BUXORO VOHASIDA DINIY MAROSIM VA URF-ODATLARDAGI TRANSFARMATSIYA JARAYONLARINING ETNOGRAFIK TAHLILI

1676

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

BUXORO VOHASIDA DINIY MAROSIM VA URF-ODATLARDAGI

TRANSFARMATSIYA JARAYONLARINING ETNOGRAFIK TAHLILI

Gulyamov Alisher Azizovich

Osiyo Xalqaro Universiteti

“Tarix va filiologiya” kafedrasi o‘qituvchisi.

aligulyamov1997@gmail.com

https://doi.org/10.5281/zenodo.15274881

Annotatsiya.

Ushbu maqolada Buxoro vohasida asrlar davomida shakllanib kelgan diniy

marosim va urf-odatlarning zamonaviy davrdagi o‘zgarish (transformatsiya) jarayonlari

etnografik yondashuv asosida tahlil etilgan. O‘rganish davomida an’anaviy diniy

marosimlarning mahalliy urf-odatlar bilan uyg‘unlashuvi, ularning shakl va mazmundagi

o‘zgarishlari, zamonaviy ijtimoiy-siyosiy omillar ta’siri ostidagi yangilanishi yoritilgan.

Maqolada to‘y-marosimlar, dafn va motam marosimlari, Ramazon va Qurbon hayitlari,

shuningdek, xalq orasida keng tarqalgan turli islomiy rasm-rusumlar misolida transformatsiya

jarayonlari o‘rganilgan. Mazkur tadqiqot voha aholisi dunyoqarashi, diniy ongi va ijtimoiy

munosabatlaridagi o‘zgarishlarni chuqur anglashga yordam beradi.

Kalit so’zlar:

Buxoro vohasi, diniy marosimlar, urf-odatlar, transformatsiya, etnografiya,

to‘y marosimlari, motam marosimlari, Ramazon hayiti, Qurbon hayiti, xalq an'analari, diniy

ong, zamonaviy o‘zgarishlar, ijtimoiy madaniyat.

ETHNOGRAPHIC ANALYSIS OF TRANSFORMATION PROCESSES IN RELIGIOUS

CEREMONIES AND TRADITIONS IN THE BUKHARA OASIS

Abstract.

This article analyzes the processes of transformation of religious ceremonies

and traditions that have been formed over the centuries in the Bukhara oasis in the modern era

based on an ethnographic approach. The study covers the integration of traditional religious

ceremonies with local customs, their changes in form and content, and their renewal under the

influence of modern socio-political factors. The article studies the transformation processes

using the example of wedding ceremonies, funeral and mourning ceremonies, Ramadan and

Kurban holidays, as well as various Islamic rituals and customs widespread among the people.

This study helps to deeply understand the changes in the worldview, religious consciousness and

social relations of the oasis population.

Keywords:

Bukhara oasis, religious ceremonies, traditions, transformation, ethnography,

wedding ceremonies, mourning ceremonies, Ramadan Eid, Eid al-Adha, folk traditions, religious

consciousness, modern changes, social culture.

ЭТНОГРАФИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ТРАНСФОРМАЦИОННЫХ ПРОЦЕССОВ

РЕЛИГИОЗНЫХ ОБРЯДОВ И ТРАДИЦИЙ В БУХАРСКОМ ОАЗИСЕ

1677

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

Аннотация.

В статье на основе этнографического подхода анализируются

процессы трансформации в современную эпоху религиозных обрядов и традиций,

формировавшихся на протяжении веков в Бухарском оазисе. В исследовании

подчеркивается интеграция традиционных религиозных обрядов с местными обычаями,

изменение их формы и содержания, а также их обновление под влиянием современных

социально-политических

факторов.

В

статье

рассматриваются

процессы

трансформации посредством свадебных церемоний, похорон и траурных церемоний,

Рамадана и Курбан-байрама, а также различных исламских ритуалов и обычаев, широко

распространенных в народе. Данное исследование поможет глубже понять изменения в

мировоззрении, религиозном сознании и социальных отношениях населения оазиса.

Ключевые

слова:

Бухарский

оазис,

религиозные

обряды,

традиции,

трансформация, этнография, свадебные обряды, траурные обряды, Рамазан-Ид, Курбан-

байрам, народные традиции, религиозное сознание, современные изменения, социальная

культура.

Islom diniga e’tiqod qilina boshlangandan sо‘ng, diniy marosimlar ham о‘z о‘rnida

о‘tkazila boshlandi. Biroq oradan vaqt о‘tishi bilan ushbu marosimlar, urf-odatlar

transfarmatsion jarayonlar ta’sirida о‘zgara boshladi ya’ni bid’at

1

amallar aralasha boshladi va

asl mazmunidan farq qila boshladi. Jumladan, ta’ziya marosimi. Dafn marosimi bu – marhumni

kо‘mish bilan bog‘liq bо‘lgan katta, ommaviy marosimdir. Dafn marosimi insonlarning paydo

bо‘lganidan buyon doimiy har xil sababrlarga kо‘ra о‘zgarib turgan ya’ni transfarmatsiyaga

uchrab turgan. Buxoro vohasida dafn (qabr tayyorlash, mayitni yuvish, uni kafanlash,

vidolashuv, gо‘yandaxonlik ya’ni aytib yig‘lash, uni kо‘mish) va xotirlash (begoyi juma- uch,

yeti, yigirma, qirq, yilni oshi, hayitlik, xotirlash, ehson) marosimlari tarzida ham о‘tkazilib

kelinmoqda. О‘zbek xalqi orasida “palakka gul tushdi” iborasi ya’ni vafot etdi, berib qо‘ydik ,

omonatini topshirdi, qazo qildi, bandalik, hayotdan kо‘z yumdi kabi iboralar uchraydi. Dastlab,

ushbu marosim shariat bо‘yicha uch kun etib belgilangan. Ya’ni bir kunda kela olmaganlar ertasi

kuni kelib, sabrga chorlash, yupatish maqsadida kelishlari mumkin. Dafn marosimlari insonlar

hayotining ajralmas qismi hisoblanib, har bir vohada о‘ziga xo surf va odat, marosimlar bilan

о‘tkazilib kelinadi. Buxoro vohasidagi dafn marosimlarida ham barcha Markaziy Osiyo

mamlakatlarida uchraydigan marosimlarning о‘tkazilishi bilan birga vohaning faqat о‘zigagina

xos- urf va odatlar, an’analarni mavjudligini kо‘rishimiz mumkin. Biroq bugungi kunda ushbu

marosimga insonlar tomonidan yangiliklar kiritilib, bid’at amallar kо‘paytirilgan:

1

Bit’at – arab. – (yangilik kiritmoq, yangitdan yaratmoq) noma’qulyangilik, din aqidalariga xilof yangilik.

https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Bid’at

1678

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

Sunnatga muvofiq bir marta kelib ta’ziya izhor etish mumkin. Har juma kunlari, hayit

kunlari kelib ta’ziya izhor etish joiz emas. Sababki, marhumning oilasini yarasini yangilashi

mumkin;

Kir yuvdi–diniy asosga ega bо‘lmagan marosimdir. Ayollar ta’ziya tugaganligi belgisi

sifatida azadorlarning belbog‘ini yechib, kiyim-kechaklarini yuvib tashlaydilar.

Kichik dasturxon atrofida faqat mayitning yaqin qarindoshlari yig‘iladilar.

Yigirma, qirq, yil oshi – bular ham marhumning ruhini shod etish maqsadida о‘tkaziladi.

Lekin bid’at amal hisoblanadi va ortiqcha sarf-xarajatni keltirib chiqaradi. Ushbu kunda

ayollar va oz sonli erkaklar yig‘ilib, Qur’on tilovat qilishadi, amri-ma’ruf о‘tkazishadi. Katta

dasturxonlar yoziladi va kо‘plab mehmonlar yana kutiladi. Bugungi kunda Buxoro, Samarqand

ayollarining orasida tarqalgan yana bir amal paydo bо‘lib – ushbu marosimda ishtirok etganlarga

sovun, rо‘mol tarqatiladi. Bu esa yana ham moliyaviy tanglikni keltirib chiqaradi. Diniy idoralar

tomonidan ushbu marosimlarning bid’atligi targ‘ib etilganidan sо‘ng ancha qisqartirilganiga

qaramay, mahalla orasida yaxshiroq obrо‘ qozonish uchun ta’ziya izhor qilish maqsadida kelgan

mehmonlarga 2 xil taomlar tortish (quyuq va suyuq) holatlari ham uchraydi. Qolaversa,

О‘zbekistonning kо‘p viloyatlarida jumladan Buxoroda ham maxsus taomlar pishiriladi. О‘lim

bilan bog‘liq xotira kunlari maxsus taom- “holvaytar” pishiriladi. Bu taom qizdirilgan yog‘ga un

solib, qizargunga qadar baland olovda pishiriladi. Piyola yoki likopchalarga solinib dasturxonga

tortiladi. An’anaviy taomlardan bо‘g‘irsoq bilan pо‘ssiq ham keng tarqalgan

2

.

Bular marhumning oilasiga yengillik emas aksincha moddiy qiyinchilikka olib kelishi

mumkin. Shuni unutmaslik lozimki, ushbu marosimlar, taomlar, sovg‘a-salom kabi buyumlar

marhumning ruhini shod etmaydi. Aksincha xolis niyatila qilingan duolar maqbuldir.

Qoryog‘di- birinchi qor yoqqan kuni marhumning farzandlari hamda eng yaqin

qarindoshlari uning xonadoniga kelib, u yerdagi kishilarning holidan xabar olib, marhumning

ruhoniyatiga atab Qur’on tilovat qilishlari mahalliy odatga aylangan

3

.

Gul – ushbu amal Buxoroda deyarli kam uchraydigan amal bо‘lsada, О‘zbekistonning

ba’zi hududlarida haligacha mavjud bо‘lgan nomaqbul amaldir. Bunda marhumning qо‘shnilari

va yaqinlari marhumning qabriga taom olib borib qо‘yishadi.

Chiroq yoqish – Buxoroning ba’zi tumanlarida hozirda ham amalda bо‘lganish. Marhum

yuvilgan xonada 3 kundan 40 kungacha sham yoqib qо‘yiladi yoki chiroq kuni bо‘yi

о‘chirilmaydi. Ishoniladiki, marhumning ruhi ushbu shul’a orqali xonadon a’zolarini kuzatib

turadi.

2

Iso Jabborov. O’zbek xalqi etnografiyasi. -Toshkent., “O’qituvchi” 1994. -B 175.

3

Islom ma’rifati. Nazariy-uslubiy qo’llanma. -Toshkent.: “Toshkent islom universiteti” nashriyot-matbaa

birlashmasi,2005. – B.30.

1679

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

Shuni ta’kidlash lozimki, ayollar jamlanib, о‘zlarini urib-yig‘lab, dod-faryod qilish kabi

maxsus amallari mavjud. Bu ham eng nomaqbul ish bо‘lib, Allohning taqdiriga norozilik

hisoblanadi. Ayollar orasida aza kiyimlari ham mavjud bо‘lib, bugungi kunda bо‘rttirish kabi

holatlari mavjud ya’ni azador ayol bir yil davomida faqat oq va qora rangli rо‘mol bog‘lashi,

kiyim kiyishi lozim. Aslida, kiyimning ortiqcha zeb-ziynatdan holi bо‘lishi va qulay bо‘lishi

lozim.

Qolaversa, musulmonchilik odatlariga kо‘ra, mayyit dafn etilishidan avval toza suv bilan

poklanadi. Bu poklash jarayoni “ obi rahmatga olish” deb nomlanadi. Mayyitni yuvishda odatda

yangi obdastadan foydalanilgan. Xalqning orasida kafanlik matoni olganga savob bо‘ladi degan

fikr tarqalgani uchun kо‘pchlik odamlar uni oldindan olib qо‘yishga harakat qilishgan.

“Mushkulkushod” marosimi g‘oyasi ham deyarli shunga yaqin bо‘lib, mushkullar oson

bо‘lishini istab Ambar ona ruhiga duolar qilinadi. Marosimda sham yoqish, isiriq tutatish,

Qur’on suralaridan tilovat qilish, kо‘plab salovat va duolar о‘qish kabi urf-odatlar mujassam.

Shuningdek, qasida va qо‘shiqlar ijro etilib о‘tganlar ruhiga bag‘ishlash orqali maqsad-murodlari

sо‘raladi

4

.

Diniy urf-odat, an’ana va marosimlar vaqt о‘tishi bilan milliy an’ana va marosimlarga

aylanib borishi transformatsiyalashuv deb ataladi. Diniy marosimlarni bajarishda kohinlar,

keyinchalik ruhoniylar boshchilik qilgan. Ular о‘z marosimlarini asta-sekin muayyan dinning

talabi, xususiyati, aqidasi va ehtiyojiga moslaganlar.

Yakkaxudolik dini bо‘lmish islom dini kо‘pxudolikka barham berdi, butun О‘rta Osiyo

mintaqasi islom dini atrofida birlashdi. Yuqorida aytib о‘tilganidek, aholi orasida saqlanib

qolgan ba’zi urf-odat va marosimlar transformatsiyalashuv natijasida diniy ahamiyat kasb

etmagani holda mahalliy an’ana va marosimlar sifatida saqlanib kelmoqda.

Ushbu amallarning barchasi keyinchalik xalq tomonidan о‘ylab topilgan amallar bо‘lib,

ortiqcha sarf-xarajatni va asosiy mazmun Allohga itoat qilishdagi sustkashliklarni keltirib

chiqaradi.

Bugungi kundagi xatna marosimidagi aslida dinimizda mavjud bо‘lmagan amallar ham

mavjud. Xatna qilishning о‘zi sunnat amal hisoblanadi. Hadislarda keltirilishicha, qо‘chqor

sо‘yish, kо‘ngil xushlik qilish sahobalardan sobit bо‘lgan amal ekan. Lekin nihoyatda

kо‘pchilikni chaqirib, ziyofat uyushtirib, “sunnat tо‘yi” tashkil etish dinimizda mavjud emas.

Sunnat tо‘yi aholi orasida eng keng tarqalgan oilaviy marosimlardan biri bо‘lib

hisoblanadi. Tarixga nazar tashlaydigan bо‘lsak, ushbu marosimning paydo bо‘lishi ibtidoiy

jamoa tuzumiga borib taqaladi hamda mazmuni bо‘yicha о‘spirinlarning kattalar safiga

qо‘shilishi munosabati bilan amalga oshirilganini kо‘rishimiz mumkin.

4

Sultanova R. From Shamanism to Sufism Women/ Islam and Culture in Central Asia. L.: “I.B.Tairus”. 2011. -B.3.

1680

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

Ushbu tо‘y Buxoro vohasida turli о‘ziga xos kо‘rinishlarda nishonlanadi. Ushbu marosim

boshqa dinlarda jumlada, zardushtiylik va yahudiylar dinida ham uchraydi.

Sunnat tо‘yi tо‘g‘rida yanada boy ma’lumotlar G.P.Snesarov, H.Ismoilov va V.N.

Basilov asarlarida kо‘plab uchraydi. Buxoroda asosan ushbu marosimlar mahalla-guzarlarda,

jamoaviy holatda kо‘pchilik bilan о‘tkazilgan va bugungi kunga qadar о‘tkazilib kelinmoqda.

Vohada ushbu tо‘yni 800-1000 nafar kishi ishtirokida nishonlangan holatlar mavjud bо‘lsa,

pandemiya davrida aksariyat tо‘y va marosimlar kasallik xavfini oldini olish uchun 100 nafarga

tushganini ham kо‘rishimiz mumkin.

Ushbu marosim uchun tashkil etilgan dasturxonda asosan ichkilik taqdim etiladi. Bu esa

diniy ulamolar tomonidan mumkin bо‘lmagan ish deyiladi. Sababki, asosan ushbu tо‘ylarning

oxiri janjallar bilan tugayotganligi hech kimga sir emas. Qolaversa, xatna qilingan bolaga oq

kiyim kiydirib qо‘yiladi. Ya’ni turk mifologiyasiga kо‘ra, oq rang ranglarning onasi

hisoblanadi

5

.

Shuningdek, oq rangli libos kiyilsa baxt-omad, farovonlik keladi deb ishoniladi. Aslida

ranglar shunchaki timsol deya qabul qilingan. Insonga barcha yaxshi ne’matlarni Allohning о‘zi

beradi. Xatna qilingan Bolani otda sayr qildirish kabi bugungi kunda avj olgan yana bir amal bor.

Bu ham moddiy tomondan kerak bо‘lamagan ortiqcha ishdir. Chunki, moddiy qurbi

yetmaydigan ota-onalarning farzandiga ushbu amalni qilib bermasa xafagarchilikka olib keladi.

Bunga sabab qilib, Buxoro vohasida bolaning bir bosqichdan boshqa bosqichga ya’ni

initsiatsiya bosqichiga о‘tish hisoblangan. Bunaqa tо‘y-tomoshalarga dovulchilar va nog‘rachilar

ham chaqirilgan. Yana bir bid’at ish lekin aholi tomonidan oddiy hodisa deya о‘tkazilayotgan

“pul berdi” marosimi ham mavjud. Kelgan mehmonlarning barchasi navbat bilan bolaga pul

berishadi. Bu ham dinimizda bо‘lmagan ishlardandir. Aksincha chiroyli sovg‘a-salom ila bola

kо‘nglini kо‘tarilsa maqsadga muvofiq bо‘ladi.

Buxorodagi kо‘plab marosimlarning transformatsiyaga uchrashi, etnografik jihatdan turli

birliklardan tashkil topgan xalq hayotida yillar davomida о‘z ta’sirini о‘tkazib keldi. Nikoh oldi

va nikoh, undan keying marosimlarning о‘tkazilish tatibi, ishtirokchilarning hsamda ulardagi

an’ana, urf va odatlarning avloddan avlodga о‘tib kelayotganligini kо‘rishimiz mumkin.

Jumladan nikoh oldi ( qiz tanlash, sovchilik, javob berdi, oq о‘ratish, oqlik, non sindiri

ya’ni non shikanon, oq kiyimga qaychi urish, shirinixо‘ri, maslahat oshi, sitora palov, hayit

bayramiga dasturxon yuborish, tog‘ora jо‘natish, diniy marosim- xutba о‘qitish ya’ni

nikohlanish, davlat rо‘yhatidan о‘tish – FHDYO), nikoh tо‘yida qilinadigan marosimlar (fotiha

tо‘yi, padar osh, xinabandon ya’ni qizlarning bazmi, jomapо‘shon - kuyov bolaga tо‘n kiydirish,

kuyov eltish- domot bari kabilar), tо‘ydan keying marosimlar (chimildiq, kelinni yangi uyga olib

5

Davlatova S. O’zbek kiyimlari atamalari izohli lug’ati. –Toshkent.: “Yanginashr”,2017. –B.23.

1681

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

kelish va oyog‘i ostiga qо‘y sо‘yish – ushbu amal shirkka sabab bо‘lib qolmasligi uchun niyyat

tо‘g‘rilanib, boshqa paytda qо‘y sо‘yilishi lozim; olovda aylantirish- bu amal ham nojoiz

ishlardan hisoblanadi; salomnoma, mahsi yechar, yuz ochar- rо‘yi binon, kelin salom-

sarshо‘yon marosimi, kelin – kuyovga joy solib berish, joyni yig‘ish- joyg‘ondoron, talbon-

chaqirdi) marosimlarini misol qilish mumkin.

Ta’kidlash joizki, mustaqillikdan sо‘nggi yillarda bu marosimlarda qator о‘zgarishlar

sodir bо‘lgan bо‘lishi bilan bir qatorda yangi kо‘rinishdagi urf va odatlar ham aholining orasiga

shiddat bilan kirib transfarmatsiya jarayonlariga uchramoqda. Barcha marosimlarning har birida

kо‘plab ramzlar, ma’nolar, ezgu orzu-intilish va harakatlarni о‘zida mujassamlashtirgan. Shu

sabab ham uishbu marosimlar bugungacha ham avloddan avlodga meros bо‘lib о‘tmoqda.

REFERENCES

1.

Gulyamov, A. A. (2024). JАMIYАTIMIZNING IJTIMОIY-IQTISОDIY, MА’NАVIY-

MАDАNIY

SОHАLАRIDА

ОILАNING RОLI.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И

ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

,

36

(2), 149-153.

2.

Azizovich, G. A. (2024). Trade Relations of Population in Bukhara Emirate, Shariah

Rules and Regulations in Commercial Affairs, Partnership Relations.

EUROPEAN

JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION

,

4

(9), 189-194.

3.

Azizovich, G. A. (2024). Family-Marriage and Inheritance Relations of the Population in

the Bukhara Emirate.

Miasto Przyszłości

,

53

, 964-969.

4.

Gulyamov, A. (2024). BUXORO MUZEYNING TASHKIL TOPISHI TARIXI.

Modern

Science and Research

,

3

(12), 659-667.

5.

Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov, M. (2025). BUXORO OCHILGAN

MUZEYLARNING TASHKIL TOPISH TARIXI.

Modern Science and Research

,

4

(1),

248-256.

6.

Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov, M. (2025). O ‘RTA OSIYO OLIMLARINING

KARTOGRAFIK MEROSI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 221-227.

7.

Srojeva, G., Gulyamov, A., & Haqqulov, M. (2025). XVII ASRDA BUXORODA

ABDULAZIZXON

MADRASASINING

QURILISHI

VA

UNING

TARIXIY

AHAMIYATI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 471-478.

8.

Gulyamov, A., & Ashurov, D. (2025). CHANGES IN THE LIFE OF THE WORLD'S

COUNTRIES AFTER WORLD WAR II.

Journal of universal science research

,

3

(1

(Special issue)), 333-341.

1682

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

9.

Gulyamov,

A. (2025). MANG ‘ITLAR SULOLASI DAVRIDA DAVLAT

BOSHQARUVI, TUZUMI VA ICHKI SIYOSATI.

Modern Science and Research

,

4

(1),

790-798.

10.

Gulyamov, A., & Xamidova, R. (2025). ABU RAYHON BERUNIY BUYUK QOMUSIY

OLIM.

Modern Science and Research

,

4

(2), 758-766.

11.

Gulyamov, A. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA ISTIQOMAT QILGAN MILLIY-

ETNIK GURUHLAR.

Modern Science and Research

,

4

(2), 1020-1028.

12.

Srojeva, G., Haqqulov, M., & Gulyamov, A. (2025). KUDZULA KADFIZ

BOSHCHILIGIDA

KUSHON

IMPERIYASIGA

ASOS

SOLINISHI

VA

BU

IMPERIYANING RAVNAQI.

Modern Science and Research

,

4

(2), 109-117.

13.

Haqqulov, M., Gulyamov, A., & Srojeva, G. (2025).

JADIDLARNING 1916 YILDAGI

XALQ

QO’ZG’OLONIDA

TUTGAN

O’RNI.

MILLIY

HUKUMAT-TURKISTON

MUXTORIYATI VA UNING FAOLIYATI.

Modern Science and Research

,

4

(2), 100-108.

14.

Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov, M. (2025). BUXORO MUZEYINING II

JAHON URUSHIGACHA BO ‘LGAN DAVRDAGI FAOLIYATI.

Modern Science and

Research

,

4

(2), 92-99.

15.

Gulyamov, A., & Atoyeva, M. (2025). ABU ALI IBN SINO–ILM-FAN TARIXIDAGI

BUYUK ALLOMA.

Modern Science and Research

,

4

(3), 591-599.

16.

Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. (2025).

BUXORO VOHASIDA MATO VA

MATO TAYYORLASH USULLARI. PAXTA. G ‘UZAK. JUN. XALAJI. BO ‘Z. OLACHA.

BEQASAM. BAXMAL. ADRAS.

Modern Science and Research

,

4

(3), 330-340.

17.

Gulyamov, A. (2025). O ‘RTA ASR SHAHARLARINING DEMOGRAFIK HOLATI,

SHAHARLARNING KENGAYISHI, AHOLINING IJTIMOIY TARKIBI.

Modern

Science and Research

,

4

(3), 974-983.

18.

Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. (2025). РОЛЬ ХАНА УЗБЕКА В

РАСПРОСТРАНЕНИИ ИСЛАМА В ЗОЛОТОЙ ОРДЕ.

Modern Science and

Research

,

4

(3), 146-154.

19.

Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. (2025). O ‘RTA ASRLARDA G ‘ARBIY

YEVROPADA SHAHAR-QAL’A, SHAHAR-CHERKOV, SAVDO O ‘BYEKTI

AHAMIYATIGA OID SHAHARLARNING VUJUDGA KELISHI.

Modern Science and

Research

,

4

(3), 122-131.

20.

Haqqulov, M. Y. O. G. L. (2022). Markaziy Osiyoda ilk diplomatik munosabatlar tarixi.

Science and Education, 3(10), 385-389.

1683

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

21.

Yunusovich, H. M. (2024). Experiences Related to the Fine Fiber Cotton of Uzbekistan

during the Years of Soviet Authority. EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN

NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 129-132.

22.

Yunusovich, H. M. (2024). The Formation, Development and Role of the High Seljuk

Empire Founded by the Turkic Peoples in the Islamic World. Miasto Przyszłości, 53, 956-

959.

23.

Haqqulov, M. (2024). O‘RTA OSIYO XALQLARINING OZODLIK ORZUSI

BO‘LGAN “TURKISTON MUXTORIYATI”. Modern Science and Research, 3(12), 609-

613.

24.

Haqqulov, M. (2025). USMONIYLAR IMPERIYASINING TASHKIL TOPISH TARIXI.

Modern Science and Research, 4(1), 663-672.

25.

Haqqulov, M. (2024). TURKISTON OZODLIGINING JARCHILARI. Medicine,

pedagogy and technology: theory and practice, 2(11), 154-159.

26.

Xakkulov, M., & Kosimov, U. (2025). HISTORY OF MILITARY WORK IN THE

EMIRATE OF BUKHARA. Journal of universal science research, 3(1 (Special issue)),

319-325.

27.

Muyiddinov, B. (2023). XII-XIII ASRLAR DAVRIDA BUXORODA ILM – FANNING

RIVOJLANISHI. SCHOLAR, 1(28), 341–345. https://doi.org/10.5281/zenodo.10027071

28.

Muyiddinov Bekali. (2023). MO’G’ULLAR BOSQINI DAVRIDA BUXORONING

AYANCHLI TAQDIRI. TADQIQOTLAR.UZ, 25(2), 212–215. Retrieved from

http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/308

29.

Muyiddinov Bekali. (2023). THE ROLE OF BUKHARA AND OTHER CITIES IN THE

MILITARY

ART

AND

ARMY

STRUCTURE

OF

KHOREZMSHAHS

.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 35(3), 55–58.

Retrieved from https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/10035

30.

Muyiddinov, B. (2024). BARTHOLD'S "СОЧИНЕНИЯ. ТОМ I. ТУРКЕСТАН В

ЭПОХУ МОНГОЛЬСКОГО НАШЕСТВИЯ" THE HISTORY OF THE CREATION OF

THE

WORK.

MODERN

SCIENCE

AND

RESEARCH,

3(1),

699–702.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10552555

31.

Muyiddinov, B. (2024). THE ROLE OF MILITARY REFORMS IN THE BUKHARA

KHANATE IN THE LIFE OF THE STATE UNDER THE SHAYBANIDS. MODERN

SCIENCE AND RESEARCH, 3(2), 646–648. https://doi.org/10.5281/zenodo.10668887

32.

MB Bahodir o’g’li. (2024). Military Art of Turkish Khaganate in the Early Middle Ages.

European Journal of Innovation in Nonformal Education, 4(16), 223–227.

https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2705/2586

1684

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

33.

XORAZMSHOHIDLAR DAVLATI HAYOTIDA TURKON XOTUNNING O’RNI.

(2024). MEDICINE, PEDAGOGY AND TECHNOLOGY: THEORY AND PRACTICE,

2(4), 463-469.

https://universalpublishings.com/index.php/mpttp/article/view/5192

34.

Sayfutdinov Feruz Ilniyozovich, (2023). LAND OWNERSHIP RELATIONS BASED ON

THE NATIONAL ECONOMY OF KARAKALPAK.

International Journal Of Literature

And Languages

,

3

(11), 20–27.

https://doi.org/10.37547/ijll/Volume03Issue11-04

35.

Sayfutdinov Feruz Ilniyozovich, . (2023). STUDY OF THE KARAKALPAK PEOPLE IN

ETHNOLOGICAL SCIENTIFIC WORKS HISTORY .

International Journal Of History

And Political Sciences

,

3

(12), 61–68.

https://doi.org/10.37547/ijhps/Volume03Issue12-11

36.

Ilniyazovich, S. F. (2024). The Formation of Preliminary Knowledge about the People of

Karakalpak.

EUROPEAN

JOURNAL

OF

INNOVATION

IN

NONFORMAL

EDUCATION

,

4

(3), 149-155.

37.

Sayfutdinov, F. (2024). BUXORO AMIRLIGINING QURILISH TARIXI: MADANIY

VA ARXITEKTURA TARAQQIYOTI MEROSI.

Modern Science and Research

,

3

(12),

852-858.

38.

Sayfutdinov Feruz Ilniyoz o’g’li. (2023). XX ASR 2-YARMI XXI ASR BOSHLARI

ZARAFSHON

VOHASIDA

ETNOSLARARO

MUNOSABATLAR.

TA’LIM VA

RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI

,

3

(9), 1–5. Retrieved from

https://sciencebox.uz/index.php/ajed/article/view/7941

39.

Sayfutdinov F. (2024). ILLUMINATION OF THE SPIRITUAL LIFE OF THE

KARAKALPAK PEOPLE IN RESEARCH.

Journal of Universal Science Research

,

2

(5),

441–452.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/universal-scientific-

research/article/view/34891

40.

Umidjon

Xayrullayev.

(2024).

THE

POSITION

OF

CENTRAL

ASIAN

GOVERNORSHIPS DURING THE PERIOD OF THE TURKISH KHANATE AND THE

ARAB INVASION. https://doi.org/10.5281/zenodo.13958464

41.

Xayrullayev Umidjon Fayzullo o'g'li. (2024). LEGITIMACY OF RULERSHIP IN THE

STATE OF CENTRAL ASIA AND IRAN IN ANCIENT TIMES AND THE EARLY

MIDDLE AGES. https://doi.org/10.5281/zenodo.14222295

42.

Xayrullayev, U. (2024). EFTALLAR DAVLATI VA TURK XOQONLIGIDA

HUKMDORLIK LEGITIMATSIYASI.

Modern Science and Research

,

3

(12), 843–851.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/58469

8.

BIRINCHI RADIO EHTIYOTLAR TARIXIDAN. (2024).

MEDICINE, PEDAGOGY

AND

TECHNOLOGY:

THEORY

AND

PRACTICE

,

2

(4),

657-

663. https://universalpublishings.com/index.php/mpttp/article/view/5240

1685

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

43.

Xayrullayev, U. (2024). TURK XOQONLIGI VA ARABLAR BOSQINI DAVRIDA

O’RTA

OSIYO

HOKIMLIKLARINING

MAVQEYI.

Modern

Science

and

Research

,

3

(12),

339–343.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/58055

44.

Xarullayev Umidjon. (2024). RELIGIOUS AND THREATS IN MEDIASPACE.

МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА, 2(5),

593–595. https://doi.org/10.5281/zenodo.11311154

45.

Boltayev, O. (2024). QO’QON XONLIGINING XVIII ASR SO’NGI CHORAGIDA

BUXORO,

XIVA

VA

KO’CHMANCHILAR

BILAN

OLIB

BORGAN

DIPLOMATIYASI.

Modern Science and Research

,

3

(10), 64-68.

46.

Obid o’g’li, B. O. QO’QON XONLIGINING XVIII ASR SO’NGI CHORAGIDA

BUXORO,

XIVA

VA

KO’CHMANCHILAR

BILAN

OLIB

BORGAN

DIPLOMATIYASI.

47.

Boltaev, O. (2024). BUKHARA'S CARAVAN TRADE AND ITS ROLE ON THE SILK

ROAD.

Analytical Journal of Education and Development

,

4

(10), 293-297.

48.

Boltayev, O. (2024). XX ASR BOSHLARIDA GERMANIYA VA TURKIYA

ITTIFOQINING MARKAZIY OSIYOGA TA'SIRI.

Modern Science and Research

,

3

(12),

556-564.

49.

Boltayev, O. (2023). A GENERAL DESCRIPTION OF THE POLITICAL AND

DIPLOMATIC PROCESSES IN CENTRAL ASIA IN THE MIDDLE OF THE 18TH

CENTURY.

Modern Science and Research

,

2

(9), 145-149.

50.

Boltayev, O. (2025). TARIX FANI UCHUN YOZMA VA OG’ZAKI MANBALARNING

SHAKLLANISHI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 909-917.

51.

Shokir o'gli, U. S. (2023). MILLIY QADRIYATLARIMIZ ASROVCHISI. Journal of new

century innovations, 35(1), 79-80.

52.

Sadullayev, U. (2023). THE ROLE OF THE NEIGHBORHOOD IN THE SOCIAL

DEVELOPMENT OF SOCIETY. Modern Science and Research, 2(10), 755–757.

53.

Sadullayev, U. (2023). THE ROLE OF WOMEN IN NEIGHBORHOOD

MANAGEMENT IN UZBEKISTAN. Modern Science and Research, 2(9), 132–135.

54.

Sadullayev, U., Muyiddinov, B., & Boltayev, O. (2025). YOSHLAR DUNYOQARASHI

SHAKLLANISHIDA MILLIY TARBIYA VA TAʼLIMNING AHAMIYATI. Modern

Science and Research, 4(1), 59–67.

55.

Sadullayev, U., Muyiddinov, B., & Boltayev, O. (2025). IBN SINONING FALSAFIY

QARASHLARI. Modern Science and Research, 4(1), 52–58.

1686

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

56.

Vahobovna, S. G. (2024). TALIM SOHASIDAGI ISLOHATLAR ECHIMI,

NATIJALARI VA MUAMMOLARI.

57.

Vahobovna, S. G. (2024). O’zbekiston Olimlaring Inson Falsafasi Haqidagi

Qarashlari.

Journal of Innovation in Volume

,

2

(8).

58.

Vahobovna, S. G. (2024). O’zbekiston Olimlaring Inson Falsafasi Haqidagi

Qarashlari.

Journal of Innovation in Volume

,

2

(8).

59.

Srojeva, G. (2025). BO'RIBOY AHMEDOVNING “TARIXDAN SABOQLAR”

ASARIDA SHAYBONIYLAR DAVRI TARIXINING O'RGANILISHI. Modern Science

and Research, 4(2), 1227-1236.

60.

Srojeva, G., & Idiyeva, S. (2025). MANG’ITLAR SULOLASINING BUXORO

AMIRLIGIDA HOKIMIYATNI EGALLASHI VA MANG’ITLAR DAVRIDA

AMIRLIKDAGI IJTIMOIY-IQTISODIY MADANIY HAYOT. Modern Science and

Research, 4(2), 830-836.