MIRZO ULUG’BEKNING “TARIXI ARBA-ULUS” ASARI O’RTA OSIYO TARIXINI O’RGANISHDAGI MUHIM MANBA

Mart, 2025-Yil

399

MIRZO ULUG’BEKNING “TARIXI ARBA-ULUS” ASARI O’RTA OSIYO TARIXINI

O’RGANISHDAGI MUHIM MANBA

Muyiddinov Bekali Bahodir o’g’li

Osiyo xalqaro universiteti, “Ijtimoiy fanlar va texnika fakulteti

Tarix va filologiya kafedrasi o’qituvchisi.

Teshayeva Shahzoda Rahim qizi

Osiyo Xalqaro universiteti “Ijtimoiy fanlar va texnika fakulteti

Tarix ta’lim yo’nalishi ikkinchi bosqich talabasi.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15098265

Annotatsiya. Mirzo Ulug’bek buyuk olim va ilm-fan hamda madaniyat homiysi sifatida

tarixda qoldi. Samarqand uning zamonida Sharqning yirik ilm-fan va madaniyat markazlaridan

biriga aylandi. Uning bizgacha 2 ta asari ma’lum birinchisi Ziji Jadidi Ko’ragoniy, ikkinchishi

Ulus-i arba’yi Chingizxon (Chingiziylarning to’rt ulusi tarixi) yoki Tarixi arba’ ulus (To’rt ulus

tarixi) nomi bilan mashhur asar sanaladi ushbu asar O’rta Osiyo tarixini yoritishda muhim

asarlar sirasiga kiradi.

Kalit so’zlar: Tarixi arba-ulus, Mirzo Ulug’bek, Chingizxon, mo’g’ullar, Koshg’ar,

Yettisuv, Movarounnahr, Shimoliy Afg’oniston, bob, V.Bartold, ilm-fan.

Mirzo Ulug’bek ham aloma ham hukmdor sifatida tarixda qolgan. Mirzo Ulug’bek deganda

ko’z oldimizga buyuk sarkarda yoki shoh emas balki buyuk mutafakir olim, astronom ko’z

oldimizga gavdalanadi. Uning “Tarixi arba-ulus” nomli asari To’rt ulus tarixi haqida hikoya

qiladi. Ulusi arba’-yi Chingiziy (Chingiziylar to’rt ulusi (tarixi) yoki Tarixi arba’ ulus (To’rt ulus

tarixi) nomli asar asosiy mualliflaridan biri, uning yaratilish tashabbuskori XV asrda o’tgan buyuk

olim, yirik davlat arbobi, Shohruh Mirzoning o’g’li Muhammad Tarag’ay Mirzo Ulug’bekdir. U

1394-yil 22-martda Amir Temurning Iroq va Ozarbayjonga qilgan navbatdagi besh yillik harbiy

yurishi vaqtida Sultoniya shahrida, Eron Ozarbayjonida tug’ilgan. Amir Temur saroyida hukm

surgan an’anaga ko’ra, shahzoda Sohibqironning katta xotini Saroymulk xonim - Bibi xonimning

tarbiyasiga topshiriladi. Oradan bir yil chamasi vaqt o’tgach, 1395-yili Amir Temur Saroymulk

xonim va nabirasini Shohruhga qo’shib Samarqandga jo’natadi.

Tarixi arba’ ulus muqaddima va yetti bobdan iborat. Muqaddimada o’rta asrlarda

tarixchilar o’rtasida hukm surgan an’anaga ko’ra, tangri taolo va uning elchisi Muhammad

payg’ambar avlodlari sha’niga aytilgan hamd va na’t (maqtovlar), Odam atoning yaratilishi va

islomiyatdan awal o’tgan payg’ambarlar, turklarning afsonaviy ota-bobolari hisoblangan Yofas

Mart, 2025-Yil

400

ibn Nuh va uning farzandi Turkxon, shuningdek, turk-mo’g’ul qabilalari va Chingizxon tarixi

bayon etilgan.

Kitobda Odam atoning yaratilishi va islomiyatdan awal o’tgan payg’ambarlar, turklarning

afsonaviy otabobolari hisoblangan Yofas ibn Nuh va uning farzandi Turkxon, shuningdek, turk-

mo’g’ul qabilalari va Chingizxon tarixi bayon etilgan. Turkxon ibn Yofas va uning Turkiston

zaminida podshohlik qilgan avlodi Abuljaxon, Dibokuyxon, Kuyukxon va boshqalar, mo’g’ul va

turk qavmlari va ularning podshohlari tarixi bayon etilgan.

I bobda Turkxon ibn Yofas va uning Turkiston zaminida podshohlik qilgan avlodi

Abuljaxon, Dibokuyxon, Kuyukxon va boshqalar, tatar-mo’g’ul va turk qavmlari va ularning

podshohlari tarixi bayon etilgan.

II bob turk-mo’g’ul xalqlarining afsonaviy onasi Alangkuva va undan tarqalgan avlod, yani

podshohlar Buzunjon qoon, Buqoxon, Dutimenxon, Qobulxon va boshqalar tarixi bayonini o’z

ichiga oladi.

III Kitobning bobida Chingizxon tarixi bayon etilgan.

IV bob Ulug’ yurt, yani Mo’g’iliston va Shimoliy Xitoyda hukmronlik qilgan Chingizxon

vorislari tarixiga bag’shlanadi.

V bob Chingizxonning to’ng’ich o’g’li Jo’jixon naslidan bo’lgan 33 xonning Dashti

qipchoqdagi hukmromligi bayon etilgan.

VI bobda Elxoniylar, ya’ni Eron hamda Ozarbayjonning XIII-XIV asrlardagi tarixidan

bahs yuritiladi.

VII bobda Chig’atoy ulusining, Koshg’ar, Yettisuv, Movarounnahr, Shimoliy Afg’oniston

hududidagi XIII-XIV asrlardagi tarixi talqin etilgan.

Shuni ham aytish kerakki, muallif mazkur ulusda hukmronlik qilgan har bir hukmdor xon

ustida qisqa va alohida-alohida to’xtalib, ularning davrida sodir bo’lgan voqealardan eng

muhimlarini bayon etgan. Tarixi arba’ ulus asarining ayrim qismlari, xususan uning to’rtinchi

qismi, ko’p jihatdan Sharafuddin Ali Yazdiyning Muqaddimayi Zafarnomasiga o’xshab ketadi.

Lekin, Ulug’bek asari birmuncha mukammaldir. Bundan tashqari, unda to’rt ulus o’rtasidagi

siyosiy munosabatlar, o’zbek etnonimining kelib chiqish vaqti xususida ham qimmatli

ma’lumotlarni uchratamiz. Ushbu kitobning faqat qisqartirilgan tahririning to’rt mo’tabar

qo’lyozmasi bizgacha yetib kelgan. Ularning ikkitasi Angliyada, bittasi Hindistonda va to’rtinchi

nusxasi AQShda saqlanmoqda. Mirzo Ulug’bek tarixiy asarining inglizcha tarjimasi 1838-yili

Mayls tomonidan Angliyada chop etilgan. O’zbekcha tarjimasi B.Ahmedov, M.Hasaniy va

N.Norqulovlar tomonidan bajarilib, 1994-yili Toshkentda chop etildi.

Mart, 2025-Yil

401

Mirzo Ulug’bekning Tarixi arba’ ulus asari O’rta Osiyo va Qozog’istonning XIII-XIV

asrlardagi tarixini o’rganishda, xususan Chig’atoy ulusi tarixini bilishda muhim manbalardan biri

hisoblanadi.

XVI-XVII asrlarda yashab ijod etgan muarrixlar uchun ham Ulug’bekning bu asari asosiy

manba bo’lib xizmat qilgan “Tarixi arba’ ulus” asarida to’rt ulus o’rtasidagi siyosiy munosabatlar,

“o’zbek” etnonimining kelib chiqish vaqti xususida ham qimmatli ma’lumotlarni uchratamiz.

Ushbu kitobning faqat qisqartirilgan tahririning to’rt mo’tabar qo’lyozmasi bizgacha yetib

kelgan.

Mirzo Ulug’bekning ushbu asaridan qator olim va tadqiqotchilar o’zining bir qator tarixiy,

ijtimoiy va falsafiy asarini yozishda foydalangan. Jumladan, V.Bartold “Turkiston mo’g’ullar

istilosi davrida”, “Ulug’bek va uning davri” kabi asarlarini yozishda foydalangan. V.Bartoldning

ta’kidlashiga ko’ra, muallif asarda ko’proq mo’g’ul xonlari nomini qayd etgan. Ammo mamlakat

va xalqlarning ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy hayoti haqida ma’lumot bermasdan, ularning nomini

keltirish bilan cheklangan. Movarounnahr, Qashqar va Yettisuvning Chingizxon hukmronlidan to

Amir Temur hokimiyatga kelgunga qadar bo’lgan ijtimoiy-siyosiy tarixi O’rta asr manbalarida

juda kam uchraydi. Shuning uchun Mirzo Ulug’bek tomonidan Chig’atoydan Tug’luq

Temurgacha yuz bergan tarixiy jarayonlar, shuningdek, Amir Temur davridagi qo’g’irchoq xonlar

Suyurg’atmish va Sulton Mahmudxon hukmronligi davrida sodir bo’lgan voqealarning

tasvirlanishi nihoyatda muhimdir.

Asarni yozishda muallif ham ko’plab tarixiy, jug’rofiy asarlardan foydalangan. Muallif

ko’p hollarda o’z manbalarini aniq ko’rsatmaydi va aytishlaricha, qissa va tarix kitoblar

yozilishicha, Chig’atoy ulusi ulamolarining kitoblarida keltirilishicha, bir guruh odil, haqiqatgo’y

tarix arboblarining aytishicha kabi umumiy iboralar bilan cheklanadi.

Lekin, ayrim o’rinlarda o’zi foydalangan ba’zi asarlar va ularning mualliflari nomini ham

tilga oladi. Bular orasida mashhur astronom Abu Ma’shar Balxiy, yirik olim, shoir hamda sayyoh

Rashiduddin Votvot, mashhur tarixchi-yu, davlat arboblari Alouddin Otamalik Juvayniy,

Rashiduddin Fazlulloh Hamadoniy, Hamdulloh Mustovfiyi Kazviniy va boshqalarning nomlari

tilga olinadi. Olim hadis kitoblar va rivoyatlardan foydalanganligini ham aytadi.

Rashiduddin Votvot, Xo’jandiy va Nizomiydan olingan she’riy parchalar ham uchraydi.

Shunga qaraganda Ulug’bek mazkur asarini yozishda juda ko’p va mazmun jihatdan xilma-

xil kitoblardan keng foydalangan.

Chingizxon vafoti oldidan (1227-y) o’z tasarrufiga kirgan mamlakatlarni o’g’illariga

taqsimlaganda, ikkinchi o’g’li Chig’atoyxonga Sharqiy Turkiston, Yettisuv vohasi va

Mart, 2025-Yil

402

Movarounnahrni, Xorazmning bir qismi bilan in’om etgani, hozirgi Afg’oniston va Shimoliy

Hindiston yerlari esa Chig’atoylar tasarrufiga keyincha o’tgani haqida aytiladi. “To’rt ulus

tarixi”da keltirilishicha, Afg’oniston va Shimoliy Hindiston yerlari ham Chingizxonning

hayotligidayoq Chig’atoyxonga berilgan.

Bu haqida asarda quyidagilarni o’qiymiz: “Chingizxon G’uronz amin mamlakati

hokimligini, Koshg’ar sarhadlaridan uyg’urlar yeri chegarasigacha; Jayhun daryosi adog’igacha

yastangan yerlar: Eron bilan Turon oralig’idagi Balx, Badaxshon, Qobul, G’aznin, Sind

daryosigacha bo’lgan yerlarning ko’p qismini shu suyukli farzandi Chig’atoyxonga berdi”.

Chig’atoy qo’shinining tuzilishi, ayniqsa harbiy bo’linmalar nomi haqidagi ma’lumotlar

o’ta muhimdir. Masalan, qorovul qism o’sha vaqtlarda bulung’or, irovul (ilg’or qism orqasidan

boruvchi bo’linma) — burung’or, maymana (o’ng qanot)- avang’or, soqa (ar’ergard) —

o’kchungor deb atalgan

Xulosa o’rnida shuni aytish lozimki Mirzo Ulug’bek mamlakatning siyosiy va iqtisodiy

hayotini boshqarish bilan birga, ilmiy faoliyat bilan shug’ullangan va ilmiy-falsafiy tafakkurni

rivojlantirgan.

Uning davrida temuriylar davlatidagi parakondalik ilmiy faoliyat olib borishiga monelik

qilgan bo’lsada undan juda yaxshi ilmiy meroslar bizgacha yetib kelgan. Mirzo Ulug’bek kabi ilm-

fan, madaniyat va adabiyotni rivojlantirib, jahon ilm-fan va ilmiy tafakkuriga hissa qo’shgan

shaxslar sanoqlidir.

Bugungi kunda mamlakatimiz yoshlari Mirzo Ulug’bek singari olim va hukmdor avlodlari

ekanidan faxrlanadi, birgina “To’rt ulus tarixi” asari O’rta va Markaziy Osiyoning XIIIXIV

asrning birinchi yarmidagi ijtimoiy-siyosiy tarixini o’rganishda muhim o’rin egallashi

shubhasizdir.

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:

1.

Abdumjid Madraimov, Gavhar Fuzalova – Manbashunoslik, O’zbekiston faylasuflari

milliy jamiyati nashriyoti -Toshkent, 2008

2.

Ahmedov Bo‘riboy.O‘zbekiston tarixi manbalari. T.:”O‘qituvchi”.1991

3.

Ашраф Ахмад. Улуғбек Муҳаммад Тарағай (1394-1449). – Т.: Халқ мероси, 1994

4.

Muyiddinov, B. (2023). XII-XIII ASRLAR DAVRIDA BUXORODA ILM – FANNING

RIVOJLANISHI. SCHOLAR, 1(28), 341–345.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10027071

Mart, 2025-Yil

403

5.

Muyiddinov Bekali. (2023). MO’G’ULLAR BOSQINI DAVRIDA BUXORONING

AYANCHLI

TAQDIRI. TADQIQOTLAR.UZ, 25(2),

212–215.

Retrieved

from

http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/308

6.

Muyiddinov Bekali. (2023). THE ROLE OF BUKHARA AND OTHER CITIES IN THE

MILITARY

ART

AND

ARMY

STRUCTURE

OF

KHOREZMSHAHS

.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 35(3), 55–58.

Retrieved from

https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/10035

7.

Muyiddinov, B. (2024). BARTHOLD'S "СОЧИНЕНИЯ. ТОМ I. ТУРКЕСТАН В

ЭПОХУ МОНГОЛЬСКОГО НАШЕСТВИЯ" THE HISTORY OF THE CREATION OF

THE

WORK.

MODERN

SCIENCE

AND

RESEARCH,

3(1),

699–

702.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10552555

8.

Muyiddinov, B. (2024). THE ROLE OF MILITARY REFORMS IN THE BUKHARA

KHANATE IN THE LIFE OF THE STATE UNDER THE SHAYBANIDS. MODERN

SCIENCE AND RESEARCH, 3(2), 646–648.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10668887

9.

MB Bahodir o’g’li. (2024). Military Art of Turkish Khaganate in the Early Middle Ages.

European Journal of Innovation in Nonformal Education, 4

(16), 223–227.

https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2705/2586

10.

XORAZMSHOHIDLAR DAVLATI HAYOTIDA TURKON XOTUNNING O’RNI.

(2024). MEDICINE,

PEDAGOGY

AND

TECHNOLOGY:

THEORY

AND

PRACTICE, 2(4),

463-

469.

https://universalpublishings.com/index.php/mpttp/article/view/5192

11.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li. (2024). The coronation and campaigns of Alexander

The Great. МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И

ПРАКТИКА, 2(5), 400–412.

https://doi.org/10.5281/zenodo.11222912

12.

Muyiddinov Bekali. (2024). COVERAGE OF LEGAL ISSUES IN "AVESTO".

МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА, 2(6),

222–230.

https://doi.org/10.5281/zenodo.12191420

13.

MUYIDDINOV BEKALI, & QORYOG’DIEV Z. (2022). ABOUT THE CONQUEST

OF BUKHARA BY THE KHOREZMSHAHS. International Journal of Philosophical

Studies

and

Social

Sciences, 2(3),

158–161.

Retrieved

from

https://www.ijpsss.iscience.uz/index.php/ijpsss/article/view/383

14.

Muyiddinov Bekali Bahodir o’g’li. (2024). History of State Institutions in the Kushan

State, Which Founded Statehood on the Territory of Central Asia. EUROPEAN

Mart, 2025-Yil

404

JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 184–188.

Retrieved from

https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/4070

15.

Bahodir o’g’li, M. B. (2024). Avesto is an Ancient Written Monument Containing

Information About the Life of the Peoples of Central Asia.

Miasto Przyszłości

,

53

, 970–

975. Retrieved from

https://miastoprzyszlosci.com.pl/index.php/mp/article/view/4982

16.

Muyiddinov Bekali. (2024). SOMONIYLAR DAVLATIDA HARBIYLARGA

BERILGAN E'TIBOR VA HARBIY SAN'AT.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14209121

17.

Muyiddinov

Bekali.

(2024).

O'ZLIKNI

NAMOYON

QILISHDA

XALQ

DOSTONLARINING AMALIY AHAMIYATI VA KITOBIY DOSTONLARNING

O'ZIGA XOSLIGI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14528916

18.

Sadullayev Umidjon Shokir o'g'li, Muyiddinov Begali Bahodir o'g'li, & Boltayev Oxun

Obid

o'g'li.

(2025).

IBN

SINONING

FALSAFIY

QARASHLARI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14605977

19.

Sadullayev Umidjon Shokir o'g'li, Muyiddinov Begali Bahodir o'g'li, & Boltayev Oxun

Obid o'g'li. (2025). YOSHLAR DUNYOQARASHI SHAKLLANISHIDA MILLIY

TARBIYA VA TAʼLIMNING AHAMIYATI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14606021

20.

Sadullayev Umidjon Shokir o'g'li, Muyiddinov Begali Bahodir o'g'li, & Boltayev Oxun

Obid o'g'li. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA 1900-1910-YILLARDAGI IJTIMOIY-

SIYOSIY HAYOT.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14606101

21.

Muyiddinov Bekali. (2025). ILK O'RTA ASRLARGA OID MUG' ARXIVINING

TOPILISHI VA O'RGANILISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14680881

22.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Tursuntoshova Sabrina Toshpo'lat qizi. (2025). ABU

RAYHON

BERUNIY

ILMIY

MEROSIDA

TARIX

FANINING

O'RNI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14735052

23.

Gadayeva Mohigul Muxamedovna, Toshpo`latova Shaxnoza Shuhratovna, & Muyiddinov

Bekali. (2025). TARIX DARSLARINI O`QITISHDA INTERFAOL METODLARNING

AHAMIYATI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14863055

24.

Muyiddinov Bekali, Toshpo'latova Shaxnoza Shuhratovna, & Gadayeva Mohigul

Muxamedovna.

(2025).

TEMURIYLAR

DAVRIDA

KUTUBXONACHILIK,

HUJJATCHILIK

VA

ISH

YURITISHNING

O'ZIGA

XOSLIGI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14863114

25.

Toshpo'latova Shaxnoza Shuhratovna, Gadayeva Mohigul Muxamedovna, & Muyiddinov

Bekali. (2025). BO'LAJAK O'QITUVCHILARNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK

Mart, 2025-Yil

405

TAYYORGARLIGINI

TARKIB

TOPTIRISH

MODELI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14863169

26.

Muyiddinov Bekali. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA DASTLABKI ARXIVLARNI

SHAKLLANISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14902908

27.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Teshayeva Shahzoda Rahimovna. (2025, февраль

19). QADIMGI MISRDAN DARAK BERUVCHI TUTANXAMON - SIRLI FIR'AVN

QABRINING TOPILISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14894992

28.

Muyiddinov

Bekali.

(2025).

RESPUBLIKAMIZDA

ARXIVLARNING

SHAKLLANISHI

VA

TARMOQLI

RAVISHDA

KENGAYIB

BORISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15023257

29.

Yuldosheva, F. (2024). MIRZO ULUG’BEK KUTUBXONASI VA BUGUNGI

TAQDIRI. Modern Science and Research, 3(12), 741–749. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/-research/article/view/58564

30.

Yuldosheva F. (2024). BOLA TUG’ILISHI BILAN BOG’LIQ MAROSIMLAR O’ZBEK

XALQI HAYOTINING AJRALMAS QISMI SIFATIDA. Modern Science and Research,

3(11),

788–791.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/48058

31.

Yuldosheva F. Y. qizi. (2023). LEV NIKOLAYEVICH GUMILYOVNING “QADIMGI

TURKLAR” ASARIDA KOʻKTURKLAR YODGORLIKLARI XUSUSIDA. GOLDEN

BRAIN,

1(16),

338–342.

Retrieved

from

https://researchedu.org/index.php//article/view/3908

32.

Yuldosheva F. (2025). MAHMUDXO‘JA BEHBUDIY – MILLATNING O‘Z

TAQDIRINI ANGLASHIDA YORQIN YULDUZ VA MILLIY UYG‘ONISH

DAVRINING RAMZI. Modern Science and Research, 4(1), 420–427. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/60832

33.

Yuldosheva, F. & Abdihamidova F. (2025). BEHBUDIYNI KIM O’LDIRGAN?. Modern

Science

and

Research,

4(1),

359–366.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/63681

34.

Yuldosheva, F. (2025). IBN BATTUTANING “SAYOHATNOMA” ASARI MUHIM

MANBA SIFATIDA. Modern Science and Research, 4(2), 573–580. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/66954

35.

Yarashova, M., Yuldosheva, F., & Haqqulov, M. (2025). TA’LIM OLISH TARTIBI:

YANGILANISH VA O’ZGARISHLAR. MASOFAVIY, DUAL VA INKLYUZIV

Mart, 2025-Yil

406

TA’LIM. Modern Science and Research, 4(2), 73–80. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70712

36.

Haqqulov,

M., Yarashova, M., & Yuldosheva, F. (2025). ТARIXIY

KARTOGRAFIYANING ASOSIY YO‘NALISHLARI, SHAKLLANISHI VA

TARAQQIYOTI. Modern Science and Research, 4(2), 81–91. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70714.

37.

Toshpo’latova, S. (2024). BUXORODAGI SAROYLAR. Modern Science and Research,

3(5), 522-529.

38.

Toshpo’latova, S. (2024). O’RTA ASRLARDA OILA PEDAGOGIKASIGA OID

FIKRLAR. Modern Science and Research, 3(12), 353-361.

39.

Toshpo’latova, S., & Xudoyqulov, S. (2024). History And Ethnology Of Olot District.

Modern Science And Research, 3(5), 148-151.

40.

Toshpo’latova, S., & Jo’rayeva, M. (2024). HISTORY AND ARCHITECTURAL

MONUMENTS OF JONDOR DISTRICT. Modern Science and Research, 3(2), 447-450.

41.

Qizi, R. S. S., Shukhratovna, T. S., & Karamatovna, M. A. (2024). Implementation of

Education and Protection of Children's Rights in the age of Technology. SPAST Reports,

1(7).

42.

Shuhratovna, T. S. (2024). Linguistic Anthropology. European Journal Of Innovation In

Nonformal Education, 4(3), 432-437.

43.

Toshpo‘latova, S. S., & Naimov, I. N. (2023). MS ANDREYEV–O’RTA OSIYO

XALQLARI ETNOGRAFIYASINING YIRIK OLIMI. Innovations in Technology and

Science Education, 2(8), 1214-1222.

44.

Toshpo’latova, S., & Tursuntoshova, S. (2024). Khoja Abdulkholiq Gijduvani. Modern

Science and Research, 3(2), 87-93.

45.

Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics Of Ethnologies Of Bukhara. Modern Science

and Research, 3(2), 1004-1011.

46.

Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics. Modern Science and Research, 3(2), 500-507.

47.

Toshpo’latova, S. (2024). Religious Anthropology. Modern Science and Research, 3(1),

504-510.

48.

Shakhnoza Shuhratovna, T. (2023). MS Andreyev’S Way Of Life. American Journal of

Language, Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769), 1(10), 655-659.

Mart, 2025-Yil

407

49.

Shuhratovna, T. S. (2023). Ethnological Analysis Of National Costumes And Rituals Of

Tajiks In The Works Of MS Andreyev. International Journal Of History And Political

Sciences, 3(12), 42-47.

50.

Toshpo’latova, S. (2023). MS Andreyev-Scientific Career. Modern Science and Research,

2(12), 801-807.

51.

Shuhratovna, T. S. (2023). Etymology Of Tajik Marriage Ceremony. International Journal

Of History And Political Sciences, 3(11), 17-23.

52.

Toshpo’latova, S., & Ashurova, G. (2023). THE HISTORY AND DESCRIPTION OF

THE WORK OF MS ANDREYEV-" ARK BUKHARI". Modern Science and Research,

2(9), 404-409.

53.

Toshpo’latova, S. (2023). ETHNOLOGICAL ANALYSIS OF CALENDRICAL

CALCULATION AND LENGTH MEASUREMENTS OF KHUF VALLEY TAJIKS IN

THE RESEARCHES OF MS ANDREYEV. Modern Science and Research, 2(10), 291-

299.

54.

Toshpo’latova, S. (2023). A STUDY OF THE WEDDING CEREMONY OF THE

TAJIKS OF AFGHANISTAN. Modern Science and Research, 2(9), 84-89.

55.

Naimov, I., & Toshpo‘latova, S. (2023). Marriage Ceremony Of Tajiks In The Work Of

Mikhail Stepanovich Andreyev “Tadjiki Dolini Khuf”. International Journal of Intellectual

Cultural Heritage, 3(1), 12-16.

56.

Toshpo‘latova, S. S. (2023). Tojiklar Milliy Kiyim-Kechaklari Va “Beshmorak”

Marosimining Etnologik Tahlili. Scholar, 1(28), 395-401.

57.

Toshpo’latova, S., & Hoshimova, M. (2025). BERUNIY VA UNING DIDAKTIK

QARASHLARI. Modern Science and Research, 4(1), 344-351.

58.

Toshpo’latova, S. (2024). ILK UYG’ONISH DAVRI NAMOYONDALARNING

DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA O’QUVCHILARNI TARIX FANIGA

QIZIQTIRISH METODIKASI. Modern Science and Research, 3(12), 643-651.

59.

Muyiddinov, B., Toshpo‘latova, S., & Gadayeva, M. (2025). TEMURIYLAR DAVRIDA

KUTUBXONACHILIK, HUJJATCHILIK VA ISH YURITISHNING O’ZIGA XOSLIGI.

Modern Science and Research, 4(2), 97-105.

60.

Toshpo‘latova, S., Gadayeva, M., & Muyiddinov, B. (2025). BO’LAJAK

O’QITUVCHILARNING

PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK

TAYYORGARLIGINI

TARKIB TOPTIRISH MODELI. Modern Science and Research, 4(2), 106-116.

Mart, 2025-Yil

408

61.

Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Muyiddinov, B. (2025). TARIX DARSLARINI

OQITISHDA INTERFAOL METODLARNING AHAMIYATI. Modern Science and

Research, 4(2), 87-96.