ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1478
INTERNETNI YOSHLAR ONGIGA TA’SIRINING SOTSIOLOGIK TAHLILI
X.U.Samatov
Ilmiy rahbar
Ibodov Rustam
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot Texnologiyalari universiteti Samarqand filiali
Kompyuter injineringi fakulteti DI 21-14 guruhi talabasi
Telefon raqami: +998334710255
Elektron pochta manzili:
https://doi.org/10.5281/zenodo.11401968
Annotatsiya.
Ushbu maqola kompyuter asrida internet tarmoqlarining yoshlar ongiga
salbiy ta’sirlari xaqida qisqacha ma’lumotlar berilgan. Bugungi kunda axborot texnologiyalari
jadal taraqqiy etishi va ijtimoiy- iqtisodiy hayotning barcha jabhalariga joriy etilishi sababli
barcha uchun kompyuter savodxonligi dolzarb masalalardan biridir.
Kalit so‘zlar:
Internet, internetga qaramlik, ko’k kit, Umumjahon tarmog'i, Global veb shahar,
elektron pochta, Skype, abonentlar, virtual olam, Igromaniya.
SOCIOLOGICAL ANALYSIS OF THE INFLUENCE OF THE INTERNET ON THE MIND
OF YOUTH
Abstract.
This article provides brief information about the negative effects of Internet networks on
the minds of young people in the computer age. Today, computer literacy is one of the urgent issues for
everyone due to the rapid development of information technologies and their introduction into all aspects
of social and economic life.
Key words:
Internet, Internet addiction, blue whale, World Wide Web, Global Web City, e-mail,
Skype, subscribers, virtual world, Igromania.
СОЦИОЛОГИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ВЛИЯНИЯ ИНТЕРНЕТА НА МОЛОДЕЖЬ
Аннотация.
В статье представлена краткая информация о негативном влиянии сетей
Интернет на сознание молодежи в компьютерный век. Сегодня компьютерная грамотность
является одной из актуальных проблем для каждого человека в связи с бурным развитием
информационных технологий и их внедрением во все стороны общественной и экономической
жизни.
Ключевые слова:
Интернет, интернет-зависимость, синий кит, Всемирная паутина,
Global Web City, электронная почта, Skype, абоненты, виртуальный мир, Игромания.
Hozirgi davrda internet tarmog‘iga ulangan kompyuter, mobil telefonlari deyarli ko‘plab
xonadonlarda mavjud. Bundan tashqari, yoshlar internet kafelarda ham tarmoqdan foydalana
oladilar. Bugungi kunda axborot texnologiyalari jadal taraqqiy etishi va ijtimoiy- iqtisodiy
hayotning barcha jabhalariga joriy etilishi sababli barcha uchun kompyuter savodxonligi dolzarb
masalalardan biridir.
Zamonaviy dunyoda o'z hayotingizni Internetdan foydalanmasdan tasavvur qilish qiyin.
Internet yordamida siz juda ko'p foydali ma'lumotlarni olishingiz mumkin. Bu har bir inson uchun
hayotning ajralmas qismiga aylangan butun dunyo bo'ylab tarmoq. Ammo ko'plab mutaxassislar
Internet zararli ekanligini ta'kidlaydilar, ammo avval uning foydalarini ko'rib chiqamiz.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1479
Dunyoda har kuni kompyuterdan foydalanadiganlar ko'p. Ular o'z hayotlarini butunjahon
tarmog'isiz tasavvur qila olmaydilar, aksincha, bu dunyodagi eng katta yutuq deb hisoblaydilar.
Axir siz endi kutubxonalarga borishingiz, u yerda bo'lmasligi mumkin bo'lgan ma'lumotlarni
qidirishingiz yoki kimdir undan foydalanishini kutishingiz shart emas. Ammo Internetda har bir
foydalanuvchi xohlagan hamma narsani topishingiz mumkin. Aynan Umumjahon tarmog'i juda
tezroq rivojlanishi mumkin bo'lgan ma'lumotlarni taqdim etadi. Shuning uchun, odam bilimdon va
o'ziga yuklatilgan ko'plab vazifalarni hal qila oladi. Nogironlar uchun katta imkoniyatlar mavjud
va ba'zilari internet yordamida kerakli ma'lumotga, qo'shimcha kasb yoki ko'nikmaga ega
bo'lishlari mumkin.
Bugungi kunda internetdan foydalanuvchilarning ko'pchiligini yoshlar tashkil etgani holda,
uning katta qismi o'quvchiyoshlar hissasiga to'g'ri kelmoqda. Shu bois mutaxassislar, shifokorlar,
pedagoglar, olimlar tarafidan internetdan foydalanuvchi o'quvchi-yoshlarga maslahat,
ko'rsatmalar berib borilmasa yoki butunlay nazorat qilinmasa mazkur yangi texnologiyalar bolalar
va yoshlar tarbiyasiga salbiy ta'sirga egaligi ham ta'kidlan moqda. Chunki bugungi globallashuv
jarayoni yoshlarning ma'naviy dunyosini egallash borasida turli axborot maydonlaridan faol
foydalanish «poyga»si jadallashib bormoqda.
Kompuyuter o’yinlari yoshlarning vaqtini o’g’irlamoqda. Internet – klublarda yoshlar ayni
o’qib, ilm hosil qiladigan paytlarida vaqtlarini bekorchi o’yinlarga, ijtimoiy tarmoqlarda mutlaqo
notanish shaxslar bilan qimmatli vaqtini tanishishga sarflayotgani tashvishli holat. Chunki internet
va kompyuter o’yinlari asriga aylangan o’smirlar hayotdan, ilm olish, kasb o’rganishdan va
ma’naviy qadriyatlardan tamoman uzilib, butunlay manqurtlashib boradi.
Hozir kompyuter o’yinlari orqali o’smir yoshlarga salbiy ta’sir qilib, ular ongiga o’z
buzg’unchi g’oyalarini singdirish yoki ularni to’g’ri yo’ldan ozdirishga urinadigan yashirin
kuchlar juda ko’p. Kompyuter o’yinlariga mukkasidan ketgan o’smirlar o’zlari bilmagan holda
yashirin kuchlarning qo’g’irchog’iga aylanadi. Kompyuterga mute` bo’lgan yoshlarning fikri-
xayoli, butun vaqti, hatto uyqusi ham bemani o’yinlar bilan band bo’ladi. Oxir-oqibat bunday
manqurt yoshlar tengdoshlari, yaqinlari va hatto ota-onasiga ham qo’l ko’tarishgacha agar
mubolag’a bo’lmasa qurol o’qtalishgacha borib yetadi. Bu esa jamiyatda ilimsizlik, johillikning
tomir yoyishiga alal oqibat yurt parokanda bo’lishiga olib keladi.
Foydalanuvchi kerakli ma'lumotlarni internet orqali yaxshilab o'qib o'ziga ma'lumot
sifatida olib qolishi ham mumkin bo'ladi. Yana bir misol avvallari bir inson o'zining yaqiniga hat
yozmoqchi bo'lsa, u xat yozish uchun qog'oz qalam olishi, unga gaplarni yozishi, uni esa po'chtaga
olib borishi kerak bo'lardi. Xat tashuvchi uni olib kerakli joyga elitib bergunicha oradan bir necha
kun vaqt o'tardi. Hozirda esa bunday ishlar oddiygina bir hol bo'lib qoldi.
Bundan tashqari, mutaxassislar va ota-onalar Internetning zarari bolalarga ham sezilishini
aytishmoqda. Internetning zarariga ishora qiluvchi ma'lum sabablar mavjud. Ayniqsa, bolalar
uchun. Internetning inson ruhiyatiga birinchi salbiy ta'siri barqaror qaramlikdir. Endi siz qanday
qilib odam kompyuterda soatlab o'tirganini va u o'tayotgan hayotni sezmayotganini ko'rishingiz
mumkin.
So'nggi tadqiqotlarga qaraganda, internetga qaram bo'lganlar soni tobora o'sib bormoqda
va sayyoramizning barcha aholisining 10 foizidan oshib ketgan. Va ularning yarmi, umuman
olganda, butun dunyo tarmog'isiz bir kun yashay olmaydiganlar, uni hayot manbalaridan biri deb
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1480
bilishadi. Rivojlangan mamlakatlarda Internetga qaramlik insoniyat uchun muammo sifatida qabul
qilinadi. Shuning uchun, ular unga qarshi kurashishga intilishadi.
Ota-onalar farzandiga uydagi manzil, telefon raqami va boshqa har qanday shaxsiy
ma'lumotlar kabi shaxsiy ma'lumotlarini internetda tarqatish xavfli ekanligini tushuntirishlari
kerak.
Internetda juda ko'p vaqt sarflash, bola haqiqat va virtual hayot o'rtasidagi aniq chegarani
yo'qotadi, internetga qaramlik paydo bo'ladi. Bu bolada onlayn bo'lishga bo'lgan kuchli istak bilan
tavsiflanadi, bu oila va do'stlar bilan vaqt o'tkazishni, maktabga borishni va uy vazifasini
bajarishni istamasligiga olib keladi. Bola tashqi ko'rinishini kuzatishni to'xtatishi mumkin,
kompyuterdan chalg'itishni so'rab murojaat qilganida og'riqli munosabatda bo'la boshlaydi va o'z
vaqtini boshqarishni yo'qotadi.
Zamonaviy dunyoda bolalarda internet bilan tanishish ko'pincha ular kompyuterga
qiziqadigan paytdan boshlab boshlanadi. Maktablarda informatika darslari o'tkaziladi. Faqat u
yerda bolalar o'qituvchi nazorati ostida o'qiydilar. Ammo bolalar uyga kelib, kompyuter oldida
o'tirganda, doimo band bo'lgan ota-onalar har doim ham bolani qanday ma'lumotga qiziqishini
ko'rib chiqishga vaqt topolmaydilar.
Farzandingizni boshqarish uchun unga internetda ko'rganlarini aytib berishni o'rgatish
kerak. Agar bolaga elektron pochta kerak bo'lsa, umumiy oilaviy pochta qutisidan foydalanishga
arziydi. Bu bolani nazorat qilishda davom etadi. Kattaroq yoshda bolalar o'zlarining sevimli
mashg'ulotlariga ega, butun dunyo bo'ylab tarmoq tufayli vazifalarni bajaradilar. Ota-onalar har
doim farzandlari bilan u yerda nimani topish mumkinligi, qaysi saytlar zararli va qaysi biri foydali
bo'lishi haqida suhbatlashishlari kerak.
Bugungi kunda hech kim o'z mavjudligini internetsiz tasavvur eta olmaydi. U bizning
hayotimizga juda tez kirib keldi va u yerda qat'iy qaror qildi. Internet allaqachon havodek zarur
bo'lgan odamlar uchun zaruratdir.
Sizga bir nechta statistik ma'lumotlarni keltiramiz:
-
95 foiz o'spirin internetdan foydalanadi;
-
kattalarning 85% internetdan foydalanadi;
-
har ettinchi shaxs facebook-da ro'yxatdan o'tgan;
-
2016 yilgacha. deyarli 3 milliard. odamlar internetdan foydalanadilar;
- 2022 yilning 1 yanvar holatiga, O’zbekistonda internet tarmog‘iga ulangan abonentlar
soni qariyb 23 mln. ni tashkil etgan.
-
agar bir lahzaga internet alohida mamlakat sifatida taqdim etilsa, u holda iqtisodiy darajasi
bo'yicha 5-o'rinni egallab, shu bilan Germaniyadan oldinda turadi.
Ammo bu asosiy muammo emas. Internet shunchaki yosh bolaning sog'lom ruhiyatiga
zarar etkazishi mumkin bo'lgan bunday ma'lumotlarni to'playdi - bu pornografiya, zo'ravonlik,
qon, qotillik va boshqalar. Bundan tashqari, bolalar "jonli" va "haqiqiy" do'stlarini unutib, virtual
olamga to'liq singib ketishadi.
Ushbu muammolarning barchasini oldini olish uchun bolangiz bilan kompyuterda
o'tkazgan ma'lum bir vaqtni muhokama qiling, shuningdek, uning Internetda ko'rayotgan
narsalarini diqqat bilan kuzatib boring.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1481
Kompyuter va internet vaqt bilan hamnafas bo'lib rivojlanib ketmoqda. Insoniyatning bu
texnologik yutuqlari hayotimizning ajralmas qismi bo'lib qolyapti.
Internet — bu deyarli barcha qiziqishlarni qondirish makonidir. Ba’zan tarmoqda ayrim
axborotlarni izlab o‘tirishning ham hojati bo‘lmaydi, ular har yerda o‘zlari taqdim etilaverishi
sababli osongina erishish mumkin.
Shunday ekan undagi ba'zi bir xavflarning oldini olish maqsadida quyidagi tavsiyalarga
e'tibor qaratish zarur:
1.
Farzandingiz tarmoqdan foydalanmoqchi bo‘lganida uni nazoratdan chetda
qoldirmang;
2.
Farzandingizning tarmoqqa birinchi qadamlaridanoq, Internetda faqatgina "yaxshi"
emas, balki "yomon" axborotlarni ham uchratishi mumkinligini tushuntiring;
3.
Internetdan biror manbani saqlab olishda e’tibor qaratish zarur bo‘lgan qoidalarni
tushuntiring;
4.
Farzandingizga tarmoqda ham haqiqiy hayotdagi kabi tartib-intizom qoidalarini
unutmaslik zarurligini ta’kidlang;
5.
Farzandingizning Internetdan foydalanishida ba'zi hollarda cheklovlarni o‘rnating;
Zimdan e’tibor bersak, internet kafelariga serqatnov yoshlar (ayniqsa o’smirlar) u yerga
borishib, har xil buzg’unchi g’oyalar ruhidagi ur-sur, o’ldir-yondir komp’yuter o’yinlarini
tomosha qilayotganligini, tuturuqsiz narsalar bilan vaqtlarini besamar o’tkazayotganligiga guvoh
bo’lapmiz. Bunday yoshlarni biz internet imkoniyatlaridan to’laqonli, faqat bilim olish bilan
mashg’ul deya ayta olamizmi? Eng achinarlisi, ayrim befarq ota-onalar farzandim internetda
o’tirib, bilim olyapti, deb o’ylashadi. Shu o’rinda talabalarning ba’zi dars paytlarida qo’l
telefonlari orqali internet saytlariga kirib, bemalol foydalanib o’tirishlariga munosabat
bildirmoqchiman. To’g’ri talaba mustaqil izlanuvchi shaxs sifatida, bilimini ko’proq boyitishi,
turli xil manbaalarga murojaat etishi yaxshi. Lekin dars hisobidan emas chunki, harnarsaning ham
o’z vaqt-soati bor, shu jumladan internetdan foydalanishning ham. Yaqinda yana bir atama
tilimizda ishlatila boshlandi. Bu igromaniya tushunchasi. Hash-pash deguncha ommalashib ham
ketmoqda. Qisqacha ta’rif beradigan bo’lsam, “Igromaniya” — bu komp’yuterdan o’rin olgan
turli xil o’yinlarga mukkasidan ketishdir. Ruhshunoslarning ma’lumotlariga qaraganda, yoshlar
buzg’unchi, destruktiv g’oyalarga qarshi mafkuraviy immunitet hali to’la shakllanmagani uchun
o’qigan yoki ko’rgan ma’lumotlariga tez ishonishadi.
Bunday hollarda yoshlarning ma’naviyatiga, ruhiyatiga salbiy ta’sir ko’rsatadigan
igromaniyani hech bir jihatdan oqlab bo’lmaydi. Kundalik hayotimizda har narsaning salbiy va
ijobiy tomoni bo’lgani kabi zamonaviy texnika vositalaridan foydalanishda ham me’yorga amal
qilmog’imiz zarur!
REFERENCES
1.
Tursunov, H. H., & Hoshimov, U. S. (2022). TA’LIM TIZIMIDA KO‘ZI OJIZ
O‘QUVCHILARNI INFORMATIKA
VA
AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI
FANIDA O‘QITISH TEXNOLOGIYALAR. Новости образования: исследование в
XXI веке, 1(5), 990-993.
2.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1482
3.
Ramazanovich, M. N., & Kabilovich, B. O. (2021). Constitutional and Legal Framework
for Providing International Peace. Middle European Scientific Bulletin, 18, 218- 220.
4.
Kushokov, S. Y., & Ahmedov, S. (2021). THE STRUCTURE OF TURKISH TRIBES IN
CENTRAL ASIA AND ITS HISTORICAL IMPORTANCE. European Scholar Journal, 2
(10), 25-27.
5.
https://cyberleninka.ru/article/n/internet-va-ijtimoiy-tarmoqlarning-yoshlargatasiri
