ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
947
KEŃESBAY ABDULAEV DÓRETIWSHILIGINDEGI “ELIM BAR” HÁM “BIZGE
KEL” QOSIQLARINIŃ TALIQLAW
Pirnazarov Begis
Ózbekstan mámleketlik konservatoriyası Nókis filialı, “Ulıwma kásiplik hám social gumanitar
pánler” kafedrası “Muzıkatanıw” qánigeligi 3
-kurs studenti.
Kamalova Gúlmaryam
Ilimiy basshı.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15706206
Anotaciya.
Bul maqalada qaraqalpaq kompozitor hám namagerlerdiń bir qansha jazǵan
qosıqlarınıń atları haqqında aytıp ótilgen. Bunnan basqa Keńesbay Abdulaev qálemine tiyisli
bolǵan «Elim bar» hám «Bizge kel» qosıǵı boyınsha tolıq talıqlaw berilgen.
Gilt sózleri
: Muzıka, kórkem óner, kompozitor, shayır, qosıq, vokal.
АНАЛИЗ ПЕСЕН «ЕЛИМ БАР» И «БИЗГЕ КЕЛ» В ТВОРЧЕСТВЕ КЕНЕСБАЯ
АБДУЛАЕВА
Аннотация.
В этой статье упоминаются названия нескольких песен, написанных
каракалпакскими композиторами и музыкантами. Кроме того, представлен подробный
анализ песен Кенесбая Абдуллаева “Элим бар” (“У меня есть народ”) и “Бизге кел”
(“Приходи к нам”).
Ключевые слова:
музыка,
искусства
,
композитор,
поэт, песня
,
вокальный.
ANALYSIS OF THE SONGS "ELIM BAR" AND "BIZGE KEL" IN THE WORKS OF
KENESBAУ ABDULAEV
Abstract.
This article discusses the titles of several songs written by Karakalpak
composers and musicians. Additionally, a comprehensive analysis is provided for the songs
"Elim bar" (I Have a Country) and "Bizge kel" (Come to Us), which belong to the repertoire of
Kenesbay Abdulaev.
Key words:
Music, arts, composer, poet, song, vocal.
Hár bir millet óziniń mádeniyatı úrp
-
ádetleri, salt
-
dástúr jırları menen basqa xalıqlardan
ajıralıp turadı. Xalıqlar ózleriniń naması, qosıǵı, milliy
-kiyimleri, ayaq-
oyınları menen dúnyaǵa
tanıladı. Qaraqalpaq xalqı da ásirlerden dawamında óz tili, milliyligi, úrp
-
ádet dástúrleri, baqsı
-
jırawları, qosıqları, milliy kiyimlerin asrap qádirlegen hám búgingi kúnge shekem jetip kelgen.
Xalqınıń muzıkalıq dúnyası
-
bul júreklerdi titiretetuǵın, kewillerdi tolqıdıratuǵın, bay
namalarǵa tolı, ruwxıy dúnyanı jırlaytuǵın teńsiz kórkem ǵáziyne. Onıń orayında ásirler
dawamında xalıq qálbinen tikkeley tasıp shıqqan, kóp qırlı mazmunǵa iye bolǵan nama hám sóz
únlesliginiń eń gózzal úlgisi bolǵan qosıq janrı turadı. Bul qosıqlar xalıqtıń júregi, onıń arzıw
-
ármanları, quwanısh hám azapları, muhabbat hám sadıqlıǵı haqqında jırlaydı. Qaraqalpaq
qosıqlar
-
hár bir namasında tábiyatqa, miynetke, watanǵa, anaǵa bolǵan sheksiz muhabbat hám
haqıyqatlıq sáwlelengen biybaha miyras. Olar tek ǵana muzıka emes
-
bul xalıqtıń ruwxıy
baylıǵı, kewil hám ómir filosofiyasınıń jırlanǵan ańlatpası. Qosıqlar tıńlawshınınıń júregin
tolqındlandırıp, sıyqırlı álemge alıp kiredi. Qaraqalpaq xalqınıń qosıqların, namaların bilmegen
xalıq bolmasa kerek. Óytkeni, elimizge kelgen basqa xalıqlardıń barlıǵı biziń qosıqlarımızdıń,
mádeniyatımızdıń sháydasına aylanıp, joqarı dárejede bahalap ketedi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
948
Elimizde qosıq jónelisinde dóretiwshilik qılǵan kompozitorlar hám namagerler júda kóp.
Mısal estip aytatuǵın bolsam Najimatdin Muxammeddinovtıń “Awız sóz sóyleyin”,
“Tuwılǵan jer”, “Mustaqıllıq gúlleri”, Marqabay Jiyemuratov “18 báhárim”, “Aydınlar”,
“Umıtpa”, Dariko Janabaeva “Muxabatıńnan”, “Shaǵalalr appaq shaǵalalar”, “Ǵazlar ushar” atlı
qosıqlardı xalqımız súyip tıńlaydı. Biraq elimizge óziniń dóretiwshiligi menen keń tanılǵan
namager Keńesbay Abdulaev haqqında aytıp ótiwimiz kerek. Ol insannıń jazǵan qosıq hám
namalar elimiz boylap keń taralǵan. Onıń “Gózzallıqqa tolı Shımbay”, “Jigirma beste”,
“Tuwılǵan jer” qosıqları júda tanıqlı. Keńesbay Abdulaevtıń “Elim bar”, “Bizge kel” qosıqları
haqqında talıqlar berip ótpekshimiz.
Xalqımız tárepinen súyip tıńlanatuǵın “Elim bar” qosıǵınıń sózi I.Qurbanbaevqa, al
naması bolsa K.Abdulaev tárepinen dórelgen. Waqıt ótiwi menen shıǵarma Ǵ.Demesinov
tárepinen qayta islengen. Shıǵarmanıń teksti 4 kupletten ibarat hám naqıratsız bolıp jazılǵan.
Onıń «Elim bar» dóretpesi pútkil xalıqtıń qálbin jawlap algan edi. Ken diapazonda
jırlanatuǵın bul qosıqtı tıńlaǵan insanǵa iláhiy shertilgen nama ayrıqsha qudiretke tolı kúsh bul
eldi kóriwge, usı eldin tábiyatı, keń peyil xalqına qushtarlıǵı sezilerli bolǵanlıǵın hesh kim
biykarlay almaydi. Zawıqlı nama irǵaǵı biylep, pútkil insan qálbin quwanishga bóleydi.
Baǵları shámenzar altın alabı, Íshqıpaz ańsas, kelse jan doslar,
Sırdırlap aǵadı zerne bulaǵı, Payandos jolına bárshe lipaslar,
Qarasam kózimniń otın aladı, Qonaǵın xosh etse kewli hallaslar,
Nawqıran shadiyan meniń elim bar. Miymandos, miyrimli meniń elim bar.
Salılar ırǵalar, tolqın maysalar, Kórgende kóz toymas, sáhár saǵımlı,
Tolqıǵan tolqını shiyrin oy salar, Júregimde bárhama, bahar jaǵımlı,
Ústinen útkende qus ta aylanar, Náwbáhár lázzetke bólep, janımdı,
Xosh bahram xawıqlı meniń elim bar. Álpeshlep ósirgen meniń elim bar.
Sol sebepli tekstke qaray jazılǵan nama bir kupletli period formasında jazıladı.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
949
Onıń sxeması tómendegishe
:
Qosıq kuplet
I
II III VI
Sózi
A
B C
D
Muzıkası
A A A A
Qosıq allegro moderato tempinde, f
-
frigiyalıq ladında, 4/4 ósheminde, gamafon
garmoniyalıq fakturada period formasında jazılǵan. Hár bir kuplettiń birinshi hám ekinshi qatarı
periodtıń birinshi gapi, al qalǵan úshinshi hám tórtinshi qatarları periodtıń ekinshi gáp bolıp
tabıladı.
period
b birinshi gap
b ekishi gáp
Dáslep qosıq 5 takt kirisiw bóliminen baslanǵan. Birinshi ǵáp 7 taktten quralǵan bolıp,
shep qolda sherek sozımlıqtaǵı notalardan qollanılǵan bolsa al oń qolda on altılıq notalardıń
akkordıń bóliniw figuratciyası menen jazılǵan. Nama baslaması kvinta intervalına sekiriw arqalı
dúzilip, namaǵa saltanatlı xarakterdi bildiredi. Qosıqtıń ekinshi gápide 7 taktten quralǵan. Bul
bóliminde joqarıdaǵı birinshi gáptegi usıl saqlanıp qalınǵan bolıp, dáslepki úsh taktler qosıqtıń
shını bolıp esaplanadı. Qosıqtıń 3 qatarı, namadaǵı ekinshi gap ulıwma qosıqtıń háwiji bolıp,
ekinshi okta fa notasında sozılıp turadı, tórtinshi qatarı nama jay háreketde túsip óz tonikasına
keledi.
Al “Bizge kel” qosıǵın kórip shıǵartuǵın bolsaq, sózi A.Abdimuratov, naması
K.Abdulaev tárepinen jazılıp, Ǵ.Demesinov tárepinen qayta islengen. Bul namalar mámleketlik
filarmoniya solistleriniń, háwesker qosıqshılardıń da repertuarınan orın aldı. Kompozitor bul
qosıq arqalı elimizdiń sulıw tábiyatı, xalqımızdıń haq kewil miymandoslıǵın júdá sheberlik
penen súwretley alǵan. Bul qosıq tıńlawshılarda úlken ruwxıy kúsh payda etedi. Qosıqtıń teksti 4
kúpletten ibarat bolıp, 5 qatardan dúzilgen.
Biziń el jaylasqan ámiw boyında Miywalardıń mazalısı baǵımda,
Baylıǵı sıǵasqan qırı
-
oyına, Tilińdi úyirer jegen waǵıńda,
Inkar bolsań eldiń gúl shırayına, Ne kerek bári bar, el qushaǵında,
Dostım qarsı alaman tuwrı bizge kel. Dostım keler bolsań tikke bizge kel,
Meyli báhárge kel, meyli jazda kel. Meyli báhárde, meyli jazda kel.
Biziń eldiń topıraǵı dım hasıl, Aspanı juldızlı, baǵı miywalı,
Egislikke qoynı tolı muddasıl, Jasıl jaylawında jayılar malı,
Jeri gayrı naǵısh, gilemdey jasıl, Aral teńizim bar balıqtıń káni,
Sulıw tábiyattı súyseń bizge kel, Altın sazanımbar jeseń bizge kel,
Meyli báhárde kel, meyli jazda kel. Meyli báhárde kel, meyli jazda kel.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
950
Qosıq kuplet
I
II III IV
Sózi
A
B C
D
Muzıkası
A B C
B
Shıǵarma moderato tepinde, c
-
frigiyalıq ladında, 2/4 ólshemde akkordlı garmoniyalıq
fakturada, ápiwayı eki bólimli reprizalı formasında jazılǵan. 1 hám 3 kupletleri bul namada
birinshi periodqa teńlesedi, al 2 hám 4 kupletleri namanıń 2 periodında jazılǵan.
Ápiwayı 2 bólimli reprizalı forma
I period A
II period B
A hám B
C hám B1
Shıǵarma segiz takt kirisiwden quralǵan. Teksttegi birinshi kuplettiń 1 hám 2 qatarı bul
birinshi periotdaǵı birinshi ǵapine teńlesedi. Onıń dúzilisi eki frazadan turıp, birinshi fraza
tómennen baslap, ekinshi frazada basqa notada joqarıǵa qaray rawajlanadı. Qosıqtıń 3 hám 4
qatarı bul periodtıń ekinshi gápi bolıp, ol 3 frazadan ibarat. Sebebi bunda úshinshi fraza namasın
qaytalap turıptı. Sol sebepli tekstte 5 qatar bolıp tabıladı. Ekinshi period bul qosıqtıń háwiji
bolıp esaplanadı. Yaǵnıy joqarı registrda nama jazılıp nama háwijden baslanadı. Sebebi ekinshi
oktava do notası iri sozımlıqta jazılıp, kóbirek uslap turıladı. Keyingi ekinshi kuplettiń 2 qatarı
ekinshi periodtıń birinshi gápi bolıp, bul jerde frigiskiy ladtı anıq kórsetip c
-
moll tonallıǵında
jazılǵan. Úshinshi hám tórtinshi qatarı sol periodtıń ekinshi gápi. Bul jerde eń sońǵı fraza
birinshi periodtaǵı eń sońǵı frazanıń namasın qaytalap turıptı.
Qosıqlardıń elimiz arasında eń
jayıwı, sonday
-
aq, bizge shekem miyras bolıp saqlanıp keliw tariyxı hám olardıń búgingi
kúnimizge shekem jetip keliwinde atqarıwshılardıń ornı girewli. Xalıq qosıǵı bul úzliksiz
jańalanıp baratuǵın hareketsheń material. Ruwxıy mádeniyatımızdıń gáziynesi sanalǵan bul
qosıqlar, keleshek áwladqa jańasha oy
-
pikirler júritiw ushin túrtki boladı.
Qaraqalpaqstanda vokal janrınıń rawajlanıwına kompozitor, qosıqshı hám pedagoglar
úlken úles qosıp kelmekte. Kompozitorlar ózleriniń óshpes qosıqları menen xalıqtıń kewilinen
orın alıp vokal janrın hám de sonıń menen tikkeley basqada janrlardı bayıtıp kelmekte.
Qaraqalpaqstanda qosıqshılıq óneriniń rawajlanıwında hám onı asrap qalıw jolında
elimizde júdá kóp jumıslar alıp barılmaqta. Atap aytqanda Prezidentimizdiń baslaması menen
Qaraqalpaqstanda opera hám baqsıshılıq mektebiniń ashılıwı, hár jılı baqsıshılıq festivalınıń
ótkeriliwi, Dawıtbay Qayıpov, Ayımxan Shamuratova, Zamiyra Xojanazarova, Rashid Xojasov
kibi tanıqlı qosıqshılardıń konkurslarınıń ótkeriliwi elimizde qosıqshılıqtıń rawajlanıwına úlken
tásirin tiygizbekte. Elimizde usınday ilajlar ótkeriler eken, álbette elimizdiń kórkem óneri gúllep
jasnaydı. Bul jurttan shıqqan qosıqshılar “Sahra búlbúli” bolıp elimizdiń dańqın dúnyaǵa
tanıtadı.
Paydalanılǵan ádebiyatlar
1.
G.Kamalova Kompoziotor Dariko Djanabaeva Nókis «
ILIMPAZ
» 2023.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
951
2.
Kamalova G. JAMIL CHARSHEMOVTÍŃ “POPURRI” SHÍǴARMASÍNÍŃ
ÓZGESHELIGI //Вестник музыки и искусства. –
2024.
–
Т. 1. –
№. 4. –
С. 52
-57.
3.
Kamalova, . G., & Dauletbaeva , G. (2024). DUWTAR SAZ ÁSBABÍN
ZAMANAGÓYLESTIRIWDIŃ ÁHMIYETI. Вестник музыки и искусства, 1(4), 89–
94. извлечено от https://science.uzdknf.uz/index.php/science/article/view/231
4.
Dauletbaeva G., Kamalova G. A SHINING STAR //Modern Science and Research.
–
2023.
–
Т. 2. –
№. 10. –
С. 880
-884.
5.
Kamalova G. JAMIL CHARSHEMOVTÍŃ “POPURRI” SHÍǴARMASÍNÍŃ
ÓZGESHELIGI //Вестник музыки и искусства. –
2024.
–
Т. 1. –
№. 4. –
С. 52
-57.
6.
Kamalova, . G., & Dauletbaeva , G. (2024). DUWTAR SAZ ÁSBABÍN
ZAMANAGÓYLESTIRIWDIŃ ÁHMIYETI. Вестник музыки и искусства, 1(4), 89–
94. извлечено от https://science.uzdknf.uz/index.php/science/article/view/231
7.
Kamalova G. QÁLEMI ÓTKIR KOMPOZITOR (D. Djańabaeva dóretiwshilik jolı)
//Вестник музыки и искусства. –
2023.
–
Т. 1. –
№. 2. –
С. 37
-39.
8.
U.Abdullaeva “Bahasın joǵaltpaǵan namalar” monografiya vocal, bayan
-akkordeon saz-
ásbapı ushın shıǵarmalar, Toshkent –
2022.
9.
Segizbaeva G., Kamalova G. M. DEVELOPMENT OF THE ORCHESTRA OF
MUSICAL INSTRUMENTS IN KARAKALPAKSTAN //Modern Science and
Research.
–
2023.
–
Т
. 2.
–
№. 10. –
С
. 875-879.
10.
Guldana S. Kamalova GMJ CHARSHEMOVTIŃ DÓRETIWSHILIGINDE FUGA
JANRI.
–
2023.
11.
Segizbaeva G., Kamalova G. J. CHARSHEMOVTIŃ DÓRETIWSHILIGINDE SAHNA
HÁM KINO MUZIKASI //Modern Science and Research. –
2024.
–
Т
. 3.
–
№.
1.
–
С.
289-294.
12.
Segizbaeva G. QARAQALPAQSTANDA NOTALASTÍRÍW PÁNINIŃ ÁHMIYETI
//
Вестник
музыки
и
искусства
.
–
2023.
–
Т
. 1.
–
№.
2.
–
С. 157
-160.
