Dekabr, 2024-Yil
793
XARAKTER AKCENTUACIYASIN ÚYRENIW
Mambetyarova Venera Reyimbaevna
Qoraqalpoq Davlat Universiteti Pedagogika va Psixologiya kafedrasi assistanti
Dawilbaeva Inkar Polat qizi
Berdaq atindag'i qaraqalpaq Ma'mleketlik universiteti Shimbay fakulteti 2-kurs a'meliy
psixologiya studenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14502856
Annotatsiya.
Usı tezis shaxs psixologiyalıq qásiyetlerinen biri bolǵan xarakter
akcentuaciyasın ilimiy analiz etiwge arnalǵan. Akcentuaciya túrleri, olardıń rawajlanıw
mexanizmleri jáne social áhmiyeti kórip shıǵılǵan. Izertlewdiń maqseti - jeke pazıyletler hám
akcentuaciya arasındaǵı baylanıslılıqtı anıqlaw bolıp tabıladı.
Kirisiw
Insan xarakteri onıń ishki álemi hám sırtqı ortalıq menen qatnasınıń tiykarǵı ańlatpası bolıp
tabıladı. Xarakter akcentuaciyası - bul shaxs qásiyetleriniń hádden tıs kúsheytiwi bolıp, olar ayırım
jaǵdaylarda máseleler keltirip shıǵarıwı yamasa kerisinshe, zárúrli artıqmashılıqlar beriwi
múmkin. Usı maqalada K. Leonhard hám A. Lichko klassifikaciyaları tiykarında akcentuaciya
fenomeni anıqlanadı.
Tiykarǵı bólim
Xarakter Akcentuaciyasi Túsinigi
Xarakter akcentuaciyası - bul psixologiyada keń úyrenilgen túsiniklerden biri bolıp,
birinshi ret Karl Leonhard tárepinen kiritilgen. Onıń pikirine kóre, hár bir insanda individual
ayrıqshalıqlar bolıp, olar ayırım jaǵdaylarda hádden tıs kúsheyedi. Leonhard akcentuaciyanıń
tómendegi túrlerin ajratgan: gipertimik, distimik, emosional, pedantik hám basqalar. Keyinirek A.
Lichko bul klassifikaciyanı jaslar psixologiyasına maslastırıp, 10 nan artıq jańa túrlerdi qosqan.
Akcentuaciyanıń Rawajlanıw Sebepleri
Akcentuaciya qáliplesiwinde tómendegi faktorlar zárúrli orın tutadı :
Násillik faktorlar: Genetikalıq beyimlik.
Social ortalıq: Shańaraqqa tiyisli tárbiya, jámiettiiń tásiri.
Psixologiyalıq jaǵdaylar : Stress, travmatik hádiyseler.
Akcentuaciya Túrleriniń Tásiri
Akcentuaciyanıń ayırım túrleri insannıń social iskerligine járdem berse, basqaları bolsa
máseleler keltirip shıǵaradı:
Dekabr, 2024-Yil
794
Unamlı tásir: Gipertimik tipdegi adamlar kóbinese basshılıq qábiletine iye boladı.
Unamsız tásir: Distimik tipdagi shaxslar social aktivlikten shetlesiwge beyim boladı.
Máseleler
Xarakter akcentuatsiyasi insannıń ómiriniń túrli iskerlik tarawılarında qatar mashqalalardi
keltirip shıǵarıwı múmkin. Olardıń tiykarǵı túrleri tómendegiler bolıp tabıladı:
1. Social kelisiwdegi qıyınshılıqlar
Akcentuatsiya túrleri geyde shaxstıń jámiyette iykemlesiw procesin qıyınlastıradı.
Mısalı: Gipertimik tipdagi insanlar hádden tıs aktiv bolıp, olar basqalarǵa hawlıqpalıq
yamasa itibarsızlıq retinde kórinisi múmkin.
Pedantik tip: Tártipke hádden tıs baylanısıw sebepli ózgeriwshen ortalıqqa iykemlesiwde
qıyınshılıqlar júzege keledi.
2. Shaxslararalıq qatnaslardaǵı qarama-qarsılıqlar
Emosional tip: Sezimlerdiń hádden tıs kúshli ańlatılıwı tushunmovchiliklarni keltirip
shıǵaradı.
Demonstrativ tip: Itibardı ózine tartıwǵa umtılıw jaqın qatnaslarda qarama-qarsılıqlarǵa
sebep boladı.
Diagnostika hám Úyreniw Metodları
Xarakter akcentuaciyasın anıqlaw ushın tómendegi usıllar qollanıladı :
A. Lichko testi: Jaslar arasında keń qollanıladı.
Baqlaw hám sáwbet: Jeke ayrıqshalıqlardı analiz qılıwda zárúrli.
Psixometrik metodlar : Social -kelisiw dárejesin anıqlaw.
Juwmaq
Xarakter akcentuaciyasi shaxs psixologiyasın tereńrek túsiniwge múmkinshilik beredi. Bul
ayrıqshalıqlardı waqıtında anıqlaw hám analiz qılıw insannıń socialliq ómiri hám jeke
rawajlanıwda zárúrli rol oynaydı. Izertlewler dawamında diagnostika usılların jetilistiriw hám
akcentuaciya boyınsha ámeliy máslahátlerdı islep shıǵıw kerek.
REFERENCES
1.
Oskinbaeva, G. (2023). PSYCHOLOGICAL CHARACTERISTICS OF SELF-
DEVELOPMENT DURING THE STUDENT PERIOD. Modern Science and Research,
2(7),
359–362.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
research/article/view/22238
Dekabr, 2024-Yil
795
2.
Davletbaevna O. G. TALABALIK DAVRIDA O'ZINI O'ZI RIVOJLANTIRISHNING
PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI. – 2023.
3.
Venera, Mambetiyarova. "PSYCHOLOGICAL ANALYSIS OF THE RELATIONSHIP
BETWEEN CHILDREN AND PARENTS IN ADOLESCENCE." European
International Journal of Pedagogics 4.05 (2024): 16-19.
4.
Venera, Mambetiyarova. "Socio-Psychological Features of Relationships of Children and
Their Parents." (2023).
5.
Go’zal D., Gulsevar J. OILADA O’SMIRLAR TARBIYASI //THEORY AND
ANALYTICAL ASPECTS OF RECENT RESEARCH. – 2023. – Т. 2. – №. 19. – С. 41-
44.
6.
Dauletova G. M. MOSLASHISHNING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK SIFATLARI
//Педагогика и психология в современном мире: теоретические и практические
исследования. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С. 37-40.
7.
Go’zal D. O. ’SMIRLAR ORGANIZMIDA RO’Y BERADIGAN O’ZGARISHLAR
//THE THEORY OF RECENT SCIENTIFIC RESEARCH IN THE FIELD OF
PEDAGOGY. – 2023. – Т. 1. – №. 6. – С. 50-55.
8.
Muratbayevna, Dauletova Gozal, and Madaminova Nargiza Qurbanbayevna.
"BOLANING RIVOJLANISH DAVRI PSIXOLOGIYASI." Scientific Impulse 1.1
(2022): 33-35.
9.
Dauletova, G. M. "Personality development in adolescence." Science and Education in
Karakalpakstan 114 (2023).
10.
Даулетова, Г. (2023). ЎСМИРЛИК ЁШИДА ШАХСНИНГ РИВОЖЛАНИШИ.
Журнал «Вестник физической культуры и спорта» Нукусского филиала Узбекского
государственного университета физической культуры и спорта, 1(1), 102–105.
извлечено от https://science.uzdjtsunf.uz/index.php/science/article/view/194
11.
Dauletova, G. M. "O’SMIRLIK YOSHDAGI PSIXOLOGIK O’ZGARISHLAR."
ХАБАРШЫСЫ 3 (2022): 81.
