Социально-экономические системы и их модели

inLibrary
Google Scholar
Журнал:
Выпуск:
CC BY f
100-104
0

Скачивания

Данные скачивания пока недоступны.
Поделиться
Урунбаева , Ю., & Абдусатторов, Ш. (2024). Социально-экономические системы и их модели. in Library, 1(1), 100–104. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/archive/article/view/35123
Юлдуз Урунбаева , Самаркандский институт экономики и сервиса

Самаркандский институт экономики и сервиса, доцент кафедры экономической теории, доктор философских наук по экономике

Crossref
Сrossref
Scopus
Scopus

Аннотация

В этой статье рассказывается о социальных экономических системах и их моделях.


background image

BANK BOZOR BIZNES (BANKING MARKET and BUSINESS) 2-son (APTEL)

2024

HTTPS://JBMB.UZ/ ISSN: 3030-3605

100

Ijtimoiy iqtisodiy tizimlar va ularning modellari.

Urinboyeva Yulduz Pirnazarovna

.f.f.dok., dotsent

Abdusattorov Shaxriyor O’tkir o’g’li

Samarqand iqtisodiyot va servis instituti talabasi

Annotatsiya:

Ushbu maqolada Ijtimoiy iqtisodiy tizimlar va ularning

modellari haqida so‘z yuritilgan.

Annotation: This article talks about social economic systems and their

models.

Kalit so’zlar:

Talab va taklif, Talab va taklif bozor muvozanati,

Talab,

Taklif,

Narx, Talab va taklif orasidagi mexanizmlar.

Key words:

Demand and supply, Demand and supply market equilibrium,

Demand, Supply, Price, Mechanisms between supply and demand.

Talab va taklif

— bozor iqtisodiyotining fundamental tushunchalari. Talab

(tovarlar va xizmatlarga talab) — xaridor, isteʼmolchining bozorda muayyan

tovarlarni, neʼmatlarni sotib olish istagi; bozorga chiqqan va pul imkoniyatlari

bilan taʼminlangan ehtiyojlari. Ehtiyoj pul va narx vositasida talabga aylanadi.

Rasman olganda talab isteʼmol kattaligi miqdoridir. Tovarlar dunyosidagi xilma-

xillikka moye ravishda talab hosil boʻladi. Masalan, oziqovqat tovarlari, sanoat

mollari, maishiy va ijtimoiy xizmatlarga boʻlgan talablar tovarlarga talab

tuzilmasini tashkil etadi. Mazmuni va harakati jihatidan haqiqiy, oʻsayotgan,

barqaror qondirilgan, qondirilishi kechiktirilgan, qondirilmagan, meʼyordagi va

boshqa talablarga boʻlinadi. Har bir isteʼmolchining, yaʼni alohida shaxs, oila,

korxona, firmaning biror tovar toʻplamiga yoki tovarlarga bildirilgan talablari

yakka talab deyiladi. Muayyan tovarga yoki tovarlar toʻplamiga barcha

xaridorlar bildirgan talab yigʻindisi bozor talabi, barcha bozorlarda barcha

tovarlarga jamiyat miqiyosida bildirilgan ijtimoiy talab yalpi talab deyiladi.

Talab miqdorining oʻzgarishiga bir qancha omillar taʼsir qiladi. Ularning

o'rasida eng muximi narx omilidir. Tovar narxining pasayishi sotib olinadigan


background image

BANK BOZOR BIZNES (BANKING MARKET and BUSINESS) 2-son (APTEL)

2024

HTTPS://JBMB.UZ/ ISSN: 3030-3605

101

tovar miqdorining oʻsishi va aksincha, narxning oʻsishi xarid miqdorining

kamayishiga olib keladi. Taklif — muayyan vaqtda va muayyan narxlar bilan

bozorga chiqarilgan va chiqarilishi mumkin boʻlgan tovarlar va xizmatlar

miqdori bilan ifoda etiladi; taklif ishlab chiqaruvchi (sotuvchi)larning oʻz

tovarlarini sotishga (bozorga) taklif etish istagi. Bozorda tovar narxi bilan uning

taklifi miqdori oʻrtasqda bevosita bogʻliqlik mavjud: narx qanchalik yuqori

boʻlsa, boshqa sharoitlar oʻzgarmagan hollarda, sotish uchun shuncha koʻproq

tovar taklif etiladi, yoki aksincha, narx pasayishi bilan taklif hajmi qisqaradi.

Masalan, 10 soʻm narxda 3 tovar birligi taklif etiladi, agar narx 15 soʻmga

koʻtarilsa, taklif hajmi 5 birlikka qadar koʻpayadi, agar narx 20 soʻmga yetsa,

taklif hajmi 6 birlikka yetadi. Shunday qilib, taklif miqdorining oʻzgarishlari

taklif egri chizigʻida bir nuqtadan ikkinchisiga koʻchishida oʻz ifodasini topadi.

Egri chiziqning ijobiy ogʻishi tovar narxi bilan uning taklifi miqdori oʻrtasidagi

bevosita bogʻliqdikni aks ettiradi.

Tovar taklifiga, tovarning oʻz narxidan tashqari bir qator omillar: shu

tovarni ishlab chiqarish uchun zarur boʻlgan resurslar narxlari; qoʻllaniladigan

texnologiya; soliqlar va dotatsiyalar; taqchillik yoki narxlar oʻzgarishlarini

kutish; bozordagi sotuvchilar soni va boshqa taʼsir koʻrsatadi. Mas.,

resurelarning arzonlashuvi muayyan tovarni ishlab chikarish xarajatlarini

kamaytiradi, bu esa uning taklifi oʻsishini stimullaydi. Taklifning oʻziga taʼsir

koʻrsatadigan omillar oʻzgarishlariga, birinchi navbatda, narx oʻzgarishlariga

sezgirligi taklif elastikligi deb ataladi.

Talab va taklifning tub mazmuni ularning narx orqali oʻzaro aloqadorlikda

mavjud boʻlishidir. Bu aloqadorlik — talab va taklif qonuni bozor

iqtisodiyotining obʼyektiv qonuni hisoblanadi. Talab va taklif qonuniga koʻra

bozordagi taklif va talab faqat miqdoran emas, balki oʻzining tarkibi jihatidan

ham bir-biriga moye kelishi kerak, shundagina bozor muvozanatiga erishiladi.

Bu qonun ayirboshlash qonuni boʻlib, bozorni boshqaruvchi va tartiblovchi kuch

darajasiga koʻtariladi. Unga koʻra bozordagi talab oʻzgarishlari darhol ishlab


background image

BANK BOZOR BIZNES (BANKING MARKET and BUSINESS) 2-son (APTEL)

2024

HTTPS://JBMB.UZ/ ISSN: 3030-3605

102

chiqarishga yetkazilishi kerak. Bozordagi Talab va taklif nisbatiga qarab ishlab

chiqarish surʼatlar va tuzilmasi tashkil topadi. Jamiyat bu qonundan bozor

muvozanatiga alokador omillarga taʼsir etish orkali foydalanadi.

"Talab va taklif bozor muvozanati" – bu iqtisodiyotning asosiy ko`rinishlari

orasidagi eng muhim tuziqlardan biridir. Bu tuziqlikning asosiy maqsadi

mahsulotlarni sotish tizimi bo‘yicha talablarni taklif bilan bog‘lash

o‗rnitmasidir. Bu, bozor tizimi qanday ishlaydi va mahsulotlarni sotish va sotib

olish jarayonlarini qanday tuzatadi.

Talab va taklif bozor muvozanati quyidagi mohiyatlar bilan belgilanadi:

1.Talab:Talab - sotuvchi yoki ishchi tomonidan mahsulot yoki xizmatlarga

qiladigan talabdir. Bu, sotish uchun qanday ko‘rsatkichlar yoki mahsulotlarni

talab etishdir. Talab mikdori, qulayliklar, narx va marketing strategiyalari

shaxsiy talablarga bog‘liq bo‘lishi mumkin.

2. Taklif: Taklif - kompaniyalar yoki ishlab chiqaruvchilar tomonidan

sotiladigan mahsulotlarni yoki xizmatlarni taqdim etishdir. Takliflar sotish

uchun jamoatchilik tomonidan so‘raladigan talablarni qondirishni hamda

miqyos-raqobat tarmog‘ini oshirishni maqsad qiladi.

3. Narx: Narx, mahsulotlar va xizmatlarni sotish tizmini tartibga soladigan

muhim ko‘rsatkichlardan biridir. Narxlarda talab va taklif muvozanatini

taminlovchi faktorlar miqyosida belgilanadi.

4. Talab va taklif orasidagi mexanizmlar: Talab va taklif bozorlarida

narxlarning o‘zgarishiga olib keladigan ikki miqyosning o‘rtasidagi

munosabatlar muhimdir. Narxlarning o'zgarishiga ega bo'lgan miqyos

bozorlarda raqobat quvvatini tuzishda va samaradorlikni ta'minlashda katta

muhimiyatga ega.

Talab va taklif bozor muvozanati, mahsulotlar va xizmatlarning otlari

tijorat tizimini shakllantiradi va kompaniyalar uchun strategik qabul qilishni,

narxning aniqlanishini, bozor kon'yunkturasini, mijozlarning talablari va

istaklarini kushaytirish bilan bog'liq ilmiy kafolatlar olib boradi. Bu bozor


background image

BANK BOZOR BIZNES (BANKING MARKET and BUSINESS) 2-son (APTEL)

2024

HTTPS://JBMB.UZ/ ISSN: 3030-3605

103

tuzilmasi fasili marketing, moliya, iqtisodiyot va biznes sohalariga oid bo'lib,

kompaniyalar uchun mahsulotlarini rivojlantirish va sotishni rejalashtirishda

katta ahamiyatga ega.

Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak Talab va taklif iqtisodiy tizimda o'zaro

munosabatlarni

ifodalovchi,

bozor

tarmoqlarining

o'zgarganligini

va

mahsulotlarni sotuvchi va sotib olishda g'oyaviy faktorlarining o'zgarishini

hisobga oladigan muhim konseptlardan biridir.

Talab va taklif o'rtasidagi bozor muvozanati, narxlarning o‗zgarishiga,

mahsulotlarning mazmuni va sifatiga, sotuvchi va xaridorlar orasidagi

munosabatlar, mahsulotlar va xizmatlarni olib kelish usullari, reklama, va

tadbirkorlik strategiyalari bilan bog‗liqdir.

Talab va taklif bozor muvozanati, kompaniyalar uchun foyda olib kelish

strategiyasini belgilashda muhim ahamiyatga ega. Bozor tizimi talab va

taklifning o‗zgarishiga qarab o‗zgarib chiqishiga rivojlanadi. Raqobat

tarmoqlarining tub kuchi o‗zgarishlarcha o‗tamliklarni nazarda tutishning

zarbali usuli. Talab va taklif bozor muvozanati biznes va iqtisodiyotning eng

muhim texnologik jarayonlaridan biridir va bu esa kompaniyalar uchun strategik

maqsadlarning aniqlanishidagi zarur tuzilmalardan biridir.

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

10.

Financial

Planning

Association

(FPA):

(http://www.fpanet.org/)The primary professional organization representing

financial planners.

11.

Financial Planners: (http://www.plannersearch.org/)Offers a list

of financial planners by geographic location.

12.

Basham P. Are Nudging and Shoving Good for Public

Health? A Democracy Institute Report. [Online]. 2010.

13.

https://publications.europa.eu/en/publication-

detail//publication/b86d7f2d-9e77-11e7-b92d-01aa75ed71a1/language-

en/format-PDF/source-search

.


Библиографические ссылки

Financial Planning Association (FPA): (http://www.fpanet.org/)The primary professional organization representing financial planners.

Financial Planners: (http://www.plannersearch.org/)Offers a list of financial planners by geographic location.

Basham P. Are Nudging and Shoving Good for Public Health? A Democracy Institute Report. [Online]. 2010.

https://publications.europa.eu/en/publication-detail//publication/b86d7f2d-9e77-11e7-b92d-01aa75ed71a1/language-en/format-PDF/source-search.

https://www.businessinsider.com/china-social-credit-affects-childs-university-enrolment-2018-7

https://worldlyjournals.com/index.php/IJSR/article/download/1302/1746

https://e-itt.uz/index.php/eitt/article/view/742

inLibrary — это научная электронная библиотека inConference - научно-практические конференции inScience - Журнал Общество и инновации UACD - Антикоррупционный дайджест Узбекистана UZDA - Ассоциации стоматологов Узбекистана АСТ - Архитектура, строительство, транспорт Open Journal System - Престиж вашего журнала в международных базах данных inDesigner - Разработка сайта - создание сайтов под ключ в веб студии Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil - ilmiy elektron jurnali yuridik va jismoniy shaxslarning in-Academy - Innovative Academy RSC MENC LEGIS - Адвокатское бюро SPORT-SCIENCE - Актуальные проблемы спортивной науки GLOTEC - Внедрение цифровых технологий в организации MuviPoisk - Смотрите фильмы онлайн, большая коллекция, новинки кинопроката Megatorg - Доска объявлений Megatorg.net: сайт бесплатных частных объявлений Skinormil - Космецевтика активного действия Pils - Мультибрендовый онлайн шоп METAMED - Фармацевтическая компания с полным спектром услуг Dexaflu - от симптомов гриппа и простуды SMARTY - Увеличение продаж вашей компании ELECARS - Электромобили в Ташкенте, Узбекистане CHINA MOTORS - Купи автомобиль своей мечты! PROKAT24 - Прокат и аренда строительных инструментов