ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
469
ATA-ANA HÁM PERZENT MÚNASIBETLERI HÁM TARBIYA USILLARI
Usmanova Aysholpan
Mambetyarova Venera
Ilmiy basshı
Qaraqalpaq Mámleketlik Universiteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14503555
Anotatsiya.
Bul maqalada ata-ana hám perzent múnasibetleri hám tarbiya usılları,
shańaraqlıq tárbiya metodologiyası hám metodikası haqqında sóz etilgen.
Gilt sózler:
perzent, ata-ana, tárbiya, metod, shańaraq,
metodologiya.
PARENT-CHILD RELATIONSHIPS AND UPBRINGING METHODS
Abstract.
This article discusses Parent-child relationships and upbringing methods, family
upbringing methodology and techniques.
Keywords:
child, parent, upbringing, method, family, methodology.
ОТНОШЕНИЯ МЕЖДУ РОДИТЕЛЯМИ И ДЕТЬМИ И МЕТОДЫ ВОСПИТАНИЯ
Аннотация.
В данной статье говорится о детско-родительских отношениях и
методах воспитания, методике и методике семейного воспитания.
Ключевые слова:
ребенок, родители, воспитание, метод, семья, методика.
Ózbekistan Respublikasi Prezidenti SH.M.Mirziyoyev «Shańaraq men ushın muqaddes.
Muqaddesligi sonda, aldın ala qay jerde ishlewime qaramastan eger shańaraqta tàrbiya, shańaraqta
ortalıq, hadallıq, qarım-qatnas, tàrbiyaǵa itibar bolmasa hesh waqıtta nàtiyje bolmaydı Sonıń ushın
perzentlerimniń tàrbiyasına úlken itibar beremen. Eń ullı baxıt –shańaraq tınısh bolsın.
Shańaraq kishi watan shańaraq tınısh bolsa, baxıtlı bolsa Watan tınısh boladı. Baxıtlı
kúnlerdi Watanımızdıń, óspirimimizdiń kamalı, házir niyet etip atırǵanday etip kóriw hámmege
nesip etsin dep aytıp ótkeni biykarǵa emes (1,34).
Házirgi zaman rawajlanıwı hár bir shaxstan waqıyalıqtı tuwrı túsiniwdi, juwmaq
shıǵarıwdı, ádep
ikramllıq, páklikti hám sezimlik shıdamlılıqtı, jámiyetimiz turmısınıń bárshe
salalarında bekkem hám aktiv bolıwın talap etpekte. Málimki, shaxstıń bunday social, emocinal,
minez
qulıq hám basqa sıpatlarına shańaraq tiykar saladı, qáliplestiredi hám kamal taptıradı.
Keleshegimizdiń qanday bolıwın házirgi kúnde biz tárbiyalanıp atırǵan óspirimǵe
baylanıslı. Bunday úlken wazıypanı ámelge asırıwshı, materiallıq hám ruwxıylıq baylıqlardı
dóretiwshi tiykarı shańaraq. Shańaraq jámiyettiń baslawısh social buwını sıpatında quramalı
quramǵa iye bolıp, ol óz xizmetinde shańaraq aǵzalarınıń iqtıyajı hám uqıplılıǵı, túrli xızmetiniń
maqset hám wazıypaların ǵana emes, bálki tárbiyalıq xızmetin hám sáwlelendiredi.
Onıń quramalı hám kóp qırlı xızmetiniń turmıslıǵı eki tárepleme.
- Birinshiden, jámiyettiń kishi bir bólegi social ózgerislerin sezgirlik penen uǵıp alatuǵının
ózinde sáwlelendiretuǵın belgi. Soǵan tiykarlanıp shańaraqlıq tárbiyanı social tárbiyanıń tiykarǵi
bóleklerinen biri dep esaplaw tiyis.
Ekinshiden, shańaraq quramalı hám kóp qırlı xızmeti onıń wazıypaları hám dúzilisine,
social turmıs tárizine, shańaraq aǵzalarınıń social xızmetlerine, olardıń bárshe qızıǵıwlarına,
ıqtıyajları hám múnásibetlerine baylanıslıǵın názerden qashırmaslıq kerek.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
470
Shańaraqlıq tárbiya metodologiyası hám metodikası ushın eń zárúri onıń baylanıslı
táreplerin, yaǵniy tárbiyalıq wazıypaların bir ólshemge salıw, shańaraqtıń ózine tán
ózgesheliklerin hám bar múmkinshiliklerin anıqlaw úlken áhmiyetke iye boladı.
Shańaraqtıń dúzilisi hám wazıypaların talıqlawda ol jámiyettiń social
ruwxıylıq ózegi
ekenligi jáne bir ret kórinbekte. Usı sebepli shańaraqtıń anıq bir statusı , tiykarı bolıwı kerek hám
ol kisiler ortasındaǵı múnásibetlerin tártipke salıwı, óspirimda ádep
ikramlılıq paziyletlerin,
fizikalıq rawajlanıwın, aqılıy ziyrekligin qáliplestiriwi zárúr.
Shańaraqlıq tárbiyanıń ózine tánlıǵı sonda, ol balalardı ata
analardıń ata
analıq, qan
qarindaslıq qásiyetlerin uzatıp, shaxstıń ulıwma hám sezimlik rawajlanıwı ǵana támiyinlep
qalmay, bálki shaxstıń bar múmkinshiliklerin hám ádep
ikramlilıq rawajlanıwın hám óstiredi. Usı
sebepli shańaraqlıq tárbiya bárqulla barlıǵı, kórsetpeliligi hám shıraylılıǵı menen ajiralıp turadı.
Onda tiykarǵı wazıypanı xalıq, ádepke tán ilájlardı balaǵa tuwrı úyretiw, másláhát beriw, úlken
tájiriybesi ǵana emes, bálki shańaraqtıń jasaw tárizi, ortalıǵı, ata
analardıń kásip
óneri, shańaraq
aǵzalarınıń ruwxıylıq
psixologiyalıq múnásibetleri rol oynaydı.
Shańaraq hám shańaraqlıq tárbiya mashqalaları menen shuǵillanıwshı alımlardıń
izertlewlerinde tiykarǵi itibar shańaraq boyınsha ámeldegi boliniwine hám balalar tárbiyasında
ata
analarınıń aktiv dárejesine qaratıladı. Sonıń menen birge, ata
analardıń, balalardıń hám
hayallardıń bántligi hám olardıń balalar tárbiyasına bolǵan tásiri shańaraqtıń materiallıq
múmkinshilikleri hám turar jaylarına baylanıslı úyreniledi.
Jámiyettıń materiallıq hám ruwxıylıq rawajlanıwı óspirimdi túrli social wazıypalardı
orınlawǵa, toplanǵan múnasibetlerge tán tájiriybelerge, materiallıq hám ruwxıylıq qádiriyatlarǵa
hár tárepleme hám uzaq tayarlaw lazımlıǵın talap etpekte. Shańaraqlıq tárbiyada zárúr áhmiyetke
iye bolıwshı obyektiv hám subyektiv faktorlardı biliw tiyis. Obyektiv faktorlarǵa shańaraqtıń
materiallıq párawanlıǵı, dáramatlarınıń túrleri, ózine tánlıǵı hám dárejesi, úy
jay menen
támiyinleniw dárejesi, mektepke shekemgi mekemelerden paydalanıw, sonıń menen birge
shańaraq aǵzalarınıń sanı, quramı hám basqalardı kiritiw múmkin. Subyektiv faktorlarǵa
shańaraqtaǵı óz
ara múnásibetleriniń ózine tán ózgeshelikleri, maǵlıwmat, shańaraq aǵzalarınıń
mádeniy
ruwxıylıq dárejeleri, ata
analarınıń qarım
qatnas mádeniyatlari hám basqalar kiredi.
Shańaraqlıq tárbiyalıq quramaliliǵi jáne sonda, hár bir shańaraq ózine tán bir álem, jámiyettıń
ózine tán kishi uyimi bolıp, tárbiya isinde ózine tán ózgesheliklerin kórsetedi. Áne sonıń ushın
hám shańaraqlıq tárbiyanıń forma hám metodikaların ulıwmalastırıw hám oǵan biran
bir usınıslar
beriw qolaysız hám qıyın.
Ata
analar qanshelli ruwxıy bay, isenimli hám joqarı maǵlıwmatqa iye bolsa, usı dárejede
rawajlanǵan metodika arqalı óz perzentlerin tárbiyalaydı. Olar tek másláhát beriw, maqullaw,
sıylıqlaw, jazalaw, sáwbet hám gúrriń, pikir almasıw menen ǵana emes, bálki shaxsiy úlgileri,
balaları menen birgelikte islew, olardı miynet xızmetine tartiw arqalı hám tárbiyalaydı. Balalar
xızmetinde qatnasıw olarǵa tárbiyalıq tásir kórsetiwdiń eń nátiyjeli usılı. Eger balalar
ata
analarınıń shınıǵıwlarına júdá qızıǵıw menen múnásibette bolsa, olar ortasında doslıq
múnásibetler payda boladı.
Balalar ata
analarınan áke hám apalarınan óz
ara múnásibet miyzanların úyrenip, ne
jaqsı ne jaman, ne paydalı hám ne ziyanli ekenligin bilip aladı, olar haqqında anıq túsiniklerge iye
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
471
boladı. Bunnan tısqarı, shańaraq tájiriybeli hám kásibi tárepinen túrlishe jastaǵı kisilerdi
birlestirip turadı. Shańaraq aǵzalarınıń turmıs hám turmıslıq tájiriybeleri, mádeniy dárejeleri
qanshelli bay bolsa, olar balalar menen usı dárejede jaqsı sóylesiwde bola aladı, balalardıń
qızıǵıwların óstire aladı.
Shańaraqlıq tárbiyalıq quramalılıǵı jáne sonda, hár bir shańaraq ózine tán bir álem,
jámiyettıń ózine tán kishi uyımı bolıp, tárbiya isinde ózine tán ózgesheliklerin kórsetedi. Áne
sonıń ushın hám shańaraqlıq tárbiyanıń forma hám metodikaların ulıwmalastırıw hám oǵan
biran
bir usınıslar beriw qolaysız hám qıyın.
Ata
analar qanshelli ruwxıy bay, isenimli hám joqarı maǵlıwmatqa iye bolsa, usı dárejede
rawajlanǵan metodika arqalı óz perzentlerin tárbiyalaydı. Olar tek másláhát beriw, maqullaw,
siylıqlaw, jazalaw, sáwbet hám gúrriń, pikir almasıw menen ǵana emes, bálki shaxsiy úlgileri,
balaları menen birgelikte islew, olardı miynet xızmetine tartiw arqalı hám tárbiyalaydı. Óspirimler
xızmetinde qatnasıw olarǵa tárbiyalıq tásir kórsetiwdiń eń nátiyjeli usılı. Eger balalar
ata
analarınıń shınıǵıwlarina júdá qızıǵıw menen múnásibette bolsa, olar ortasında doslıq
múnásibetler payda boladı.
REFERENCES
1.
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi., T.: « O’zbekiston», 2017 yil, 20-21-bet.
2.
O’zbekiston Respublikasining “Bola huquqlarining kafolatlari to’ǵrisidagi Qonuni.
2008.
3.
Inomova M. «Oilada bolalarni ma‟naviy-axloqıy tarbiyalash»,-T.: 1999 yil, 38-bet.
4.
Ishmuxamedov R. va boshq. «Talımda innovatsion texnologiyalar», «Iste’dod», T.:
2008 yil, 15-16-bet.
5.
Jumaniyozov M. «Ommabop pedagogika», «Urǵanch», 2007 yil, 143-b.
6.
Kaykovus «Qobusnoma» – T.: «Meros», 1992 yil, 82-85-bet.
7.
Musurmonova O. « O’quvchilarni ma‟naviy madaniyatini shakllantirish»,-T.:
«Fan», 1993 yil, 54-bet.
