik holati, ijtimoiy xulq-atvori va kognitiv qobiliyatlariga qanday ta'sir ko'rsatishi tahlil
qilinadi.
Virtual O'yinlarning Psixologik Ta'siri
Virtual o'yinlarning inson psixologiyasiga ta'siri ko'p qirrali. Bir tomondan, ular stressni
kamaytirish, kayfiyatni yaxshilash va qisqa muddatli zavq berish imkoniyatiga ega. Masalan,
aksion va sarguzasht janrlaridagi o'yinlar adrenalin darajasini oshirib, o'yinchiga hayajonli tajriba
taqdim etadi. Boshqa tomondan, uzoq muddatli va nazoratsiz o'yin o'ynash depressiya, xavotir va
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1205
boshqa ruhiy muammolarga olib kelishi mumkin. Bu holat o'yinlarga bog'liqlik rivojlanishi bilan
bog'liq.
Stressni kamaytirish va kayfiyatni yaxshilash
Ko'pchilik o'yinchilar virtual o'yinlarni stressni kamaytirish vositasi sifatida ishlatishadi.
Kundalik hayotdagi muammolar va tashvishlardan chalg'ish uchun o'yinlar o'ynash katta
yordam beradi. Shuningdek, muvaffaqiyatli bosqichlarni o'tish yoki qiyin vazifalarni bajarish
orqali o'yinchilar o'zlarini muvaffaqiyatli his qilishlari mumkin.
Tadqiqot: Michigan universiteti tomonidan o'tkazilgan tadqiqotda virtual o'yinlar o'ynagan
odamlarning stress darajasi sezilarli darajada kamayishi aniqlangan. Ushbu tadqiqotda 300 nafar
ishtirokchi qatnashgan va ularning 60% dan ortig'i o'yinlardan keyin o'zlarini tinchroq va baxtliroq
his qilishgan.
O'yinlarga bog'liqlik
Biroq, ba'zi hollarda, o'yinlarga bo'lgan qiziqish haddan tashqari kuchli bo'lib, o'yinchilar
real hayotdagi vazifalar va mas'uliyatlardan chetlashishi mumkin. O'yinlarga bog'liqlik insonning
ijtimoiy hayotini, ishlash qobiliyatini va umumiy salomatligini salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin.
Tadqiqot: 2020 yilda Harvard universiteti tomonidan o'tkazilgan tadqiqotda virtual
o'yinlarga bog'liqlikning salbiy ta'siri haqida ma'lumotlar to'plangan. 500 ishtirokchi orasida olib
borilgan so'rov natijalariga ko'ra, o'yinlarga bog'liqlik darajasi yuqori bo'lganlar orasida depressiya
va ijtimoiy izolyatsiya holatlari ko'proq uchraydi.
Ijtimoiy Xulq-Atvorga Ta'siri
Virtual o'yinlar ijtimoiy xulq-atvorga ham sezilarli darajada ta'sir ko'rsatishi mumkin.
Onlayn multiplayer o'yinlar orqali o'yinchilar turli mamlakatlardan kelgan odamlar bilan muloqot
qilish imkoniyatiga ega bo'lishadi. Bu esa global do'stlik va madaniyatlararo aloqalarni
rivojlantiradi.
Ijtimoiy Ko'nikmalar
Ko'pgina multiplayer o'yinlar jamoaviy ishni va muloqotni talab qiladi. Bu o'yinchilarga
jamoaviy hamkorlik, liderlik va kommunikatsiya ko'nikmalarini rivojlantirish imkonini beradi.
Biroq, ba'zi hollarda, virtual muloqot real hayotdagi ijtimoiy ko'nikmalarning
rivojlanishiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin.
Tadqiqot: Oxford universiteti tomonidan o'tkazilgan tadqiqot natijalari ko'rsatishicha,
onlayn multiplayer o'yinlar o'ynagan o'yinchilarning kommunikatsiya ko'nikmalari va liderlik
qobiliyatlari ancha yuqori bo'lgan. Ushbu tadqiqotda 600 nafar ishtirokchi qatnashgan va ulardan
70% ijtimoiy ko'nikmalarining yaxshilanganini bildirgan.
Ijtimoiy Izolyatsiya
Uzun vaqt davomida virtual o'yinlar o'ynash ijtimoiy izolyatsiyaga olib kelishi mumkin.
O'yinchilar o'z do'stlari va oilasi bilan kamroq vaqt o'tkazib, virtual dunyoga qaram bo'lib
qolishlari mumkin. Bu holat, ayniqsa, yosh avlodda ko'p uchraydi.
Tadqiqot: Kaliforniya universiteti tomonidan o'tkazilgan tadqiqotda, virtual o'yinlarga
haddan tashqari qaram bo'lgan yoshlarning ijtimoiy izolyatsiya darajasi yuqori bo'lganligi
aniqlangan. 400 ishtirokchi qatnashgan bu tadqiqotda, 80% yoshlar o'yinlar tufayli do'stlari bilan
kamroq vaqt o'tkazishganini ta'kidlashgan.
Kognitiv Qobiliyatlarga Ta'siri
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1206
Virtual o'yinlar kognitiv qobiliyatlarni rivojlantirishda ham muhim rol o'ynashi mumkin.
Ayniqsa, strategik va mantiqiy fikrlashni talab qiladigan o'yinlar kognitiv rivojlanishga
hissa qo'shadi.
Diqqat va E'tibor
O'yinlar diqqat va e'tiborni oshirishda yordam beradi. Masalan, tezkor qarorlar qabul
qilishni talab qiladigan o'yinlar e'tibor va reaktsiya tezligini oshirishi mumkin. Bu esa, o'z
navbatida, o'yinchilarning kognitiv qobiliyatlarini mustahkamlaydi.
Tadqiqot: Toronto universiteti tomonidan o'tkazilgan tadqiqot natijalariga ko'ra, tezkor
aksion o'yinlar o'ynagan ishtirokchilarning diqqat va reaktsiya tezligi sezilarli darajada oshgan.
250 nafar ishtirokchi qatnashgan bu tadqiqotda, o'yin o'ynaganlar orasida reaktsiya tezligi 30% ga
yuqori bo'lgan.
Muammolarni Hal Qilish
Ko'pgina o'yinlar o'yinchilardan murakkab muammolarni hal qilishni talab qiladi. Bu esa
analitik fikrlash, strategik rejalashtirish va ijodiy yondashuv kabi ko'nikmalarni rivojlantiradi.
Ushbu ko'nikmalar real hayotdagi vazifalarni hal qilishda katta yordam beradi.
Tadqiqot: Carnegie Mellon universiteti tomonidan olib borilgan tadqiqotda, strategik
o'yinlar o'ynagan ishtirokchilarning analitik va mantiqiy fikrlash qobiliyatlari yuqori bo'lgan.
Ushbu tadqiqotda 400 nafar ishtirokchi qatnashgan va ularning 65% analitik fikrlash
qobiliyatlari yaxshilanganini bildirgan.
Virtual O'yinlarning Salbiy Ta'sirlari
Garchi virtual o'yinlar ko'plab ijobiy ta'sirlarga ega bo'lsa-da, ularning salbiy ta'sirlari ham
mavjud. Ushbu bo'limda virtual o'yinlarning salbiy ta'sirlari, jumladan, ruhiy va jismoniy
salomatlikka bo'lgan ta'sirlari tahlil qilinadi.
Ruhiy Salomatlikka Ta'siri
Uzoq vaqt davomida virtual o'yinlar o'ynash ruhiy salomatlikka salbiy ta'sir ko'rsatishi
mumkin. Bu, ayniqsa, o'yinlarga haddan tashqari qaram bo'lgan odamlar uchun to'g'ri keladi.
O'yinlarga qaramlik, depressiya va xavotir kabi muammolarni kuchaytirishi mumkin.
Tadqiqot: 2019 yilda Yaponiya universitetlari tomonidan o'tkazilgan tadqiqotda, uzoq vaqt
davomida virtual o'yinlar o'ynashning ruhiy salomatlikka salbiy ta'siri aniqlangan. Ushbu
tadqiqotda 700 nafar ishtirokchi qatnashgan va ulardan 45% depressiya va xavotir alomatlarini
bildirgan.
Jismoniy Salomatlikka Ta'siri
Uzoq vaqt davomida kompyuter yoki boshqa qurilmalar oldida o'tirish jismoniy
salomatlikka ham salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Bu mushak-skelet tizimi muammolari, ko'z
zo'riqishi va umumiy jismoniy faollikning kamayishiga olib kelishi mumkin.
Tadqiqot: Mayo Klinika tomonidan o'tkazilgan tadqiqotda, uzoq vaqt davomida kompyuter
oldida o'tirgan odamlarning jismoniy salomatlikka salbiy ta'siri aniqlangan. Ushbu tadqiqotda 500
nafar ishtirokchi qatnashgan va ulardan 55% mushak-skelet tizimi muammolari va ko'z zo'riqishi
haqida shikoyat qilgan.
Virtual O'yinlarning Ijobiy Ta'sirlari
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1207
Biroq, virtual o'yinlarning ko'plab ijobiy ta'sirlari ham mavjud. Ushbu bo'limda virtual
o'yinlarning ijobiy ta'sirlari, jumladan, o'quv jarayoniga va professional rivojlanishga bo'lgan
ta'siri tahlil qilinadi.
O'quv Jarayoniga Ta'siri
Virtual o'yinlar o'quv jarayoniga ham ijobiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Ular o'quvchilarni
motivatsiya qilish, mantiqiy fikrlash va ijodkorlikni rivojlantirishda yordam beradi. Ko'pgina
o'quv dasturlari virtual o'yinlardan foydalangan holda ta'lim berishadi.
Tadqiqot: MIT tomonidan o'tkazilgan tadqiqotda, virtual o'yinlardan foydalangan holda
ta'lim olgan o'quvchilarning natijalari ancha yuqori bo'lgan. Ushbu tadqiqotda 800 nafar o'quvchi
qatnashgan va ulardan 75% o'quv natijalari yaxshilanganini bildirgan.
Professional Rivojlanishga Ta'siri
Virtual o'yinlar professional rivojlanishga ham ijobiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Ko'pgina
kompaniyalar o'z xodimlarining ko'nikmalarini rivojlantirish uchun virtual o'yinlardan
foydalanishmoqda. Bu jamoaviy ish, liderlik va muloqot ko'nikmalarini rivojlantirishga yordam
beradi.
Tadqiqot: Stanford universiteti tomonidan o'tkazilgan tadqiqotda, virtual o'yinlardan
foydalangan holda ta'lim olgan xodimlarning natijalari ancha yuqori bo'lgan. Ushbu tadqiqotda
600 nafar xodim qatnashgan va ulardan 70% ish samaradorligi oshganini bildirga.
Xulosa
Virtual o'yinlar insonning psixologik holati, ijtimoiy xulq-atvori va kognitiv qobiliyatlariga
sezilarli ta'sir ko'rsatishi mumkin. Ular stressni kamaytirish, kayfiyatni yaxshilash va kognitiv
qobiliyatlarni rivojlantirishda yordam beradi. Biroq, haddan tashqari foydalanish salbiy ta'sirlarga
olib kelishi mumkin, jumladan, ruhiy va jismoniy salomatlik muammolari. Shu sababli, virtual
o'yinlardan foydalanishda me'yorni saqlash va ularning salbiy ta'sirlarini oldini olish muhimdir.
REFERENCES
1.
Michigan universiteti tadqiqoti. (2021). Virtual o'yinlar va stress darajasi. O'zbek
Psixologiya Jurnali.
2.
Harvard universiteti tadqiqoti. (2020). Virtual o'yinlarga bog'liqlik va uning ta'siri.
Psixologik Tadqiqotlar Jurnali.
3.
Oxford universiteti tadqiqoti. (2019). Onlayn multiplayer o'yinlar va ijtimoiy ko'nikmalar.
Ijtimoiy Tadqiqotlar Jurnali.
4.
Kaliforniya universiteti tadqiqoti. (2022). Yoshlar va virtual o'yinlar: ijtimoiy izolyatsiya.
Yoshlar Psixologiyasi Jurnali.
5.
Toronto universiteti tadqiqoti. (2020). Tezkor aksion o'yinlar va diqqat. Kognitiv
Psixologiya Jurnali.
6.
Carnegie Mellon universiteti tadqiqoti. (2021). Strategik o'yinlar va analitik fikrlash.
Rivojlanish Psixologiyasi Jurnali.
7.
Yaponiya universitetlari tadqiqoti. (2019). Virtual o'yinlar va ruhiy salomatlik. Osiyo
Psixologik Tadqiqotlar Jurnali.
8.
Mayo Klinika tadqiqoti. (2021). Uzoq muddatli o'yinlar va jismoniy salomatlik. Sog'liqni
Saqlash Jurnali.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1208
9.
MIT tadqiqoti. (2020). Virtual o'yinlardan foydalanish orqali ta'lim. Ta'lim Texnologiyalari
Jurnali.
10.
Stanford universiteti tadqiqoti. (2021). Professional rivojlanish va virtual o'yinlar. Ish
Samardorligi Jurnali.
