ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
927
ǴAYIP DEMESINOVTIŃ VOKAL DÓRETIWSHILIGI
(WATAN TEMASINDAǴI QOSIQLARI MISALINDA)
Segizbaeva Gúldana Kalmurza qızı
Ózbekstan mámleketlik konservatoriyası Nókis filialı “Muzıkatanıw” qánigeligi 3-kurs studenti.
Kamalova Gúlmaryam Maqsetdullaevna
Ilimiy basshı.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15704411
Annotaciya. Bul maqala qaraqalpaq muzıka mádeniyatınıń rawajlanıwına salmaqlı úles
qosqan tanıqlı professional kompozitor Ǵayıp Demesinovtıń dóretiwshiligine arnalǵan.
Kompozitordıń dóretiwshiliginde onıń vokal janrındaǵı shıǵarmaları úlken orınǵa iye
bolıp, maqala dawamında tiykarınan kompozitordıń Watan temasına arnalǵan “Ózbekstan
Watanım menıń”, “Tuwılǵan jerge”, “Qońırattıń qızları bar” qosıqları mısalında shıǵarmalar
talqılanıwı kórip shıǵıldı.
Gilt sózleri: kompozitor, muzıka, mádeniyat, fortepiano, vokal, janr, qosıq.
ВОКАЛЬНОЕ ТВОРЧЕСТВО ГАИПА ДЕМЕСИНОВА
(НА ПРИМЕРЕ ПЕСЕН НА ТЕМУ РОДИНЫ)
Аннотация.
Данная
статья
посвящена
творчеству
известного
профессионального композитора Гаипа Демесинова, внесшего весомый вклад в развитие
музыкальной культуры Каракалпакстана. В творчестве композитора большое место
занимают его вокальные произведения, в ходе статьи рассмотрены произведения,
посвященные в основном теме Родины, на примере песен "Узбекистан - моя Родина," "В
родную землю," "У Кунграда есть дочери."
Ключевые слова: композитор, музыка, культура, фортепиано, вокал, жанр, песня.
VOCAL WORK OF GAIP DEMESINOV
(ON THE EXAMPLE OF SONGS ON THE THEME OF THE MOTHERLAND)
Abstract. This article is dedicated to the work of the renowned professional composer
Gaip Demesinov, who made a significant contribution to the development of musical culture in
Karakalpakstan. Vocal compositions occupy a prominent place in the composer's oeuvre. The
article examines works primarily devoted to the theme of the Motherland, using the examples of
the songs "Uzbekistan is my Motherland," "To My Native Land," and "Kungrad Has Daughters."
Keywords: composer, music, culture, piano, vocals, genre, song.
XX ásir qaraqalpaq muzıka mádeniyatında eń kózge kóringen talant iyeleriniń biri Ǵayıp
Demesinov bolıp tabıladı. Ol óziniń oyshıl, tereń lirizmge, obrazlı filosofiyaǵa qurılǵan lirikalıq
shıǵarmaları menen qaraqalpaq muzıkasın janrlıq jaqtan ele de rawajlantırdı, jetilistirdi.
Kompozitor qaraqalpaq muzıkasında ásirler dawamında qáliplesken dástúrlerdi, dúnya
muzıkası dástúrleri menen birlestire aldı. Ǵayıp Demesinov óz dóretiwshiligi dawamında vokal
janrında da birqansha shıǵarmalar dóretken. Onıń shıǵarmaları qaytalanbas kórkemlikke iye, óz
xalqınıń estetikalıq dúnyası menen tereń baylanǵan. Ol óziniń xalqınıń ótmishi menen búginin
milliy qádiriyatların jetik biledi hám qásterleydi sonlıqtan da kompozitor óziniń
dóretiwshiliginde milliy muzıkanı da, klassik muzıkanı da óz ornında paydalana alǵan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
928
Bul da kompozitordıń pikirlew diapozonı, keń dúnya muzıkası menen jaqınnan tanıs
ekenliginen kórsetedi. Kompozitordıń vokal shıǵarmaları tematikalıq jaqtan hár túrlililigi menen
ajıralıp turadı. Onıń muzıkalıq shıǵarmalarınıń teması jigerli miynet, el abadanlıǵı ushın xızmet
etiw, Watan, jer, ana, doslıq, adamgershilik, xalıq aralıq awızbirshilik, tatıwlıq, hadallıq hám
kishipiyillik, muhabbat hám t.b kóp máselelerdi sóz etedi. Mısalı onıń “Tuwılǵan jerge”, “Azada
bostanım”, “Dáwranım”, “Ózbekstan watanım meniń!” kibi shıǵarmaları watanǵa muxabbat
temasında dóretilgen. Al “Qız elegi”, “Saǵındım”, “Shopan oyı”, “Shep kórmeymen”,
“Qońırattıń qızları bar” atlı qosıqlarında ıshqı muhabbat, qızlarǵa degen joqarı húrmet sezimleri
bayqaladı.
Kompozitordıń ómiri hám sovet hám ǵárezsizlik dáwirine durıs kelgenligi sebepli onıń
dóretiwshiliginde sovet dáwirinde shıǵarmaları da ushırasadı. Mısalı onıń “Partiyaǵa raxmet”,
“Biz sovettiń jaslarımız” atlı shıǵarmalarında sol dáwirdegi ózgerislerdi jarıtıp bergen.
Kompozitordıń “Ózbekstan Watanım meniń” qosıǵı Áskerbay Ájiniyazov sózine jazılıp,
ǵárezsizlik jıllarında watandı ulıǵlaw temasında áskeriy xor ushın dóretilgen. Mısalı:
Jer abad, xalıq azat, el erkin jasar,
Doslıq, birlik ullılıqqa miyasar,
Ǵárezsizlik ullı jurtqa mıyasar,
Ullı Ózbekstan Watanım meniń.
Shıǵarma Marciale (áskeriy) tempinde, 4/4 ólshemde d-moll tonallıǵında dóretilip,
kirisiw menen baslanadı. Bunda shep qolda triollar, oń qolda bolsa kvinta joqarı sekiriw arqalı
saltanatlı tema baslanadı.
Birinshi temada áskeriy temanı sáwlelendiriw ushın kompozitor kóbirek sherek
sozımlıqlardaǵı akkordlardan paydalanǵan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
929
Naqıratta soloda dawıs dáslep sekstaǵa, soń kvintaǵa sekiriw arqalı watan temasın
súwretleydi. Al fortepianoda bolsa shep qolda sherek sozımlıqlardan dúzilgen oktava aralıǵında
notalar, oń qolda bolsa triollar qollanılǵan.
Kompozitordıń “Tuwılǵan jerge” atlı qosıǵı shayır Q.Dosanov sózine, Moderato
tempinde, 4/4 ólshemde, period formasında jazılǵan. Qosıq mazmunı boyınsha tuwılǵan jerdi
maqtaw, onı asraw, tábiyatın súwretlew arqalı jarıtıp berilgen. Mısalı:
Tuwılǵan jerim,
Kózime ráwshan,
Tek sende ómirim,
Baxtiyar darqan.
Qosıq 8 taktli kirisiw menen baslanadı. Ol jay tempte bolǵanlıǵı ushın úlken
sozımlıqlardan paydalanılǵan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
930
Soloda tema kvartaǵa sekiriw arqalı, watandı súwretlew mazmunı menen saltanatlı
baslanadı. Al fortepianoda bolsa kirisiwdegi tema dawam etedi.
Ekinshi gápte soloǵa terciya joqarı dawıs qosılıp, temanı elede bayıtqan.
Qosıq júdá qulaqqa jaǵımlı esitilip, insanda Watanǵa degen muhabbat sezimlerin oyata
aladı.
Kompozitordıń “Qońırattıń qızları bar” atlı qosıǵı da xalıq arasında júdá keń tanılǵan
bolıp, period formasında jazılǵan. Shıǵarma mazmunı Qońırattıń sulıw qızların maqtaw
temasında dóretilgen. Mısalı:
Esse samal Ústúrt jaqtan,
Bári gózzal, bári shaqqan,
Baǵ ishinde ushıratsam,
Jılwa menen janıńdı alar,
Qońırattıń qızları bar.
Shıǵarma d-moll tonallıǵında, 2/4 ólshemde Allegro assai tempinde, ádettegidey kirisiw
teması menen baslanadı. Bunda qaraqalpaq qosıqlarına tán bolǵan frigiy ladı qollanılǵan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
931
Shıǵarmada xalıq muzıkalarına tán kvarta, kvinta intervalınan hám akkordlarınan
paydalanılǵan.
Ǵayıp Demesinovtıń dóretken qosıqları milliy ruwxta, qaraqalpaq qosıqlarına tán ladlarda
dóretilgenligi sebepli xalıqqa maqul kelip, kópshilik qosıqları yad alınǵan. Házirgi dáwirde
Ǵayıp Demesinovtıń vokal qosıqları atqarılmaydı, degen menen kompozitordıń bul janrdaǵı
dóretpeleri balalar muzıka mektepleri, joqarı oqıw orınları studentleri baǵdarlamaları ushın mas
keledi. Keleshekte Ǵayıp Demesinovtıń vokal shıǵarmaları da sahnalarda atqarılıp shıǵıladı
degen úmittemiz.
Paydalanılǵan ádebiyatlar
1.
Segizbaeva G, Kamalova G.M. DEVELOPMENT OF THE ORCHESTRA OF MUSICAL
INSTRUMENTS IN KARAKALPAKSTAN //Modern Science and Research. – 2023. – Т.
2. – №. 10. – С. 875-879.
2.
Guldana S, Kamalova G.M. J.CHARSHEMOVTIŃ DÓRETIWSHILIGINDE FUGA
JANRI //World scientific research journal. – 2023. – Т. 22. – №. 2. – С. 32-38.
3.
SEGIZBAEVA
G.,
QORAQOLPOGʻISTONDA
FORTEPIANO
JANRINING
RIVOJLANISHIDA DILBAR ERNIYAZOVANING TUTGAN OʻRNI //Journal of Culture
and Art. – 2023. – Т. 1. – №. 3. – С. 110-114.
4.
Segizbaeva G., Kamalova G. J. CHARSHEMOVTIŃ DÓRETIWSHILIGINDE SAHNA
HÁM KINO MUZIKASI //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 1. – С. 289-
294.
5.
Segizbaeva G. QARAQALPAQSTANDA NOTALASTÍRÍW PÁNINIŃ ÁHMIYETI
//Вестник музыки и искусства. – 2023. – Т. 1. – №. 2. – С. 157-160.
