2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
381
SOMONIYLAR DAVRIDAGI DEVONLAR VA BUGUNGI O‘ZBEKISTON
RESPUBLIKASI VAZIRLIKLARINING TAQQOSIY TAHLILI
Gadayeva Mohigul Muxamedovna
Osiyo xalqaro universiteti Tarix va filologiya kafedrasi o`qituvchisi.
G`aniyeva Irodabonu Dilshodovna
1-T-24 guruh talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15277201
Annotatsiya. Mazkur maqolada IX–X asrlarda mavjud bo‘lgan Somoniylar davlatining
boshqaruv tizimi, xususan, devonlar faoliyati tahlil qilinadi hamda ularning bugungi O‘zbekiston
Respublikasining vazirliklari bilan funksional va tashkiliy jihatdan o‘xshashliklari va farqlari
ko‘rsatib o‘tiladi. Tarixiy tajribaning zamonaviy davlat boshqaruviga ta’siri yoritiladi.
Kalit so‘zlar: Somoniylar, devon, vazirlik, davlat boshqaruvi, tarixiy taqqoslash, islohot
Aннотация. В статье анализируется административная система государства
Саманидов, существовавшая в IX-X веках, в частности деятельность диванов, а также
показаны их функциональные и организационные сходства и различия с министерствами
Республики Узбекистан сегодня. Подчеркивается влияние исторического опыта на
современное государственное управление.
Ключевые слова: Саманиды, Диван, Министерство, Государственное управление,
Историческое сравнение, Реформа.
O‘zbekiston Respublikasining davlat boshqaruv tizimi ko‘p asrlik tarixiy ildizlarga ega.
Xususan, IX–X asrlarda Movarounnahr hududida hukmronlik qilgan Somoniylar davlati
rivojlangan ma’muriy tizimga ega bo‘lgan. Somoniylar davrida “devon” deb ataluvchi boshqaruv
organlari faoliyat yuritgan bo‘lib, ularning ayrimlari bugungi zamonaviy vazirliklar funksiyalariga
o‘xshash bo‘lgan. Ushbu maqolada tarixiy va zamonaviy boshqaruv organlarining strukturaviy va
funksional tahlili amalga oshiriladi.
Somoniylar davlatida boshqaruv ishlari markazlashgan holatda edi. Quyidagi asosiy
devonlar faoliyat yuritgan:
•
Devoni insho – tashqi ishlar, diplomatiya va yozishmalar bilan shug‘ullangan. Bugungi
Tashqi ishlar vazirligiga o‘xshash.
•
Devoni arz – harbiy ishlarga mas’ul bo‘lib, armiya bilan bog‘liq masalalarni hal qilgan.
Bugungi Mudofaa vazirligiga o‘xshash.
•
Devoni mol – moliya, soliqlar, davlat g‘aznasi ishlarini olib borgan.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
382
•
Bu hozirgi Moliya vazirligi va Iqtisodiyot va moliyaviy tadqiqotlar vazirligining
funksiyalarini eslatadi.
•
Devoni roqam – aholi va yer hisobini yuritgan,
•
Bugungi Statistika agentligi yoki Kadastr agentligiga yaqin.
•
Devoni sho‘noat – sud, adliya ishlariga mas’ul bo‘lgan. Bu esa Adliya vazirligi bilan
funksional jihatdan bog‘liq.
2. Bugungi O‘zbekiston Respublikasi vazirliklari
Bugungi O‘zbekistonda davlat boshqaruvi tizimi konstitutsiyaviy tartibda tashkil etilgan
bo‘lib, har bir vazirlik alohida soha bo‘yicha vakolatli organ hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasi
hukumati davlat boshqaruvining asosiy organlaridan biri sifatida vazirliklar tizimiga ega.
Vazirliklar, o'z navbatida, mamlakatning turli sohalarini boshqarish va rivojlantirish uchun
mas'uliyatni o'z zimmasiga oladi. Ushbu maqolada O'zbekistondagi vazirliklar tuzilmasi va
ularning funksiyalari haqida qisqacha ma'lumot beramiz.
1. Vazirliklar Tuzilmasi
O'zbekiston Respublikasining hukumat tizimi quyidagi asosiy vazirliklardan iborat:
•
Iqtisodiyot va moliya vazirligi: Mamlakat iqtisodiy siyosatini ishlab chiqadi, moliyaviy
resurslarni boshqaradi va iqtisodiy rivojlanishni ta'minlaydi.
•
Sog'liqni saqlash vazirligi: Sog'liqni saqlash sohasidagi siyosatni belgilaydi, tibbiy
xizmatlar sifatini oshirish va aholi salomatligini himoya qilish bilan shug'ullanadi.
•
Ta'lim vazirligi: Ta'lim tizimini boshqaradi, ta'lim sifatini oshirish va yangi ta'lim
dasturlarini joriy etish bilan shug'ullanadi.
•
Ichki ishlar vazirligi: Davlat xavfsizligini ta'minlaydi, jinoyatchilikka qarshi kurashadi va
ichki tartibni saqlaydi.
•
Tashqi ishlar vazirligi: Mamlakatning tashqi siyosatini belgilaydi, xalqaro munosabatlarni
rivojlantiradi va diplomatlarni boshqaradi.
•
Energetika vazirligi: Energiya resurslarini boshqaradi, energiya xavfsizligini ta'minlaydi
va yangi energiya manbalarini izlaydi.
•
Qishloq va suv xo'jaligi vazirligi: Qishloq xo'jaligi rivojlanishini ta'minlaydi, suv
resurslarini boshqaradi va agrotexnik tadbirlarni amalga oshiradi.
2. Vazirliklarning Funksiyalari
Har bir vazirlik o'z sohasida muayyan funksiyalarni bajaradi:
•
Rejalashtirish: Mamlakatning strategik rivojlanish rejalari va dasturlarini ishlab chiqish.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
383
•
Nazorat: Boshqarilayotgan sohalarda qonunlar va normativ hujjatlarning bajarilishini
nazorat qilish.
•
Tadqiqot: Soha bo'yicha ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borish va yangi innovatsiyalarni joriy
etish.
•
Hamkorlik: Boshqa davlatlar va xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni rivojlantirish.
O'zbekistondagi vazirliklar tuzilmasi mamlakatning ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy
rivojlanishida muhim rol o'ynaydi. Har bir vazirlik o'z sohasida barqarorlik va rivojlanishni
ta'minlash uchun ko'plab vazifalarni bajaradi. Vazirliklar o'rtasidagi samarali hamkorlik va
integratsiya esa mamlakatning umumiy rivojlanishiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. O'zbekistonning
kelajakdagi muvaffaqiyati ko'p jihatdan ushbu vazirliklarning faoliyatiga bog'liqdir.
Xulosa
Somoniylar davridagi devonlar va bugungi zamonaviy vazirliklar o‘rtasida muhim
funksional o‘xshashliklar mavjud. Har ikki boshqaruv tizimi o‘z davri uchun mos va samarali
bo‘lgan. Bugungi kunda tarixiy boshqaruv shakllarining o‘rganilishi milliy davlat boshqaruvi
modelini mukammallashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
O'zbekistondagi vazirliklar tuzilmasi mamlakatning ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy
rivojlanishida muhim rol o'ynaydi. Har bir vazirlik o'z sohasida barqarorlik va rivojlanishni
ta'minlash uchun ko'plab vazifalarni bajaradi. Vazirliklar o'rtasidagi samarali hamkorlik va
integratsiya esa mamlakatning umumiy rivojlanishiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. O'zbekistonning
kelajakdagi muvaffaqiyati ko'p jihatdan ushbu vazirliklarning faoliyatiga bog'liqdir.
Adabiyotlar ro`yxati:
1.
K.Alimov.”O`rta asrlar Sharq davlat boshqaruvi tizimi”.Toshkent. O`zbekiston Milliy
ensiklopediyasi.2005y
2.
A. Narshaxiy. “Buxoro tarixi” T-Fan. 1987.
3.
O`zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. PF-14 son.25.01.2023
4.
Muxamedovna, G. M. (2024). PARANJI TARIXI, YOXUD O'RTA ASR
AYOLLARINING KIYIMI HAQIDA.
5.
Gadayeva, M., & Sabriddinova, G. (2025). JADIDLAR FAOLIYATIDA XOTIN-
QIZLARNING ORNI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 648-655.
6.
Gadayeva, M. (2025). CHOLPONNING SHERLARIDA ERK, OZODLIK VA OZLIK
MASALALARI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 549-563.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
384
7.
Gadayeva,
M.
(2025).
ABDULHAMID
CHOLPONNING
JADIDCHILIK
HARAKATIDAGI ORNI.
Modern Science and Research
,
4
(2), 1013-1019.
8.
Gadayeva, M. (2025). TURKISTONLIK GENERAL AYOL, MILLAT ONASI-
QURBONJON
DODXOHNING
MARD,
JASUR
VA
VATANPARVARLIGI
HAQIDA.
Modern Science and Research
,
4
(1), 344-352.
9.
Gadayeva, M. (2024). MARKAZIY OSIYODA JADID AYOLLARI TARIXI.
Modern
Science and Research
,
3
(12), 652-658.
10.
Muxamedovna, G. M. (2024). Millatimiz Faxri-Buxoro Ma’rifatparvari.
Miasto
Przyszłości
,
52
, 557-562.
11.
Muxamedovna, G. M. (2024). TA’LIM SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA
AXBOROT KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARINING O ‘RNI.
TA'LIM VA
RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI
,
4
(5), 97-102.
12.
Mukhamedovna, G. M. (2024). The Sad Fate Of The Women Of Turkistan: About The
“Hujum” Movement And Its Impacts On Agriculture.
SPAST Reports
,
1
(7).
13.
Muxamedovna, G. M. (2023). MAKTABLARDA TARIX FANINI O'QITISH
AHAMIYATI.
Научный Фокус
,
1
(5), 178-180.
14.
Muxamedovna, G. M. (2023). TARIX FANINI O'QITISHDA INNOVATSION
TEXNOLOGIYALARDAN
FOYDALANISHNING
AHAMIYATI.
Научный
Фокус
,
1
(5), 175-177.
15.
Gadayeva, M., & Ismoilova, Z. (2024). The Importance Of Studying The Science Of Youth
Psychology In Improving People'S Lives.
Modern Science and Research
,
3
(2), 676-683.
16.
Gadayeva, M., & Hamroqulova, N. (2024). The Basis Of The Use Of Development-
Pedagogical Skills In Pedagogical Activity.
Modern Science and Research
,
3
(2), 684-689.
17.
Gadayeva, M. (2024). ABOUT THE HISTORY OF THE VEIL OR MEDIEVAL
WOMEN'S DRESS.
Modern Science and Research
,
3
(2), 1097-1103.
18.
Gadayeva, M. (2023). THE UNIQUE SIGNIFICANCE OF MASTERING SOCIAL
SCIENCES DURING THE DEVELOPMENT OF THE NEW UZBEKISTAN.
Modern
Science and Research
,
2
(10), 459-464.
19.
Universiteti, G. M. M. O. X. (2023). Uchinchi Renesans Davrida Ajdodlarimiz Merosini
Organish Orqali Integratsion Ta’Limni Yanada Takomillashtirish Tamoyillari: Часть 1
Том 1 Июль 2023 Год.
Лучшие интеллектуальные исследования
,
1
(1), 11-16.
20.
Gadayeva, M. (2024). Attack Action.
Modern Science and Research
,
3
(1), 1028-1033.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
385
21.
Gadayeva, M. (2024). Effective Ways To Use The" Thoughtstorm" Method On The Theme
Of The" Eastern Renaissance" Era.
Modern Science and Research
,
3
(1), 1024-1027.
22.
Muxamedovna, G. M. (2023). KREATIV YONDASHUV ASOSIDA DIDAKTIK
MATERIALLAR YARATISH MEXANIZMLARI.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
,
21
(3), 12-14.
23.
Muxamedovna, G. M. (2023). Uchinchi renesans davrida ajdodlarimiz merosini organish
orqali integratsion ta’limni yanada takomillashtirish tamoyillari.
Образование наука и
инновационные идеи в мире
,
22
(1), 35-38.
24.
Muxamedovna, G. M. (2023). History Of Patriotic Women.
International Journal Of
History And Political Sciences
,
3
(12), 69-75.
25.
Muxamedovna, G. M. (2023). Innovatsion TaLim-Buyuk Kelajak Poydevori.
World
scientific research journal
,
17
(1), 74-76.
26.
Gadayeva, M. (2024). Effective Ways To Use The" Thoughtstorm" Method On The Theme
Of The" Eastern Renaissance" Era.
Modern Science and Research
,
3
(1), 1024-1027.
27.
Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Muyiddinov, B. (2025). TARIX DARSLARINI
OQITISHDA INTERFAOL METODLARNING AHAMIYATI.
Modern Science and
Research
,
4
(2), 87-96.
28.
Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–
QADRIYATLAR BESHIGI.
Modern Science and Research
,
3
(12), 1228-1238.
29.
Muxamedovna, G. M., Shuhratovna, T. S., & Shokir ogli, S. U. TARIX FANLARINI
OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI.
30.
Toshpo‘latova, S., Gadayeva, M., & Sadullayev, U. (2024). SHARQ
ALLOMALARINING
DIDAKTIK
QARASHLARI.
Modern
Science
and
Research
,
3
(12), 985-993.
31.
Toshpo’latova, S. (2025). BO’LAJAK TARIX O’QITUVCHILARINING PEDAGOGIK-
PSIXOLOGIK
TAYYORGARLIGINING
UMUMIY
KONTSEPTSIYASI
VA
AHAMIYATI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 481-484.
32.
Toshpo’latova, S. (2025). FOROBIYNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA
O’QUVCHILARNI TARIX FANIGA QIZIQTIRISH METODIKASI. Modern Science
and Research, 4(1), 177-186.
33.
Toshpo’latova, S., & Tursunova, S. (2025). TURKISTONDAGI–BIRINCHI
DRAMMA.
Modern Science and Research
,
4
(3), 468-480.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
386
34.
Toshpo‘latova, S., Gadayeva, M., & Sadullayev, U. (2024). SHARQ
ALLOMALARINING DIDAKTIK QARASHLARI. Modern Science and Research,
3(12), 985-993.
35.
Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Sadullayev, U. (2024). TARIX FANLARINI
OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI. Modern Science and Research, 3(12), 994-1003.
36.
Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–
QADRIYATLAR BESHIGI. Modern Science and Research, 3(12), 1228-1238.
37.
Toshpo'latova
Shaxnoza
Shuhratovna.
(2024).
ILK
UYG'ONISH
DAVRI
NAMOYONDALARNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA O'QUVCHILARNI
TARIX FANIGA QIZIQTIRIS METODIKASI.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14520996
38.
Toshpo’latova, S. (2024). TARIX FANINI O’QITISHDA SAMARALI METODLAR.
Modern Science and Research, 3(11), 774-782.
39.
Тошполатова, Ш. (2024). THE PRESENT IRANIANS. Журнал универсальных
научных исследований, 2(5), 453-462.
40.
Toshpo’latova, S. (2024). BUXORODAGI SAROYLAR. Modern Science and Research,
3(5), 522-529.
41.
Toshpo’latova, S. (2024). O’RTA ASRLARDA OILA PEDAGOGIKASIGA OID
FIKRLAR. Modern Science and Research, 3(12), 353-361.
42.
Toshpo’latova, S., & Xudoyqulov, S. (2024). History And Ethnology Of Olot District.
Modern Science And Research, 3(5), 148-151.
43.
Toshpo’latova, S., & Jo’rayeva, M. (2024). HISTORY AND ARCHITECTURAL
MONUMENTS OF JONDOR DISTRICT. Modern Science and Research, 3(2), 447-450.
44.
Qizi, R. S. S., Shukhratovna, T. S., & Karamatovna, M. A. (2024). Implementation of
Education and Protection of Children's Rights in the age of Technology. SPAST Reports,
1(7).
45.
Shuhratovna, T. S. (2024). Linguistic Anthropology. European Journal Of Innovation In
Nonformal Education, 4(3), 432-437.
46.
Toshpo‘latova, S. S., & Naimov, I. N. (2023). MS ANDREYEV–O’RTA OSIYO
XALQLARI ETNOGRAFIYASINING YIRIK OLIMI. Innovations in Technology and
Science Education, 2(8), 1214-1222.
47.
Toshpo’latova, S., & Tursuntoshova, S. (2024). Khoja Abdulkholiq Gijduvani. Modern
Science and Research, 3(2), 87-93.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
387
48.
Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics Of Ethnologies Of Bukhara. Modern Science
and Research, 3(2), 1004-1011.
49.
Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics. Modern Science and Research, 3(2), 500-507.
50.
Toshpo’latova, S. (2024). Religious Anthropology. Modern Science and Research, 3(1),
504-510.
51.
Shakhnoza Shuhratovna, T. (2023). MS Andreyev’S Way Of Life. American Journal of
Language, Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769), 1(10), 655-659.
52.
Shuhratovna, T. S. (2023). Ethnological Analysis Of National Costumes And Rituals Of
Tajiks In The Works Of MS Andreyev. International Journal Of History And Political
Sciences, 3(12), 42-47.
53.
Toshpo’latova, S. (2023). MS Andreyev-Scientific Career. Modern Science and Research,
2(12), 801-807.
54.
Shuhratovna, T. S. (2023). Etymology Of Tajik Marriage Ceremony. International Journal
Of History And Political Sciences, 3(11), 17-23.
55.
Toshpo’latova, S., & Ashurova, G. (2023). THE HISTORY AND DESCRIPTION OF
THE WORK OF MS ANDREYEV-" ARK BUKHARI". Modern Science and Research,
2(9), 404-409.
56.
Toshpo’latova, S. (2023). ETHNOLOGICAL ANALYSIS OF CALENDRICAL
CALCULATION AND LENGTH MEASUREMENTS OF KHUF VALLEY TAJIKS IN
THE RESEARCHES OF MS ANDREYEV. Modern Science and Research, 2(10), 291-
299.
57.
Toshpo’latova, S. (2023). A STUDY OF THE WEDDING CEREMONY OF THE
TAJIKS OF AFGHANISTAN. Modern Science and Research, 2(9), 84-89.
58.
Naimov, I., & Toshpo‘latova, S. (2023). Marriage Ceremony Of Tajiks In The Work Of
Mikhail Stepanovich Andreyev “Tadjiki Dolini Khuf”. International Journal of Intellectual
Cultural Heritage, 3(1), 12-16.
59.
Toshpo‘latova, S. S. (2023). Tojiklar Milliy Kiyim-Kechaklari Va “Beshmorak”
Marosimining Etnologik Tahlili. Scholar, 1(28), 395-401.
60.
Toshpo’latova, S., & Hoshimova, M. (2025). BERUNIY VA UNING DIDAKTIK
QARASHLARI. Modern Science and Research, 4(1), 344-351.
61.
Toshpo’latova, S. (2024). ILK UYG’ONISH DAVRI NAMOYONDALARNING
DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA O’QUVCHILARNI TARIX FANIGA
QIZIQTIRISH METODIKASI. Modern Science and Research, 3(12), 643-651.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
388
62.
Toshpo‘latova, S. (2025). O’QITUVCHILARNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK
TAYYORGARLIGINI TARKIB TOPTIRISH MODELINING MAZMUNI VA
AHAMIYATI. Modern Science and Research, 4(2), 581-590.
63.
Toshpo‘latova, S. (2025). BO’LAJAK TARIX O’QITUVCHILARINING PEDAGOGIK-
PSIXOLOGIK TAYYORGARLIGI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 235-245.
64.
Sadullayev, U. (2024). MAHALLA: UNDERSTANDING THE CONCEPT.
Medicine,
pedagogy and technology: theory and practice
,
2
(4), 376-385.
65.
Sadullayev, U. (2024). MAHALLA: UNDERSTANDING THE CONCEPT.
Medicine,
pedagogy and technology: theory and practice
,
2
(4), 376-385.
66.
Sadullaev
U.
(2024).
USE
OF
INFORMATION
TECHNOLOGY
IN
EDUCATION.
Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and Practice
,
2
(5), 344–
352.
67.
Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–
QADRIYATLAR BESHIGI.
Modern Science and Research
,
3
(12), 1228-1238.
68.
Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Sadullayev, U. (2024). TARIX FANLARINI
OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI.
Modern Science and Research
,
3
(12), 994-1003.
69.
Sadullayev, U. (2024). MIRZA SIROJ HAKIM AND HIS LEGACY.
Modern Science
and Research
,
3
(2), 902-910.
70.
Toshpo‘latova,
S., Gadayeva, M., & Sadullayev, U. (2024). SHARQ
ALLOMALARINING
DIDAKTIK
QARASHLARI.
Modern
Science
and
Research
,
3
(12), 985-993.
71.
Shokir o’g’li, S. U. (2023). The History of the Creation and Formation of the
Neighborhood.
American Journal of Language, Literacy and Learning in STEM Education
(2993-2769)
,
1
(10), 480-485.
72.
Sadullayev, U. (2024). THE NEIGHBORHOOD IS THE CRADLE OF
VALUES.
Modern Science and Research
,
3
(1), 607–613.
73.
Shokir O’g’li, S. U. (2023). The importance of the mahalla system’s reformations in new
Uzbekistan.
International Journal Of History And Political Sciences
,
3
(10), 25-30.
