ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1254
BOSHLANG’ICH SINF O’QUVCHILARINING DUNYOQARASHINI
SHAKLLANTIRISH VA RIVOJLANTIRISH
Rajabova Munisa Aminboy qizi
Guliston Davlat Universiteti Psixologiya va ijtimoiy fanlar fakulteti
Boshlang’ich ta’lim ulubiyoti yo’nalishi talabasi.
+99899133726.
munisarajabova259@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.12601058
Annotatsiya.
Boshlang’ich ta’limda savodxonlikni shakllantirish va rivojlantirish juda
muhim. Ushbu maqolada aynan shu mavzular o’z aksini topgan.
Ushbu maqolada bugungi davr ta’limini tubdan o‘zgatish qisman yoritilgan. Bunda
qo‘yilgan asosiy talab yosh avlodning ilmiy dunyoqarashini va intellektual rivojlantirishni sifat
jihatidan yangi darajaga ko‘tarish, tez o‘zgarayotgan dunyoga moslashishni o‘rgatishdan
iboratdir. Shu bilan birga o‘quv-tarbiya jarayoniga ta’limning innovatsion shakllari va usullarini
joriy etishga qaratilgan
Kalit so’zlar:
ta’lim, savodxonlik, integrtsiya, jamiyat, metod, onlayn.
FORMING AND DEVELOPING THE WORLD VIEW OF PRIMARY CLASS
STUDENTS
Abstract.
Formation and development of literacy in primary education is very important.
These topics are reflected in this article.
In this article, the radical change of education today is partially covered. The main
requirement is to raise the scientific outlook and intellectual development of the young generation
to a qualitatively new level, to teach them to adapt to the rapidly changing world. At the same
time, it aims to introduce innovative forms and methods of education into the educational process
Key words:
education, literacy, integration, society, method, online.
ФОРМИРОВАНИЕ И РАЗВИТИЕ МИРОВОЗЗРЕНИЯ УЧАЩИХСЯ НАЧАЛЬНЫХ
КЛАССОВ
Аннотация.
Формирование и развитие грамотности в начальном образовании
имеет большое значение. Эти темы отражены в данной статье.
В данной статье частично освещено радикальное изменение образования сегодня.
Главное требование – поднять научное мировоззрение и интеллектуальное
развитие молодого поколения на качественно новый уровень, научить его адаптироваться
к быстро меняющемуся миру. При этом она направлена на внедрение в учебный процесс
инновационных форм и методов обучения.
Ключевые слова:
образование, грамотность, интеграция, общество, метод,
онлайн.
Hozirgi kunda o‘quvchilarni har tomonlama yetuk, intellektual salohiyatli, erkin fikrga
ega, nutqi ravon, barkamol, komil inson etib tarbiyalash, o‘quvchilarga har tomonlama bilim
berishda o‘qituvchi oldiga katta ma’suliyat yuklatilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Shavkat Mirziyoyev “Farzandlarimizning qobilyatlarini ro‘yobga chiqarishga bolalikdan e’tibor
berib, ularning kamoloti uchun barcha imkoniyatlarimizni safarbar etsak, yurtimizdan yana
ko‘plab Beruniylar, Ibn Sinolar, Ulug‘beklar yetishib chiqadi, men bunga ishonaman” deb xalq
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1255
oldida yoshlarga nisbatan o‘z ishonchinibildirib o‘tdilar. Mana shunday buyuk mutafakkirlardek
insonlarni voyaga yetkazishimiz uchun albatta, poydevorni mustahkamlashimiz kerak.
Mustahkam qurilgan poydevor ustida har qanday yuksalishlarga qo‘rqmasdan intilishimiz
mumkin. Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari uchun ushbu yuksak maqsadlarga erishishlarida
barcha shart-sharoitlar yaratilib berilmoqda. Faqatgina bulardan to‘g‘ri, oqilona foydalana olsak
bo‘lgani. Ta’lim-tarbiyani tashkil etish jarayonida fanlararo aloqadorlik, ijtimoiy va tabiiy
omillarning o‘zaro muvofiq kelishiga erishish omillari, atrof-muhit hamda ijtimoiy
munosabatlar ta’sirida shaxs kamolotini ta’minlashga erishish imkoniyatlaridan unumli
foydalanishga intilish maqsadga muvofiqdir.
Ta’lim muassasalarida o‘quv predmetlari sifatida tavsiya etilgan fanlar asoslarining
o‘quvchilar tomonidan chuqur o‘zlashtirilishi ularda keng ilmiy dunyoqarashni shakllantirishga
yordam beradi. O‘qituvchilar o‘quvchilarda ilmiy dunyoqarashning shakllanishi xususida
g‘amxo‘rlik qila borib, doimiy ravishda ular tomonidan o‘zlashtirilgan ilmiy bilimlarni
amaliyotda qo‘llay olinishiga e’tibor berishlari zarur. Fan o‘qituvchilari u yoki bu qonuniyatlar
va ularning mohiyati bilan o‘quvchilarni tanishtirib borar ekan, o‘quvchilarga turli hayotiy
vaziyatlarda ulardan foydalanish yoki ularga shaxsda dunyoqarash izchil, tizimli, uzluksiz
hamda maqsadga muvofiq tashkil etilayotgan ta’lim-tarbiyaning yo‘lga qo‘yilishi, uning turli
yo‘nalish va mazmundagi ijtimoiy munosabatlar jarayonida faol ishtirok etishi, shuningdek,
o‘z-o‘zini tarbiyalab borishi natijasida shakllanadi.
Boshlang‘ich ta’lim davri bolalarning dunyoqarashi shakllanishining asosiy bosqichidir.
Bu davrda bolalarning atrof-muhit, jamiyat, va o‘z-o‘zlari haqida tushunchalari rivojlanadi.
To‘g‘ri yondashuv va samarali usullar orqali bu jarayonni qo‘llab-quvvatlash muhim
ahamiyatga ega. Quyida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining dunyoqarashini shakllantirish va
rivojlantirish yo‘llari haqida batafsil ma’lumot beriladi.
1.
Ta'limda Integratsiya Yondashuvi
Dunyoqarashni shakllantirish uchun turli fanlarni birlashtirgan holda ta'lim berish samarali
bo‘lishi mumkin.Tabiiy fanlar va ijtimoiy fanlarni integratsiya qilish: O‘quvchilarga tabiat va
jamiyat haqida tushunchalarni birgalikda o‘rgatish. Masalan, ekologiya darslarida tabiatni
asrashning ijtimoiy ahamiyati haqida suhbatlashish. Ijodiy fanlar va texnologiyalar:
San’at va texnologiyalar orqali bolalarga zamonaviy dunyo haqida tushunchalar berish.
Masalan, rasm chizish yoki dasturlash darslarida ularga texnologiyalarning jamiyatdagi
roli haqida ma’lumot berish.
2. Muammolarni Hal Qilish Ko‘nikmalarini RivojlantirishBolalarning dunyoqarashini
rivojlantirishda ularni mustaqil fikrlashga va muammolarni hal qilishga o‘rgatish
muhim.Muammolarni tahlil qilish va hal qilish: O‘quvchilarga turli vaziyatlarda qanday yo‘l tutish
kerakligini o‘rgatish. Masalan, sinfda muhokama qilish yoki jamoaviy loyiha ishlari orqali.
Kritik fikrlashni rivojlantirish: Bolalarga ma’lumotlarni tahlil qilish va baholashni
o‘rgatish. Bu ularning mustaqil va izchil fikrlash qobiliyatini oshiradi.
3. Oila va Jamiyat Hamkorligi O‘quvchilarning dunyoqarashini shakllantirishda oila va
jamiyatning roli katta.Ota-onalar bilan hamkorlik: Ota-onalar bilan birgalikda bolalarga ta’lim
berish, ular bilan darslarni muhokama qilish va ma’lumot almashish.Jamiyatdagi faoliyatlar:
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1256
O‘quvchilarni jamiyatdagi turli tadbirlarga jalb qilish, masalan, ekologik aksiyalar yoki
xayriya tadbirlariga ishtirok ettirish orqali ularning jamiyatdagi rolini tushunishlariga yordam
berish.
4. Adabiyot va San’atning RoliAdabiyot va san’at bolalarning estetik va madaniy
dunyoqarashini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.Kitoblar va hikoyalar: Bolalarga turli
millatlarning hikoyalari va kitoblarini o‘qish orqali ularning madaniy dunyoqarashini
kengaytirish.San’at va musiqa darslari: Bolalarga san’at va musiqani o‘rgatish orqali ularning
estetik didini va ijodiy fikrlashini rivojlantirish.
5. Texnologiyalarni Qo‘llashZamonaviy texnologiyalar bolalarning dunyoqarashini
kengaytirishda samarali vosita bo‘lishi mumkin.Interaktiv ta'lim platformalari: Onlayn darslar,
ta’limiy o‘yinlar va boshqa interaktiv resurslardan foydalanish orqali bolalarning bilimlarini
boyitish.
Axborot texnologiyalari: Bolalarga internetdan to‘g‘ri foydalanishni o‘rgatish va ularni
global ma’lumotlarga kirishga rag‘batlantirish.
Xulosa qilib aytganda, buyuk islohotlar amalga oshirilayotgan Yangi O‘zbekiston
sharoitida mustaqil fikrlovchi yoshlarning bo‘lishi davr taqozosidir, chunki shaxsiy
dunyoqarashga ega bo‘lgan insonlargina jamiyat taraqqiyotini ta’minlovchi muvaffaqiyatlarga
erishishga qodir bo‘ladilar. Respublikada olib borilayotgan siyosatning bosh omillaridan biri ham
teran fikrlovchi, mustaqil dunyoqarashga ega, iqtidorli shaxslarni kamol toptirish va
tarbiyalashdir.
Davlatimiz rahbari aytganlaridek, “Ta’limning barcha bo‘g ‘inlarini isloh qilishni
boshladik. Ilm yo‘q joyda qoloqlik, jaholat va to‘g ‘ri yo‘ldan adashish bo‘ladi. Ilm-ma’rifat
va yuksak ma’rifat kerak. Eng yaxshi meros bu yaxshi tarbiya. Ta’limda qilgan xatolarimizni
to‘g ‘rilash vaqti keldi”. Qisqa qilib aytadigan bo‘lsak, hozirgi davr pedagogi o‘quvchilarni
o‘ziga moslashtirishi mutlaqo noto‘g‘ri
hisoblanadi. Chunki hozirgi birinchi sinf o‘quvchisini
misol qilib oladigan bo‘lsak, ular kamida ikki tilda bemalol sanab bera oladi.
Hozirgi elektronika vositalaridan ba’zi pedagoglarga qaraganda anchagina yaxshi
foydalana olishadi. Endi bunday yoshlarga majburlab o‘qitishning mutlaqo iloji yo‘q, biz
ularga moslashga holda ta’lim-tarbiya berishimiz darkor. Milliy qadri yatlarimizni bajarishimiz
kerak emas, nima uchun bu qadriyatni davom ettirishimiz kerakligini anglatishimiz maqsadga
muvofiq hisoblanadi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining dunyoqarashini shakllantirish va
rivojlantirish ko‘p qirrali yondashuvni talab qiladi. Ta'lim jarayonida integratsiya, muammolarni
hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish, oila va jamiyat hamkorligi, adabiyot va san’atning o‘rni,
hamda zamonaviy texnologiyalardan foydalanish orqali bolalarning har tomonlama rivojlanishini
ta’minlash mumkin. Bu esa kelajakda ulardan ma’naviy boy va ijtimoiy mas’uliyatli shaxslar
yetishib chiqishiga zamin yaratadi.
REFERENCES
1.
Prezident Shavkat Mirziyoyev olimlar ilmiy tadqiqot rahbarlari va ishlab chiqarish sektori
vakillari bilan uchrashuv.31.01.2020y.
2.
Qayumova, S. (2022). БЎЛAЖAК БОСШЛAНҒИЧ СИНФ ЎҚИТУВCЧИЛAРИНИ
TIMSS
ХAЛҚAРО
БAҲОЛАШ
ДAСТУРИ
AСОСИДA
МЕТОДИК
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1257
ТAЙЁРГAРЛИГИНИ
РИВОЖЛAНТИРИШДA
МУЛТИМЕДИЯ
ВОСИТAЛAРИНИНГ ЎРНИ.
Science and innovation
,
1
(B4), 159-162.
3.
Shohsanam, K. (2023). THEORETICAL IMPORTANCE OF ARTIFICIAL
INTELLIGENCE.
Science and innovation
,
2
(Special Issue 3), 159-162.
4.
Kayumova, S. T. qizi, Sharipov , S. R., Abdullayev , K. A. ugli, & Nurmatov , I. S. (2023).
THE THEORETICAL FOUNDATIONS OF IMPROVING STUDENTS’ READING
PROFICIENCY BASED ON MODERN TRENDS.
RESEARCH AND EDUCATION
,
2
(12), 57–61.
5.
To‘lqin qizi Kayumova, S., Sharipov, S. R., ugli Abdullayev, K. A., & Nurmatov, I. S.
(2023).
THE
THEORETICAL
FOUNDATIONS
OF
IMPROVING
STUDENTS'READING PROFICIENCY BASED ON MODERN TRENDS.
RESEARCH
AND EDUCATION
,
2
(12), 57-61.
6.
Kayumova, S. T. K. (2022). DIFFERENCES BETWEEN PISA AND TIMSS
INTERNATIONAL ASSESSMENT PROGRAM.
Academic research in educational
sciences
,
3
(NUU Conference 2), 753-757.
7.
Sh. Kayumova (2023). DIDACTIC PRINCIPLES FOR DEVELOPING NATIVE
LANGUAGE AND READING LITERACY OF FUTURE PRIMARY SCHOOL
TEACHERS. Science and innovation, 2 (B9), 57-60. doi: 10.5281/zenodo.8348958
8.
Sh. Kayumova (2023). DEVELOPMENT OF STUDENTS' READING LITERACY
THROUGH TRIZ PEDAGOGY. Science and innovation, 2 (B10), 157-160. doi:
10.5281/zenodo.8433398
9.
Qayumova, S. (2022). БЎЛAЖAК БОСШЛAНҒИЧ СИНФ ЎҚИТУВCЧИЛAРИНИ
TIMSS
ХAЛҚAРО
БAҲОЛАШ
ДAСТУРИ
AСОСИДA
МЕТОДИК
ТAЙЁРГAРЛИГИНИ
РИВОЖЛAНТИРИШДA
МУЛТИМЕДИЯ
ВОСИТAЛAРИНИНГ ЎРНИ.
Science and innovation
,
1
(B4), 159-162.
10.
Shahriddinоvna, K. S. (2023). Didactic Features Of Development Of Nature Perception
Skills Of Primary School Students.
Eurasian Journal of Learning and Academic Teaching
,
19
, 183-187.
11.
Shahriddinovna, K. S. (2023). INTRODUCING CHILDREN OF PRIMARY SCHOOL
AGE WITH THE WORLD.
American Journal of Applied Science and Technology
,
3
(06),
09-14.
12.
Shahriddinоvna K. S. Didactic Features Of Development Of Nature Perception Skills Of
Primary School Students //Eurasian Journal of Learning and Academic Teaching. – 2023.
– Т. 19. – С. 183-187.
13.
Shahriddinovna K. S. INTRODUCING CHILDREN OF PRIMARY SCHOOL AGE
WITH THE WORLD //American Journal of Applied Science and Technology. – 2023. –
Т. 3. – №. 06. – С. 09-14.
14.
Karimova, S. (2022). THE ROLE AND IMPORTANCE OF" NATURAL SCIENCES" IN
THE DEVELOPMENT OF UNDERSTANDING OF NATURE IN GENERAL
SECONDARY SCHOOLS.
Science and innovation
,
1
(B6), 214-218.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1258
15.
Karimova S. THE ROLE AND IMPORTANCE OF" NATURAL SCIENCES" IN THE
DEVELOPMENT OF UNDERSTANDING OF NATURE IN GENERAL SECONDARY
SCHOOLS //Science and innovation. – 2022. – Т. 1. – №. B6. – С. 214-218.
16.
Karimova S. CHARACTERISTICS OF NATURAL TEACHING METHODOLOGНY
//Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. – 2021. – Т. 1.
– №. 11. – С. 737-740.
17.
Karimova, S., & Ashurova, M. (2023). TYPES OF EDUCATION. Modern Science and
Research, 2(8), 161–163. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
18.
Mamatova, X., Karimova, S., & Turgʻunboyeva, M. (2023). EDUCATION IS
UPBRINGING, KNOWLEDGE IS SALVATION. Modern Science and Research, 2(8),
164–166.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
19.
Mamatova , . H., Karimova, S., & Mamayusupova, . Z. (2023). PEDAGOGICAL
ANALYSIS IN THE WORKS OF ALISHER NAVOI. Modern Science and Research,
2(9),
5–8.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
20.
Karimova S., Habibullayeva S. THE ESSENCE OF THE EDUCATIONAL PROCESS IN
PEDAGOGY //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 1. – С. 40-44.
21.
Karimova Sevara Shaxriddin Qizi. (2023). FORMATION OF NATURE AWARENESS
SKILLS OF PRIMARY SCHOOL STUDENTS. International Scientific and Current
Research
Conferences,
1(01),
43–45.
Retrieved
from
https://www.orientalpublication.com/index.php/iscrc/article/view/1105
22.
Mamatova H., Karimova S., Mamayusupova Z. PEDAGOGICAL ANALYSIS IN THE
WORKS OF ALISHER NAVOI //Modern Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 9.
– С. 5-8.
23.
Sevara, K., & Maftuna, S. (2024, February). BOSHLANG ‘ICH SINFLARDA ONA TILI
DARSLARIGA QO ‘YILGAN ZAMONAVIY TALABLARNING XUSUSIYATI VA
AHAMIYAT. In
International conference on multidisciplinary science
(Vol. 2, No. 2, pp.
65-67).
24.
Sevara, K., & Mahliyo, X. (2024, February). BOSHLANG‘ICH SINF
O‘QUVCHILARIDA MATEMATIK QOBILIYATLARINI RIVOJLANTIRISHDA
QO‘LLANILADIGAN METODLAR. In
International conference on multidisciplinary
science
(Vol. 2, No. 2, pp. 68-70).
25.
Karimova S., Habibullayeva S. BOSHLANG ‘ICH SINF O ‘QUVCHILARINING
SAVODXONLIGINI XALQARO BAHOLASH DASTURLARI ASOSIDA OSHIRISH
//NEW RENASSAINCE CONFERENCE. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 229-234.
26.
Karimova, S., & Habibullayeva, S. (2024). BOSHLANG ‘ICH SINF O ‘QUVCHILARINI
O
‘QISH
SAVODXONLIGINI
RIVOJLANTIRISHDA
MULTIMEDIYA
VOSITALARIDAN FOYDALANISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH.
NRJ, 1(3), 830-835.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1259
27.
Karimova S., Habibullayeva S. THE SIGNIFICANCE AND ITS APPLICATION OF
EXHIBITION IN PRIMARY CLASS MATHEMATICS LESSONS //Modern Science and
Research. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 1335-1339.
