ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1024
DINNING IJTIMOIY XAYOTDAGI O’RNI
X.U. Samatov
Ilmiy raxbar.
Sobirov Urolbek
Toshkent Axborot Texnologiylari Universiteti
Samarqand filiali Kompyuter injiniring fakulteti DI 24-09 guruhi talabasi.
Telefon raqam: +99888-907-05-06.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15467579
Annotatsiya. Mazkur maqolada dinning jamiyatdagi ijtimoiy funksiyalari, axloqiy-
me’yoriy qadriyatlarni shakllantirishdagi roli va insonlar o‘rtasidagi ijtimoiy munosabatlarni
mustahkamlashdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Tarixiy va zamonaviy kontekstda dinning
jamiyatdagi o‘rniga baho beriladi, ayniqsa, Islom dini doirasida ijtimoiy barqarorlik, axloqiy
poklik va ijtimoiy mas’uliyat masalalariga e’tibor qaratiladi. Din faqat ibodat emas, balki inson
va jamiyat o‘rtasidagi ko‘prik vazifasini bajaruvchi omil sifatida yoritiladi.
Kalit so‘zlar:Din, jamiyat, ijtimoiy hayot, axloq, qadriyat, Islom, barqarorlik, ruhiy
tarbiya, ijtimoiy munosabatlar.
Mavzuning dolzarbligi
Bugungi kunda jamiyatda ro‘y berayotgan ijtimoiy, axloqiy va madaniy o‘zgarishlar
fonida dinning o‘rni yana-da dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, axloqiy tanazzul, oilaviy
qadriyatlarning yemirilishi, yoshlar orasida ma’naviy bo‘shliqlar va ruhiy tushkunlik
holatlarining ortib borayotgani dinning ijtimoiy hayotdagi ahamiyatini chuqurroq anglash
zaruratini tug‘dirmoqda. Din insoniyatga ezgulik, adolat, bag‘rikenglik, sabr-toqat kabi yuksak
fazilatlarni o‘rgatish orqali nafaqat shaxsiy, balki jamoaviy hayotni ham sog‘lomlashtirishga
xizmat qiladi.Zamonaviy dunyoda diniy ekstremizm, fanatizm va ksenofobiya kabi salbiy
ko‘rinishlar ham aynan dinning jamiyatdagi o‘rni to‘g‘ri tushunilmaganida yuzaga kelmoqda.
Shu sababli, dinning asl mohiyatini, uning inson va jamiyat hayotidagi ijobiy rolini keng
ommaga yetkazish, ayniqsa yosh avlodni sog‘lom e’tiqod ruhida tarbiyalash — bugungi kunning
eng muhim vazifalaridandir. O‘zbekistonda olib borilayotgan ma’naviy-ma’rifiy islohotlar, diniy
bag‘rikenglik siyosati ham aynan shu ehtiyojdan kelib chiqqan holda shakllanmoqda.
Dinning ijtimoiy hayotdagi o‘rni masalasini o‘rganish nafaqat tarixiy yoki nazariy, balki
amaliy jihatdan ham muhim sanaladi. Bu mavzu orqali biz jamiyatdagi ruhiy-axloqiy
muammolarga chuqurroq yondashamiz, ularni hal etishda diniy qadriyatlarning qanday hissa
qo‘shishini tahlil qilamiz. Shu boisdan mazkur mavzuning dolzarbligi bugungi kundagi ijtimoiy
barqarorlik, axloqiy tiklanish va ma’naviy yuksalish bilan chambarchas bog‘liqdir.
Maqolaning maqsadi va vazifalari
Ushbu maqolaning asosiy maqsadi — din va davlat o‘rtasidagi munosabatlarning tarixiy
shakllanishi, zamonaviy jamiyatdagi ahamiyati va ularning o‘zaro ta’sir mexanizmlarini chuqur
tahlil qilishdir. Ayniqsa, din va dunyoviylik o‘rtasidagi nozik muvozanatni saqlagan holda
jamiyatda barqarorlik va totuvlikni ta’minlashda dinning qanday o‘rin tutishi, dunyoviy
davlatning esa bu jarayondagi roli qanday bo‘lishi kerakligini aniqlashdan iborat.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1025
Maqola, shuningdek, O‘zbekiston konstitutsiyasida belgilangan dunyoviylik tamoyilining
diniy erkinlik bilan uyg‘unlashuviga ham nazar tashlaydi. Dinning ijtimoiy, axloqiy va ma’naviy
hayotdagi ijobiy rolini ochib berish ham mazkur tadqiqotning muhim maqsadlaridan biridir.
Vazifalar:
Din va davlat tushunchalarining falsafiy, tarixiy va huquqiy asoslarini o‘rganish;
Dunyoviylik va diniy qadriyatlar o‘rtasidagi zid va uyg‘un jihatlarni ilmiy tahlil qilish;
Turli davlatlarda (jumladan, g‘arbiy va musulmon mamlakatlarda) din va davlat
o‘rtasidagi munosabatlarni solishtirish orqali global yondashuvlarni ochib berish;
O‘zbekiston Respublikasida dunyoviylik tamoyilining amaliy ifodasi, diniy tashkilotlar
faoliyatining qonuniy asoslarini yoritish;
Dinning ijtimoiy hayotda, ayniqsa, ma’naviy tarbiya, ijtimoiy birdamlik va fuqarolik
ongini shakllantirishdagi rolini asoslash;
Diniy ekstremizm va radikalizm xavfini kamaytirishda sog‘lom diniy ma’rifatning
ahamiyatini ko‘rsatish;
Din va davlat o‘rtasida muloqot, hamkorlik va chegaralarni belgilovchi me’yoriy
hujjatlarni tahlil qilish.
Insoniyat jamiyati yaratilgan kundan boshlab, uning hayotida muqaddaslik, e’tiqod va
ruhiy-ma’naviy qadriyatlar muhim o‘rin egallagan. Din — bu nafaqat shaxsning Alloh bilan
aloqasini ta’minlovchi tizim, balki jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlarning asosiy tamoyillarini
tartibga soluvchi kuchdir. Har qanday zamon va makonda yashagan xalqlarning tarixiga nazar
tashlaydigan bo‘lsak, ularning ijtimoiy hayotida din doim asosiy rol o‘ynaganini ko‘ramiz. Turli
xalqlarning urf-odatlari, axloqiy qadriyatlari, jamoaviy hayotdagi tartib-intizomi va hatto siyosiy
boshqaruv tizimlari ham ko‘p jihatdan diniy e’tiqodlar asosida shakllangan.Dinning ijtimoiy
hayotdagi o‘rnini o‘rganish, avvalo, inson va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlarning ma’naviy
asoslarini anglashga yordam beradi. Bugungi globallashuv davrida ham din o‘z ahamiyatini
yo‘qotgani yo‘q, aksincha, zamonaviy jamiyatda yuzaga kelayotgan axloqiy inqirozlar, ma’naviy
bo‘shliqlar va oilaviy muammolar fonida dinning roli yana-da ortib bormoqda. Zero, din
insoniyatni ezgulik sari yetaklovchi, hayotda to‘g‘ri yo‘lni tanlashga yordam beruvchi, jamiyat
a’zolari o‘rtasida o‘zaro hurmat, mehr-muruvvat va birdamlikni qaror toptiruvchi ijtimoiy-
madaniy institutdir.
Dinning ijtimoiy hayotdagi o‘rni
Dinning ijtimoiy hayotdagi ahamiyati nafaqat shaxsiy e’tiqod doirasida, balki butun
jamiyat miqyosida namoyon bo‘ladi. U insonlarning axloqiy va ma’naviy dunyoqarashini
shakllantiradi, hayotda tutgan o‘rnini anglashiga, o‘zini jamiyatning ajralmas bir qismi sifatida
his qilishiga yordam beradi. Shu bois, ko‘p yillardan buyon sotsiologiya, psixologiya, falsafa va
siyosatshunoslik fanlari dinning ijtimoiy ta’sirini alohida o‘rganib keladi.
1. Dinning axloqiy tartibni ta’minlashdagi roli.
Har qanday jamiyatda axloqiy normalar barqarorlik, ishonch va tinchlik uchun muhim
vositadir. Din esa bu normalarni ilohiy hukmlar sifatida mustahkamlaydi. Shuning uchun dindor
insonlar jamiyatda adolat, halollik, sabr-toqat, bag‘rikenglik kabi fazilatlarni amalda ko‘rsatishga
intilishadi. Islom dinida “Axloq” bo‘yicha ko‘plab oyat va hadislar mavjud bo‘lib, ularning
barchasi insonlar o‘rtasida tinch-totuv hayot tarzini shakllantirishga qaratilgan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1026
Xuddi shuningdek, xristianlikda ham “O‘n Amr” asosida axloqiy qoidalar jamiyatda
ezgulikni yoyishga xizmat qiladi.
2. Dinning ijtimoiy birdamlik va mehr-oqibatga qo‘shgan hissasi
.
Diniy bayramlar, jamoaviy ibodatlar, sadaqa, zakot, ehson, janoza marosimlari kabi
amallar nafaqat diniy ruxda bajariladi, balki odamlar orasidagi birdamlik, yordam va ijtimoiy
tenglikni ta’minlash vositasidir. Islomda zakot berish va xayrli ishlarda ishtirok etish orqali
boylar bilan kambag‘allar orasidagi tafovutlar yumshatiladi. Xristianlikda esa cherkovlar orqali
kambag‘allar, nochorlar, kasallar uchun doimiy yordam jamg‘armalari yaratilgan. Bularning
barchasi jamiyatda ijtimoiy himoya tizimini kuchaytiradi.
3. Dinning ijtimoiy ong va fuqarolik madaniyatini shakllantirishdagi roli.
Dinda bo‘ysunish, mas’uliyat, adolat, poklik, o‘zaro hurmat, kattaga hurmat, kichikka
izzat, qonunlarga itoat kabi tamoyillar ilgari suriladi. Bu g‘oyalar orqali din fuqarolik
madaniyatining shakllanishiga xizmat qiladi. Jamiyatda qonunlarga rioya qilish, umumiy
manfaatlar uchun harakat qilish va mo‘tadillikni saqlash dindor shaxslarda kuchliroq kuzatiladi.
4. Dinning yosh avlod tarbiyasidagi o‘rni.
Ma’naviy tarbiya — yoshlarning ongli, halol va vatanparvar bo‘lib ulg‘ayishida muhim
omildir. Din esa bu borada qadimdan eng kuchli ta’sir vositasi bo‘lib kelgan. Masalan, Qur’oni
Karimda va boshqa diniy manbalarda ota-onani e’zozlash, ilm talab qilish, yaxshi so‘z gapirish,
yomon ishlar qilishdan tiyilish kabi ko‘plab buyruq va tavsiyalar bor. Bu yoshlarning ijtimoiy
muhitda to‘g‘ri yo‘l tanlashida asosiy mezon bo‘lib xizmat qiladi.
5. Dinning milliy birlik va madaniy merosni saqlashdagi hissasi.
Diniy an’analar, marosimlar va urf-odatlar milliy madaniyatning ajralmas qismidir.
O‘zbekiston misolida aytadigan bo‘lsak, diniy bayramlar — Ramazon hayiti, Qurbon
hayiti yoki ma’rifiy an’analar — hatm, duolar, ma’naviy suhbatlar xalqning o‘zligiga,
madaniyatiga singib ketgan. Bu esa xalqni o‘z madaniyatini sevish va uni asrashga undaydi.
Dunyo tarixida din va davlat munosabatlari
Din va davlatning o‘zaro munosabatlari har doim murakkab va ko‘p qirrali bo‘lgan.
Tarixiy rivojlanishda bu munosabatlar o‘zgarib, diniy institutlarning davlat
boshqaruvidagi roli, huquqlari va imkoniyatlari bir necha marotaba qayta ko‘rib chiqilgan.
Birinchi bosqichda, ko‘plab qadimiy sivilizatsiyalar o‘zining siyosiy tizimlarini diniy e’tiqodlar
va qoidalarga asoslagan. Shu bilan birga, o‘zaro aloqalar diniy va dunyoviy boshqaruvning
alohida qatlamlari o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlashga qaratilgan bo‘lgan.
1.1. Qadimiy sivilizatsiyalarda din va davlatning birlashuvi
Qadimiy Misrda va Mesopotamiya davlatlarida din va davlat bir-biridan ajralmas edi.
Misr fir’avni diniy rahbar sifatida faoliyat ko‘rsatgan va uning hokimiyati faqat dunyoviy
emas, balki diniy asosga ham ega bo‘lgan. Misrda fir’avn Xudolar vakili sifatida xalqni
boshqarishi, mamlakatni rivojlantirishda diniy e’tiqodlar va ritualarga e’tibor qaratishi zarur edi.
Din va davlatning bunday birlashuvi Misr jamiyatida hukmron bo‘lgan va hokimiyatning asosiy
manbai sifatida ko‘rilgan.
Xuddi shu tarzda, Mesopotamiya davrida ham diniy rahbarlar, masalan, zoroastrizm
dinining dastlabki asoschilari, davlat va dinning mustahkam aloqalarini yaratishgan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1027
Bunday tizimlar davlat boshqaruvi, qonunlar va jamiyat tartibini diniy e’tiqodlar asosida
belgilashni maqsad qilgan.
1.2. Islom xalifaligi davrida din va davlat o‘rtasidagi munosabatlar
Islomni rasmiy din sifatida qabul qilgan davlatlar ham din va davlatni birlashtirishga
harakat qilgan. Xalifalik davrida musulmon hukmdorlari, jumladan, Hazrat Ali (r.a.), diniy
bilimga ega bo‘lib, davlatni boshqarishning yuksak etik tamoyillarini o‘rnatishga intilganlar. Bu
davrda dinning ta’siri davlat boshqaruvida ulkan rol o‘ynagan. Xalifaliklar o‘z davlati
hududlarida diniy qonunlar (Shariat)ni amalda tatbiq etishgan. Bu tizim diniy rahbarlarning
siyosiy kuchini va davlatni boshqarishdagi roli asosida rivojlanishni davom ettirgan.
Islomda, o‘z navbatida, diniy va dunyoviy rahbarlik o‘rtasida ayrim sinovlar yuzaga
kelgan. Payg‘ambar Muhammad (s.a.v.) davrida va undan keyin Islom jamiyatida davlat
boshqaruvi ko‘plab diniy asoslar va qadriyatlarga tayanadi. Payg‘ambarimizning "Sizlarning eng
yaxshilaringiz oilasi bilan yaxshi muomalada bo‘lganlaringizdir" degan hadisidagi ruh ham
o‘zining siyosiy ta’sirini ko‘rsatgan.
1.3. Yevropa va boshqa hududlardagi din va davlat aloqalari
Yevropada, xususan, Xristianlikning tarqalishi bilan, din va davlat o‘rtasidagi
munosabatlar yanada rivojlandi. Rim imperiyasi va uning qulashidan so‘ng, Xristianlikning
rasmiy din sifatida tan olinishi, diniy boshqaruvning siyosiy hokimiyat bilan birlashishi
kerakligini ta’kidlagan. Shu bilan birga, diniy rahbarlar, masalan, Papa, davlat siyosatiga
bevosita ta’sir ko‘rsatganlar. Xristian cherkovining kuchi, hukmdorlarga maslahatchi sifatida,
xalqni boshqarishda ulkan rol o‘ynagan.
1.4. Din va davlatning o‘zaro munosabatlarining evolyutsiyasi
Tarixiy jarayonlarda diniy va dunyoviy hokimiyatlar o‘rtasidagi aloqalar doimiy ravishda
o‘zgarib turdi. Orta asrlar davrida cherkov va davlat o‘rtasida bir necha bor keskin ziddiyatlar
yuzaga kelgan. Xususan, Rim-katolik cherkovining kuchli ta’siri, hukmdorlar bilan o‘zaro
raqobatni keltirib chiqargan. Bu davrda, diniy tashkilotlar dunyoqarashni shakllantirish va
siyosatni boshqarish jarayonlariga bevosita ta’sir ko‘rsatishgan.
Sanoat inqilobi va erkinlik g‘oyalari tarqalganidan so‘ng, Yevropada va keyinchalik
dunyoda diniy va dunyoviy boshqaruvlarning ajratilishi jarayoni boshlangan. Boshqa davlatlar
va hududlarda ham shunga o‘xshash siyosiy jarayonlar kuzatilgan. Jamiyatning modernizatsiya
jarayonida diniy va siyosiy tizimlar o‘rtasidagi aloqalar soddalashdi va ajratildi. Shunday qilib,
din va davlat o‘rtasidagi munosabatlar tarix davomida o‘zgargan va rivojlangan. Har bir davrda,
muayyan sivilizatsiya yoki diniy tizimning ta’siri bilan bu munosabatlar turlicha shakllangan.
Dinning davlat boshqaruvidagi roli har doim o‘zgarib turibdi, lekin diniy tizimlar
jamiyatda kuchli ta’sirga ega bo‘lib, davlat tizimlarini shakllantirishda muhim o‘rin tutgan. Bu
tarixiy jarayonlarning o‘rganilishi hozirgi zamon siyosatida ham muhim ahamiyatga ega.
Dinning axloq, oila va yoshlar tarbiyasidagi roli
Din insoniyat hayotida eng qadimiy va eng kuchli ijtimoiy institutlardan biri bo‘lib, u
shunchaki e’tiqod tizimi emas, balki jamiyatdagi axloqiy, madaniy va ma’naviy qadriyatlarning
asosiy manbai sanaladi. Har qanday jamiyatning shakllanishi va taraqqiyotida din muhim omil
sifatida qatnashadi. Insoniyat tarixidagi barcha yirik sivilizatsiyalar diniy e’tiqodlar asosida
shakllangan va rivojlangan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1028
Dinning ijtimoiy hayotga ta’siri nafaqat diniy marosimlar yoki ibodatlar bilan
cheklanmaydi, balki insonlar orasidagi o‘zaro munosabatlar, jamiyatdagi tartib-intizom, axloqiy
mezonlar va hatto ijtimoiy adolat kabi omillar bilan ham bevosita bog‘liqdir.
2.1. Dinning axloqiy qadriyatlar shakllanishidagi roli
Dinning ijtimoiy hayotdagi eng asosiy vazifalaridan biri – bu axloqiy qadriyatlarni
shakllantirishdir. Har bir din insonlarning yaxshilikka intilishi, haqiqatga sadoqatli bo‘lishi,
kattalarga hurmat, kichiklarga mehr, mehnatsevarlik, halollik, odillik, rostgo‘ylik kabi axloqiy
fazilatlarni targ‘ib qiladi. Islom dinida bu qadriyatlar Qur’on oyatlari va Hadislar orqali keng
yoritilgan. “Yaxshilik qilganlarga Alloh muhabbat bilan qaraydi” degan mazmundagi oyatlar,
yoki “Sizlardan birortangiz o‘zi uchun istagan narsani boshqalar uchun ham istamaguncha
haqiqiy mo‘min bo‘lolmaysiz” degan hadisi shariflar axloqiy me’yorlarning diniy asoslarini
belgilaydi.
Shu bilan birga, boshqa dinlarda ham, masalan, Xristianlikda "Komshingni o‘zing kabi
sev", Buddizmda "Hech qachon zarar bermang" kabi aqidalar jamiyatdagi insoniy
munosabatlarni uyg‘unlashtiradi. Axloqiy me’yorlar diniy ta’limotlar orqali mustahkamlanadi va
u jamiyatning sog‘lom rivojlanishi uchun zarur shart bo‘lib xizmat qiladi.
2.2. Dinning oila institutini mustahkamlashdagi ahamiyati
Oila – jamiyatning eng muhim ijtimoiy hujayrasi bo‘lib, uning mustahkamligi jamiyat
barqarorligining kafolatidir. Din, ayniqsa Islom, oila masalasiga alohida e’tibor beradi. Qur’onda
erkak va ayol orasidagi munosabatlar, nikoh, farzand tarbiyasi, ota-ona huquqlari kabi masalalar
keng yoritilgan. Oila a’zolarining bir-biriga bo‘lgan hurmati, mas’uliyati va mehr-oqibati diniy
qadriyatlarga asoslanadi.Dinning bu boradagi ta’siri shundaki, u har bir oila a’zosiga o‘z o‘rnini
belgilab beradi: ota – boshliq, ona – mehribonlik manbai, farzand – tarbiyaning mevasi.
Shuningdek, diniy nikoh va diniy bayramlar oila a’zolarini birlashtiradi, ularning
orasidagi iliq munosabatlarni mustahkamlaydi. Diniy ta’limotlarda ayol va erkak teng
huquqliligi, farzandlar tarbiyasiga bo‘lgan mas’uliyat, oilaviy baraka va halollik haqida ko‘plab
targ‘ibotlar mavjud.
2.3. Din va ijtimoiy birdamlik
Jamiyatning barqarorligi, tinchligi va taraqqiyoti fuqarolar o‘rtasidagi birdamlik va
o‘zaro hamjihatlikka bog‘liq. Din bu birlikni ta’minlashda kuchli ruhiy vosita hisoblanadi. Dinlar
insonlarni bir dindosh sifatida birlashtiradi, ularni yagona e’tiqod va qadriyatlar asosida bir
jamoaga aylantiradi. Masalan, musulmonlar uchun juma namozi yoki hayit bayramlari faqat
ibodat emas, balki jamoaviy birlikni mustahkamlovchi ijtimoiy hodisadir.
Shuningdek, xristian cherkovlaridagi yakshanba xizmatlari, yahudiylar sinagogasidagi
ibodatlar, buddistlar monastirlaridagi meditatsiyalar ham jamoaviylikni, o‘zaro hurmat va
birdamlikni mustahkamlovchi vositalardir. Din insonlarni ijtimoiy guruhlar shaklida faoliyat
yuritishga undaydi, bu esa jamiyatdagi hamkorlik, yordam, fidoyilik, va tinchlikni
mustahkamlovchi muhim omildir.
2.4. Din va ijtimoiy adolat
Dinlar tarixan ijtimoiy adolatni targ‘ib qilgan. Islomda “Zulm qilma, zulmga yo‘l
qo‘yma” tamoyili, Xristianlikda “Faqirlarga yordam ber, yetimni ko‘rmaslikka olma” kabi
nasihatlar diniy ta’limotlar orqali adolat tushunchasini mustahkamlab kelgan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1029
Bu ta’limotlar asosida ko‘plab insonparvarlik harakatlari, xayriya ishlari, ijtimoiy tenglik
g‘oyalari shakllanadi. Diniy qonunlarda kambag‘allarga yordam berish, qarzdorga yengillik
qilish, beva va yetimlarga homiylik qilish kabi amallar ijtimoiy adolat mezonini
mustahkamlaydi.
Bugungi kunda ham ko‘plab diniy tashkilotlar ijtimoiy adolatni ta’minlashga xizmat
qilmoqda. Ular nafaqat e’tiqod, balki ma’rifat, tibbiyot, ta’lim va madaniyat sohalarida faoliyat
yuritib, ijtimoiy tenglikni rivojlantirishda ishtirok etmoqda. Shu bilan birga, dinlar jamiyatdagi
ijtimoiy ziddiyatlarni yumshatish, odilona yechimlar topish va inson huquqlarini himoya qilishda
muhim rol o‘ynaydi.
2.5. Din va yoshlar tarbiyasi
Bugungi globallashuv davrida yoshlar orasida turli xil mafkuralar, g‘oyalar va
madaniyatlar to‘qnashuvi kuchaymoqda. Shu jarayonda diniy tarbiya yoshlarning axloqiy
qarashlarini shakllantirishda muhim vosita bo‘lib xizmat qilmoqda. Diniy ta’limotlar yosh
avlodni vatanparvarlik, halollik, sabr-toqat, ehtirom, taqvo va mehnatsevarlik ruhida
tarbiyalaydi. Masjidlar, diniy markazlar va ta’lim muassasalari bu borada katta mas’uliyatni o‘z
zimmasiga olgan.
Yoshlarning ijtimoiy faolligini oshirish, ularni zararli g‘oyalardan himoya qilish, ijtimoiy
mas’uliyat tuyg‘usini uyg‘otish uchun diniy tarbiya muhim vosita hisoblanadi. Shu bilan birga,
ular din orqali o‘z tarixini, madaniyatini, qadriyatlarini chuqur anglaydi. Bu esa milliy o‘zlikni
anglash, ijtimoiy ongning yuksalishi va g‘oyaviy immunitetning mustahkamlanishiga olib keladi.
Dinning ijtimoiy hayotdagi o‘rni juda keng qamrovli va ko‘p qirrali. U nafaqat shaxsiy
e’tiqod va ibodat darajasida, balki jamiyatdagi axloqiy, madaniy, siyosiy va ijtimoiy
tuzilmalarning shakllanishida ham asosiy omillardan biri hisoblanadi. Din axloqiy me’yorlar,
oila qadriyatlari, jamiyatdagi birdamlik va adolat, yoshlar tarbiyasi va boshqa ijtimoiy tizimlarni
mustahkamlash orqali jamiyat barqarorligiga xizmat qiladi. Shu bois, zamonaviy ijtimoiy
taraqqiyot jarayonida dinni inobatga olish, uni to‘g‘ri tushunish va hayotga tatbiq etish dolzarb
ahamiyat kasb etadi.
REFERENCES
1.
Hasanboyev, M. Islom dini asoslari, Toshkent: Movarounnahr, 2010. – 42-bet.
2.
Karimov, I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch, Toshkent: Ma’naviyat, 2008. – 17-20-
betlar.
3.
Qur’oni Karim. Ma’nolari tarjimasi va tafsiri, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf.
– Toshkent: Hilol-Nashr, 2012. – 88-89-betlar.
4.
To‘xtayev, B. Dinshunoslik asoslari, Toshkent: O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi, 2017.
– 105-110-betlar.
5.
Xaitov, A. Din va jamiyat, Toshkent: Akademnashr, 2020. – 64-70-betlar.
6.
Egamberdiyev, S. Diniy qadriyatlar va zamonaviylik, Samarqand: Zarafshon, 2019. – 55-
bet.
7.
Berdikulov, A. Dinning ijtimoiy funktsiyalari, Toshkent: Ilm ziyo, 2021. – 123-126-betlar.
8.
Saidov, A.X. Diniy erkinlik va dunyoviy davlat, Toshkent: Adolat, 2007. – 91-bet
.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1030
9.
Al-Muborakfuriy, S. Ar-Rahiqul-Maxtum (Payg‘ambarimiz hayoti), Riyod: Darussalam,
2005. – 230-bet.
10.
Qosimov, B. Ma’naviyat asoslari, Toshkent: O‘qituvchi, 2016. – 76-bet.
11.
Quronov, H. Islom sivilizatsiyasi va O‘zbekiston, Toshkent: Ma’naviyat, 2018. – 29-31-
betlar.
