QADIMGI MISRDAN DARAK BERUVCHI TUTANXAMON - SIRLI FIR’AVN QABRINING TOPILISHI

Fevral, 2025-Yil

437

QADIMGI MISRDAN DARAK BERUVCHI TUTANXAMON

-

SIRLI FIR’AVN

QABRINING TOPILISHI

Muyiddinov Bekali Bahodir o’g’li

Osiyo xalqaro universiteti, “Ijtimoiy fanlar va texnika fakulteti

Tarix va filologiya kafedrasi o’qituvchisi

Teshayeva Shahzoda Rahimovna

Osiyo Xalqaro universiteti “Ijtimoiy fanlar va texnika fakulteti Tarix ta’lim yo’nalishi

ikkinchi bosqich talabasi.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14894992

Annotatsiya.

Ushbu maqolada olimlar Misrga XVIII asr oxirida qadimiy yodgorliklarni

o’rganish uchun ilk bor kelganida, Misr qadimgi hukmdorlarining qabrlari allaqachon talon-toroj

qilingani guvohi bo’ladi. Shu sababli Tutanxamon maqbarasining topilishi katta shov-shuvga

aylanib ketadi. Maqbarining sirli tarixi haqida so’z yuritiladi.

Kalit so’zlar:

Fir’avn, shoh saroyi, Maqbara, Karnavon, Karter, Ramzes II, Amenofis II,

Amenxotep IV (Exnaton).

Firʼavn — Qadimgi Misr podsholarining nomi. 22-suloladan boshlab (miloddan avvalgi

16-asr) podshoh unvoni firʼavn so’zi qadimgi misrcha "pero"dan olinib, dastlab "Shoh saroyi"

("Ulug’ uy") maʼnosini anglatgan. 18 suloladan boshlab, podshohning uzi firʼavn deb atalgan.

Mamlakatdagi barcha ekin yerlari firʼavnlar mulki hisoblangan. Aholidan to’plangan

soliqlar, odatda, firʼavnlarning shaxsiy ehtiyojlari uchun sarflangan. Qadimgi Misr diniy

tasavvurlariga ko’ra, firʼavn — quyosh maʼbudi, Gorning o’g’li, uning yerdagi inʼikosi va tabiat

maʼbudi Osirisning merosxo’ri bo’lgan. Firʼavn hokimiyatining qudratini, ulug’vorligini

ko’rsatish uchun ularga bag’ishlab ehromlar qurilgan Fir’avn - Qadimgi Misr hukmdorlarining

umumiy nomi. Shuningdek yunon-makedon tarixida Ptolomeylarning unvoni. Qadimgi Misr

e’tiqodiga ko’ra Fir’avn quyosh (Ra) ning o’g’li hisoblanar edi[1,B. 247]. Shuningdek Xorning

yerdagi timsoli va Osirisning vorisi hisoblangan. Tutanxamon (taxtga o’tirgandagi ismi —

Nebxeprura) - Misrda Yangi podsholik davri (18 sulola) da mil. avv. taxminan 1347-1337-yillarda

hukm surgan firʼavn. Firʼavn Amenxotep IV (Exnaton)ning Nefertititsan tug’ilgan 3 qizi

Anxesenpaatonga uylangan. Ehtimol Amenxotepning ukasi ham bo’lgan. Tahminan 12 yoshida

Tutanxamon (Atonning jonli obrazi degani) nomi bilan taxtga o’tirib, 20 yoshga to’lmasdan vafot

etgan. Hokimiyat amalda vazir Eye va boshqa amaldorlar qo’lida bo’lgan. Tutanxamon davrida

Exnatonning diniy islohotlari bekor qilingan.

Fevral, 2025-Yil

438

Amon kultiga sajda qilish tiklangan, Tutanxamonning o’zi Tutanxamon ismidan voz

kechib, firʼavn qarorgohini Exetatondan Fivaga qaytargan. Tutanxamonning shoxlar vodiysidagi

maqbarasi 1922-yil ingliz arxeologi G. Karter tomonidan topilgan. Maqbara o’g’ri-qaroqchilar

tomonidan talanmagan. Undan Tutanxamonning oltin sarkofagidan tashqari, yosh firʼavn

tirikligida yaxshi ko’rgan sanʼat asarlari va uning qurol, buyumlari: oltin niqobi, rafiqasi

Anxesenpaatonning tasviri, firʼavn 2 g’ildirakli jang aravasi ustida aks ettirilgan haykalcha, oltin,

ganch, qora va qizil yog’ochlardan ishlangan haykalchalar, o’qyoy, xanjar, quticha, o’rindiq va

boshqa buyumlar topilgan. Bu noyob sanʼat asarlari jahonning ko’pgina mamlakatlarida namoyish

etilgan. Tutanxamon tarixda o’zining sirli maqbarasi, uning ichidan topilgan behisob boyliklar

bilan mashhur bo’lgan Misr hukmdori. Uning sirli qabri haqida afsonalar ham, sirlar ham juda

ko’p. Tutanxamon Misr hukmrdoriga aylangan paytlarida atigi 8-9 yoshlarda bo’lgan.

Tahminlarga ko’ra uning taxtga chiqishida amaldorlar - qo’shin sarkardasi Xoremxeb va saroy

ayoni Eyening xizmati katta bo’lgan. Tutanxamon 10 yil davomida mamlakatni boshqargan va

yoshlik paytlaridayoq vafot etgan. Olimlar uni eramizdan avvalgi 1333-1324 yillarda hukmronlik

qilganini aytib o’tadilar.

Olimlar uzoq yillar davomida Tutanxamoning asl o’lim sababini bilish uchun turli

texnologik vositalar yordamidan foydalanib kelishgan. Bu o’rinda uning vafotiga doir ikkita asosiy

tahmin mavjud. Birinchisi hukmdor ensa sohasidan qattiq zarba olgani sabab bo’lgan (buning

tasodifiy yoki atayin uyushtirilgan zarba ekanligi noma’lum). Ikkinchisi esa oyoq sohasini sindirib

olgan va jarohatga infeksiya tushgani hukmrdorning o’limiga sabab bo’lgan.

Tahminlarga ko’ra Tutanxamon Malika Nefertitining o’gay o’g’lidir. Olimlar Tutanxamon

fir’avn Exnatonning o’g’li ekanligini aytishadi. Exnaton esa malika Nefertiti bilan oila qurgan va

unga 6 nafar qiz farzand tuhfa etgan. Bundan tashqari Exnatonning kichkina xotini Kira ham

bo’lgan va Tutanxamonning onasi aynan Kira sanaladi (ammo bularning aniq ma’lumot ekanligi

isbotlanmagan). Tutanxamon tug’ilgan paytlariga unga Tutanxaton deya ism berilgan. U va otasi

Exnatonning ismi tarkibidagi "aton" so’zi misrliklar ilohiga ishora bergan.

Firavn Exnaton misrliklarni yagona iloh - Atonga sig’inish uchun majbur qilgan.

Tutanxaton taxtga ega chiqqanidan keyin mamlakat hududida avvallari yopiq bo’lgan

barcha ibodatxonalarni ochib tashlashga buyruq bergan va o’z ismini Tutanxamonga o’zgartirgan.

Tutanxamon mo’miyosi hamon Shohlar vodiysidagi maqbarada saqlanadi. Uning mashhur

niqobi esa Qohiradagi Misr muzeyiga joylashtirilgan[2,B.197]. Tutanxamon va uning rafiqasi

farzand ko’rishmagan, ammo malika Anxesenpaaton ikki marta homilador bo’lgan va bu paytda

bolalar tug’ilmay vafot etavergan.

Fevral, 2025-Yil

439

Ikkita qiz bola chaqaloqlarning chala tug’ilgan embrioni mo’miyolangan holatda

Tutanxamon maqbarasidagi kichik qabrlar ichiga joylashtirilgan. O’tkazilgan DNK testlari esa

qizaloqlarning Tutanxamon farzandlari ekanligini tasdiqlagan. 1893-yil Fransiya arxeologi Loret

Amenofis II maqbarasini topgan va uning atrofida yana 13 ta boshqa jasadlar bo’lganligini

aniqlagan. Eng fantastik kashfiyot malakali misrshunos olim Karter va uning boy homiysi Lord

Karnavonlar tomonidan 1922-yilda sodir bo’lgan. 1903-yildan boshlab keyingi bir necha yillar

davomida amerikalik sayyoh Teodor Devis Shohlar vodiysida qo’l tegmagan birorta maqbara

topish umidida tinmasdan qidiruv ishlari olib borgan, lekin natija bo’lmagan. 1914-yilda u

tekshirish ishlarini tugadi deb hisoblab, ijaraga olgan Vodiyni Karter bilan Karnavonga

topshiradi. Ular qariyb 9 yil izlanishda bo’ladilar. Bu davr ichida bir necha yuz tonna qum va

toshlarni joydan-joyga suradilar. Tekshirilmagan hech bir narsa qolmaydi. Hatto kichkinagina

teshik ham ular e’tiborini chetlab o’tmaydi. Ammo natija yo’q edi. Oxiri ular ham umidlarini uza

boshlaydilar. Toqati toq bo’lgan Karnavon 1922-yilda ishlarni davom ettirishdan voz

kechganligini ma’lum qiladi[3,B.362]. Ammo Karter hech bo’lmasa yana bir-ikki oy ishlarni

davom ettirishni undan o’tinib so’raydi. Chunki Karter nima uchundir bir kichkinagina uchburchak

shaklidagi teshikka e’tibor bergan edi. Turistlarning Ramzes VI maqbarasiga o’tadigan yo’lini

to’smaslik maqsadida bu yerda hech kim qazish ishlarini olib bormagan edi. Shuning uchun ham

Karter: "Mana shu bo’shliq tekshirilmas ekan, barcha choralar ko’rildi deb bo’lmaydi", degan

xulosaga keladi. Karnavon rozi bo’ladi. Karter esa yana Misrga qaytadi va o’sha uchburchak

bo’shliqni tozalashga kirishadi. Bir necha kundan keyin u hayajon bilan qoyani ichkarisiga kirib

ketgan zinani ko’rib qoladi. Zina bo’ylab pastga tushadi. Uning ko’z oldida mutlaqo

shikastlanmagan devor paydo bo’ladi. Karter devor oldida bir daqiqa sukut saqlaydi. Devorda esa

Tutanxamondan dalolat beruvchi shoh muhri bor edi.

Karter shu zahotiyoq xo’jayiniga qo’ng’iroq qiladi. Karnavon zudlik bilan Misrga yetib

keladi.

Ular devorni buzib kiradilar. Bu yerda qurilish chiqindilari bilan to’ldirilgan tor yo’lak,

unda yana bir shoh muhri bilan belgilangan devor bor edi. Hal qiluvchi damlar boshlanadi.

Karnavon va bir nechta kishilar koridorda sabrsizlik bilan kutib turadilar, bu vaqtda Karter

devorning yuqorisida kichik teshik ochadi. Ko’radiki, devor orqasi bo’shliq. U elektr chirog’ini

o’sha tomonga yo’naltiradi. Karter bir necha daqiqa qotib qoladi. Siz biron narsa ko’ryapsizmi?",

deb so’raydi Karnavon. "Ha, - deb javob beradi Karter. - Ajoyib narsalar, xuddi ertaklardagidek".

Fevral, 2025-Yil

440

Bu tarix haqida o’z vaqtida va undan keyin ham juda ko’p gapirilgandi, chunki u takror va

takror gapirishga arziydigan tarixdir. Karter topgan xona aslida xazina bilan to’ldirilgan dahliz

edi. Unda ikkita eshik bo’lib, biri omborxona, ikkinchisi go’rxona bilan bog’langan.

Bu yerdagi mo’jizalardan biri shohning tilla plastinka bilan qoplangan taxtidir.

Darhaqiqat u ajoyib taassurot tug’diradi. Tilla plastinka taxtga suyanchiq sifatida ishlangan

bo’lib, unda shoh va malika ko’rinishi bog’da tasvirlangan[1,B.286]. Yosh hukmdor taxtda

o’tiribdi. Malika Anxesnamon esa uning yelkasiga moy surkamoqda. Shakl va bezaklar

plastinkaga Lyapis-lazur va serdolik kabi qimmatbaho toshlardan inkrustatsiya qilish yo’li bilan

ishlangan. Bu astoydil izlangan go’zal relyeflardan biridir. Bu narsalarning hammasi tartibsiz

ravishda bir to’da qilib uyib tashlangan. Aftidan bu kichik maqbaraga mebel shoshilinch ravishda

qo’yilgan bo’lsa kerak. Maqbarani o’g’irlashga bir marta harakat ham qilingan. Dalil tariqasida

aytib o’tish mumkinki, taxtning oltin oyoqlari uzib olingan bo’lib, ular bir parcha gazmolga o’rab

qo’yilgan holda topilgan. Ko’rinib turibdiki, o’g’rilar buyumlarni olib chiqib ketishga

ulgurmaganlar. Ularga kimdir halaqit bergan. Ehtimol o’g’rilar o’z jinoyatlarini amalga

oshirayotgan paytlarida qo’lga tushganlar. 1923-yilda yo’lak buyumlardan bo’shatilib, shoh muhri

bosilgan ikkinchi devor buzilganda, uning orqasida xudo va ma’budalar shakllari bilan bezatilgan

oltin lavha topilgan.

Aslida esa u to’g’ri burchakli katta hajmdagi yog’ochdan ishlangan va sirti sof tilladan

inkrustatsiya qilingan butxona bo’lib, u bir tomoni 5,5 metr, ikkinchi tomoni 3,5 metrga teng

keladigan dafn xonasini butkul egallab turgan. Karter butxona eshigini ochganda, unga tanish

bo’lgan o’sha shohlik tamg’asi bo’lgan, o’sha sof oltin bilan qoplangan lekin boshqa butxonaga

duch kelgan. Ma’lum bo’lishicha, bu yerda bir-birining ichiga moslashtirilgan to’rtta butxona

bo’lib arxeologlarning bilishicha, shoh ularning eng oxirgisining tubidan joy olishi lozim

bo’lgan[3,B.294]. Darhaqiqat Karterning o’ta professional mohirligi talab etgandek, butxonalar

qismlarga ajratib olinganda u yerda go’rxona borligi ma’lum bo’lgan. Go’rxonada bir-birining

ustiga qo’yilgan uchta sarkofag saqlangan. Ularning dastlabki ikkitasi oltin, rangli pasta va

qimmatbaho toshlar bilan naqshlangan. Mo’miyo saqlangan uchinchi sarkofag sof oltindan

qilingan va uni yerdan qo’zg’atish uchun kamida to’rt kishi kerak bo’lgan. Go’rxon orqasida

uchinchi xona joylashgan. U ham boshqalari kabi har xil ajoyib buyumlar: quti va kiyim solingan

sandiq hamda chiyabo’ri - xudo Anubisning tilla suvi bilan qoplangan yaltiroq shakli, qayiqda

qo’liga uzun arqonga bog’langan nayza ushlab turgan shohning tasviri, ikki g’ildirakli jang

aravalarining bo’laklari va boshqa narsalar bilan to’ldirilgan.

Fevral, 2025-Yil

441

Maqbaralar bo’yicha katta mutaxassis Alan Gardinerning hikoya qilishicha, Karter o’sha

uchinchi xonadagi qutini ochganda, uning ichida patli yelpig’ich bo’lgan. "Uning parlari -degan

edi u, - shunchalik go’zal va kishini esankiratadigan darajada nafis va ko’rkam ediki, go’yo ular

hozirgina tuyaqush qanotidan yulib olingandek, shoh ham eramizdan uch ming yil avval emas,

balki yaqinda dafn etilgandek tuyulardi. Ular menda kutilmaganda kuchli taassurot qoldirdi.

Bunday holatni men hech qachon boshimdan kechirmagan edim va bundan keyin ham

kechirmasam kerak". Endi biz buyuk jangchi fir’avnlar Seti I va Ramzes II larning maqbaralarida,

agar ular o’g’irlanmaganda, shubhasiz qanday boyliklar mavjud bo’lganini ko’z oldimizga

keltirishimiz mumkin. Nima uchun Tutanxamon qabri o’g’irlanmay qolgan, degan savolga ba’zilar

uni o’g’rilar topolmaganlar degan fikrni sabab qilib ko’rsatdilar. Bu haqiqatdan yiroqdir. Qabrning

o’g’irlanmay qolganligini o’g’rilar topolmaganligida emas aksincha, Tutanxamonning bedarak

shaxsligi maqbarani o’g’rilardan saqlab qolgan. Axenaton bilan qarindosh tutingan Tutanxamon

tez orada unutilgan. Uni zudlik bilan kichik, ko’rimsiz maqbaraga dafn etganlar. Keyinchalik

Ramzes II maqbarasini ochish paytida hosil bo’lgan tuproq Tutanxamon qabriga kiradigan yo’lni

berkitib qo’ygan. Agarda maqbara 1922 yillar arxeolog Karter tomonidan tasodifan topilmaganda,

u biz uchun hanuzgacha yechilmagan bir sir bo’lib qolar edi[2,B.372].

Xulosa qilib aytganda, qabrdagi narsalar bir-birlaridan ashyolarining boyligi va xilma-

xilligi, bajarish texnikasining mukammalligi, beqiyos chiroyi va bezagi bilan ajralib turadi hamda

18-sulola davridagi hunarmandchilik san’atining yuqori darajada rivojlanganligidan dalolat

beradi. Hozirgi kungacha Tutanxamonning mo’miyolangan jasadi o’z qabridagi sarkofagda

saqlanmoqda. Qolganlari qimmatbaho narsalar bilan birga, Qohira muzeyiga qo’yilgan.

REFERENCES

1.

D. Urakov, R. Tursunov, A Biykuziyev, B. Xaynazarov - (Qadimgi Sharq, Qadimgi

Yunoniston va Rim tarixi) - Toshkent Innovatsiya-Ziyo” 2020

2.

R. Rajabov – Qadimgi Dunyo tarixi – TOSHKENT – 2009

3.

Abdujabbor Kabirov – Qadimgi Sharq Tarixi – TOSHKENT – 2016 “ Tafakkur”

nashriyoti

4.

Muyiddinov, B. (2023). XII-XIII ASRLAR DAVRIDA BUXORODA ILM – FANNING

RIVOJLANISHI. SCHOLAR, 1(28), 341–345.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10027071

Fevral, 2025-Yil

442

5.

Muyiddinov Bekali. (2023). MO’G’ULLAR BOSQINI DAVRIDA BUXORONING

AYANCHLI

TAQDIRI. TADQIQOTLAR.UZ, 25(2),

212–215.

Retrieved

from

http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/308

6.

Muyiddinov Bekali. (2023). THE ROLE OF BUKHARA AND OTHER CITIES IN THE

MILITARY

ART

AND

ARMY

STRUCTURE

OF

KHOREZMSHAHS

.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 35(3), 55–58.

Retrieved from

https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/10035

7.

Muyiddinov, B. (2024). BARTHOLD'S "СОЧИНЕНИЯ. ТОМ I. ТУРКЕСТАН В

ЭПОХУ МОНГОЛЬСКОГО НАШЕСТВИЯ" THE HISTORY OF THE CREATION OF

THE

WORK.

MODERN

SCIENCE

AND

RESEARCH,

3(1),

699–

702.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10552555

8.

Muyiddinov, B. (2024). THE ROLE OF MILITARY REFORMS IN THE BUKHARA

KHANATE IN THE LIFE OF THE STATE UNDER THE SHAYBANIDS. MODERN

SCIENCE AND RESEARCH, 3(2), 646–648.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10668887

9.

MB Bahodir o’g’li. (2024). Military Art of Turkish Khaganate in the Early Middle Ages.

European Journal of Innovation in Nonformal Education, 4

(16), 223–227.

https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2705/2586

10.

XORAZMSHOHIDLAR DAVLATI HAYOTIDA TURKON XOTUNNING O’RNI.

(2024). MEDICINE,

PEDAGOGY

AND

TECHNOLOGY:

THEORY

AND

PRACTICE, 2(4),

463-

469.

https://universalpublishings.com/index.php/mpttp/article/view/5192

11.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li. (2024). The coronation and campaigns of Alexander

The Great. МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И

ПРАКТИКА, 2(5), 400–412.

https://doi.org/10.5281/zenodo.11222912

12.

Muyiddinov Bekali. (2024). COVERAGE OF LEGAL ISSUES IN "AVESTO".

МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА, 2(6),

222–230.

https://doi.org/10.5281/zenodo.12191420

13.

MUYIDDINOV BEKALI, & QORYOG’DIEV Z. (2022). ABOUT THE CONQUEST

OF BUKHARA BY THE KHOREZMSHAHS. International Journal of Philosophical

Studies

and

Social

Sciences, 2(3),

158–161.

Retrieved

from

https://www.ijpsss.iscience.uz/index.php/ijpsss/article/view/383

Fevral, 2025-Yil

443

14.

Muyiddinov Bekali Bahodir o’g’li. (2024). History of State Institutions in the Kushan

State, Which Founded Statehood on the Territory of Central Asia. EUROPEAN

JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 184–188.

Retrieved from

https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/4070

15.

Bahodir o’g’li, M. B. (2024). Avesto is an Ancient Written Monument Containing

Information About the Life of the Peoples of Central Asia.

Miasto Przyszłości

,

53

, 970–

975. Retrieved from

https://miastoprzyszlosci.com.pl/index.php/mp/article/view/4982

16.

Muyiddinov Bekali. (2024). SOMONIYLAR DAVLATIDA HARBIYLARGA

BERILGAN E'TIBOR VA HARBIY SAN'AT.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14209121

17.

Muyiddinov

Bekali.

(2024).

O'ZLIKNI

NAMOYON

QILISHDA

XALQ

DOSTONLARINING AMALIY AHAMIYATI VA KITOBIY DOSTONLARNING

O'ZIGA XOSLIGI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14528916

18.

Sadullayev Umidjon Shokir o'g'li, Muyiddinov Begali Bahodir o'g'li, & Boltayev Oxun

Obid

o'g'li.

(2025).

IBN

SINONING

FALSAFIY

QARASHLARI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14605977

19.

Sadullayev Umidjon Shokir o'g'li, Muyiddinov Begali Bahodir o'g'li, & Boltayev Oxun

Obid o'g'li. (2025). YOSHLAR DUNYOQARASHI SHAKLLANISHIDA MILLIY

TARBIYA VA TAʼLIMNING AHAMIYATI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14606021

20.

Sadullayev Umidjon Shokir o'g'li, Muyiddinov Begali Bahodir o'g'li, & Boltayev Oxun

Obid o'g'li. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA 1900-1910-YILLARDAGI IJTIMOIY-

SIYOSIY HAYOT.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14606101

21.

Muyiddinov Bekali. (2025). ILK O'RTA ASRLARGA OID MUG' ARXIVINING

TOPILISHI VA O'RGANILISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14680881

22.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Tursuntoshova Sabrina Toshpo'lat qizi. (2025). ABU

RAYHON

BERUNIY

ILMIY

MEROSIDA

TARIX

FANINING

O'RNI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14735052

23.

Gadayeva Mohigul Muxamedovna, Toshpo`latova Shaxnoza Shuhratovna, & Muyiddinov

Bekali. (2025). TARIX DARSLARINI O`QITISHDA INTERFAOL METODLARNING

AHAMIYATI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14863055

24.

Muyiddinov Bekali, Toshpo'latova Shaxnoza Shuhratovna, & Gadayeva Mohigul

Muxamedovna.

(2025).

TEMURIYLAR

DAVRIDA

KUTUBXONACHILIK,

Fevral, 2025-Yil

444

HUJJATCHILIK

VA

ISH

YURITISHNING

O'ZIGA

XOSLIGI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14863114

25.

Toshpo'latova Shaxnoza Shuhratovna, Gadayeva Mohigul Muxamedovna, & Muyiddinov

Bekali. (2025). BO'LAJAK O'QITUVCHILARNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK

TAYYORGARLIGINI

TARKIB

TOPTIRISH

MODELI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14863169

.

26.

Gadayeva, M. (2025). TURKISTONLIK GENERAL AYOL, MILLAT ONASI-

QURBONJON

DODXOHNING

MARD,

JASUR

VA

VATANPARVARLIGI

HAQIDA.

Modern Science and Research

,

4

(1), 344-352.

27.

Muxamedovna, G. M. (2024). PARANJI TARIXI, YOXUD O'RTA ASR

AYOLLARINING KIYIMI HAQIDA.

28.

Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–

QADRIYATLAR BESHIGI.

Modern Science and Research

,

3

(12), 1228-1238.

29.

Muxamedovna, G. M., Shuhratovna, T. S., & Shokir ogli, S. U. TARIX FANLARINI

OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI.

30.

Gadayeva, M. (2024). MARKAZIY OSIYODA JADID AYOLLARI TARIXI.

Modern

Science and Research

,

3

(12), 652-658.

31.

Toshpo‘latova,

S., Gadayeva, M., & Sadullayev, U. (2024). SHARQ

ALLOMALARINING

DIDAKTIK

QARASHLARI.

Modern

Science

and

Research

,

3

(12), 985-993.

32.

Muxamedovna, G. M. (2024). Millatimiz Faxri-Buxoro Ma’rifatparvari.

Miasto

Przyszłości

,

52

, 557-562.

33.

Muxamedovna, G. M. (2024). TA’LIM SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA

AXBOROT KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARINING O ‘RNI.

TA'LIM VA

RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI

,

4

(5), 97-102.

34.

Mukhamedovna, G. M. (2024). The Sad Fate Of The Women Of Turkistan: About The

“Hujum” Movement And Its Impacts On Agriculture.

SPAST Reports

,

1

(7).

35.

Muxamedovna, G. M. (2023). MAKTABLARDA TARIX FANINI O'QITISH

AHAMIYATI.

Научный Фокус

,

1

(5), 178-180.

36.

Muxamedovna, G. M. (2023). TARIX FANINI O'QITISHDA INNOVATSION

TEXNOLOGIYALARDAN

FOYDALANISHNING

AHAMIYATI.

Научный

Фокус

,

1

(5), 175-177.

Fevral, 2025-Yil

445

37.

Gadayeva, M., & Ismoilova, Z. (2024). The Importance Of Studying The Science Of

Youth Psychology In Improving People'S Lives.

Modern Science and Research

,

3

(2), 676-

683.

38.

Gadayeva, M., & Hamroqulova, N. (2024). The Basis Of The Use Of Development-

Pedagogical Skills In Pedagogical Activity.

Modern Science and Research

,

3

(2), 684-689.

39.

Gadayeva, M. (2024). ABOUT THE HISTORY OF THE VEIL OR MEDIEVAL

WOMEN'S DRESS.

Modern Science and Research

,

3

(2), 1097-1103.

40.

Gadayeva, M. (2023). THE UNIQUE SIGNIFICANCE OF MASTERING SOCIAL

SCIENCES DURING THE DEVELOPMENT OF THE NEW UZBEKISTAN.

Modern

Science and Research

,

2

(10), 459-464.

41.

Universiteti, G. M. M. O. X. (2023). Uchinchi Renesans Davrida Ajdodlarimiz Merosini

Organish Orqali Integratsion Ta’Limni Yanada Takomillashtirish Tamoyillari: Часть 1

Том 1 Июль 2023 Год.

Лучшие интеллектуальные исследования

,

1

(1), 11-16.

42.

Gadayeva, M. (2024). Attack Action.

Modern Science and Research

,

3

(1), 1028-1033.

43.

Gadayeva, M. (2024). Effective Ways To Use The" Thoughtstorm" Method On The

Theme Of The" Eastern Renaissance" Era.

Modern Science and Research

,

3

(1), 1024-

1027.

44.

Muxamedovna, G. M. (2023). KREATIV YONDASHUV ASOSIDA DIDAKTIK

MATERIALLAR YARATISH MEXANIZMLARI.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И

ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

,

21

(3), 12-14.

45.

Muxamedovna, G. M. (2023). Uchinchi renesans davrida ajdodlarimiz merosini organish

orqali integratsion ta’limni yanada takomillashtirish tamoyillari.

Образование наука и

инновационные идеи в мире

,

22

(1), 35-38.

46.

Muxamedovna, G. M. (2023). History Of Patriotic Women.

International Journal Of

History And Political Sciences

,

3

(12), 69-75.

47.

Muxamedovna, G. M. (2023). Innovatsion TaLim-Buyuk Kelajak Poydevori.

World

scientific research journal

,

17

(1), 74-76.

48.

Gadayeva, M. (2024). Effective Ways To Use The" Thoughtstorm" Method On The

Theme Of The" Eastern Renaissance" Era.

Modern Science and Research

,

3

(1), 1024-

1027.

Fevral, 2025-Yil

446

49.

Toshpo’latova, S. (2025). FOROBIYNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA

O’QUVCHILARNI TARIX FANIGA QIZIQTIRISH METODIKASI.

Modern Science

and Research

,

4

(1), 177-186.

50.

Toshpo‘latova,

S., Gadayeva, M., & Sadullayev, U. (2024). SHARQ

ALLOMALARINING

DIDAKTIK

QARASHLARI.

Modern

Science

and

Research

,

3

(12), 985-993.

51.

Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Sadullayev, U. (2024). TARIX FANLARINI

OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI.

Modern Science and Research

,

3

(12), 994-1003.

52.

Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–

QADRIYATLAR BESHIGI.

Modern Science and Research

,

3

(12), 1228-1238.

53.

Toshpo'latova

Shaxnoza

Shuhratovna.

(2024).

ILK

UYG'ONISH

DAVRI

NAMOYONDALARNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA O'QUVCHILARNI

TARIX FANIGA QIZIQTIRIS METODIKASI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14520996

54.

Toshpo’latova,

S.

(2024).

TARIX

FANINI

O’QITISHDA

SAMARALI

METODLAR.

Modern Science and Research

,

3

(11), 774-782.

55.

Тошполатова, Ш. (2024). THE PRESENT IRANIANS.

Журнал универсальных

научных исследований

,

2

(5), 453-462.

56.

Toshpo’latova, S. (2024). BUXORODAGI SAROYLAR.

Modern Science and

Research

,

3

(5), 522-529.

57.

Toshpo’latova, S. (2024). O’RTA ASRLARDA OILA PEDAGOGIKASIGA OID

FIKRLAR.

Modern Science and Research

,

3

(12), 353-361.

58.

Toshpo’latova, S., & Xudoyqulov, S. (2024). History And Ethnology Of Olot

District.

Modern Science And Research

,

3

(5), 148-151.

59.

Toshpo’latova, S., & Jo’rayeva, M. (2024). HISTORY AND ARCHITECTURAL

MONUMENTS OF JONDOR DISTRICT.

Modern Science and Research

,

3

(2), 447-450.

60.

Qizi, R. S. S., Shukhratovna, T. S., & Karamatovna, M. A. (2024). Implementation of

Education and Protection of Children's Rights in the age of Technology.

SPAST

Reports

,

1

(7).

61.

Shuhratovna, T. S. (2024). Linguistic Anthropology.

European Journal Of Innovation In

Nonformal Education

,

4

(3), 432-437.

Fevral, 2025-Yil

447

62.

Toshpo‘latova, S. S., & Naimov, I. N. (2023). MS ANDREYEV–O’RTA OSIYO

XALQLARI ETNOGRAFIYASINING YIRIK OLIMI.

Innovations in Technology and

Science Education

,

2

(8), 1214-1222.

63.

Toshpo’latova, S., & Tursuntoshova, S. (2024). Khoja Abdulkholiq Gijduvani.

Modern

Science and Research

,

3

(2), 87-93.

64.

Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics Of Ethnologies Of Bukhara.

Modern Science

and Research

,

3

(2), 1004-1011.

65.

Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics.

Modern Science and Research

,

3

(2), 500-507.

66.

Toshpo’latova, S. (2024). Religious Anthropology.

Modern Science and Research

,

3

(1),

504-510.

67.

Shakhnoza Shuhratovna, T. (2023). MS Andreyev’S Way Of Life.

American Journal of

Language, Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769)

,

1

(10), 655-659.

68.

Shuhratovna, T. S. (2023). Ethnological Analysis Of National Costumes And Rituals Of

Tajiks In The Works Of MS Andreyev.

International Journal Of History And Political

Sciences

,

3

(12), 42-47.

69.

Toshpo’latova, S. (2023). MS Andreyev-Scientific Career.

Modern Science and

Research

,

2

(12), 801-807.

70.

Shuhratovna, T. S. (2023). Etymology Of Tajik Marriage Ceremony.

International

Journal Of History And Political Sciences

,

3

(11), 17-23.

71.

Toshpo’latova, S., & Ashurova, G. (2023). THE HISTORY AND DESCRIPTION OF

THE WORK OF MS ANDREYEV-" ARK BUKHARI".

Modern Science and

Research

,

2

(9), 404-409.

72.

Toshpo’latova, S. (2023). ETHNOLOGICAL ANALYSIS OF CALENDRICAL

CALCULATION AND LENGTH MEASUREMENTS OF KHUF VALLEY TAJIKS IN

THE RESEARCHES OF MS ANDREYEV.

Modern Science and Research

,

2

(10), 291-

299.

73.

Toshpo’latova, S. (2023). A STUDY OF THE WEDDING CEREMONY OF THE

TAJIKS OF AFGHANISTAN.

Modern Science and Research

,

2

(9), 84-89.

74.

Naimov, I., & Toshpo‘latova, S. (2023). Marriage Ceremony Of Tajiks In The Work Of

Mikhail Stepanovich Andreyev “Tadjiki Dolini Khuf”.

International Journal of

Intellectual Cultural Heritage

,

3

(1), 12-16.

Fevral, 2025-Yil

448

75.

Toshpo‘latova, S. S. (2023). Tojiklar Milliy Kiyim-Kechaklari Va “Beshmorak”

Marosimining Etnologik Tahlili.

Scholar

,

1

(28), 395-401.

76.

Toshpo’latova, S., & Hoshimova, M. (2025). BERUNIY VA UNING DIDAKTIK

QARASHLARI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 344-351.

77.

Toshpo’latova, S. (2024). ILK UYG’ONISH DAVRI NAMOYONDALARNING

DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA O’QUVCHILARNI TARIX FANIGA

QIZIQTIRISH METODIKASI.

Modern Science and Research

,

3

(12), 643-651.