TAQINCHOQLAR VA ULARNING AHOLI ETNIK HAYOTIDA TUTGAN O’RNI

778

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

TAQINCHOQLAR VA ULARNING AHOLI ETNIK HAYOTIDA TUTGAN O’RNI

Yarashova Mohlaroyim Shuxrat qizi

Osiyo xalqaro universiteti o’qituvchisi.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15043418

Taqinchoqlar ham xuddi kiyimlar singari uzoq asrlar davomida shakllangan bo‘lib,

ularning o‘ziga xosligi milliy xususiyatlar, bir xalqning boshqa etnos yoki etnik guruxlar bilan

o‘zaro iqtisodiy aloqalari, siyosiy tuzumning milliy madaniyatga ta’siri va boshqalarda namoyon

bo‘ladi. Xar bir xalqning etnik tarixidagi milliy an’analari, ijtimoiy munosabat va mafkuraning

ayrim xususiyatlari taqinchoqlarning nafisligida ham o‘z aksini topadi

1

.

Taqinchoqlarning naqsh va bezagida u yoki bu etnosning asrlar davomida ardoqlanib

kelingan milliy an’analar, ijodiy mahoragi va badiiy didi ham yorqin namoyon bo‘ladi.

A’nanaviy taqinchoqlar majmui ham xuddi kiyimlar singari ma’lum bir etnos hamda

etnografik va mahalliy guruhlarning o‘ziga xos xususiyatlarini aks ettiradi. SHuning uchun ham

taqinchoqlarni tadqiq qilish nafaqat xalq kiyimlari evolyusiyasini yoritishda, balki xalqning

tarixi, etnogenezi, ya’ni shakllanish tarixini o‘rganish va tarixiy nuqtai nazardan to‘g‘ri xulosa

chiqarishda muhim va bebaho manbalardan biri bo‘lib xizmat qiladi, qolaversa, taqinchoqlarga

bag‘ishlangan tadqiqotlar etnik va madaniy aloqalarni taxlil etishda ham ko‘mak beradi

2

.

Arxeolog olimlarning ta’kidlashlaricha, hunarmandchilik tarixida dastavval ayollar

taqinchoqlari paydo bulgan esa-da, keyinchalik bu bezaklarni erkaklar ham taqishi urf bulgan

3

.

Asta-sekin hayvonlarga, uylarga yoki biror buyumga ham taqinchoq taqish odatga

aylangan. Bezaklardan foydalanishga talab kuchaya boshlagach, ularning turlari alohida

mazmun-mohiyat kasb etgan. YA’ni taqinchoqlar har hil turlarga bo‘linib, insu jinslardan

asrovchi, kasalliklardan halos etuvchi, turli tashqi ta’sirlardan muhofaza qiluvchi, jamiyatda

kishining kimligini, uning mavqeini belgilovchi vosita vazifasini bajara boshlagan. Bunday

taqinchoklar peshona, bo‘yin, quloq, burun, qo‘l va oq panjalarnga taqilib, ular ko‘zli yo ko‘zsiz

bo‘lgan hamda xat va naqshlar bilan bezatilgan.

XIX asrning oxiri - XX asr boshlarida voha ayollarining an’anaviy turmush tarzida

taqinchoqlar o‘ziga betakror bezak beruvchi (estetik) vosita vazifasini bajarishdan tashqari diniy-

afsungarlik funksiyasini, ijtimoiy farqlarni va mintaqa axolisining lokal-hududiy xususiyatlarini

1

Сухарева О.А. Вопросы изучения костюма Средней Азии // Костюм народов Средней Азии. - С. 5-13.

2

Борозна Н.Г. Особенности комплексов ювелирных украшений населения некоторых районов

Узбекистана / Итоги полевых работ Института этнографии 1971 года. - М., 1972. - С. 74; Уша
муаллиф. Виды женских ювелирных украшений у народов Средней Азии и Казахстана // СЭ. - 1974. -
№ 1.

3

Широнини Е.С. Ювилерные украшения Узбекистана и Таджикистана конца XIX - начала XX вв. - М., 1992; Йулдошева Г. Нурота

аёлларининг анъанавий такинчо

қл

ари (XIX асрнинг охири - XX асрнинг бош- лари) // Узбекистонда ижтимоий фанлар. - 1995. - № 3. -

Б. 82

779

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

ham anglatgan . SHuningdek, taqinchoqlar turli yosh doirasidagi farqni, ya’ni, bolalik, qizlik,

kelinlik va undan keyingi davr bilan bogliq farqni ham anglatgan. Onalar va keksa momolar

taqinchoqlari ham o‘zaro farqlangan, qolaversa, taqinchoqlar mulkdor tabaka vakillari hamda

shahar va qishloqning oddiy fuqarolariga tegishli taqinchoqlarga ham bo‘lingan.

4

Umuman

olganda, taqinchoqlarda xalqimizning ming yillar mobaynida to‘plagan boy ijodiy an’analari,

ma’naviy merosi hamda badiiy-estetik tafakkuri o‘z ifodasini topgan.

Taqinchoqlarning yuqorida sanab o‘tilgan belgilari va o‘zaro farqli jixatlari ichida turli

tarixiy-etnografik mintaqalarga xos lokal-xududiy xususiyatlari va ramziy funksiyalarining

ajralib turishi muxim axamiyat kasb etadi. Ma’lum bir tarixiy-etnografik mintaqalar

taqinchoqlarining ikkita tarixiy-madaniy tipga bo‘linishini ko‘rish mumkin. Ayollarning

an’anaviy taqinchoqlari xilma-xil bo‘lib, ular etnik va lokal jixatdan shakli, ko‘rinishi va qaysi

ma’dandan tayyorlanganligi bilan ham farqlanib turadi. Lekin shu o‘rinda aytib o‘tish zarurki,

ayollar taqinchoqlari ham turli tarixiy davrlarda ijtimoiy-siyosiy muxit, tabiiy sharoitlar ta’sirida

o‘zgarib, yangi bo‘laklar va shakllar bilan boyib borgan. Biroq, shuni ham unutmaslik lozimki,

ko‘p xollarda taqinchoqlar avloddan-avlodga meros tariqasida o‘tib kelishi natijasida o‘zining

eng qadimiy, an’anaviy shaklini saqlab qolgan.

Milliy taqinchoqlar va zargarlik bezaklari kiyim-kechak, ayniqsa, ayollar kiyimining eng

muhim badiiy zeb-ziynatlaridan biri bo‘lib, bu kiyimlarning bichimi va shakli bilan uzviy

boglangan, ranga, ko‘rinishi va vazifasi bilan hamohang bo‘lgan.

5

Voha ayollarining an’anaviy

taqinchoqlari ham umumo‘zbek taqinchoqlari singari ko‘pincha kumushdan, oltindan, jezdan,

misdan, bronzadan tayyorlangan hamda turfa xil uslubdagi naqsh va bezaklar asosida zeb berib

yasalgan. Usta zargarlar uzuk, zirak, bilakuzuk, marjonga o‘xshagan va axolining kundalik

turmush tarzida taqishga mo‘ljallangan sodda zeb-ziynatlarni yasash bilan birga yuksak mahorat

talab qiladigan o‘ta murakkab nakshli zargarlik buyumlarini ham tayyorlaganlar.

Vohaning an’anaviy taqinchoqlari taqilishiga qarab 4 ta asosiy guruxga bo‘linadi:

Boshga va burunga taqiladigan taqinchoqlar;

Ko‘krak, bo‘yin, kiftga taqiladigan bezak buyumlari va taqinchoqlar;

Tananing bel qismiga o‘raladigan va taqiladigan taqinchoqlar;

Ko‘l taqinchoqlari

6

.

4

Давлатова С. Қашқадарё миллий кийимлари:анъанавийлик ва замонавийлик.-Т.:’’Янги аср авлоди’’,2006,-

Б.92.

5

Давлатова С. Қашқадарё миллий кийимлари:анъанавийлик ва замонавийлик.-Т.:’’Янги аср авлоди’’,2006,-

Б.93.

6

Борозна Н.Г. Виды женских ювелирных украшений у народов Средней Азии и Казахстана // СЭ. - 1974. -

№ 1. - С. 33; Фахретдинова Д.А. Ювелирное искусство Узбекистана. - Т.: Изд. литературы и искусства, 1988.
- С. 79.

780

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

Ushbu taqinchoqlar va bezak buyumlari ayollarning yoshi, kiyimining rangi, mato turi va

tikilish usuliga qarab taqilgan. Ularning ko‘plari hozirda ham taqilsa, ayrimlari yangi turdagi

taqinchoqlarning kirib kelishi natijasida iste’moldan chiqib ketgan. Xar bir ayol o‘z didiga mos

taqinchoqlar kompleksiga ega bo‘lgan va o‘z o‘rnida taqib, doimiy caqlab yurgan. Xatto,

taqinchoqlap ayollarning merosiy mulki ham hisoblangan. Vohada qizlar turmushga chiqib, kelin

bo‘lganlaridan keyin dastlab bayramlarda, mexmon kelganda yoki mexmondorchilikka

borganida barcha taqinchoqlarini taqishgan. Boshqa paytlarda ayollar zirak, uzuk va bilakuzuk

kabi sodda zeb-ziynatlarni taqib yurishgan.

Boshga taqiladigan taqinchoqlar ichida kallaning peshona qismiga taqiladigan

taqinchoqlar o‘ziga xosligi bilan alohida ajralib turgan va ular ham o‘z navbatida peshonaga,

sochga, quloqqa va burunga taqiladigan taqinchoqlar singarilarga bo‘lingan.

Peshona taqinchoqlari ham o‘z navbatida uchga bo‘lingan va birinchi guruhga

«tillaqosh», ikkinchisiga «bargak» va «silsila», uchinchisiga «mohitilla», «zulfitilla» va

«xatabak» kirgan.

Peshonaga taqiladigan taqinchoqlar. XX asrning birinchi yarmida an’anaviy peshona

taqinchoqlari ichida «tillaqosh» o‘ziga xosligi bilan ajralib turgan. YArim doirani eslatadigan bu

taqinchoqning asosi kumush parchasidan kesib olingan va o‘sgan qosh shaklida yoki qanotini

yoygan qushga o‘xshatib yasalgan. YUqori qismi esa murakkab panjarali shakl bilan tugaydi.

Uzbekiston hududida tillaqoshning uch xil - buxorocha, xivacha va toshkentcha turlari

ma’lum. Samarqandcha tillaqosh «qoshitillo», «tillaqosh», Buxoroda «boloabru» (tojikcha «qosh

ustida» demakdir)

7

, Fargona vodiysida «tillaqosh»

8

, Nurotada «tillabargak» yoki

«taxtachabargak»

9

nomlari bilan atalgan. Kashqadaryo vohasida ham mazkur taqinchoq

«tillaqosh» deb yuritilgan. Bu davrda Respublikamizning boshka mintaqalarida bo‘lgani singari,

vohada ham mazkur taqinchoqni asosan turmushga chiqqan kelinlar taqishgan. SHahrisabz,

qarshi shaxarlaridagi o‘ziga to‘q oilalar o‘z qizlarining seplari uchun savdogarlardan tillaqosh

sotib olishgan va to‘y kuni yoki to‘ydan so‘ng o‘tkaziladigan «kelin salom», «yuz ochar»

marosimlarida kelinlikning o‘ziga xos ko‘rki sifatida uni covg‘a qilishgan. Samarqand va

Buxoroda ham tillaqosh asosan kelinlarning to‘y tantanalarvda taqadigan peshona taqinchoqi

hisoblangan

10

.

Endi esa bevosita ushbu taqinchoqning «tillaqosh» deb nomlanishi masalasiga to‘xtalib

o‘tsak. xaligacha mazkur taqinchoq nomini bildiruvchi so‘zning etimologiyasi borasida yakdil

qarash mavjud emas. Ayrim mualliflarning yozishicha, ushbu taqinchoqning «tillaqosh» deb

7

Сухарева О.А. История среднеазиатского костюма... - С. 98; Алмеева Д.Е. Бухоро заргарлик санъати // Бухоро маданий мероси

тарихидан. - Бухоро, 1995. - Б. 75-76.

8

Абдуллаев Т.А., Хасанова С.А. Одежда узбеков (XIX - начало XX вв.). Т.: Фан, 1978. - С. 11.

9

Йулдошева Г. Нурота аёлларининг анъанавий та

қ

инчо

қ

лари... - Б. 82.

10

Сухарева О.А. История среднеазиатского костюма... - С. 100.

781

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

atalishiga sabab, mazkur taqinchoqning pastki qismi qosh shaklidagi tilladan yasalgan bo‘lib,

ustki qismiga uchburchak shakldagi turli xil toshlar o‘rnatilganligidadir . Boshqa tadqiqotchilar,

jumladan, san’atshunos olima D. A. Faxretdinovaning fikricha, tillaqoshning bunday shaklda

yasalishiga inson qoshi emas, balki qushning yoyilgan qanoti asos bulgan. CHunki qosh bunday

burilish shakliga ega emas ekan. Bundan tashqari, «qosh» so‘zi talaffuziga ko‘ra «qush» so‘zi bi-

lan o‘zaro uyqash xam xisoblanadi, qolaversa, an’anaviy kashtalardagi tillaqoshga o‘xshash

shakl xam «qush qanoti» deyiladi. Biz bu borada ikkinchi muallifning fikrlarini ma’qullagan

xolda shuni ta’kidlaymizki, eng qadimgi davrlarda Markaziy Osiyoning azaliy axolisi orasida

tovus, tustovuq va xo‘roz kabi parrandalar muqaddas qushlar sifatida e’zozlangan. Ular

serpushtlik goyasi bilan aloqador bo‘lib, quyosh turkumiga xos parrandalar xisoblangan. SHu

bois, oltin va kumushdan yasalgan taqinchoqlarda ushbu qushlar tasviri yoki pati qo‘llanilgan.

11

Markaziy Osiyoda yashagan o‘troq axolining qadimiy peshona taqinchoqlaridan biri

sifatida XX asrning boshlariga qadar keng ommalashib kelgan «moxitillo» yoki Buxoro amirligi

xududida keng tarqalgan «bibishik» va «sarguzon» kabi peshona taqinchoqlariga xam qush boshi

shaklida bezak berilgan. Bundan tapщari, Buxoroda «qush duo», «qush kokili», Xorazmda

«butun tirnoq», «yarim tirnoq» va «xo‘kiz shoxi» nomlari bilan ataluvchi taqinchoqlar xam

bulgan. Aynan qush shaklidagi taqinchoqlarni tayyorlashga qo‘qon zargarlari juda moxir

bo‘lishgan

12

.

G. Grigorevning fikricha, chakkaga taqiladigan gajakning yasalishiga xam qush tasviri

asos bulgan

13

.Umuman olganda, qush tasviri va ularning ramzlari aks etgan taqinchoqlar

ko‘pincha o‘troq dexqonchilik bilan shugullangan axoli orasida kelinlarning peshona va

chakkaga taqiladigan taqinchoqlariga xos an’anaviy bezak vazifasini bajargan. Demak, tillaqosh

juda qadimiy maxalliy taqinchoqlardan biri bo‘lib, qadimgi odamlarning atrofdagi olamdan

ilxomlanishi natijasida yaratilgan. Uning ilk shakliga qushning yoyilgan qanoti asos bo‘lgan va

mazkur taqinchoqning evolyusiyasi jarayonida uning kelib chiqishi bilan bogliq dastlabki

tasavvurlar unutilib, tillaqoshni inson qoshn bilan qiyoslash asnosida yuzaga kelgan

qarashlargina xalq orasida saqlanib qolgan.

Tillaqoshga nazar tashlar ekanmiz, uning eng pastki qismi shildiroq bilan bezatilganini

ko‘rishimiz mumkin. Etnograf olima O.A. Suxarevaning yozishicha, dastlabki paytlarda

tillaqoshda shildiroq mavjud bo‘lmagan va u qoshning ustiga taqilgan. Keyinchalik esa uning

tarkibiga turli xil toshlarning ulanishi natijasida u peshonaga taqiladigan taqinchoqqa

11

Давлатова С. Қашқадарё миллий кийимлари: анъанавийлик ва замонавийлик.-Т.:’’Янги аср авлоди’’,2006,-

Б.95.

12

Борозна Н.Г. Некоторые материалы об амулетах-украшениях населения... - С. 283.

13

Григорьев Г. Туе тупи... - С. 21-24.

782

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

aylangan

14

Ta’kidlash joizki, o‘zbeklarda azaldan zargarlik buyumlarini yasashda qimmatbaxo va

yarim qimmatbaxo toshlardan samarali foydalanilgan.

15

SHuningdek, bunday toshlar tabobatda

xam qo‘llanilgan bo‘lib, xalqimizda toshlarning shifobaxshlik xususiyatiga egaligi to‘grisida

o‘ziga xos e’tiqodiy ishonchlar mavjud bulgan . Umuman olganda, bunday e’tiqodiy qarash

nafaqat Markaziy Osiyo xalqarida, balki, qadimgi SHarq mamlakatlarida xam keng tarqalgan

bulib, bu kupincha qimmatbaxo toshlarning magik kuch-qudratiga ishonch darajasigacha

ko‘tarilgan.

Tillaqosh XX asrning birinchi choragigacha ayollar taqinchoqlari majmuida muxim

o‘rinni egallagan bo‘lsa, XX asrning ikkinchi yarmidan boshlab yangi turdagi taqinchoqlarning

kirib kelishi va turli-tuman o‘zgarishlar natijasida kundalik xayotdan chiqib ketgan va uning

o‘rnini o‘sha davr ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy talablariga mos keluvchi yangi taqinchoqlar

egallagan. Tillaqosh va uning rivojlanish bosqichlari to‘grisidagi fikrlarimizni yakunlash

asnosida shuni xam ta’kidlab o‘tish joizki, ba’zi mualliflar mavjud faktlarni to‘gri talqin

etmasliklari natijasida ushbu taqinchoq tarixini birmuncha keyingi davr bilan boglab taxlil

etadilar. Jumladan, etnograf olima N.G. Boroznaning «tillaqosh XIX asr oxiri - XX asr

boshlarida turmush tarziga kirib kelgan»

16

, degan fikri, bizningcha, xaqiqatdan yiroqdir.

Chunki, tillaqoshning uzoq evolyusion yulni bosib utganligini va qadimiy tarixga ega

ekanligini yuqoridagi fikrlar xam tasdiqlaydi. SHu o‘rinda, qadimgi rus madaniyati tarixi

buyicha mutaxassis B.A. Rыbakovning «toj va marjonlardagi tasvirlarni oddiy estetik bezak

sifatida emas, balki qadimgi tasavvurlar bilan boglanadigan yashirin yozuv deb baxolash

kerak»,

17

- degan fikrini keltirib o‘tish joizdir.

Zeb-ziynatlar ayollar kiyim-kechagining tarkibiy qismi sanaladi. Ular orasida sochga

taqiladigan shokilali marjonmunchoqlar, popuklar, tangalar, qadama bezaklar, gajimlar, zalvorli

kumush ziynatlar, ikki chekkaga va quloqqa taqiladigan peshonaband, tillaqosh, zulf, shokilador

ziraklar, isirg‘a va buloqilarni sanab ko‘rsatish mumkin. SHu bilan birga bo‘yin va ko‘krakka

taqiladigan marvaridlar, zebigardon, tumor va boshqalar, qo‘lga va barmoqlarga taqiladigan

bilaguzuk, uzuklar, kiyim ustiga taqiladigan xilma-xil tugma, marjon, tumorlar kabilar keng

tarqalgan.Ayollar taqinchoqlarini yasashda tilla, kumush, marjon, feruza, sadaf singari noyob va

qimmatbaho toshlardan foydalanilgan.

14

Сухарева О.А. Вопросы изучения костюма Средней Азии... - С. 100;

Йулдошева Г. Нурота аёлларининг анъанавий та

қ

инчо

қ

лари... - Б. 82.

15

Азизова Н.К. Ювелирные изделия Узбекистана. - Т., 1968. - С. 7-8.

16

Борозна Н.Г. Некоторые материалы об амулетах-украшениях населения... - С. 283.

17

Давлатова С. Қашқадарё миллий кийимлари:анъанавийлик ва замонавийлик.-Т.:’’Янги аср авлоди’’,2006,-

Б.96.

783

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

Taqinchoqlar ishlab chiqarish xom ashyo sifatida qimmatbaho va rangli metallar (qalay,

oltin, kumush va b) qotishmalari, qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlar (feruza, olmos,

aqiq, yoqut vab) plastmassa, tabiiy toshlar, suyak , emal, shisha va boshqalar ishlatiladi.

18

Tilla-bargak, tillaqosh, gajak, tavq, marjon, zebigardon, nazigardon, sirg‘a, bilakuzuk

kabi barcha turdagi taqinchoqlarni kelinlar bezak sifatida ishlatishgan.SHu bilan birgalikda, bu

taqinchoqlar ayollarni balo-qazolardan, yomon ko‘zlardan asrovchi vazifasini ham bajargan.

Shunday taqinchoqlardan biri, kelinlar peshonasiga taqadigan tillaqosh bo‘lib, u

ma’danga xuddi qoshga o‘xshatib shakl berish orqali yasalgan. Uning pastki qismi xuddi yaproq

ko‘rinishidagi shokildalardan iborat bo‘lib, yuqori qismi nafis bezatilgan vatoshlar qadab

chiqilgan. Tillaqoshning yuqori qismi naqshinkor bo‘lmagan ko‘rinishi bolo-abru deb atalgan.

Yana bir taqinchoq turi tilla bargak bo‘lib, u ham peshonaga taqilgan.Tilla bargak bir-

biriga ulangan kvadrad tangalardan iborat bo‘lib, yuqori qismida marjon feruza toshlar bilan

bezatilgan gulsimon tangachalar qatori joylashgan.Pastki qismini esa barg ko‘rinishidagi mayda

shokilalar to‘ldirgan.Buxoro tillabarglari tuzilish jihatidan Xorazm ayollarining manglay tuzi

taqinchog‘iga juda o‘xshashdir.

Ko‘pgina taqinchoqlar bejizga barg ko‘rinishli bezaklar bilan bezatilmagan.Qadim

zamonlarda odamlar bargni hayot va tabiatning uyg‘onish ramzi deb bilishgan.

Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, Buxoro an’anaviy liboslarining shakllanish jarayoni

bevosita hududdagi etnografik holat, aholining etnik tuzilishi, ijtimoiy siyosiy jarayonlarning

o‘zgarib borishi,tashqi aloqalar, mustamlaka tuzumi bilan bog‘liq ravishda kechdi. Buxoro

vohasi milliy liboslari qay davrda bo‘lishdan qat’i nazar o‘z jozibasi va ko‘rkini yo‘qotmay

saqlab kelmoqda. Voha hududidagi matolar, ularga ishlov berish qadim davrlardan tortib hozirgi

kunga qadar o‘z ahamiyatini yo‘qotmay kelmoqda.

Hozirgi

zamon

rivojlangan

usullar

bevosita

o‘tmish an’analarini o‘zida

mujassamlashtirgan holda rivojlanmoqda.Ulardagi har bir naqsh, bezaklar, ranglar o‘z ma’no-

mazmuniga ega bo‘lgan.An’anviy liboslarning voha aholisining o‘zigagina xos bo‘lgan

xususiyatlari, bezaklari, ma’no-mazmunining boyligi hozirgi davrga qadar o‘z ko‘rinishi

yo‘qotmay saqlanib qolishida katta ahamiyatga ega hisoblanadi.

Milliy liboslarda har bir detal o‘z o‘rni va ma’nosiga ega edi. Bunda davr va har bir

millatning o‘ziga xos qadriyatlari va an’analari bilan birga tashqi ta’sirlarning ham o‘rni beqiyos

bo‘ldi. Buxoro vohasi liboslari o‘zining serhashamliligi bilan ayniqsa ajralib turardi. Milliy

liboslarning ahamiyat darajasining ortganini hozirgi kunda bevosita yaqqol ko‘rishimiz mumkin.

18

Дониёров А.Х, Бўриев О, Аширов А.А.Марказий Осиё халқлари этнографияси, этногенези ва этник

тарихи.-Т.: янги нашр,2011,Б-99.

784

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

Liboslar bilan bir qatorda milliy taqinchoqlar ham bevosita nafaqat tariximizni o‘rganish

borasida ashyoviy manba sifatidafoydalanilishi mumkin, shuningdek bundan buyumlarning

barida milliy o‘zligimiz saqlanib qolgan hisoblanadi. Ularni asrash, kerakli o‘rinlarda ishlatish

oldimizda turgan asosiy vazifalardan biri hisoblanadi.

REFERENCES

1.

Ярашова, М. (2024). ЖАҲОН ЭТНОЛОГИЯСИ ФАНИ ВА УНИ ЎҚИТИШНИНГ

ЗАМОНАВИЙ МЕТОДОЛОГИЯСИ.

Modern Science and Research

,

3

(10), 362–368.

Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/44901

2.

Ярашова, М. (2024). БУХОРО ВОҲАСИДА МАТО ВА МАТО ТАЙЁРЛАШ

УСУЛЛАРИ.

Modern Science and Research

,

3

(11), 782–787. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/48057

3.

Yarashova Mohlaroyim Shuhratovna. (2024). Muyiddin Ibn Arabiyning Tasavvuf

Ta’limotida Tahsil Olgan Ayol Ustozlari Va Ta’lim Bergan Ayol Shogirdlari.

Miasto

Przyszłości

,

52

,

622–625.

Retrieved

from

https://miastoprzyszlosci.com.pl/index.php/mp/article/view/4679

4.

Yarashova, M. (2024). ILK O’RTA ASR MANBALARIDA KIYIM-KECHAKLAR VA

ULAR BILAN BOG’LIQ ATAMALAR TAVSIFI.

Modern Science and Research

,

3

(12),

621–632.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/58456

5.

Ярашова, М. (2025). ПАРАНЖИ ВА УНИНГ ЎРГАНИЛИШ ТАРИХИ.

Modern

Science

and

Research

,

4

(1),

160–168.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/60323

6.

Yarashova, M., Sa’dullayev, U., & Yo’ldosheva, F. (2025). BUXORO VOHASI

AYOLLARINING AN’ANAVIY BOSH KIYIMLARI- DO‘PPI VA RO‘MOL.

Modern

Science

and

Research

,

4

(1),

600–607.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/64116

7.

Yarashova M. & Sultonova, M. (2025). BUXORO VOHASI DAFN MAROSIMI

KIYIMLARI VA ULAR BILAN BOG’LIQ IRIM-SIRIMLAR.

Modern Science and

Research

,

4

(1),

352–358.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/63674

8.

Yarashova, M. (2025). EDVARD TAYLOR –ETNOLOGIYADA EVOLYUTSIONISTIK

MAKTAB ASOSCHISI.

Modern Science and Research

,

4

(2), 1005–1012. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/68483

785

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

9.

Yarashova, M., Yuldosheva, F., & Haqqulov, M. (2025). TA’LIM OLISH TARTIBI:

YANGILANISH VA O’ZGARISHLAR. MASOFAVIY, DUAL VA INKLYUZIV

TA’LIM.

Modern

Science

and

Research

,

4

(2),

73–80.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70712

10.

Haqqulov,

M.,

Yarashova,

M.,

&

Yuldosheva,

F.

(2025).

ТARIXIY

KARTOGRAFIYANING

ASOSIY

YO‘NALISHLARI,

SHAKLLANISHI

VA

TARAQQIYOTI.

Modern Science and Research

,

4

(2), 81–91. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70714

11.

Haqqulov, M. Y. O. G. L. (2022). Markaziy Osiyoda ilk diplomatik munosabatlar tarixi.

Science and Education, 3(10), 385-389.

12.

Yunusovich, H. M. (2024). Experiences Related to the Fine Fiber Cotton of Uzbekistan

during the Years of Soviet Authority. EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN

NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 129-132.

13.

Yunusovich, H. M. (2024). The Formation, Development and Role of the High Seljuk

Empire Founded by the Turkic Peoples in the Islamic World. Miasto Przyszłości, 53, 956-

959.

14.

Haqqulov, M. (2024). O ‘RTA OSIYO XALQLARINING OZODLIK ORZUSI

BO‘LGAN “TURKISTON MUXTORIYATI”. Modern Science and Research, 3(12), 609-

613.

15.

Haqqulov, M. (2025). USMONIYLAR IMPERIYASINING TASHKIL TOPISH TARIXI.

Modern Science and Research, 4(1), 663-672.

16.

Haqqulov, M. (2024). TURKISTON OZODLIGINING JARCHILARI. Medicine,

pedagogy and technology: theory and practice, 2(11), 154-159.

17.

Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov, M. (2025). O ‘RTA OSIYO OLIMLARINING

KARTOGRAFIK MEROSI. Modern Science and Research, 4(1), 221-227.

18.

Xakkulov, M., & Kosimov, U. (2025). HISTORY OF MILITARY WORK IN THE

EMIRATE OF BUKHARA. Journal of universal science research, 3(1 (Special issue)),

319-325.

19.

Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov, M. (2025). BUXORO OCHILGAN

MUZEYLARNING TASHKIL TOPISH TARIXI. Modern Science and Research, 4(1),

248-256.

20.

Srojeva, G., Gulyamov, A., & Haqqulov, M. (2025). XVII ASRDA BUXORODA

ABDULAZIZXON

MADRASASINING

QURILISHI

VA

UNING

TARIXIY

AHAMIYATI. Modern Science and Research, 4(1), 471-478.

786

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

21.

Sadullayev, U. (2024). MAHALLA: UNDERSTANDING THE CONCEPT.

Medicine,

pedagogy and technology: theory and practice

,

2

(4), 376-385.

22.

Sadullayev, U. (2024). MAHALLA: UNDERSTANDING THE CONCEPT.

Medicine,

pedagogy and technology: theory and practice

,

2

(4), 376-385.

23.

Sadullaev

U.

(2024).

USE

OF

INFORMATION

TECHNOLOGY

IN

EDUCATION.

Medicine, Pedagogyand Technology: TheoryandPractice

,

2

(5), 344–352.

24.

Sadullayev,

U., Gadayeva, M., &Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–

QADRIYATLAR BESHIGI.

Modern Science and Research

,

3

(12), 1228-1238.

25.

Gadayeva, M., Toshpolatova, S., &Sadullayev, U. (2024). TARIX FANLARINI

OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI.

Modern Science and Research

,

3

(12), 994-1003.

26.

Sadullayev, U. (2024). MIRZA SIROJ HAKIM AND HIS LEGACY.

Modern Science

and Research

,

3

(2), 902-910.

27.

Toshpo‘latova,

S.,

Gadayeva,

M.,

&Sadullayev,

U.

(2024).

SHARQ

ALLOMALARINING DIDAKTIK QARASHLARI.

Modern Science and Research

,

3

(12),

985-993.

28.

Shokir o’g’li, S. U. (2023). The History of the Creation and Formation of the

Neighborhood.

American Journal of Language, Literacy and Learning in STEM Education

(2993-2769)

,

1

(10), 480-485.

29.

Sadullayev,

U.

(2024).

THE

NEIGHBORHOOD

IS

THE

CRADLE

OF

VALUES.

Modern Science and Research

,

3

(1), 607–613.

30.

Shokir O’g’li, S. U. (2023). The importance of the mahalla system’s reformations in new

Uzbekistan.

International Journal Of History And Political Sciences

,

3

(10), 25-30.

31.

Yuldosheva, F. . (2024). MIRZO ULUG’BEK KUTUBXONASI VA BUGUNGI

TAQDIRI. Modern Science and Research, 3(12), 741–749. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/-research/article/view/58564

32.

Yuldosheva , F. . (2024). BOLA TUG’ILISHI BILAN BOG’LIQ MAROSIMLAR

O’ZBEK XALQI HAYOTINING AJRALMAS QISMI SIFATIDA. Modern Science and

Research, 3(11), 788–791. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/48058

33.

Yuldosheva , F. Y. qizi. (2023). LEV NIKOLAYEVICH GUMILYOVNING “QADIMGI

TURKLAR” ASARIDA KOʻKTURKLAR YODGORLIKLARI XUSUSIDA. GOLDEN

BRAIN,

1(16),

338–342.

Retrieved

from

https://researchedu.org/index.php//article/view/3908

34.

Yuldosheva , F. . (2025). MAHMUDXO‘JA BEHBUDIY – MILLATNING O‘Z

TAQDIRINI ANGLASHIDA YORQIN YULDUZ VA MILLIY UYG‘ONISH

787

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

DAVRINING RAMZI. Modern Science and Research, 4(1), 420–427. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/60832

35.

Yuldosheva, F. ., &Abdihamidova , F. . (2025). BEHBUDIYNI KIM O’LDIRGAN?.

Modern

Science

and

Research,

4(1),

359–366.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/63681

36.

Yuldosheva, F. . (2025). IBN BATTUTANING “SAYOHATNOMA” ASARI MUHIM

MANBA SIFATIDA. Modern Science and Research, 4(2), 573–580. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/66954

37.

Yarashova, M., Yuldosheva, F., &Haqqulov, M. (2025). TA’LIM OLISH TARTIBI:

YANGILANISH VA O’ZGARISHLAR. MASOFAVIY, DUAL VA INKLYUZIV

TA’LIM. Modern Science and Research, 4(2), 73–80. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70712

38.

Haqqulov,

M.,

Yarashova,

M.,

&

Yuldosheva,

F.

(2025).

ТARIXIY

KARTOGRAFIYANING

ASOSIY

YO‘NALISHLARI,

SHAKLLANISHI

VA

TARAQQIYOTI. Modern Science and Research, 4(2), 81–91. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70714

39.

Gadayeva,

M.

(2025).

ABDULHAMID

CHOLPONNING

JADIDCHILIK

HARAKATIDAGI ORNI.

Modern Science and Research

,

4

(2), 1013-1019.

40.

Gadayeva, M. (2025). TURKISTONLIK GENERAL AYOL, MILLAT ONASI-

QURBONJON

DODXOHNING

MARD,

JASUR

VA

VATANPARVARLIGI

HAQIDA.

Modern Science and Research

,

4

(1), 344-352.

41.

Muxamedovna, G. M. (2024). PARANJI

TARIXI, YOXUD O'RTA ASR

AYOLLARINING KIYIMI HAQIDA.

42.

Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–

QADRIYATLAR BESHIGI.

Modern Science and Research

,

3

(12), 1228-1238.

43.

Muxamedovna, G. M. (2023). KREATIV YONDASHUV ASOSIDA DIDAKTIK

MATERIALLAR

YARATISH

MEXANIZMLARI.

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И

ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

,

21

(3), 12-14.

44.

Muxamedovna, G. M. (2023). Uchinchi renesans davrida ajdodlarimiz merosini organish

orqali integratsion ta’limni yanada takomillashtirish tamoyillari.

Образование наука и

инновационные идеи в мире

,

22

(1), 35-38.

45.

Muxamedovna, G. M. (2023). History Of Patriotic Women.

International Journal Of

History And Political Sciences

,

3

(12), 69-75.

46.

Muxamedovna, G. M. (2023). Innovatsion TaLim-Buyuk Kelajak Poydevori.

World

scientific research journal

,

17

(1), 74-76.

788

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

47.

Gadayeva, M. (2024). Effective Ways To Use The" Thoughtstorm" Method On The

Theme Of The" Eastern Renaissance" Era.

Modern Science and Research

,

3

(1), 1024-

1027.

48.

Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Muyiddinov, B. (2025). TARIX DARSLARINI

OQITISHDA INTERFAOL METODLARNING AHAMIYATI.

Modern Science and

Research

,

4

(2), 87-96.

49.

Toshpo’latova, S. (2025). FOROBIYNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA

O’QUVCHILARNI TARIX FANIGA QIZIQTIRISH METODIKASI. Modern Science

and Research, 4(1), 177-186.

50.

Toshpo‘latova,

S.,

Gadayeva,

M.,

&

Sadullayev,

U.

(2024).

SHARQ

ALLOMALARINING DIDAKTIK QARASHLARI. Modern Science and Research, 3(12),

985-993.

51.

Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Sadullayev, U. (2024). TARIX FANLARINI

OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI. Modern Science and Research, 3(12), 994-1003.

52.

Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–

QADRIYATLAR BESHIGI. Modern Science and Research, 3(12), 1228-1238.

53.

Toshpo'latova

Shaxnoza

Shuhratovna.

(2024).

ILK

UYG'ONISH

DAVRI

NAMOYONDALARNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA O'QUVCHILARNI

TARIX FANIGA QIZIQTIRIS METODIKASI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14520996

54.

Toshpo’latova, S. (2024). TARIX FANINI O’QITISHDA SAMARALI METODLAR.

Modern Science and Research, 3(11), 774-782.

55.

Тошполатова, Ш. (2024). THE PRESENT IRANIANS. Журнал универсальных

научных исследований, 2(5), 453-462.

56.

Toshpo’latova, S. (2024). BUXORODAGI SAROYLAR. Modern Science and Research,

3(5), 522-529.

57.

Toshpo’latova, S. (2024). O’RTA ASRLARDA OILA PEDAGOGIKASIGA OID

FIKRLAR. Modern Science and Research, 3(12), 353-361.

58.

Toshpo’latova, S., & Xudoyqulov, S. (2024). History And Ethnology Of Olot District.

Modern Science And Research, 3(5), 148-151.

59.

Toshpo’latova, S., & Jo’rayeva, M. (2024). HISTORY AND ARCHITECTURAL

MONUMENTS OF JONDOR DISTRICT. Modern Science and Research, 3(2), 447-450.

60.

Qizi, R. S. S., Shukhratovna, T. S., & Karamatovna, M. A. (2024). Implementation of

Education and Protection of Children's Rights in the age of Technology. SPAST Reports,

1(7).

789

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

61.

Shuhratovna, T. S. (2024). Linguistic Anthropology. European Journal Of Innovation In

Nonformal Education, 4(3), 432-437.

62.

Toshpo‘latova, S. S., & Naimov, I. N. (2023). MS ANDREYEV–O’RTA OSIYO

XALQLARI ETNOGRAFIYASINING YIRIK OLIMI. Innovations in Technology and

Science Education, 2(8), 1214-1222.

63.

Toshpo’latova, S., & Tursuntoshova, S. (2024). Khoja Abdulkholiq Gijduvani. Modern

Science and Research, 3(2), 87-93.

64.

Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics Of Ethnologies Of Bukhara. Modern Science

and Research, 3(2), 1004-1011.

65.

Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics. Modern Science and Research, 3(2), 500-507.

66.

Toshpo’latova, S. (2024). Religious Anthropology. Modern Science and Research, 3(1),

504-510.

67.

Shakhnoza Shuhratovna, T. (2023). MS Andreyev’S Way Of Life. American Journal of

Language, Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769), 1(10), 655-659.

68.

Shuhratovna, T. S. (2023). Ethnological Analysis Of National Costumes And Rituals Of

Tajiks In The Works Of MS Andreyev. International Journal Of History And Political

Sciences, 3(12), 42-47.

69.

Toshpo’latova, S. (2023). MS Andreyev-Scientific Career. Modern Science and Research,

2(12), 801-807.

70.

Shuhratovna, T. S. (2023). Etymology Of Tajik Marriage Ceremony. International

Journal Of History And Political Sciences, 3(11), 17-23.

71.

Toshpo’latova, S., & Ashurova, G. (2023). THE HISTORY AND DESCRIPTION OF

THE WORK OF MS ANDREYEV-" ARK BUKHARI". Modern Science and Research,

2(9), 404-409.

72.

Toshpo’latova, S. (2023). ETHNOLOGICAL ANALYSIS OF CALENDRICAL

CALCULATION AND LENGTH MEASUREMENTS OF KHUF VALLEY TAJIKS IN

THE RESEARCHES OF MS ANDREYEV. Modern Science and Research, 2(10), 291-

299.

73.

Toshpo’latova, S. (2023). A STUDY OF THE WEDDING CEREMONY OF THE

TAJIKS OF AFGHANISTAN. Modern Science and Research, 2(9), 84-89.

74.

Naimov, I., & Toshpo‘latova, S. (2023). Marriage Ceremony Of Tajiks In The Work Of

Mikhail Stepanovich Andreyev “Tadjiki Dolini Khuf”. International Journal of Intellectual

Cultural Heritage, 3(1), 12-16.

75.

Toshpo‘latova, S. S. (2023). Tojiklar Milliy Kiyim-Kechaklari Va “Beshmorak”

Marosimining Etnologik Tahlili. Scholar, 1(28), 395-401.

790

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3

76.

Toshpo’latova, S., & Hoshimova, M. (2025). BERUNIY VA UNING DIDAKTIK

QARASHLARI. Modern Science and Research, 4(1), 344-351.

77.

Toshpo’latova, S. (2024). ILK UYG’ONISH DAVRI NAMOYONDALARNING

DIDAKTIK

QARASHLARI ASOSIDA O’QUVCHILARNI TARIX FANIGA

QIZIQTIRISH METODIKASI. Modern Science and Research, 3(12), 643-651.

78.

Muyiddinov, B., Toshpo‘latova, S., & Gadayeva, M. (2025). TEMURIYLAR DAVRIDA

KUTUBXONACHILIK, HUJJATCHILIK VA ISH YURITISHNING O’ZIGA XOSLIGI.

Modern Science and Research, 4(2), 97-105.

79.

Toshpo‘latova, S., Gadayeva, M., & Muyiddinov, B. (2025). BO’LAJAK

O’QITUVCHILARNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK TAYYORGARLIGINI TARKIB

TOPTIRISH MODELI. Modern Science and Research, 4(2), 106-116.

80.

Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Muyiddinov, B. (2025). TARIX DARSLARINI

OQITISHDA INTERFAOL METODLARNING AHAMIYATI. Modern Science and

Research, 4(2), 87-96.