YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
66
INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANINI FANLARARO
INTEGRATSIYASI
Qamariddinova Gulzor G‘anisher qizi
SHDPI talabasi
Nurullayeva Malika Baxtiyor qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti talabasi
Yaxiyaxonova Muxiba Maxmudjonovna
Ilmiy maslahatchi: Shahrisabz davlat pedagogika instituti katta oʻqituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15400711
Annotatsiya.
Ushbu maqolada informatika va axborot texnologiyalari fanining boshqa
fanlar va sohalar bilan o‘zaro aloqadorligi, shuningdek, uning imkoniyatlari va vazifalari haqida
so‘z yuritilgan.
Kalit so‘zlar:
Informatika va axborot texnologiyalari, fan va sohalar bilan o‘zaro
aloqadorlik.
Kirish.
Ta’lim sifatini amalga oshirishda fanlar aro aloqadorlik asosiy prinsplardan hisoblanadi.
Ta’lim tizimi ham huddi odam tanasidek. Organizmning ayrim qismlari va funksiyalarining
oʻzaro bogʻliqlik holatini hamda shunday holatga olib boruvchi jarayonni ifodalaydigan
tushuncha;
Integratsiya (lot. integratio - tiklash, toʻldirish, integer - butun so‘zidan) fanlarning
yaqinlashishi va oʻzaro aloqa jarayoni, differensiatsiya bilan birga kechadi;
-turli xil fanlarni o‘rganish ketma-ketligi va izchilligini vaqt bo‘yicha shunday tanlash
lozimki, ulardan birini o‘rganish ikkinchisini o‘rganishga ko‘maklashsin;
-umumiy tushuncha, ko‘nikma va malakalarni shakllantirishga bir xil yondashuvni
ta’minlash;
-bilimlarni o‘zlashtirish hamda ko‘nikma va malakalarni egallashga bo‘lgan talablar
birligini ta’minlash;
-bir o‘quv faniga oid bilim, ko‘nikma va malakalarni o‘rganishda boshqa fanlarga oid bilim,
ko‘nikma va malakalardan keng foydalanish.
Fanlararo aloqadorlikni amalga oshirish yo‘llari quyidagilar:
Fanlarni Informatika va axborot texnologiyalari bilan integratsiyalash o‘quvchi dunyoni
bilishi va tasavvur qilishda bir tomonlama emas, balki har tomonlama rivojlanishga erishiladi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
67
O‘quvchi dunyoga matematik, biolog, sportchi, rassom, so‘z ustasi, kashfiyotchi, usta,
chevar, shifokor, … ko‘zi bilan qarashni o‘rganadi va bu uning kelgusida nafaqat ish faoliyatida
balki hayot davomida insonlar bilan tez til topa olishida sezilarli ro‘l o‘ynaydi.
Fanlararo aloqadorlik (integratsiya) o‘quvchini ilmiy dunyoqarashni shakllantirishga
asos bo‘lib, tabiatni to‘g‘ri va to‘la anglashga, mantiqiy fikrlashga, ilmiy- texnika rivojlanishi
maqsadida amaliy faoliyatda informatika va axborot texnologiyalarini qo‘llanilishi bilan
tanishtiradi o‘rgatadi;
Ta’limda integratsiyani qaror topdirishda quyidagi vazifalarni hal etish lozim bo‘ladi:
-
ixtisoslik yo‘nalishiga muvofiq ravishda ishlab chiqarish obyektlarini tanlash;
-
ta’lim muassasasi hamda ishlab chiqarish subyekti o‘rtasida hamkorlikni vujudga
keltirish imkoniyatlarini aniqlash;
-
ishlab chiqarish subyekti bilan ta’lim muassasasi o‘rtasidagi hamkorlikning barqarorligini
ta’minlovchi shartlarni belgilash.
Ilmu fan taraqqiyoti ko‘z ilg‘amas darajada tezlashgan davrda fanlararo integratsiya
uzluksiz ta’limni yo‘lga qo‘yishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Integratsiya atamasi
lotincha integration so‘zidan olingan bo‘lib qo‘shilish, birlashish ma’nolarini anglatadi.
Ma’lumotlami integratsiyalash har xil manbalarda mavjud bo‘lgan materiallami m a’lum
maqsad asosida birlashtirib taqdim etishni nazarda tutadi. Integratsiyalashgan ta’lim va
fanlararo aloqa bir-birini to‘ldiradigan ikki xil tushuncha. Fanlararo aloqada o‘quvchining
ma’lum bilimlami o‘zlashtirish jarayonida u yoki bu muammoni imkon qadar chuqur anglash
hamda olingan bilimlami amaliyotga samarali joriy etishiga imkon berish maqsadida о ‘quv
fanlari orasida o‘matiladigan aloqa nazarda tutiladi. Integratsiya esa fanlararo aloqaga, ya’ni
umuman fanlar, o‘quv fanlari, ulaming bo‘lim va mavzulari bo‘yicha olingan bilimlarga
tayanilgan holda o ‘rganilgan masalaga xos bo‘lgan yetakchi g‘oyalar hamda hodisalaming
izchil, har jihatdan chuqur hamda serqirra ochilishi demakdir.
Biror muammoning yechimini fanlararo aloqaga asoslangan holda integratsion o‘rganish
uchun o‘qituvchi, avval maqsadni aniq belgilab olishi, o‘rganiladigan materialni qayta qarab
chiqishi, uning samarali o ‘zlashtirilishi uchun mos metodlami tanlashi, dars jarayonini tashkil
etishning shakli va zaruriy ashyolarini
aniqlashi va olinadigan natiialami oldindan belgilab chiqishi taqozo etiladi. Umumiy ta’lim
mazmuni o‘quvchilarni har tomonlama ruhiy rivojlanishga, ularda turli xiInformatika
kontseptual apparat darajasida ham, asboblar darajasida ham juda katta va tobora ko‘payib
borayotgan fanlararo aloqalarga ega. Informatika tomonidan ishlab chiqilgan ko‘plab qoidalar
zamonaviy tsivilizatsiyaning eng muhim texnologik yutuqlaridan biri bo‘lgan axborot -
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
68
kommunikatsiya texnologiyalarini (AKT) yaratish va ulardan foydalanish uchun asos sifatida
qaraladi. Matematika, fizika, kimyo, geografiya, biologiya bilan birgalikda informatika kursi
tabiiy-ilmiy dunyoqarashning asoslarini yaratadi. Shuni ta’kidlash kerakki, informatika darsida
fanlararo aloqalardan foydalanish talabalarning bilim qiziqishini sezilarli darajada oshiradi.
Shunday qilib, "kompyuter simulyatsiyasi" mavzusini o‘rganayotganda, o‘quvchilarga jismoniy
faoliyatning yurakning funktsional imkoniyatlariga ta’siri, ma’lum bir tavsifga ko‘ra
naslchilikning tarkibiy modeli modellarini yaratish taklif etiladi. Amaliy ishlarni ishlab
chiqishda matematika, biologiya, fizika, jismoniy madaniyat nazariyasidan muammolar
tanlanadi.
O‘quvchilar dunyoqarashini shakllantirishda fanlararo bog‘lanish, ya’ni uzviylikni
ta’minlash buqunqi kunninq enq dolzarb masalalaridan biridir. Chunki fanlararo aloqadorlik
ta’minlanqan holda, darsni tashkil qila olqan o‘qituvchi o‘quvchilarda o‘zininq faniqa bo‘lqan
qiziqishini oshiribqina qolmasdan, mazkur fanni o‘zlashtirishqa yordam beradi. Fanlararo
aloqadorlikni tizimli tarzda amalqa oshirish natijasida o‘quv-tarbiya jarayoninq aloqadorliqi
sezilarli darajada ortadi.
O‘quvchilarda fikrlash ko‘nikmalari shakllanadi. Shu bilan bir qatorda, o‘quv fanlariqa oid
bilim va qiziqishlarini rivojlantirishninq muhum shartidir.
Fanlararo aloqadorlikning mazmuni va materiallar hajmi maktab matematika kursida
o‘quv dasturi orqali aniqlanadi. Har bir fan o‘qituvchisining u yoki bu fanning o‘zaro
bog‘liqligini o‘z o‘quvchilariga tushuntirishi va o‘quv jarayonida undan mohirona foydalanishi
o‘qitish metodikasida ilgaridan ma’lum. O‘quv fanlari orasida o‘zaro bog‘liqlik ikki turga
bo‘linadi: xronoligik va g‘oyaviy. Birinchisi, turli fanlar dasturlarining o‘zaro mutanosibligiga,
ikkinchisi esa, bir xil yo‘nalishdagi ilmiy tushunchalarning umumiy metodik holatlar asosida
singdirilishiga asoslanadi. Fanlararo bog‘lanish fanlarning turiga qarab umumiy metodlar
birligi bilan ham izohlanadi. Masalan, matematika va fizikada modelli metod, matematika va
fizika esa eksperimental metod umumiyligi ko‘zga tashlanadi. Amaliyotda matematika
o‘qituvchilari fanlararo xronologik bog‘lanishning ilgari, hozir, kelgusi kabi uch turidan
bevosita foydalanadilar. Ilgari fanlar aro bog‘lanish matematika kursi materiallarini o‘qitishda
oldin boshqa fanlardan olingan bilimlarga tayaniladi.
Xulosa.
Informatika va axborot texnologiyalari fanining ichki integratsiyasi zamonaviy
ta’lim, ilm-fan va texnologiya rivojida muhim o‘rin tutadi. Ushbu fan doirasida dasturlash,
algoritmlar, ma’lumotlar bazalari, kompyuter tarmoqlari, sun’iy intellekt, kiberxavfsizlik va
bulutli texnologiyalar kabi yo‘nalishlarning o‘zaro uyg‘unligi axborot texnologiyalarining
samarali qo‘llanilishiga xizmat qiladi. Fan ichidagi integratsiya ta’lim jarayonida talabalar va
mutaxassislarning tizimli va chuqur bilimlarga ega bo‘lishini ta’minlaydi. Masalan, dasturlashni
chuqur o‘rganish algoritmik tafakkurni rivojlantirsa, ma’lumotlar bazalari bilan ishlash katta
hajmdagi axborotni samarali boshqarish ko‘nikmasini shakllantiradi. Shuningdek, sun’iy
intellekt va mashinani o‘rganish yo‘nalishlari tahliliy fikrlash va avtomatlashtirilgan
yechimlarni ishlab chiqish imkonini yaratadi. Bundan tashqari, informatika va axborot
texnologiyalari sohasi sanoat va biznes bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, fan ichidagi integratsiya real
hayotdagi muammolarni hal qilishda muhim rol o‘ynaydi. Raqamli transformatsiya jarayonida
turli texnologiyalar uyg‘unligi innovatsion mahsulot va xizmatlarni yaratishga turtki bo‘ladi.
Xulosa qilib aytganda, informatika va axborot texnologiyalari fanining ichki integratsiyasi
nafaqat ta’lim sifatini oshirishga, balki ilmiy tadqiqotlar, iqtisodiyot va jamiyat rivojiga ham
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
69
katta ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu integratsiya texnologik taraqqiyotga zamin yaratib, kelajakda
zamonaviy innovatsion yechimlarning paydo bo‘lishiga sharoit hozirlaydi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Sherdil, Tillayev, and Yaxiyaxonova Muxiba Maxmudjonovna. "INFORMATIK AVA
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANIDAN DARSDAN TASHQARI MASHGULOTLARNI TASHKIL
ETISH METODIKASI."
PEDAGOGIK ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI
13.02 (2025): 152-
155.
2.
Maxmudjonovna, Yaxiyaxonova Muxiba, and Xolboyev Baxtishod Hamdam o‘g‘li.
"INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANIDAN FAN OYLIKLARINI TASHKIL
ETISH."
PEDAGOGIK ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI
13.02 (2025): 166-171.
3.
Maxmudjonovna,
Yaxiyaxonova
Muxiba.
"INFORMATIKA
VA
AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI FANINI O ‘QITISHDA MEDIASAVODXONLIGINING O ‘RNI."
PEDAGOGIK
ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI
13.02 (2025): 176-179.
4.
Турсунова,
Луиза
Шамсиддинов
Гиесжон.
"ОБРАЗ
ПЕДАГОГА
В
ИНФОРМАЦИОННОМ МИРЕ." Uz-conferences. No. 1. 2024.
5.
Турсунова, Луиза. "РОЛЬ ИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В РАЗВИТИИ
ТУРИЗМА." YANGI O ‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI 1.01 (2024).
6.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat, and Abdiroxmonova Zahro. "ZAMONAVIY DARS VA
DARS TAHLILLINI OʻTKAZISHGA NISBATAN YONDASHUVLAR." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9.
2025.
7.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat. "MA’LUMOTLAR BAZASI BO ‘LIMINI O ‘QITISH
METODIKASI." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9. 2025.
8.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat. "ELEKTRON JADVALLAR BO ‘LIMINI O ‘QITISH
METODIKASI." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9. 2025.
9.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat. "ALGORITIMLASH ASOSLARI BO ‘LIMINI O ‘QITISH
METODIKASI." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9. 2025.
10.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat. "INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
FANIDAN TO ‘GARAK TASHKIL ETISH METODIKASI." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9. 2025.
11.
Normurodova, Sadoqat, Zebiniso Rajapova, and Shaxina Asadova. "VEB–DIZAYN
ASOSLARI BO ‘LIMINI O ‘QITISH METODIKASI." Общественные науки в современном мире:
теоретические и практические исследования 4.3 (2025): 55-59.
12.
Milinorov, XX va DN Eshmuratova. “O‘ZBEK URNAVALARI, MAROSIMLARI VA
ODAMLARINI SHAXS TARBIYoTIDAGI O‘RNI”. Web of Teachers: Inderscience Research 2.5
(2024): 205-209.
13.
Milinorov, X. X., and D. N. Eshmuratova. "THE ROLE OF UZBEK TRADITIONS,
CEREMONIES AND CUSTOMS IN PERSONALITY DEVELOPMENT." Web of Teachers:
Inderscience Research 2.5 (2024): 205-209.
14.
Anatolyevna, Boyarkina Yulia, Sokhibov Akram Rustamovich, and Milinorov Khusniddin
Khushmatovich. "EDUCATIONAL TOURISM AS A POTENTIAL FOR THE DEVELOPMENT OF THE
REGION." Web of Teachers: Inderscience Research 2.6 (2024): 185-189.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
70
15.
Shamsiddinov, G’iyosjon, Gulandom Raxmatova, and Zilola Rajapova. "KLIENT-SERVER
ARXITEKTURALARI."
Наука и инновация
3.6 (2025): 113-119.
16.
Shamsiddinov, G’iyosjon, Gulandom Raxmatova, and Zilola Rajapova. "VIRTUAL BORLIQ
VA UNING ASOSIY TUSHINCHALARI."
Наука и инновация
3.6 (2025): 52-58.
17.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, Barchin Ro‘ziqulova, and Laziza Inatillayeva. "BOSHLANG ‘ICH
TA’LIMDA
AXBOROT
TEXNOLOGIYALARIDAN
FOYDALANISH
USULLARI
VA
AFZALLIKLARI."
Педагогика и психология в современном мире: теоретические и
практические исследования
3.10 (2024): 39-41.
18.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, and Gulandom Raxmatova. "O ‘ZBEKISTONDA AXBOROT
HAVFSIZLIGINI MA’NAVIY VA HUQUQIY ASOSLARI."
Решение социальных проблем в
управлении и экономике
3.4 (2024): 45-57.
