MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
159
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA TASVIRIY
FAOLIYAT MASHG‘ULOTLARI
Choriyeva Durdona Anvarovna Nizomiy nomidagi Toshkent davlat
pedagogika universiteti “Maktabgacha ta’lim” fakulteti Maktabgacha ta’lim
psixologiyasi va pedagogikasi kafedrasi dotsenti,
O`ktamjonova Diyora Dilshod qizi “Maktabgacha ta’lim
psixologiyasi va pedagogikasi” yo’nalishining 4 kurs talabasi
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida tasviriy faoliyat mashg‘ulotlarda bolalar
asosan amaliy ish bajaradilar, san’at asarlarini bilan rasmga qarab hikoya kilish
kitobdagi rasmlarni ko‘rib chiqish jarayonida tanishadilar, maktabda tasviriy
san’atning turlari rang tasvir, grafik, haykaltaroshlik va dekorativ san’at asarlar bilan
yanada chuquroq tanishadilar. Maktabgacha ta’lim tashkilotida tasviriy faoliyat
mashg‘ulotlari xilma-xildir, rasm, mazmunli dekorativ va loy, applikatsiya, qurish-
yasash
mashg‘ulotlari
hisoblanadi.
Maktabgacha
ta’lim
tashkilotida
mashg‘ulotlarning hammasiga katta ahamiyat beriladi. Boshlang‘ich sinflarda ta’lim-
tarbiya masalalarining muvaffaqiyatli hal etilishi, maktabgacha ta’lim tashkilotlarida
olib boriladigan tasvirlash faoliyati mashg‘ulotlari bilan uzviy ravishda olib boriladi.
Bolalar guruxdagi olib boriladigan tasviriy faoliyat mashg‘ulotlarida,
qalamdan, mo‘yqalamdan erkin foydalanishga o‘z harakterini va qo‘l kuchini idora
etishga o‘rganadilar. Bu esa, malakani egallash, bolalarda qo‘lini yengil, erkin bir
tekisdagi harakat qilish xususiyatlarini rivojlantiradi. Bolalar turli shakldagi,
kattalikdagi, turli proporsiyadagi predmetlarni chizish jarayonida predmetning ish
xususiyatiga qarab yo‘nalishni saqlash zarurligiga, harakatini, predmetning
uzunligiga mos ravishda harakatlanishga o‘rganadilar. Maktabgacha ta’lim
tashkilotlarida olib boriladigan tasviriy faoliyat materialdan toza va tartibli
foydalanishga o‘rganadilar, ularni toza saqlashga faqat zarur materiallardan
foydalanishga, ularni ishlatish yo‘llarini rejalashtirishga o‘rganadilar. Bu
mashg‘ulotlar bolalarda diqqatni, ko‘rish xotirasini rivojlantiradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
160
Maktabgacha ta’lim tashkilotlari tayyorlov guruxida naturaga qarab rasm
chizish yoki tasvirlashga nisbatan talablar oshadi va bu talablar maktab talabiga
yaqinlashadi. Bolalar naturani analiz qilishga butun umumiy shaklni xomaki
qog‘ozga tushirib olishga, rasmni naturaga solishtirishga, xato va kamchiliklarini
to‘g‘rilashga, naturaga o‘xshatishga urinadilar. Naturaga qarab tasvirlashda ishning
ketma-ketligini ko‘rsatib, bolalar tayyorlov va katta guruhida o‘rganishning
boshlang‘ich bosqichidagina amalga oshiriladi.
Tasviriy faoliyat mashg‘ulotlarida geometrik shakllarni topa olishga yoki
ko‘ra olishga, ularni terminlar bilan atashga, kengligi kattaligi, uzunligi, balandligini,
qismlarning bir-biriga nisbatan fazoviy joylashishini bilan tanishishni bolalarni
maktabni boshlang`ich sinfida elementar matematik tushunchalarini puxta
egallashlariga yordam beradi.
Qurish-yasash mashg‘ulotlarida materiallardan qurish yasash bolalarda ko‘z
bilan chamalashni shakllantiradi va bolalarni maktabdagi texnik darslarni egallashga
yoki o‘zlashtirishga yordam beradi.
Tasviriy faoliyat bolalarni ahloqiy tarbiyalaydi. Bolalar ishlarida o‘z hayotida,
jamiyatda bo‘layotgan voqea-xodisalarni aks ettiradilar, ulardan mamnun bo‘ladilar,
hayajonlanadilar. Tasviriy faoliyat jarayonida bolalarda irodaning sifatlari-boshlagan
ishini oxiriga yetkazish, oldiga maqsad qo‘yib, o‘shani bajarishga tomon intilish,
qiyinchiliklarni yengish, o‘rtoqlariga yordamlashish kabi xususiyatlar tarbiyalanadi.
Jamoa ishini yaratish jarayonida bolalarga bir-biriga yordam, kelishib ishlash kabi
sifatlari tarbiyalanadi. Bolalar, ishni baholash jarayonida, bolalarni o‘rtoqlarining
ishga nisbatan real munosabatda bo‘lish to‘g‘ri baholash, o‘z ishidan va o‘rtoqlarining
ishidan xursand bulish kabi axloqiy sifatlar tarbiyalanadi.
Tasviriy faoliyat-bu bolalarni o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlarini bajarishda
tinmay mehnat qilishga undovchi faoliyat hisoblanadi. Tasviriy faoliyat bolalarga
estetik tarbiya berishning asosiy, vositasi hisoblanadi. Har bir predmetning katta-
kichikligini, rangini, shaklini, fazoda joylashishini ajratish bu estetik sezgini
bo‘laklari hisoblanadi. Bolalarda estetik sezgining rivojlanishi- bu rangi, ritmi,
proporsiyani chuqurroq sezish bilan bog‘liqdir. Bolalar rangni, shaklni, uning xilma-
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
161
xilligini sezsa, yoki aks etsa u shunchalik ranglar aralashmasining xilma-xilligidan
zavq oladi, bahramand bo‘ladi. Bolalarda estetik sezgining rivojlanishi, ularda
predmetga va uning ba’zi sifatlariga nisbatan estetik baho berishga o‘rganadilar.
Ularda tasviriy san’at asarlarini tushunishga, ularga nisbatan his-tuyg‘uni,
munosabatni tarbiyalaydi. Tasviriy faoliyat bolalarda badiiy ijodiy o‘stirishda muhim
rol egallaydi. Bolaning badiiy ijodiy o‘sishi-bu obrazli fikr yuritish, estetik idrok
etishni va obraz yaratishda zarur bo‘lgan malaka, ko‘nikmalarni egallash hisoblanadi.
Masalan: tabiatga yoki istirohat bog‘iga sayr, kuz faslida ekskursiya uyushtirish.
Tarbiyachi bolalarni predmet yoki tevarak atrofni kuzatiishda kelib chiquvchi estetik
his-tuyg‘u orqali, tevarak-atrofga, kishilar mehnatiga to‘g‘ri baho berish, Vatanga
nisbatan muhabbat kabi sifatlarni tarbiyalash mumkin.
Bolalarni o‘z ishini yana ham chiroyli va yaxshi bajarish, boshqalarga
yoqadigan, ular ko‘rganda quvonadigan qilib yaratish-bu badiiy, axloqiy
tarbiyalashning asosiy vazifasi hisoblanadi.
Maktabga bolalarni tayyorlashda tasviriy faoliyat katta ahamiyat kasb etadi.
rasm, loy, qurish materialllari bo‘yicha bilim, malakalarini egallash maktabda tasviriy
faoliyat darslari va mehnat darslarini muvaffaqiyatli egallashlariga asos bo‘ladi.
Ularni o‘quv faoliyatiga tayyorlaydi: pedagogni tinglashga, uning ko‘rsatmalarini
bajarishga o‘rgatadi. Oldiga qo‘yilgan vazifani hal etishda, uning asosiy va muhim
hal etish yo`llarini-izlab topish bu o‘quv faoliyatning asosiy sababchilaridan biridir.
Tasviriy faoliyat jarayonida o‘z ishini nazorat qilib borish, maktabda vazifalarni
bajarida ham rol o‘ynaydi. Shuningdek bola tasviriy faoliyat jarayonida psixologik
jihatdan ham tayyorlanib boradi. Maktabda: qiziqishga hoxish, yangiliklarni bilishga
intilish, maqsad sari intilish, tartibli holda shug‘ullanish va shu kabilar. Shunday qilib,
tasviriy faoliyat jarayonida olgan malakalar bolalarni maktab hayotiga tezda kirishib
ketishiga asos bo‘ladi.
Shunday qilib, tasviriy faoliyat mashg‘ulotlarida bolalardagi badiiy did va
ijodiy qobiliyatlar o‘sadi va bu orqali maktabda o‘qishga tayyorlanib boriladi. Chunki
bolalar predmetlar bilan uzviy bog‘lanadilar, ularning o‘ziga hos sifatlari, shakli,
rangi bilan, katta-kichikligi bilan tanishadilar, ularni farqini, o‘xshashligini
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
162
aniqlaydilar, bu esa, bolalarni sensor tarbiyalashga, ko‘rgazmali, obrazli fikr
yuritishga imkon beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO`YXATI:
1.
Sh.T.Nurmatova “Tasviriy faoliyatga o`rgatish nazariyasi va metodikasi”
Uslubiy qo`llanma 2018 y.
2.
Chorieva,
D.
(2020).
DIAGNOSTICS
AS
A
BRANCH
OF
PSYCHOLOGICAL AND PEDAGOGICAL KNOWLEDGE AND TYPE OF
RESEARCH ACTIVITY OF A TEACHER. European Journal of Research and
Reflection in Educational Sciences Vol, 8(3).
3.
Choriyeva, D. (2022). TARBIYACHINING PEDAGOGIK MAHORATINI
OSHIRISHDA PEDAGOGIK TEXNIKANING ROLI. Zamonaviy dunyoda
pedagogika va psixologiya: Nazariy va amaliy izlanishlar, 1(24), 101-103.
4.
Чориева, Д. А. (2021). МЕТОДЫ И ПРИЕМЫ РАБОТЫ С
АГРЕССИВНЫМИ ДЕТЬМИ. In Человек в современном мире: пространство и
возможности для личностного роста (pp. 152-161).
5.
Чориева, Д. А. (2019). Педагогическая диагностика в условиях
дошкольного образования. Актуальные проблемы современного образования:
опыт и инновации, 86.
6.
Чориева, Д. А., & Ражабова, Г. Ф. (2022). ЗНАЧЕНИЕ
ПЕДАГОГИЧЕСКО-ПСИХОЛОГИЧЕСКОГО
ДИАГНОСТИЧЕСКОГО
СРЕДСТВА В ДОШКОЛЬНЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ОРГАНИЗАЦИЯХ.
Results of National Scientific Research International Journal, 1(6), 327-343.
7.
Чориева, Д. А. (2022). ПЕДАГОГИК-ПСИХОЛОГИК ДИАГНОСТИКА
ФАОЛИЯТИ БИЛАН ШУҒУЛЛАНУВЧИ ШАХСГА ҚЎЙИЛАДИГАН
ТАЛАБЛАР: https://doi. org/10.53885/edinres. 2022.9. 09.014 Чориева Дурдона
Анваровна Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика университети
Мактабгача таълим факультети Мактабгача таълим психологияси ва
педагогикаси кафедраси педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), в.
б. доценти. Образование и инновационные исследования международный
научно-методический журнал, (9), 99-102.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
163
8.
Chorieva, D. A. BO‘LAJAK TARBIYACHILARNING KASBIY
MAHORATLARINI OSHIRISH YO‘LLARI. O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI NIZOMIY NOMIDAGI
TOSHKENT DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI, 385.
9.
Anvarovna, C. D. (2024). MANAGEMENT OF INNOVATIVE PROCESSES
IN
PRESCHOOL
EDUCATION.
ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА
И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 37(6), 58-62.
10.
Anvarovna, C. D. (2024). MAKTABGACHA TA’LIMDA PEDAGOGIK
DIAGNOSTIKA
VA
KORREKSIYALASHNING
О
‘ZIGA
XOS
XUSUSIYATLARI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В
МИРЕ, 37(6), 48-53.
11.
Anvarovna,
C.
D.
(2024).
TA’LIM-TARBIYA
JARAYONIDA
INNOVATSION
PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK
DIAGNOSTIK
SAMARALI
METODLARDAN
FOYDALANISH.
ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА
И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 37(6), 54-57.
12.
Choriyeva, D., & Ahmadova, S. (2023). Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida
ertaklarning ahamiyati. Maktabgacha va maktab ta’limi jurnali, 1(2-3).
13.
Durdona, C. (2023, December). KREATIVLIK ORQALI BOLALARNING
QOBILYATLARINI OSHIRISH. In " Conference on Universal Science Research
2023" (Vol. 1, No. 12, pp. 302-305).
14.
Durdona, C. (2023). BOLALARDA KREATIVLIK QOBILYATINI
RIVOJLANTIRISH. TECHNICAL SCIENCE RESEARCH IN UZBEKISTAN,
1(5), 265-270.
15.
Choriyeva, D. (2023). OILA VA MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMIDA
AMALGA OSHIRILADIGAN IJTIMOIY VAZIFALAR. Talqin va tadqiqotlar,
1(32).
16.
DURDONA, C., & SHAHNOZA, K. (2023). MAKTABGACHA YOSHDAGI
BOLALARNING KREATIVLIGINI OSHIRISHDA TASVIRIY FAOLIYATNING
O ‘RNI. Journal of Science-Innovative Research in Uzbekistan, 1(7), 191-196.
