“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
289
SEMIZ O‘T (ALOE VERA) O‘SIMLIGINING SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARI VA
UNING XALQ TABOBATIDAGI HAMDA ZAMONAVIY TIBBIYOTDAGI
QO‘LLANILISHI.
Ismoilov Ibrohimjon Hakimjon o‘g'li
1
., Toshtemirova Madina Arabboy qizi
2
ibrohimismoilov05@gmail.com
Andijon davlat universiteti o‘qituvchisi
1
Andijon davlat universiteti talabasi
2
https://doi.org/10.5281/zenodo.15597188
Anotatsiya:
Ushbu tezisda semiz o‘t (Aloe vera) o‘simligining biologik tarkibi, davolovchi
xususiyatlari va u xalq tabobati hamda zamonaviy tibbiyotda qanday kasalliklar uchun qo‘llanilishi
ilmiy asosda tahlil qilingan. Shuningdek, semiz o‘tning kosmetologiya, farmatsevtika va gigiyena
sohalaridagi qo‘llanilishi, undan tayyorlanadigan dori vositalari va ularning terapevtik samaradorligi
yoritilgan. Tadqiqot semiz o‘tning tabiiy shifobaxsh o‘simlik sifatidagi ahamiyatini tasdiqlaydi.
Kalit so‘zlar
: Semiz o‘t, Aloe vera, shifobaxsh o‘simlik, xalq tabobati, zamonaviy tibbiyot, teri
kasalliklari, immunitet, kosmetologiya.
Аннотация
:
В
данной
тезисной
работе
научно
проанализированы
биохимический
состав
,
лечебные
свойства
растения
алоэ
вера
(
семиз
ут
)
и
его
применение
в
народной
и
современной
медицине
при
различных
заболеваниях
.
Особое
внимание
уделено
использованию
алоэ
в
косметологии
,
фармацевтике
и
средствах
гигиены
.
Отдельно
рассматриваются
формы
препаратов
и
их
терапевтическая
эффективность
.
Исследование
подчеркивает
значение
алоэ
вера
как
природного
лечебного
средства
.
Ключевые
слова
:
Алоэ
вера
,
лечебное
растение
,
народная
медицина
,
современная
медицина
,
кожные
заболевания
,
иммунитет
,
косметология
Abstract:
This thesis provides a scientific analysis of the biochemical composition and
medicinal properties of the Aloe vera plant (commonly known as semiz o‘t), as well as its applications
in both traditional and modern medicine. The study explores its therapeutic uses for various diseases,
its role in cosmetology, pharmaceuticals, and hygiene products. It also highlights the forms of Aloe-
based remedies and their effectiveness. The research confirms the value of Aloe vera as a natural
healing plant.
Keywords:
Aloe vera, medicinal plant, traditional medicine, modern medicine, skin diseases,
immunity, cosmetology.
Tabiat – inson salomatligining eng beqiyos manbai bo‘lib, ming yillar davomida xalq
tabobati shifo izlovchilar uchun asosiy vosita bo‘lib xizmat qilgan. Bugungi kunda ekologik toza,
tabiiy davo vositalariga bo‘lgan ehtiyoj ortib borayotgan bir davrda, o‘simliklar asosida
tayyorlanadigan preparatlar va xalq tabobati usullari yana dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa,
dorivor o‘simliklar orasida semiz o‘t (Aloe vera) o‘zining ko‘p qirrali shifobaxsh xususiyatlari bilan
ajralib turadi[1]. Bu o‘simlik qadimdan yaralarni bitkazuvchi, qon tozalovchi, immunitetni
mustahkamlovchi tabiiy vosita sifatida keng qo‘llanib kelinmoqda[2]. Zamonaviy ilm-fan yutuqlari
semiz o‘tning tarkibidagi biologik faol moddalarni chuqur o‘rganish va ularni farmatsevtika hamda
kosmetologiyada qo‘llash imkonini bermoqda. Mazkur tezisda semiz o‘tning biologik xususiyatlari,
davolashdagi samarasi va qo‘llanilish sohalari ilmiy yondashuv asosida tahlil qilinadi[3].
1. Semiz o‘tning botanika va kimyoviy tarkibi
Semiz o‘t – liliyadoshlar oilasiga mansub ko‘p yillik o‘simlik bo‘lib, yarim cho‘l va quruq
iqlimli hududlarda yaxshi o‘sadi. Uning barglari go‘shtdor, shirasiga boy bo‘lib, aynan shu shira
shifobaxsh xususiyatlarga ega. Aloe vera tarkibida quyidagi biologik faol moddalar mavjud:
·
Aloin – ichki a’zolarga yumshatuvchi ta’sir ko‘rsatadi.
·
Polisaxaridlar – immunitetni kuchaytiradi.
·
Saponinlar – antiseptik va yallig‘lanishga qarshi xususiyatlarga ega.
“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
290
·
Vitaminlar (A, B1, B2, B6, C, E) va minerallar (kaltsiy, magniy, rux).[4].
2. Xalq tabobatidagi qo‘llanilishi
Semiz o‘t uzoq yillardan buyon xalq tabobatida quyidagi kasalliklarni davolashda
ishlatiladi:
·
Oshqozon-ichak muammolari: gastrit, qorin dam bo‘lishi, ich qotishi.
·
Teri kasalliklari: yara, kuyish, ekzema, toshma.
·
Qon bosimi va yurak faoliyati: qon aylanishini yaxshilash, qon tozalash.
·
Immunitetni mustahkamlash: virus va bakteriyalarga qarshi kurashishda yordam beradi.
·
Ko‘z, burun va og‘iz bo‘shlig‘i muammolari: tomchilar, og‘iz chayqovchi eritmalar
shaklida ishlatiladi.[5].
3. Zamonaviy tibbiyot va sanoatdagi ahamiyati
Ilmiy tadqiqotlar semiz o‘tning dorivor xususiyatlarini tasdiqlagan holda uni farmatsevtika
va kosmetologiyada keng qo‘llashga sabab bo‘lmoqda:
·
Kosmetologiya: terini nemlantiruvchi, yallig‘lanishga qarshi krem va niqoblar tarkibida.
·
Farmatsevtika: yara bitkazuvchi, antiseptik dori vositalari, tabletkalar, gel va suyuqliklar
shaklida.
·
Biologik faol qo‘shimchalar (BAD): ichish uchun sirop, kapsula va biochoylarda
ishlatiladi[6].
Xulosa qilib shuni aytamanki Semiz o‘t (Aloe vera) o‘simligi – qadim zamonlardan beri
xalq tabobatida keng qo‘llanilib kelinayotgan, bugungi kunda esa zamonaviy tibbiyot tomonidan
ilmiy asosda o‘rganilib, farmatsevtika, kosmetologiya, gigiyena va boshqa ko‘plab sohalarda
samarali qo‘llanilayotgan shifobaxsh o‘simlikdir. Uning tarkibidagi biologik faol moddalarning
immunitetni kuchaytirish, yallig‘lanishga qarshi kurashish, teri kasalliklarini davolash, shuningdek
oshqozon-ichak faoliyatini yaxshilash kabi xususiyatlari uni keng ko‘lamli tabiiy davo vositasi
sifatida ajratib turadi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, semiz o‘t nafaqat an’anaviy muolajalar uchun, balki
ekologik toza va nojo‘ya ta’siri kam bo‘lgan preparatlar ishlab chiqarishda ham muhim manba bo‘lib
xizmat qilmoqda. Shu bois, ushbu o‘simlikning shifobaxsh xususiyatlarini chuqur o‘rganish va
amaliyotda keng joriy etish bugungi davr tibbiyotining dolzarb yo‘nalishlaridan biridir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Boboyev A., Beknazarov D. O‘simliklar shifosi. – Toshkent: “Mehnat”, 2018. – 224 b.
2. Qurbonov S. Xalq tabobati asoslari. Samarqand: “Zarqurghon nashriyoti”, 2020.180 b.
3. Komilov X. Dorivor o‘simliklar ensiklopediyasi. – Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2015. –
360 b.
4. Xolmatov N. Farmakognoziya asoslari. – Toshkent: “Ibn Sino”, 2017. – 270 b.
5. Zokirova M.R. Fitoterapiya asoslari. – Toshkent: “O‘qituvchi”, 2016. – 210 b.
6. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Tabiiy dori vositalari qo‘llanmasi. –
Toshkent, 2019. – 156 b.
