723
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
O‘ZBEKISTON HUDUDIDA QADIMGI DAVLAT VA DAVLAT
MUASSASALARINING VUJUDGA KELISHI
To‘rayev Anvar Ismoilovich
Osiyo xalqaro unversiteti, Tarix va filologiya kafedrasi katta o‘qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14709587
Annotatsiya. Ushbu maqolada qadimdan O‘zbekiston hududida ilk davlat va davlat
birlashmalarning vujudga kelishdagi shart-sharoitlar, yil sayin ko‘payib borayotgan jamoa
xo‘jaliklari yer va suvni taqsimlash, qurish, irrigatsiya (sug‘orish), jamoaning ichki va tashqi
ishlarini boshqarish, dushmanlarga qarshi kurashish va tinch paytda aholi ustidan nazorat qilish
borasida harbiy qo’shinlarning o’rni haqidagi ma’lumotlar ilmiy adabiyotlar orqali atroflicha
yoritilib o’tilgan.
Kalit so’zlar: Davlat uyushmasi, Avesto, vendidod, monarxiya, demokratiya, yasna,
boshqaruv shakli, davlat tipi, konfederativ boshqaruv, federativ boshqaruv, unitar boshqaruv.
THE ESTABLISHMENT OF THE ANCIENT STATE AND STATE INSTITUTIONS IN
THE TERRITORY OF UZBEKISTAN
Abstract. This article provides a comprehensive review of the scientific literature on the
conditions for the emergence of the first states and state associations in Uzbekistan from ancient
times, the distribution of land and water, the construction of collective farms, the role of military
forces in managing the internal and external affairs of the community, the fight against enemies
and control over the population in peacetime.
Keywords: State association, Avesta, vendidod, monarchy, democracy, yasna, form of
government, type of state, confederal government, federal government, unitary government.
СОЗДАНИЕ ДРЕВНЕГО ГОСУДАРСТВА И ГОСУДАРСТВЕННЫХ ИНСТИТУТОВ
НА ТЕРРИТОРИИ УЗБЕКИСТАНА
Аннотация. В статье рассматриваются условия возникновения первых государств
и государственных объединений в Узбекистане с древнейших времен, распределение земли
и воды, строительство, орошение, управление внутренними и внешними делами колхозов,
которые с каждым годом усиливаются. год., роль вооруженных сил в борьбе с врагами и
контроле над населением в мирное время широко освещалась в научной литературе.
Ключевые слова: Государственный союз, Авеста, Вендидод, монархия, демократия,
Ясна, форма правления, тип государства, конфедеративное правительство, федеральное
правительство, унитарное правительство.
724
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
KIRISH
O‘zbekiston hududida ilk davlatlarning va davlat uyushmalarining vujudga kelishi ishlab
chiqarish kuchlarining rivojlanishiga bog‘liq holda bo‘lgan. O‘rta Osiyoda turli xalqlarning
yurishlaridan himoyalanish maqsadida o‘zaro birlashish natijasida davlatlar vujudga kelgan.
O‘zbekiston hududida ilk davlat uyushmalari mil. avv. VII-VI asrlarda tashkil topgan.
Davlatga yuklatilgan vazifalarni amalga oshirish uchun davlat muassasalari tashkil topgan.
Davlat muassasalari vazifasini maxsus tayinlangan shaxslar amalga oshirgan. Yil sayin
ko‘payib borayotgan jamoa xo‘jaliklariga yer va suvni taqsimlash, qurish, irrigatsiya (sug‘orish),
jamoaning ichki va tashqi ishlarini boshqarish zarurati “qishloq hokimlari” deb nomlanuvchi
oqsoqollar sinfining shakllanishiga olib keldi. Ularning mol-mulkini himoya qilish, dushmanlarga
qarshi kurashish va tinch paytda aholi ustidan nazorat qilish uchun 50-100 dan ortiq o‘z askarlari
bo‘lgan. Ma’lum hududlar, bir necha qishloqlar birlashib tumanni hosil qilgan.
Tumanni “oqsoqollar kengashi” boshqargan. Oqsoqollar kengashi esa viloyat yoki shahar
hokimiga bo‘ysungan[1,9].
ASOSIY QISM
Umuman olganda, so‘ngi paleolit davriga kelib odamlarning hayoti va turmush tarzida ham
turli o‘zgarishlar sodir bo‘ladi. Xususan, odamlar g‘orlardan chiqib, yengil turar-joylar: chayla va
yarim yer to‘l alarda yashay boshladilar. Ular endi faqat tog‘li hududlarda yashab qolmay vohalar
bo‘ylab tarqalib, tekisliklarda, daryo va ko‘l lar bo‘ylarida joylashadilar hamda qarindosh-
urug‘chilik jamoalariga bo‘l inadilar. Natijada jamiyatda juft oilalar paydo bo‘ladi hamda ular
birlashib urug‘ jamoasini tashkil etadilar[3,28-29].
Fikrimizni yana davlatchilik shakllanishiga yo‘naltiradigan bo‘lsak, ilk davlatlarning
paydo bo‘lishida o‘zaro ayirboshlash, savdo-sotiq va madaniy aloqalarning ham ahamiyati
nihoyatda katta bo‘lgan. Dastavval shuni aytish joizki, O‘rta Osiyo hududlarida yashagan aholi
qadimgi davrlardan boshlab o‘zaro munosabatlarni rivojlantirib kelganlar. Bronza davriga kelib
shimoldagi ko‘chmanchi chorvador qabilalar va janubdagi o‘troq dehqonchilik aholisi o‘rtasida
o‘zaro mol ayirboshlash va madaniy aloqalar yanada jadallashdi. Bu o‘rinda o‘sha davrda
shakllanib, keyinchalik ancha rivojlangan qadimgi yo‘l larning ahamiyati beqiyos bo‘ldi. O‘rta
Osiyo qadimgi aholisi mintaqadan tashqari qo‘shni davlatlar bilan ham o‘zaro aloqalarni
rivojlantirganlar. Bu o‘rinda shuni ta’kidlash joizki, qimmatbaho Badaxshon(Tojikiston) lojuvard
toshlari mil. avv. 3 mingyillikdayoq Mesopotamiya va Misr shaharlarida nihoyatda qadrlangan va
bu hududlar bilan o‘zaro mol ayirboshlash munosabatlari o‘rnatilgan.
Ma’lumki, mil. avv. 2-mingyillikka kelib qadimgi O‘zbekistonning dehqonchilik
vohalarida o‘troq aholining alohida joylashuv manzilgohlaridagi ijtimoiy va iqtisodiy o‘zgarishlar
(o‘troq dehqonchilikning rivojlanishi, aholi zichligining yuqori darajasi, hunarmandchilikning
725
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
taraqqiy etishi, ijtimoiy tabaqalanish va boshqaruv tizimning murakkablashib borishi, o‘zaro
almashinuv, savdo-sotiq va madaniy aloqalarning kuchayishi) hamda harbiy siyosiy vaziyat
O‘zbekiston hududlarida dastlabki shaharsozlikning paydo bo‘lishidagi asosiy omillardan
hisoblanadi. O‘lkamiz hududidagi ilk shaharlar qishloqlardan iqtisodiy, siyosiy va madaniy
mavqeyi bilan ajralib turgan. Bu shaharlar, asosan, aholisi sug‘orma dehqonchilik bilan
shug‘ullangan vohalarda, qadimgi savdo yo‘llari bo‘ylarida, hukmdorlar qarorgohlari atrofida
paydo bo‘lgan. Bunday shaharlar o‘zlari joylashgan vohalarning siyosiy, iqtisodiy, madaniy, diniy
va harbiy markazlari vazifasini bajargan bo‘lishi shubhasizdir.
Mehnat qurollarining takomillashishi natijasida yerga ishlov berish yaxshilanib, ekin
maydonlari kengayib, odamlarning mehnati unumliroq bo‘lib bordi. Temirning kashf etilishi,
undan yasalgan mehnat qurollari qishloq xo‘jaligi va hunarmandchilikning tez o‘sishiga olib keldi.
Odamlarning daryolarni bo‘g‘ib, to‘g‘onlar qurib, kanallar qazib yerlarga suv chiqarish imkoniyati
kengaydi. Bu odamlar turmushini ancha yaxshiladi, umrini uzaytirdi, aholi son jihatdan ko‘payib
bordi.
Urug‘chilik munosabatlari ham o‘zgarib bordi. Ikki urug‘ a’zolaridan tashkil topgan er-
xotin juft oilalar vujudga keldi. Katta patriarxal oilalar urug‘ jamoalaridan ajralib chiqadi, ularga
urug‘ jamoalariga qarashli yerlardan chek yerlari ajratib beriladi. Shu tariqa urug‘ jamoasining
umumiy xo‘jaligi oilalar jamoasiga bo‘l inadi. Bunday oilalar jamoasi ishlab chiqarish jamoalari
deb ham ataladi[5,46].
Katta oila jamoasining oqsoqoli bir vaqtning o‘zida oila jamoasi uchun diniy va dunyoviy
boshliq, piru ustod va murabbiy bo‘lgan. Urug‘-qishloq oqsoqoli esa butun qishloq ahlining
boshlig‘i hisoblangan. Oqsoqqollar kengashi qo‘lida diniy va dunyoviy hokimiyat jamlangan
bo‘lib, u jamoa faoliyatiga oid barcha masalalarni hal qilgan. Mo‘tabar shaxslarning topshiriq va
buyruqlari jamoa azolari uchun majburiy hisoblangan.
Ishlab chiqarish jamoalari tarkibini tashkil etgan har bir oila o‘z xususiy mulkiga ega
bo‘lgan. Xususiy mulkning kelib chiqishi, jamoalarning ishlab chiqarish qonun-qoidalari asosida
tashkil topishi o‘z navbatida mulkiy tabaqalanishni keltirib chiqardi. Boylik, avvalo, jamoa
oqsoqollari, harbiy boshliqlar, mo‘tabar shaxslar qo‘lida to‘plana boshladi. Ular yerlarning
hosildor qismini egalladilar, ko‘plab chorva mollariga ega bo‘ldilar. Oqsoqollar oila jamoalari,
urug‘ va qabila ishlarini boshqargani uchun jamoachilar ularga yetishtirgan hosillarining, chorva
mollarining bir qismini berishga majbur bo‘lgan. Oqsoqollar o‘z iste’molidan ortib qolgan bunday
mahsulotlarni mis, oltin, kumush buyumlariga ayirbosh qilganlar.
“Avesto”(Ovasto) - (parfiyoncha: apastak-matn; ko‘pincha “Zend-Avesto”, ya’ni “tafsir
qilingan matn” deb ataladi) zardushtiylikning muqaddas kitoblari to‘plami.
726
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Ko‘pchilik tadqiqotchilar fikriga ko‘ra, “Avesto” O‘rta Osiyoda, xususan Xorazmda mil.
avv. 1-ming yillikning 1-yarmida vujudga kelgan deya hisoblanadi. “Avesto”da keltirilgan
geografik ma’lumotlar ham buni tasdiqlaydi. “Avesto” uzoq vaqt mobaynida shakllangan. Unda
keltirilgan ma’lumotlarning eng qadimgi qismlari mil. avv. 2-ming yillik oxiri 1-ming yillik
boshiga oid bo‘lib, og‘zaki tarzda avloddan-avlodga o‘tib kelgan. Keyingi asrlarda “Avesto”
tarkibiga turli diniy urf-odatlar bayoni, axloqiy, huquqiy qonun-qoidalar ham qo‘shilib borgan.
“Avesto”ni Zardusht diniy asar sifatida bir tizimga solgan. Dastlabki yozma nusxasi esa 12 ming
qoramol terisiga bitilgan deb rivoyat qilinadi. U Persepolda saqlangan. Aleksandr (Makedoniyalik
Iskandar) Eronni zabt etganda, bu nusxa kuydirib yuborilgan. Arshakiylardan Vologes I davri (51-
78)da qayta kitob qilingan, lekin u saqlanmagan. Sosoniylar davri (III-VII)asrda yaxlit kitob holiga
keltirilgan. “Avesto” 21 nask (qism)dan iborat bo‘lgan. Uning hajmi katta kitob bo‘lganligi sababli
dindorlar kundalik faoliyatida foydalanish uchun uning ixchamlashtirilgan shakli “Kichik Avesto”
yaratilgan. Arablar Eronni fath etgach zardushtiy ruhoniylarining bir qismi Hindistonga ko‘chib
o‘tgan. Ularning avlodlari (parslar) Bombey shahrida o‘z jamoalarida hozirgacha “Avesto”ning
asl nusxasini saqlab keladi. Fransuz tadqiqotchisi Anketil Dyuperron zardushtiylar jamoasida
yashab, “Avesto” tilini va yozuvini o‘rganib, uni tarjima qilib nashr etgan (1771). “Avesto”ning
bu nusxasi 27 jilddan iborat bo‘lib, asarning yettidan bir qismidir. U Yasna, Vispered, Vendidad,
Gotlar va Yashtlar nomi bilan yuritiladigan kitoblarni o‘z ichiga oladi. Kitobda bayon etilgan
g‘oyalarga ko‘ra, olam ikki asosning, ikki ibtidoning, ya’ni yorug‘lik bilan zulmatning, yaxshilik
bilan yomonlikning to‘xtovsiz kurashidan iborat. Yaxshilik va ezgulik xudosi Ahuramazda yer,
o‘simlik va boshqa hamma tabiiy boyliklarni yaratgan. Yomonlik va yovuzlik timsoli Anxramanyu
Ahuramazdaga qarshi to‘xtovsiz kurashadi, ammo uni yengishga ojizlik qiladi. Bu kurash abadiy
davom etadi. Yaxshilikni ifodalovchi kuchlar osmonda, yomonlikni ifodalovchi kuchlar yer ostida
joylashgan, yer sathi esa kurash maydonidir. Hayotdagi turfa o‘zgarishlar qaysi kuchning g‘alaba
qilishiga bog‘liq. Inson ham tana va ruhning, ahloq esa yaxshi va yomon xulqning o‘zaro
kurashidan iborat. Cheksiz, abadiy fazo va vaqt ham ikki qarama-qarshi qismdan: yaxshilik va
Ahuramazda hukmron bo‘lgan abadiy yorug‘lik bilan yomonlik va Anhramaynu hukmron bo‘lgan
abadiy zulmatdan tashkil topadi. “Avesto” ta’limotiga ko‘ra, birinchi inson Govamard (ho‘kiz-
odam; forscha Kayumars) bo‘lib, undan barcha kishilar tarqalgan. Birinchi shoh Yima davri oltin
davr hisoblangan, chunki unda o‘lim bo‘l magan, Ahuramazda doimiy bahor yaratgan. Kishilar
bekamu ko‘st, baxtiyor yashagan. 900 yil o‘tgach shoh Yima g‘ururga berilib, man etilgan sigir
go‘shtini yeydi va yovuzlik ramzi Anhramaynu hukmidagi kuchlar bosh ko‘taradi. Olamni muzlik
qoplaydi. Yima Ahuramazda amri bilan odamlar va hayvonlarni sovuqdan saqlab qolish uchun
qo‘rg‘on (var) qurib, unga har bir jonzotdan bir juftini joylashtirgan. Insoniyat tarixining ilk oltin
davri tugagach, yaxshilik va yomonlik o‘rtasidagi kurash davri bo‘lgan ikkinchi davr boshlangan.
727
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Uchinchi davrda Ahuramazda g‘alaba qilib, ezgulik saltanati barqaror bo‘ladi, o‘l ganlar
tiriladi. “Avesto”ning axloqiy-falsafiy mohiyati “ezgu fikr”, “ezgu so‘z” va “ezgu amal”
hisoblangan. Zardushtiylarning ibodat oldidan aytiladigan niyati, so‘zlari shu 3 ibora bilan
boshlanadi. “Avesto” O‘zbek, umuman O‘rta Osiyo, Eron, Ozarbayjon xalqlarining qadim
davrdagi ijtimoiy-iqtisodiy hayoti, diniy qarashlari, olam to‘g‘risidagi tasavvurlari, urf-odatlari,
ma’naviy madaniyatlarini o‘rganishda muhim va yagona manba. “Bu nodir kitob bundan 30 asr
muqaddam ikki daryo oralig‘ida, mana shu zaminda umrguzaronlik qilgan ajdodlarimizning biz
avlodlariga qoldirgan ma’naviy, tarixiy merosidir”[2,39-40].
O‘zbekiston hukumatining tashabbusi bilan YUNESKO Bosh konferensiyasi 30-sessiyasi
“Avesto”
yaratilganining 2700 yilligini dunyo miqyosida nishonlash haqida qaror qabul qildi
(1999-yil. noyabr). “Avesto” ning jahon madaniyati va dinlar tarixida tutgan o‘rnini hisobga olgan
holda hamda yuqoridagi qarordan kelib chiqib O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi
maxsus qaror e’lon qilib (2000-yil 29-mart), “Avesto”ning 2700 yilligini nishonlash tadbirlarini
belgiladi. Unga ko‘ra 2001-yilning oktabr oyida O‘zbekistonda xalqaro ilmiy konferensiya va
tantanali bayram tadbirlari o‘tkazildi.
“Avesto” jahon madaniyatining, jumladan, Markaziy Osiyo va Eron xalqlari tarixining
qadimgi noyob yodgorligidir. Zardushtiylik eʼtiqodiga amal qiluvchilarning muqaddas kitobi
sifatida Yagona Tangriga topinish shu taʼlimotdan boshlangan. Bu kitob tarkibi, ifoda uslubi va
timsollar tizimi bilan adabiy manbalarga yaqin turadi.
“Avesto” oromiy va pahlaviy yozuvlari asosida yaratilgan maxsus alifboda dastlab to‘qqiz
ho‘kiz terisiga yozilgan. Ilk nusxalari asosida sosoniylar (mil. avv. VII-III asr) davrida 21 kitob
holida yig‘ilgan, bizgacha ularning chorak qismi yetib kelgan. Tiklangan matnga ”Zand” nomi
bilan sharhlar bitilgan.
“Avesto” toʻrt qismdan iborat:
1-
Yasna (“Diniy marosimlar”)
2-
Yasht (maʼno jihatdan Yasnaga yaqin),
3-
Visparad (“Barcha ilohlar haqidagi kitob”)
4-
Vendidad (“Yovuz ruhlarga qarshi qonunlar majmuasi”).
“Avesto” insoniyat sivilizatsiya tarixining ilk sahifalarini tashkil etgani uchun jahon
olimlarining eʼtiborini tortgan. U haqda F.Nitsshe, F. Shpigel, A. Mayllet, V. Bartold, E. Bertels,
Yan Ripka, O. Makovelskiy, I. Braginskiy kabi xorijiy olimlarning tadqiqotlari mavjud.
O‘zbekistonda “Avesto” ni o‘rganish qadimdan boshlangan. Abu Rayhon Beruniy, Abu
Jafar Tabariy, Abu Baxr Narshaxiy asarlarida “Avesto” taʼlimotiga va unda tilga olingan
timsollarga murojaat mavjud. Hozirgi O‘zbek olimlari A.Qayumov, H. Homidov, M. Is‘hoqov, N.
Rahmonovlarning ilmiy tadqiqot va maqolalari eʼtiborli.
728
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Hukumatimiz qarori bilan 2001-yilda “Avesto”ning 2700 yilligi nishonlandi. Bundan
tashqari “Avesto”da zardushtiylikning umumbashariy ahamiyati va mohiyatidan tashqari unda
O‘lkamizda ilk boshqaruv tizimining amal qilinganligi to‘g‘risida ham qimmatli ma’lumotlar
uchraydi. Mamlakatni idora qilgan shaxs “Kavi” deb yuritilgan.
Oqsoqollar kengashi–“varzanapoti”, “Xanjamana”, xalq yig‘ilishi-v’yaxa deyilgan[4,55].
Tarixchilarning ma’lumotlariga qaraganda, eramizning birinchi asrida ashkoniylar
podshosi Valages Ariakid, III-asrga kelib Xusrav Parviz, Shopuri Xurmuzd davrida bu muqaddas
kitob bir necha bor ko‘chirilgan. Shu sabablarga ko‘ra, keyingi vaqtlarga qadar “Avesto”ning
vatani, ya’ni qaysi davlatga, xalqqa mansubligi haqida biror to‘l a ma’lumotlar berilmagan edi.
Keyingi vaqtlarda chop etilgan ilmiy-tarixiy maqolalarda Avestoning vatani Xorazmdir.
Xorazm “Avesto” ning ilk markazi kabi ma’lumotlarni uchratamiz[6].
“Muqaddas Avesto”ning 2700 yillik yubileyi shodiyonalari 3-noyabr 2001-yili ko‘hna
Urganch shahrida “Avesto”ning vatanida bo‘lib o‘tdi. Bu tantanalarda O‘zbekiston Respublikasi
birinchi Prezidenti I.A.Karimov qatnashib o‘zining sermazmun nutqida: “Avesto” birgina O‘zbek
xalqining tarixiy ilmiy-madaniy yodgorligigina emas, balki u butun umumbashariyatning bebaho
durdonasidir - deb ta’kidladilar. “Avesto”ning qancha qismdan iboratligi, umumiy mundarijasi,
zardushtiylik diniy-falsafiy tizimi to‘g‘risidagi asar ekanligi haqida “Denart”da (IX asrga mansub)
keltirilgan ma’lumotlargina mavjud. Bu asarda “Avesto” ning 21 nask qismdan iboratligini qayd
qilinib, ularning mazmuni qisqacha bayon etiladi. “Avesto” sosoniylar davrida muqaddas
hisoblangan va xalq orasida ishlatilmaydigan tilda yozib olingan. Bu tilni hatto ruhoniylar ham
tushunaolmaganliklari sababli o‘sha davrning adabiy tili hisoblangan pahlaviy tiliga tarjima
qilingan va uning asosiy mazmuniga keng sharhlar berilgan. Bu tarjima va sharhlar “Zend” nomi
bilan ma’lum. Shu tufayli o‘tgan asrda Yevropada “Avesto” kitobi “Zend Avesto” deb noto‘g‘ri
nomlangan. “Avesto” katta hajmda bo‘lganligi sababli dindorlarning kundalik faoliyatida
foydalanishi uchun “Kichik Avesto” yaratilgan. “Kichik Avesto”, “Katta Avesto” dan tanlab
olingan duolar to‘plamidan iborat bo‘lgan va bizgacha Avestoning juda oz qismi yetib kelgan.
XULOSA
Vendidodda jinoyatlar tasnifi. Bizning kunlarimizgacha ulardan faqat oxirgi kitob
Vendidod (forscha Vendidat – “Devlarga qarshi qonun”) yetib kelgan. Zardushtiylik huquqining
ushbu yodgorligi zardushtiylik dini davlat maqomini, zardushtiylar esa davlat tomonidan qo‘l lab-
quvvatlashni yo‘qotgan davrda jamoa turmushi qattiq tartibga solinganligadan dalolat beradi. Shu
sababli Vendidodning ko‘plab huquqiy qoidalari Yaxve dini jamoasi alohida bo‘la boshlagan
davrda tuzilgan.
729
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
REFERENCES
1.
Abdurahimova N.A., Isakova M. S., Sulaymanova Z.M. Davlat muassasalari tarixi. -T.:
“Sharq”, 2007. –B. 9.
2.
Karimov I. A. “Adolatli jamiyat sari”. -T.: 1998. –B. 39-40.
3.
Murtazayeva R.H. O‘zbekiston tarixi. -T.: “Yangi asr avlodi”, 2003. –B. 28-29.
4.
Usmonov Q., Sodiqov M., Burxonova S. O‘zbekiston tarixi -T.: “Iqtisod-Moliya”, 2006. –B.
55.
5.
Usmonov Q., Sodiqov M., Burxonova S. O‘zbekiston tarixi. -T.: “Iqtisod-Moliya”, 2006. –B.
46.
6.
Ziyokor gazetasining 2000-yil mart, aprel, may sonlaridagi maqolalarga qarang: Tilab
Maxmudov. Avesto haqida. –T.:. 2000.
7.
To'rayev, A. (2023). O’ZBEKLARNING CHORJO’YDAGI HAYOT YO’LLARI.
ЦЕНТР
НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
36
(36).
8.
To'rayev, A. (2023). БУХОРОДАГИ ТУРКМАНЛАРИНИНГ АЪАНАВИЙ ТУРАР
ЖОЙЛАРИ ВА УНДАГИ ЗАМОНАВИЙ ЎЗГАРИШЛАР.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ
ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
35
(35).
9.
To'rayev, A. (2023). English Buxorodagi turkmanlarning ananaviy turar joylari va undagi
zamonaviy ozgarishlar.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
35
(35).
10.
To'rayev A. BUXORO TURKMANLARI BILAN BOG ‘LIQ JOY NOMLARI TAHLILI
//ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2022. – Т. 14. – №. 14.
11.
To’Rayev A. I., Hayotov F. U. Buxoro vohasi aholisining islom dinini qabul qilishi //Science
and Education. – 2022. – Т. 3. – №. 10. – С. 499-504.
12.
To’Rayev A. I. BUXORO VOHASIDA YASHAB KELGAN TURKMANLAR
HAYOTIDA CHORVACHILIKNING O’RNI //Scientific progress. – 2021. – Т. 2. – №. 1. –
С. 1165-1170.
13.
To'rayev A. A ЎҒУЗ ҚАБИЛА ВА УРУҒЛАРИНИНГ ТУРКМАН ХАЛҚИНИ
ШАКЛЛАНИШИДАГИ ЎРНИ: Xorijiymaqola //ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ
(buxdu. uz). – 2020. – Т. 6. – №. 2.
14.
Тошполатова, Ш. (2024). THE PRESENT IRANIANS.
Журнал универсальных научных
исследований
,
2
(5), 453-462.
15.
Toshpo’latova, S. (2024). BUXORODAGI SAROYLAR.
Modern
Science
and
Research
,
3
(5), 522-529.
16.
Toshpo’latova, S. (2024). O’RTA ASRLARDA OILA PEDAGOGIKASIGA OID
FIKRLAR.
Modern Science and Research
,
3
(12), 353-361.
730
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
17.
Toshpo’latova, S., & Xudoyqulov, S. (2024). History And Ethnology Of Olot
District.
Modern Science And Research
,
3
(5), 148-151.
18.
Toshpo’latova, S., & Jo’rayeva, M. (2024). HISTORY AND ARCHITECTURAL
MONUMENTS OF JONDOR DISTRICT.
Modern Science and Research
,
3
(2), 447-450.
19.
Toshpo’latova, S., & Ashurova, G. (2023). THE HISTORY AND DESCRIPTION OF THE
WORK OF MS ANDREYEV-" ARK BUKHARI".
Modern Science and Research
,
2
(9), 404-
409.
20.
Toshpo’latova, S. (2023). ETHNOLOGICAL ANALYSIS OF CALENDRICAL
CALCULATION AND LENGTH MEASUREMENTS OF KHUF VALLEY TAJIKS IN
THE RESEARCHES OF MS ANDREYEV.
Modern Science and Research
,
2
(10), 291-299.
