ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1465
KUTUBXONASHUNOSLIK KASBIY FAOLIYATIGA TALABALARNI TAYYORLASH
Ne’matova Aziza Oybek qizi
Termiz davlat universiteti, Pedagogika va ijtimoiy ish fakulteti
kutubxona-axborot faoliyati talabasi.
Suvanov Husniddin Norqulovich
ilmiy rahbari: Termiz davlat universiteti,
Oʻzbek tili va adabiyoti kafedrasi oʻqituvchisi.
Tel: +998-97-786-88-05 E-mail:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15287687
Annotatsiya. Kutubxonashunoslik fan sifatida shakllangani, bakalavr talabalar bilishi
kerak amaliy va tajriba mashg‘ulotlari orqali malakalarida maqsadi, vazifasi, tamoyillari,
qonuniyatlari, metodologiyasini, metodlarini, kutubxonalar tipologiyasini va boshqa fanlar bilan
bog‘liqligi yoritib berildi. Tarmoqlarga ajratish kutubxonaning sifatli ishlashini, tizimlarga
ajratish kitobxonlarda xizmat yaxshilanishini ta’minlab berishiga ko‘rsatmalar berildi.
Kalit so‘zlar: Kutubxona, Kutubxonashunoslik, metod, axborot tizimi.
PREPARING STUDENTS FOR A PROFESSIONAL LIBRARIANSHIP
Abstract. The formation of library science as a discipline, the skills, goals, methods,
exercises, methodology, library typology and connections with other disciplines were highlighted
through practical and experimental training that undergraduate students should know. It is
shown that the library provides quality production, systems for processing books, and service
improvements in networks.
Keywords: Library, Library Science, method, information system.
ПОДГОТОВКА СТУДЕНТОВ К ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ БИБЛИОТЕЧНОЙ
ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
Аннотация. Особое внимание было уделено формированию библиотековедения как
дисциплины, навыкам, которыми должны обладать студенты бакалавриата в ходе
практической и экспериментальной подготовки, ее целям, методам, упражнениям,
методике, типологии библиотек, ее связи с другими дисциплинами. Показано, что сети
обеспечивают качество продукции библиотеки, а системы улучшают обслуживание при
обработке книг.
Ключевые слова: Библиотека, библиотековедение, метод, информационная
система.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1466
Kutubxonashunoslik fan sifatida shakllanib ham bo‘lgan. Kutubxonashunoslikning
predmeti sifatida albatta, kutubxona deb qarashimiz to‘g‘ridir. Kutubxonani avvalambor
tarmoqlari va tizimlariga ajratib olish kerak. Tarmoqlarga ajratish kutubxonaning sifatli
ishlashini, tizimlarga ajratish kitobxonlarga xizmat yaxshilanishini ta’minlab beradi.
Axborot-kutubxona xizmati ko‘rsatishning zaruriy funksiyalari Axborot kutubxona
markazi hamda Axborot resurs markazi va kutubxonalar faoliyati. Ularni boshqa tashkilotlar
bilan hamkorligi masalalari haqida zaruriy bilimlar berish hamda ma’lum bir ko‘nikmalarni
shakllantirish
hisoblanadi.
Kutubxonashunoslik
fanining
asosiy
maqsadi
talabalarga
kutubxonada olib borilayotgan kutubxonashunoslik, shu bilan birga axborot-kutubxona faoliyati
sohasi uchun asosiy ilmiy-nazariy masalalarni, umumiy tamoyillar, qonuniyatlar, metodologik
asoslarni, sohaning istiqbollarini, jamiyatni axborotlashtirish bilan bog‘langan holda o‘rgatishdir.
Kutubxonashunoslik fani talabalarning kasbga bo‘lgan mehrni va layoqatni shakllantirish.
Shuningdek kasbiy tayyorgarlikni oshirib, mutaxassislarga ixtisosligidan malakalarini
orttirib borish. Kutubxonashunoslik uslubiyoti va metodologiyasini shakllantirib borish.
Kutubxonashunoslik quyidagi fanlar bilan bog‘liq:
-
Tilshunoslik;
-
Adabiyot va adabiyotshunoslik;
-
Manbashunoslik;
-
Matnshunoslik;
-
Tarix va boshqa fanlar bilan bevosita bo‘liq.
-
Kompyuter savodxonlik;
Bu fanlar Kutubxonashunoslik fanining tarkibiy qismlari desak ham bo‘ladi. bilan
bog‘liqligi muhim ahamiyatga ega. “Kutubxonashunoslik” fanini o‘zlashtirish jarayonida amalga
oshiriladigan masalalar doirasida bakalavr talabalar bilishi kerak amaliy va tajriba mashg‘ulotlari
orqali malakalar:
-
maqsadi,
-
vazifasi,
-
tamoyillari,
-
qonuniyatlari,
-
metodologiyasini,
-
metodlarini,
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1467
-
kutubxonalar tipologiyasini bilishi kerak. Shuningdek, kitobxonlarga xizmat ko‘rsatishda
muomala madaniyatini puxta bilishi kerak. Kutubxona faoliyatiga oid bilim, ko‘nikma va
malakani egallashda e’tiborga olinadigan jihatlar:
- fanni bilishda zarur adabiyotlarni mustaqil o‘rganish,
- fanni tahlil qilishda ilmiy adabiyotlar bilan ishlash,
- bilim, ko‘nima va malakaga ega bo‘lishi kerak,
- egallagan bilimlari asosida mustaqil fikrlash hamda reativ ijodkorlikni shakllantirish,
- muammolarning yechimini topishda bilim va tajribani qo‘llay olishni yo‘lga qo‘yish.
- fanni o‘zlashtirish natijasida hosil qilingan bilim va ko‘nikmalaridan ilmiy-tadqiqot va
malakaviy bitiruv ishlarini bajarishda foydalana olishlari zarur. “Kutubxonashunoslik” fani
ixtisoslik fan sifatida o‘rganiladi. Bakalavr davrida o‘quv rejasidagi ijtimoiy-gumanitar,
mutaxassislik fanlari barcha fanlar bilan chambarchas bog‘liq holda tushuntirilib boriladi. Fan
bo‘yicha o‘quv mashg‘ulotlari o‘quv rejasiga ko‘ra o‘quv materialining mazmuni va pedagogik
maqsadlariga qarab, ma’ruza, seminar va amaliy mashg‘ulotlar ko‘rinishida olib boriladi. Fanlar
bo‘yicha nazariy bilimlarni mustahkamlab borish uchun ilmiy-nazariy adabiyotlarni o‘rganadi.
Ma’ruza mashg‘ulotidan egallagan bilimlarini seminar mashg‘uloti va amaliy
mashg‘ulotida so‘zlab beradi, amaliy darsda qo‘llaydi. Har bir mashg‘ulotlarning yuqori
saviyada olib borilishi talabalarda o‘ziga ishonch, ixtisoslik fanlarini puxta bilishni ta’minlaydi.
“Kutubxonashunoslik”
fanini
talab
darajasida
o‘zlashtirish,
talabalarda,
Kutubxonashunoslik fani va kutubxona- axborot faoliyati sohasi bo‘yicha asosiy bilim, ko‘nikma
va malakalarni egallaydi. Talabalar olgan bilim, ko‘nikma va malakalarni kelgusida kutubxona-
axborot muassasalari faoliyatida qo‘llay bilishi kerak. Kutubxonashunoslik fanini o‘zlashtirish
chog‘ida darslik, o‘quv qo‘llanmalari, ma’ruza matnlari va ularning elektron versiyalaridan va
internet tizimidan foydalaniladi.
Fanni o‘rganishda mashg‘ulotlarning quyidagi turlaridan foydalaniladi:
- ma’ruza mashg‘ulotlari,
- amaliy mashg‘ulotlar,
- fan mazmuniga tegishli o‘quv materiallarini mustaqil o‘rganish.
O‘quv fanini yaxshi o‘zlashtirish uchun bir necha metodik usullardan foydalansa
maqsadga muvofiq bo‘ladi:
-
muammolar hosil qilish va unga yechimni topishni o‘rgatish,
-
guruhda ishlash tafakkur olamini kengaytib borish,
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1468
-
individual topshiriqlar berish kabi xarakterli belgilarga tayyorlab borish. Informatsiyaga
boy texnologiyalardan foydalanish talaba uchun kerak. Talabalarda amaliy ko‘nikmalarni hosil
qiladi, amaliy mashg‘ulot orqali olgan bilimlarini amaliyotda qo‘llashni yo‘lga qo‘yadi.
Topshiriqlarini va uy vazifalarini bajarishda elektron tizimdan foydalanishni yo‘lga
qo‘yish. Ilmiy bazalardan texnik jihatdan keng foydalanishga e’tibor berishni o‘rganish. O‘quv
fanlari talabalar tomonidan qay darajada o‘zlashtirgani aniqlanib, kutubxonashunoslik faniga oid
terminlar bilan seminar va amaliy mashg‘ulotlarda chuqur mulohaza qilish. Ma’ruza
mashg‘ulotida oraliq nazoratlari semestr davomida ikki marta o‘tkaziladi. Seminar yoki amaliy
mashg‘ulot orqali joriy nazorat olinadi. Shuningdek, yakuniy nazorat tadbirlarini o‘tkazish orqali
fanlar yopiladi.
Kutubxonashunoslik fanida quyidagi asosiy mavzular o‘rganiladi:
-
Kutubxonashunoslikning ilmiy-nazariy va metodologik asoslarini zamonaviy jihatdan
o‘rganish;
-
Kutubxonashunoslik fanining bugungi kundagi holati, rivojlantirishda to‘sqinlik
ettayotgan muammolarni bartaraf etish;
-
Kutubxonashunoslik faniga o‘zaro aloqador fanlarni aniqlash;
-
Fanning maqsadi va vazifalarini aniqlash;
-
Kutubxonashunoslik fanining ilmiy fan ekanini hamda o‘quv fani sifatida paydo bo‘lishi
qay darajada muhimligi bilan tanishish;
-
Zamonaviy kutubxonashunoslik fanining tarkibiy qismlarini oydinlashtirish, mazmuni
aniqlash va funksiyalarini o‘rganish;
-
Kutubxonashunoslik fanining metodologiyasi bilan tanishish va ilmiy usullaridan
foydalanib amaliyotda qo‘llash;
-
Zamonaviy kutubxona-axborot faoliyatining O‘zbekistondagi ijtimoiy funksiyalari bilan
tanishib borish;
-
Axborot-kutubxona muassasalarining asosiy tiplari va xillari o‘rganish;
-
Kutubxonachilik kasbiga mehrni orttirish malakalarni shakllantirish;
-
Kutubxonachilik kasbiga oid ehtiyojlar haqida ma’lumot berish, kasbga qo‘yiladigan
talablarni tushuntirish;
-
Kutubxona-axborot muassasalarining tashkiliy tuzilmalari bilan tanishtirish;
-
O‘zbekistonning taniqli kutubxonashunoslari faoliyati bilan tanishtirish;
-
Kutubxonachilik oid baza ma’lumotlarini yaratuvchi kutubxonachi faoliyatini o‘rgatish;
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1469
-
Multimediya resurslarini (CD ,DVD) saqlash va boshqalarni tashkillashtirishni o‘rgatish
kabi sohaga oid bilim, ko‘nikma va malakani shakllantirish. Kutubxona faoliyatini boshqarish
tizimini talabada namoyon qilish. Kutubxonada zamonaviy axborot texnologiyalaridan
foydalanish shuningdek, oxirgilari funksiyalarini o‘rgatib borish. Jarayon kutubxona-axborot
faoliyatining eng so‘ngi texnikalaridan foydalanishni bilish.
O‘zbekistonda axborot-kutubxona fanining rivojlanishi. “Kutubxonashunoslik” fanini
o‘qitish jarayonida kompyuter texnologiyasidan foydalaniladi.
REFERENCES
1.
Аxunjаnov E.O. Vаtаn kutubxonаchiligi tаrix:.-1-qism Dаrslik / -Toshkent, А.Nаvoiy
nomidаgi O‘zbekiston Milliy kutubxonаsi, 2004.-106 b.
2.
Axunjonov E. Kutubxonashunoslik, Arxivshunoslik, Kitobshoslik nazariy va tarixi.-
Toshkeht.: Tafakkur, 2011.-520 b.
3.
Аxunjаnov E.А. Vаtаn kutubxonаchiligi tаrixi 2-qism.-T, 2 Dаrslik / -Toshkent,
А.Nаvoiy nomidаgi O‘zbekiston Milliy kutubxonаsi, 2006.-150 b.
4.
Qosimovа O. vа Yesimov T.Umumiy kutubxonаshunoslik: ; O‘zR Oliy vа o‘rtа mаxsus
tа’lim vаzirligi.-T.: “O‘qituvchi”, 1994.350 b.
5.
NURILLO CHORINING BADIIY ASARLARIDA MILLIY KOLORITGA XOS
KO‘RINISHLAR NUTQIY JIHATDAN IFODALANISHI
SH Norqulovich - International conference on multidisciplinary science, 2023
6.
NATIONAL COLOR AND COMPARATIVE ANALYSIS IN THE WORKS OF
MAHTUMQULI, GAFUR GHULAM AND ANVAR SUYUN
H Suvanov - Modern Science and Research, 2024
Цитируется: 5 Похожие статьи Все версии статьи (3)
7.
Kolorit ijodkorning va xalqning milliy qirralarini ochib berguvchi omildir
HN Suvanov - Science and Education, 2023
Цитируется: 5 Похожие статьи Все версии статьи (2)
8.
"ESHMONBEK" QISSASIDA MILLIY RUH TALQINI
S Husniddin - BARQARORLIK VA YETAKCHI TADQIQOTLAR …, 2022
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1470
9.
MILLIY MADANIYAT VA MILLIY KOLORIT BADIIY ASARDA NAMOYON
H Suvanov - NRJ, 2024
10.
MANIFESTATION OF THE NATIONAL COLOR CHARACTERISTIC OF THE
NATIONAL MENTALITY IN THE WORKS OF BIBI ROBIA'SAIDOVA
H Suvanov - Modern Science and Research, 2023
Цитируется: 1 Похожие статьи Все версии статьи (2)
11.
HUSNIDDIN SUVANOV CHARACTERISTIC ASPECTS OF NATIONAL COLOR IN
BIBI ROBIA SAIDOVA'S STORY" OQMAYDIGAN TOSH" 2023/4/30. Страницы
50-53
