BUXORO VOHASI HUNARMANDLARINING KASBIY TARIXIDAGI URF-ODAT VA UDUMLARI.

633

ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10

BUXORO VOHASI HUNARMANDLARINING KASBIY TARIXIDAGI URF-ODAT VA

UDUMLARI.

To‘rayev Anvar Ismoilovich

Osiyo xalqaro unversiteti, Tarix va filologiya kafedrasi katta o‘qituvchisi.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14520964

Annotatsiya.

Maqolada an’anaviy hunarmandchilik rivojida hunarmand ustalar

tomonidan tayorlangan gilamdo’zlik, arqondo’zlik, ipgazlama, to’qimachilik, kashtado’zlik,

do’ppido’zlik sohasida qo’lga kiritilgan yutuqlar bayon qilingan. Shuningdek uzoq asrlik tarixga

ega bo’lgan o’zbek xalqining turli-tuman hunarlari o’ziga xos qadimiy an’analari mavjud bo’lib,

O’rta Osiyoning iqtisodiy, siyosiy hamda madaniy hayotida salmoqli o’rin egallagan Buxoro

hunarlari avloddan-avlodga, ustozdan shogirdga meros tarzda o’tib, hozirgi kunga qadar

sayqallanib kelganligi bayon qilingan.

Kalit so‘zlar:

To’qimachilik, bel bog’lash, to’qimachiligi, gilamdo’zlik, arqondo’zlik,

ipgazlama, to’qimachilik, kashtado’zlik, do’ppido’zlik, kovushdo’zlik, tikuvchilik, temirchilik,

cho’yangarlik, misgarlik, qulfsozlik, tunikasozilik, yog’ochsozlik, yog’och o’ymakorlik, aravasozlik,

qamishsozlik, kosibchilik.

CUSTOMS AND TRADITIONS IN THE PROFESSIONAL HISTORY OF

BUKHARA OASIS CRAFTSMEN

.

Abstract.

The article describes the achievements made by artisans in the development of

traditional crafts in the fields of carpet weaving, rope weaving, yarn weaving, weaving, embroidery,

and headdress weaving. It is also stated that the various crafts of the Uzbek people, which have a

long history, have their own ancient traditions, and the crafts of Bukhara, which have occupied a

significant place in the economic, political, and cultural life of Central Asia, have been passed down

from generation to generation, from master to disciple, and have been refined to this day.

Keywords:

Weaving, belting, weaving, carpet weaving, rope making, yarn weaving, weaving,

embroidery, hat making, shoe making, sewing, blacksmithing, cast iron, coppersmithing,

locksmithing, tunic making, woodworking, wood carving, cart making, reed making, crafts.

ТРАДИЦИИ И ТРАДИЦИИ В ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ ИСТОРИИ

РЕМЕСЛЕННИКОВ БУХАРСКОГО ОАЗИСА.

Аннотация.

В статье описаны достижения, достигнутые мастерами в области

ковроткачества, веревочного плетения, резьбонарезания, ткачества, вышивки, шляпного

дела в развитии традиционных ремесел. Также различные ремесла узбекского народа,

имеющие многовековую историю, имеют свои древние традиции. Утверждается, что они

передавались по наследству от учителя к ученику и совершенствуются до сих пор.

634

ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10

Ключевые слова:

Текстиль, ремни, текстиль, ковроткачество, веревочное плетение,

резьба, ткачество, вышивка, шляпное производство, рукоделие, портняжное дело, кузнечное

дело, слесарное дело, медное дело, слесарное дело, туникоделие, деревообработка, резьба по

дереву, тележное дело, изготовление тростника, кузнечное дело.

KIRISH

To’plangan etnografik manbalarga asoslanib, vohada hozirga qadar qirqdan ziyod oilaviy

kasb va hunarlar mavjud ekanligini qayd etish mumkin. Bular asosan, jun to’qimachiligi,

gilamdo’zlik, arqondo’zlik, ipgazlama, to’qimachilik, kashtado’zlik, do’ppido’zlik, kovushdo’zlik,

tikuvchilik, temirchilik, cho’yangarlik, misgarlik, qulfsozlik, tunikasozilik, yog’ochsozlik, yog’och

o’ymakorlik, aravasozlik, qamishsozlik, kosibchilik, nonvoy oshpazlik, quduqsozlik, o’ymakorlik,

sovungarlik, sartaroshlik, ovchilik va boshqa hunarlar bo’lib, ular mahalliy aholining amaliy va

hayotning kundalik mashg’ulotiga aylangan. Bu hunarlar qatorida ip-gazlama, jun to’qimalar,

temirchilik, sartaroshlik bilan mashg’ul bo’lgan to’qimachi, shuningdek, kashtado’zlarning pirlari

esga olinib, ularni g’azabga keltirmaslik uchun asbob-uskunalarni hamda do’konlarni ozoda

saqlaganlar.

ASOSIY QISM

To’qimachi va chevarlar ish faoliyatida doimo tahorat qilib, ozoda yurishi shart bo’lgan. Har

kuni ertalab ish boshlanishidan oldin, o’z pirlaridan madad so’rab, fotiha o’qiganlar. To’qimachilar

do’kon yoki o’rmon dastgohida ipni tizib, chiqqandan so’ng uni to’qish oldidan tovuq so’yib, qon

chiqarganlar, ya’ni, pirimiz ruhlari shod bo’lsin, to’qish jarayonida iplar tugun bo’lib qolmasin,

degan istakni bildirganlar[4,28]. Shuningdek, chevar hamda kashta tikuvchi chevarlar kashtado’zlik

san’atini tajribali chizmakashdan o’rganib, ulardan kasb sirlarini o’rganganlar.

Hozir ham qo’l olish kashtachilikning o’ziga xos an’anasi bo’lib, bugunga qadar ham qishloq

chevarlari orasida saqlanib kelinmoqda.

Yirik kashta tikuvchi chevarlarning har yili yoki ikki yilda bir marta “is” chiqarib,

chizmakash yoki mulladan qo’l olish odati bilan bog’liq udum bugungi kungacha davom etib

kelmoqda. Dehqonchilik marosimlarida “bova” (bobo) asosiy salmoqli o’ringa ega bo’lgan bo’lsa,

yoshi ulug’lar hunarmandchilik va hunarmandlar orasidagi barcha muammolarni bartaraf qilib,

yo’l-yo’riqlar ko’rsatib borganlar. Agar do’kon ozoda bo’lmasa asbob-uskunalar tartibsiz holda

sochilib yotgan bo’lsa, usta, halifa yoki shogirdning ust-boshlari iflos bo’lsa, shuningdek, xaridor

bilan qiladigan muomalalari qo’pol bo’lsa, ularga qattiq tanbeh berilib, bundan keyin bu kabi

holatlarni takrorlamaslikka chaqirilgan. Aksariyat vohada bova, ayrim hududlarda bobo (Buxoro

shahri) deb yuritilgan shaxslar ishlarda tartib intizomni nazorat qilganlar.

635

ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10

Bobo uyushma a’zolarining barcha marakalariga boshchilik qilib, uni o’tkazish tartibini

qattiq nazorat ostiga olib turgan. Shogird tarbiyalanib, ustalik darajasiga yetganligi uchun

o’tkaziladigan “bel bog’lash” marosimiga bobo rahbar bo’lgan. Turli marakalarni o’tkazishdan

tashqari hunarmandlar har yili “guli surx” (qizil gul) bayrami vaqtida bobo boshchiligida Hazrat

Bohouddin Naqshband qabrlari oldida “arvohi pir” marosimini o’tkazishgan. Bir oy davom etgan

bu bayramni bir haftasi to’liq hunarmandlarga berilgan bo’lib, ular shu davrda o’z kasblari bilan

shug’ullanmaganlar. Hunarmandlar ushbu bir oy ichida o’z hunarlari “pir”ning ruhini shod qilishi

uchun bobo boshchiligida turli marosimlar o’tkazganlar[2,322]. Bundan tashqari, usta biror bir

gunoh ish qilsa (asbob dastgohlarni tepsa, jahl bilan bu uskunalarni sindirsa yoki birovni

haqoratlasa) bobo bunday ustani ishdan chetlashtirish do’konini yoptirishgacha haqli bo’lgan.

Bundaylarning gunohidan forig’ bo’lish uchun usta uyushma a’zolarini to’plab, o’z

hisobidan “arvohi pir” marosimini o’tkazib bergan. Bu marosimda bobo boshchiligidagi ustalar

gunohlik qilgan hunarmandga pand-nasihatlar qilib, tavbasiga tayantirganlar.

Bobo hunarmandlar orasida yuksak obro’ va nufuzga ega bo’lgan. U o’z sohasini qunt

bilan egallagan kishi bo’lganligi uchun yosh hunarmandlar kasbiy sohada va hayotdan o’rnak

olganlar. Ikkinchidan, moddiy jihatdan qiynalgan hunarmand faqat shu hayotiy boy tajribaga ega

shaxsdan yordam olib turishgan. Uchinchidan, hunarmandlar moli bozordan qaytsa, shu kishiga

sotgan. Boboning bo’sh vaqti ko’p bo’lganligi uchun vaqtida sotilmay qolgan tovarlarni asta-

sekinlik bilan xaridorlarga sotgan. Bu usta hunarmandlarni har tomonlama qo’llab-quvvatlash

maqsadida amalga oshirilgan. Hunarmandlarni qo’llab-quvvatlash kasb-hunarlarni o’rgatishda

oqsoqollarni o’rnini ham alohida aytib o’tish joiz. Oqsoqol-hunarmandlar toifasiga oid mustaqil

ustalardan bo’lib, kundalik faoliyati, hunarmandchilik mahsulotlarini yetishtirishdan iborat edi.

Oqsoqol bobodan keyingi o’rinda turuvchi uyushma rahbari bo’lib, u bajaradigan vazifalar

“bobo”nikiga qaraganda keng qamrovli edi.

Chunki, oqsoqol boshqa ustalarga nisbatan tajribali, yosh jihatdan ulug’ kishi bo’lgan. U

kasbdoshlari orasida katta obro’-e’tiborga ega shaxs hisoblangan. Oqsoqol barcha ijtimoiy ishlarga

rahbarlik qilib kelgan. U bobo kabi “Hunarmandchilik risola”larining bilimdoni sifatida vaqti-

vaqti bilan hunarmandlar ishlarini zimdan kuzatib turgan. Hunarmandlarning ijtimoiy faoliyati o’z

kasb-korlaridan boshqa sohalarga ham yo’naltirilgan bo’lib, jumladan, ariq va hovuzlarni qazish,

do’kon, uy, o’choq, dor va yog’ochlarni qayta sozlash edi. Shuningdek, barcha hunarmandlar

to’planib uyushqoqlik bilan ish ko’rganlar. Hunarmandchilik marosimlarini tashkil etish va ularni

nishonlashda bosh-qosh bo’lgan, u usta, xalfa, shogird o’rtasidagi munosabatlarni ular orasida

paydo bo’ladigan nizoli masalalarni hal qilgan. Hunarmand usta o’z kasb-hunarini o’z qo’l

ostidagi xalfa shogirdga o’rgatishga mas’ul bo’lib, bu haqda shogirdning ota-onasi bilan

kelishilgan. Usta o’z hisobidan xalfa va shogirdlarini kiyintirgan, ovqatlantirgan shogird hunarni

636

ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10

pulga o’rgana boshlaganidan so’ng oz-oz miqdorda ish haqi ham bera boshlagan. Usta shogirdni

mustaqil ishlay olishini o’zi hal qilgan. Agar shogird uquvli, chaqqon, halol-pokiza mehnat qilib

kelayotgan bo’lsa, ustalar imkon qadar uni qo’ldan chiqarmaslikka harakat qilgan. Tayyor

mahsulotni ustaning shaxsan o’zi baholagan va sotgan hamda tovar ishlab chiqarishga asqotadigan

xom-ashyo, asbob-uskunalarni o’zi sotib olgan. Mahsulot ishlab chiqarishdan keladigan foyda va

zararga ustaning o’zi javobgar bo’lgan [1,12]. Hunarmandlar ichida xalfa-shogirdlik darajasidan

yuqori pog’onaga ko’tarilgan hunarmand bo’lib, u o’z ustozi yoki boshqa ustalarga yollanib,

mehnat qilgan.

Shogird biror bir hunar sohibi bo’lishi uchun shu hunar sohasida faoliyat ko’rsatayotgan

hunarmandga shogird tushgan shaxs hisoblangan. Ota-ona o’z farzandini ma’lum bir kasb ustasi

bo’lgan hunarmand huzuriga olib kelgan. Bolani shogirdlikka olish kelishilgandan so’ng, ota “eti

sizniki, suyagi bizniki”, deb fotiha o’qib, bolasini ustaga qoldirib ketgan.

Hozirda bu urf-odatlar bir muncha o’zgargan bo’lib, masalan, ustaga dasturxon tuzash,

uning ichiga turli xil shirinliklar, matolar chopon qo’yish odati yo’qolib borayotganini ko’rishimiz

mumkin. Shogirdga usta u shogirdlikka qabul qilingan birinchi yillarda hech qanday haq

to’lamagan, lekin uni kiyim-kechak, oziq-ovqat bilan ta’minlagan. Shogird bu davrda ustaning uy-

ro’zg’or ishlarini bajarib ham turgan. U bo’sh vaqtlarida do’konga kirib usta va xalfaning

bajarayotgan ishlarini kuzatib borib, asta-sekin hunar sirlaridan voqif bo’lib borgan. Zardo’zlik,

zargarlik, kandakorlik, kashtado’zlik, do’ppido’zlik kabi hunarlarni o’rgatishga 10-15 yoshgacha

bo’lgan bolalar shogirdlikka olingan. Kulolchilik, charx yasash, cho’yangarlik, temirchilik,

quruvchilik kabi og’ir mehnatga asoslangan hunarlarda shogirdlikka 15 yoshdan katta

o’spirinlargina qabul qilingan.

Buxoro vohasi hunarmandlari ko’p hollarda hunar sir-asrorlarini iloji boricha o’z

farzandlariga o’rgatishga harakat qilganlar. Agar ustaning farzandi bo’lmasa, u shogirdlikka eng

yaqin qarindoshi va begona kishining farzandlarini qabul qilgan.

Shogird o’z kasbining sir-asrorlaridan voqif bo’lsa hamda yetuk usta bo’lganligini

isbotlash uchun o’z kasbiga oid biror bir nodir buyumni o’z qo’li bilan mustaqil tayyorlab, uni

oqsoqol va usta nazoratidan o’tkazgan. Agar bu buyum ularga ma’qul bo’lsa, shogird “bel

bog’lash” marosimiga tayyorgarlik ko’ra boshlagan. Shogird “bel bog’lash” marosimini o’tkazish

uchun o’z halol mehnati, faoliyati davomida topgan mablag’idan sarf xarajat qilgan. Bu holat

kulolchilikda boshqacha bo’lib, usta shogirdiga mustaqil bitta xumdon pishirishga ruxsat bergan

va undan kelgan daromad shogirdniki hisoblanib, mablag’ marosimga sarflangan.

Avvalo bu marosimni o’tkazish uchun shogird oqsoqol huzuriga maslahat olgani borgan.

Oqsoqol shogirdning moddiy ahvoliga qarab, marosimni qanday tashkil qilish, kimlarni

taklif etish va dasturxonni qanday bezash haqida maslahatlar bergan. Shundan so’ng, shogird o’z

637

ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10

ustasiga sarpo, bobo va oqsoqolga chopon, qishloq imomiga dasturxon tuzib, ularni o’z uyiga

mehmondorchilikka chorlagan. Belgilangan kunda barcha taklif qilinganlar shogirdning uyida

to’planishganlar. Qishloq imomi fotiha o’qib marosimni boshlab bergan. Usta shogirdini davra

o’rtasiga turg’izib qo’yib, uning belidagi belbog’ini mahkam siqib bog’lab qo’ygan. Shogird o’z

navbatida ustaga olgan sarpolarini taqdim qilib, bobo esa shogirdga hunarning qonun qoidalari

haqida va’z o’qigan. Va’z va nasihatda hunardagi barcha talablarga qat’iy bo’ysunish shogirdga

obdon yana bir bor uqtirilgan. Shogird barcha talab va qoidalarni bajarishga so’z berib, bobo

yelkasiga chopon yopgan. Shu bilan marosimning asosiy qismi tugab, davraga dasturxon yozilib,

unga non, shirinliklar, palov va choy tortilgan. Dasturxondagi taomlar iste’mol qilinib

bo’linganidan so’ng mahalla imomi Qur’on suralarini o’qib, dasturxonga fotiha bergan. Shu orqali

“bel bog’lash” marosimi ham tugagan. Bu marosimdan so’ng, usta martabasiga erishgan shogird

o’zi mustaqil ishlay boshlagan.

Buxoro hunarmandchilik marosimlaridan tashqari sayllar ham o’tkazib turilgan.

Shundaylardan Buxoro amirining shahardan tashqaridagi Sitorai Mohi-Xossada har yili

“bozor sayli” bo’lib, unda xalq amaliy san’ati turlaridan kulolchilik, misgarlik, kandakorlik,

pichoqchilik, do’ppido’zlik va boshqa hunarmandlar qatorida zargarlar ham o’z buyumlarini butun

xalq ommasiga namoyish etishgan. Bu ko’rgazma Mohi-Xossada ikki haftagacha davom etgan.

Bu sayl har yilgi o’tkaziladigan xalqning an’anaviy bayrami hisoblanib, hukumat tomonidan

rasmiylashtirilgan. Hunarmandchilik buyumlarini sotishga qulay bo’lishi uchun vaqtinchalik

rastalar qurilib bu tadbirlarning barchasiga ustalar oqsoqoli rahbarlik qilib kelgan. Bunday

sayllarning bo’lib turishi, xalq ommaviy san’atining rivojlanishiga katta hissa qo’shgan. Amirlik

davrida hamma hunarlar kabi zardo’zlik muqaddas hisoblanib kelingan.

Chunki, har bir hunarga, kasbga bo’lgan hurmat cheksiz bo’lib, ustalar har bir qilgan

ishlarini vijdon amri bilan halol bajarishgan. Ustalarning aytishicha, eng birinchi usta zardo’z, eng

birinchi ustoz G’oyibona homiy hamda pir Hazrat Yusuf bo’lgan deyishadi[3,83]. Shu haqda

ko’pgina risolalar bo’lib, uni o’rganish qonun qoidalari zardo’zlik kasbining homiysi “arvohi

pir”ga sig’inish uzoq vaqtgacha davom etib kelganini bildiradi. “Guli surx “ ayyomida, ya’ni, ilk

bahor kunlarida zardo’zlar Buxoro yaqinidagi Bahouddin qishlog’iga kelib, qo’y so’yib, xudoyi

qilishadi. Pirzodalar arvohiga bag’ishlab, haftaning payshanba, yakshanba kunlari barcha

zardo’zlar to’planishgan. Qiroatxonlik dasturxon ustida bo’lib o’tgan suhbatda risolachi

zardo’zlikni kelib chiqish qonun-qoidalari va unga o’qiladigan duolarning mazmun-mohiyatini

tushuntirib bergan.

XULOSA

Risolachiga qiroatidan so’ng kishilar sovg’a salomlar in’om etib ularni uylariga kuzatib

qo’yishgan. Bunday hurmat va ehtirom esa ularni zardo’zlik kasbiga bo’lgan e’tiqodini yanada

638

ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10

oshirishga turtki bo’lgan. Shunday qilib, hunarmandchilikka oid urf-odat, udum va marosimlar

uzoq davrlar davomida shakllanib, sayqallashib ajdodlardan avlodlarga meros sifatida qolib,

bugungi hunarmandchilik tarmoqlari takomilida asosiy omillardan biri bo’lib kelmoqda.

REFERENCES

1.

Абдуллаев Т. ХIX асрда ўзбек кандокорлиги.-Т.: Фан; 1974. Б.185.

2.

Булатов С. Ўзбек халқ амалий безак санъати. -Т.: Меҳнат; 1991. Б 520.

3.

Пешерева Е.М. Бухарский золотошей / cб.М А Э. М.: 1995.- С. 203.

4.

O’raqov M.B. Zarafshon vohasi qishloq aholisining to’qimachilik va chevarchilik hunari.

Tarix fan. nom diss…-T.: 1993.- B. 152.

5.

To’Rayev A. I. Buxoro vohasiga turkmanlarning ko’chishi //Science and Education. – 2022.

– Т. 3. – №. 4. – С. 134-139.

6.

Ismailovich T. A. Migration of Turkmen Tribes to Zarafshan Oasis: History and Analysis

//Central Asian Journal of Social Sciences and History. – 2021. – Т. 2. – №. 3. – С. 47-52.

7.

To'rayev A. O’ZBEKLARNING CHORJO’YDAGI HAYOT YO’LLARI //ЦЕНТР

НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2023. – Т. 36. – №. 36.

8.

To'rayev A. БУХОРОДАГИ ТУРКМАНЛАРИНИНГ АЪАНАВИЙ ТУРАР ЖОЙЛАРИ

ВА УНДАГИ ЗАМОНАВИЙ ЎЗГАРИШЛАР //ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ

(buxdu. uz). – 2023. – Т. 35. – №. 35.

9.

Тўраев А. И. БУХОРОДАГИ ТУРКМАНЛАРИНИНГ АЪАНАВИЙ ТУРАР

ЖОЙЛАРИ ВА УНДАГИ ЗАМОНАВИЙ ЎЗГАРИШЛАР: Тураев Анвар Исмаилович,

Кафедра “Всеобщей истории” Бухарского государственного университета старший

преподаватель //Образование и инновационные исследования международный

научно-методический журнал. – 2023. – №. 1. – С. 7-13.

10.

To'rayev A. English Buxorodagi turkmanlarning ananaviy turar joylari va undagi zamonaviy

ozgarishlar //ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2023. – Т. 35. – №. 35.

11.

To'rayev A. BUXORO TURKMANLARI BILAN BOG ‘LIQ JOY NOMLARI TAHLILI

//ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2022. – Т. 14. – №. 14.

12.

To’Rayev A. I., Hayotov F. U. Buxoro vohasi aholisining islom dinini qabul qilishi //Science

and Education. – 2022. – Т. 3. – №. 10. – С. 499-504.

13.

To’Rayev A. I. BUXORO VOHASIDA YASHAB KELGAN TURKMANLAR

HAYOTIDA CHORVACHILIKNING O’RNI //Scientific progress. – 2021. – Т. 2. – №. 1.

– С. 1165-1170.

639

ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10

14.

To'rayev A. A ЎҒУЗ ҚАБИЛА ВА УРУҒЛАРИНИНГ ТУРКМАН ХАЛҚИНИ

ШАКЛЛАНИШИДАГИ ЎРНИ: Xorijiymaqola //ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ

(buxdu. uz). – 2020. – Т. 6. – №. 2.

15.

Muyiddinov, B. (2023). XII-XIII ASRLAR DAVRIDA BUXORODA ILM – FANNING

RIVOJLANISHI. SCHOLAR, 1(28), 341–345.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10027071

16.

Muyiddinov Bekali. (2023). MO’G’ULLAR BOSQINI DAVRIDA BUXORONING

AYANCHLI

TAQDIRI. TADQIQOTLAR.UZ, 25(2),

212–215.

Retrieved

from

http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/308

17.

Muyiddinov Bekali. (2023). THE ROLE OF BUKHARA AND OTHER CITIES IN THE

MILITARY ART AND ARMY STRUCTURE OF KHOREZMSHAHS . ОБРАЗОВАНИЕ

НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 35(3), 55–58. Retrieved from

https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/10035

18.

Muyiddinov, B. (2024). BARTHOLD'S "СОЧИНЕНИЯ. ТОМ I. ТУРКЕСТАН В

ЭПОХУ МОНГОЛЬСКОГО НАШЕСТВИЯ" THE HISTORY OF THE CREATION OF

THE

WORK.

MODERN

SCIENCE

AND

RESEARCH,

3(1),

699–

702.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10552555

19.

Muyiddinov, B. (2024). THE ROLE OF MILITARY REFORMS IN THE BUKHARA

KHANATE IN THE LIFE OF THE STATE UNDER THE SHAYBANIDS. MODERN

SCIENCE AND RESEARCH, 3(2), 646–648.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10668887

20.

MB Bahodir o’g’li. (2024). Military Art of Turkish Khaganate in the Early Middle Ages.

European Journal of Innovation in Nonformal Education, 4

(16), 223–227.

https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2705/2586

21.

Xayrullayev, U. (2024). THE IDEA THAT MADE THE OTTOMAN STATE GREAT

(RED APPLE II).

Modern Science and Research

,

3

(2), 1071–1073. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/29533

22.

Xayrullayev, U. (2024). BRIEFLY ABOUT THE "RED APPLE" MYTHOLOGY OF THE

TURKS.

Modern

Science

and

Research

,

3

(1),

568–572.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/28329

23.

Umidjon, X. (2024). Literacy and Information Exchange in the Ancient East and

West.

EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION

,

4

(3),

179–183. Retrieved from

http://www.inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2698

24.

Umidjon, X. (2023). 1918-1939-yillarda Polshaning ichki siyosatidagi o’zgarishlar.

Центр

Научных

Публикаций

(buxdu.Uz)

,

42

(42).

извлечено

от

https://journal.buxdu.uz/index.php/journals_buxdu/article/view/10963

640

ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10

25.

Toshpo’latova,

S.

(2024).

TARIX

FANINI

O’QITISHDA

SAMARALI

METODLAR.

Modern Science and Research

,

3

(11), 774-782.

26.

Тошполатова, Ш. (2024). THE PRESENT IRANIANS.

Журнал универсальных научных

исследований

,

2

(5), 453-462.

27.

Toshpo’latova, S. (2024). BUXORODAGI SAROYLAR.

Modern Science and

Research

,

3

(5), 522-529.

28.

Toshpo’latova, S., & Xudoyqulov, S. (2024). History And Ethnology Of Olot

District.

Modern Science And Research

,

3

(5), 148-151.

29.

Toshpo’latova, S., & Jo’rayeva, M. (2024). HISTORY AND ARCHITECTURAL

MONUMENTS OF JONDOR DISTRICT.

Modern Science and Research

,

3

(2), 447-450.

30.

Qizi, R. S. S., Shukhratovna, T. S., & Karamatovna, M. A. (2024). Implementation of

Education and Protection of Children's Rights in the age of Technology.

SPAST

Reports

,

1

(7).

31.

Shuhratovna, T. S. (2024). Linguistic Anthropology.

European Journal Of Innovation In

Nonformal Education

,

4

(3), 432-437.

32.

Toshpo‘latova, S. S., & Naimov, I. N. (2023). MS ANDREYEV–O’RTA OSIYO

XALQLARI ETNOGRAFIYASINING YIRIK OLIMI.

Innovations in Technology and

Science Education

,

2

(8), 1214-1222.

33.

Toshpo’latova, S., & Tursuntoshova, S. (2024). Khoja Abdulkholiq Gijduvani.

Modern

Science and Research

,

3

(2), 87-93.

34.

Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics Of Ethnologies Of Bukhara.

Modern Science and

Research

,

3

(2), 1004-1011.

35.

Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics.

Modern Science and Research

,

3

(2), 500-507.

36.

Toshpo’latova, S. (2024). Religious Anthropology.

Modern Science and Research

,

3

(1),

504-510.

37.

Shakhnoza Shuhratovna, T. (2023). MS Andreyev’S Way Of Life.

American Journal of

Language, Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769)

,

1

(10), 655-659.

38.

Shuhratovna, T. S. (2023). Ethnological Analysis Of National Costumes And Rituals Of

Tajiks In The Works Of MS Andreyev.

International Journal Of History And Political

Sciences

,

3

(12), 42-47.

39.

Toshpo’latova, S. (2023). MS Andreyev-Scientific Career.

Modern Science and

Research

,

2

(12), 801-807.

40.

Shuhratovna, T. S. (2023). Etymology Of Tajik Marriage Ceremony.

International Journal

Of History And Political Sciences

,

3

(11), 17-23.

641

ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10

41.

Toshpo’latova, S., & Ashurova, G. (2023). THE HISTORY AND DESCRIPTION OF THE

WORK OF MS ANDREYEV-" ARK BUKHARI".

Modern Science and Research

,

2

(9),

404-409.

42.

Toshpo’latova, S. (2023). ETHNOLOGICAL ANALYSIS OF CALENDRICAL

CALCULATION AND LENGTH MEASUREMENTS OF KHUF VALLEY TAJIKS IN

THE RESEARCHES OF MS ANDREYEV.

Modern Science and Research

,

2

(10), 291-299.

43.

Toshpo’latova, S. (2023). A STUDY OF THE WEDDING CEREMONY OF THE TAJIKS

OF AFGHANISTAN.

Modern Science and Research

,

2

(9), 84-89.

44.

Naimov, I., & Toshpo‘latova, S. (2023). Marriage Ceremony Of Tajiks In The Work Of

Mikhail Stepanovich Andreyev “Tadjiki Dolini Khuf”.

International Journal of Intellectual

Cultural Heritage

,

3

(1), 12-16.

45.

Toshpo‘latova, S. S. (2023). Tojiklar Milliy Kiyim-Kechaklari Va “Beshmorak”

Marosimining Etnologik Tahlili.

Scholar

,

1

(28), 395-401.

46.

Sadullayev , U. . (2024). MAHALLA: UNDERSTANDING THE CONCEPT. Medicine,

Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 2(4), 376–385.

47.

Sadullaev , U. . (2024). USE OF INFORMATION TECHNOLOGY IN EDUCATION.

Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 2(5), 344–352.

48.

Sadullaev, U. (2024). EDUCATION AND ARTIFICIAL INTELLIGENCE: A NEW ERA

OF OPPORTUNITY. Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 2(6), 238–

241.

49.

Shokir o’g’li, S. U. (2024). Media literacy is a requirement of the modern world.

EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(3), 276-

280.

50.

Shokir o’g’li, S. U. (2024). Media literacy is a requirement of the modern world.

EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(3), 276-

280.

51.

Muxamedovna, G. M. (2024). PARANJI TARIXI, YOXUD O'RTA ASR

AYOLLARINING KIYIMI HAQIDA.

52.

Muxamedovna, G. M. (2024). Millatimiz Faxri-Buxoro Ma’rifatparvari.

Miasto

Przyszłości

,

52

, 557-562.

53.

Muxamedovna, G. M. (2024). TA’LIM SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA AXBOROT

KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARINING O ‘RNI.

TA'LIM VA RIVOJLANISH

TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI

,

4

(5), 97-102.

54.

Mukhamedovna, G. M. (2024). The Sad Fate Of The Women Of Turkistan: About The

“Hujum” Movement And Its Impacts On Agriculture.

SPAST Reports

,

1

(7).

642

ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10

55.

Muxamedovna, G. M. (2023). MAKTABLARDA TARIX FANINI O'QITISH

AHAMIYATI.

Научный Фокус

,

1

(5), 178-180.

56.

Muxamedovna, G. M. (2023). TARIX FANINI O'QITISHDA INNOVATSION

TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI.

Научный Фокус

,

1

(5),

175-177.

57.

Gadayeva, M., & Ismoilova, Z. (2024). The Importance Of Studying The Science Of Youth

Psychology In Improving People'S Lives.

Modern Science and Research

,

3

(2), 676-683.

58.

Gadayeva, M., & Hamroqulova, N. (2024). The Basis Of The Use Of Development-

Pedagogical Skills In Pedagogical Activity.

Modern Science and Research

,

3

(2), 684-689.

59.

Gadayeva, M. (2024). ABOUT THE HISTORY OF THE VEIL OR MEDIEVAL

WOMEN'S DRESS.

Modern Science and Research

,

3

(2), 1097-1103.

60.

Gadayeva, M. (2023). THE UNIQUE SIGNIFICANCE OF MASTERING SOCIAL

SCIENCES DURING THE DEVELOPMENT OF THE NEW UZBEKISTAN.

Modern

Science and Research

,

2

(10), 459-464.