JADIDCHILARNING MA‘RIFATPARVARLIK HARAKATLARI VA ULARNING XALQ MA‘NAVIYATINI YUKSALTIRISHDAGI O’RNI.

Fevral, 2025-Yil

398

JADIDCHILARNING MA‘RIFATPARVARLIK HARAKATLARI VA ULARNING

XALQ MA‘NAVIYATINI YUKSALTIRISHDAGI O’RNI.

Yarashova Mohlaroyim Shuxrat qizi

Rahimova Nigina Nabi qizi

https://doi.org/10.5281/zenodo.14894906

Annotatsiya

. XIX asr oxiri, XX asr boshlarida Rossiya mustamlakasi hisoblangan O’rta

Osiyo, Kavkaz, O’rta Sibir xalqlari orasida boshlangan milliy, madaniy-ma’rifiy tiklanish –

jadidchilik harakati sifatida namoyon bo’ldi. Turkiston jadidlari xalqni qoloqlik va diniy

xurofotdan ozod etish, shariat tamoyillarini isloh qilish, xalqqa ma’rifat tarqatish va milliy

muxtoriyatga erishish g’oyasini ilgari suradilar.

Jadidlar milliy birlik, ma’naviy-ma’rifiy isloxotlar bilan jamiyatni yangilash, yuksaltirish

yo’llarini izlaganlar. Ushbu maqolada yuqorida muallif tomonidan qayd etilgan fikrlar xaqida

so’z boradi

Kalit so’zlar:

M.Behbudiy, Abdulla Avloniy, Fitrat, Junaidxon, Turon, Qor yog’di

mahallasi.

Turkiston jadidlari xalqni qoloqlik va diniy xurofotdan ozod etish, shariat tamoyillarini

isloh qilish, xalqqa ma’rifat tarqatish va milliy muxtoriyatga erishish g’oyasini ilgari suradilar.

Jadidlar milliy birlik, ma’naviy-ma’rifiy isloxotlar bilan jamiyatni yangilash, yuksaltirish

yo’llarini izlaganlar.

Jadidlarkurashniningaslg’oyasiyagonazamingaegaTurkistondaozodvafarovonjamiyatquri

sh edi. Jadidlar asosan ilk bosma xonalani yangi maktablar, darsliklar yaratadi va nashr ettiradi,

qiz bolalarni o’qishi uchun sharoit yaratadi va shu orqali Toshkent, Farg’ona, Samarqand,

Buxoro, Xivada xur fikrli taraqqiyparvar kishilarning madaniy – marifiy uyushmalari shakllanadi.

Jadidlar mafkurasiga ko‘ra islom dini shaxsning ma’naviy kamoloti va jamiyat rivojida

muhim o‘rin tutgan. Ular ushbu vazifani hal etmay turib, boshqa muammolarni bartaraf qilishning

iloji yo‘qligini anglab yetgan. Ana shu maqsadda 1909-yilda Mahmudxo‘ja Behbudiy, 1910-yilda

Abdulla Avloniy, 1915-yilda Abdurauf Abdurahim o‘g‘li Fitrat tomonidan islom tarixiga oid

asarlar yaratildi. Ushbu asarlarda ular islomning paydo bo‘lishi va tarqalishining eng muhim

bosqichlarini yoritib berishdi, shuningdek, islom aqidalarining noto‘g‘ri talqin qilinishiga qarshi

chiqishdi. Turkiston taraqqiyparvarlari tomonidan birinchi navbatda amalga oshirilgan chora-

tadbirlar qatorida islom dini me’yorlarini, Qur’on oyatlari va hadislarni, shariat hukmlarini to‘g‘ri

talqin etish, ta’lim tizimini isloh qilish, uni zamon talablariga moslashtirish kabilar bor edi.

Fevral, 2025-Yil

399

Milliy taraqqiyparvarlar musulmon ruhoniylarining fanga nisbatan salbiy munosabatda

bo‘lgan vakillarini qoraladi. Taraqqiyparvarlar islom dini har bir musulmon erkak va ayollarning

bilimga ega bo‘lishini ularning zimmasiga burch qilib qo‘yganligini keng targ‘ib qilishadi. Jadidlar

ilm-fanni taraqqiyotning va farovonlikning asosiy yo‘naltiruvchi kuchi hamda jaholatga qarshi

kurashning birdan bir vositasi deb hisoblashdi.

Ularning fikriga ko‘ra chin musulmon bo‘lish uchun diniy bilimlar bilan birga dunyoviy

bilimlarni, ayniqsa, matematika, fizika, kimyo, tibbiyot, tarix va boshqa fanlarni bilishlari zarur

deb hisoblangan. Buni muqaddas Qur’on oyatlari va hadislar asosida tasdiqladilar. Jadidlarning

islomga oid g‘oyalari ularni islomning asosiy ta’limotini o‘zgartirishga intilganlar, degan xulosaga

olib kelmasligi kerak. Sababi ular o‘z faoliyatlarida Qur’onni ham, umuman, butun islom

ta’limotini ham to‘g‘ri izohlab berganlar. Ularning barchasi islom diniga va musulmon

an’analariga sodiq edi. Ular islomga putur yetkazadigan urf-odatlarga, jamiyat rivojiga va

taraqqiyotiga xalal beradigan salbiy ko‘rinishdagi holatlarga qarshi chiqdi. Jadidlar johillikni

tugatishga, omma orasida taraqqiyparvar g‘oyalar uyg‘otishga intilishdi. Yodda tuting! Jadidlar

islomga putur yetkazadigan an’ana va odatlarga qarshi chiqdilar, jamiyat rivojiga xalal bergan

barcha salbiy ko‘rinishlarga norozilik bildirdilar. Taraqqiyparvarlarning Turkiston ijtimoiy-

iqtisodiy sohasidagi faoliyati.

Jadidlar o‘lkani ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish borasida ham o‘ziga xos qarashlarga ega

edi. Taraqqiyparvarlar o‘z faoliyatlari davomida o‘lka xalqlarining ijtimoiy hayoti, turmush tarzi,

kasb-kori, shart-sharoitlaridan xabardor bo‘lishgan. Xalqning ahvoli yildan yilga og‘irlashib

borayotganini angladi. Ularning fikricha, mamlakatning iqtisodiy mustaqilligini ta’minlamay

turib, siyosiy va huquqiy erkinlikka erishish mumkin emasdi. Buning uchun birinchi navbatda

yerni, yerosti va yerusti boyliklarini, suvni Turkiston xalqlarining umumiy boyligi deb e’lon qilish,

barcha sohalarni rivojlantirishga qodir mahalliy kadrlarni tayyorlash, zavod va fabrikalar qurib,

mahsulotlarni o‘lkaning o‘zida ishlab chiqarishni zarur deb bilishdi. Jadidlar ko‘plab yoshlarni

rivojlangan xorijiy davlatlarga, jumladan, Germaniyaga o‘qishga yuborish, u yerda ular tahsil olib

kelib, yurt va millat uchun xizmat qilishi g‘oyalarini ilgari surdi. Ularning sa’y-harakatlari bilan

mahalliy aholi tomonidan yoshlarning xorijda o‘qib kelishiga ketadigan xarajatlari uchun

mablag‘lar yig‘ildi. O‘lkada va xorijda savdo-sotiq, sanoat va qishloq xo‘jaligi rivojining qiyosiy

tahliliga bag‘ishlangan ko‘plab maqolalar e’lon qilindi. Turkiston taraqqiyparvarlaridan biri,

Toshkentning ʻʻQor yog‘diʼʼ mahallasidan bo‘lgan Asadullaxo‘ja o‘g‘li Ubaydullaxo‘ja

Rossiyada huquqshunoslik sohasi bo‘yicha ta’lim olib, birinchi oliy ma’lumotli o‘zbek advokati

bo‘ldi. U buyuk rus yozuvchisi Lev Tolstoy bilan yozishmalar olib borgan.

Fevral, 2025-Yil

400

Yangi usul maktabi o‘quvchilari (markazda Abduqodir Shakuriy. Taraqqiyparvarlar barcha

sohalarni rivojlantirishga qodir mahalliy kadrlarni tayyorlash, zavod va fabrikalar qurib,

mahsulotlarni o‘lkaning o‘zida ishlab chiqarishni zarur deb bildilar. Jadidlarning xalq ma’rifati

uchun kurash dasturi uch asosiy yo‘nalishdan iborat bo‘lgan:

1. Yangi usul maktablari tarmog‘ini kengaytirish.

2. Umidli, iqtidorli yoshlarni chet elga o‘qishga yuborish.

3. Turli ma’rifiy jamiyatlar tuzish xamda ziyolilarning kuchli firqasini tashkil etishga

qaratilgan gazetalarni chop etish.

Shu dasturni amalga oshirish borasida Maxmudxo‘ja Bexbudiy, Abdurauf Fitrat,

Munavvarqori

Abdurashidxonov, Ubaydullaxo‘ja Asadullaxo‘jaev, Abdulla Avloniy,

Abdulxamid Cho‘lpon va boshqa ziyolilar jonbozlik ko‘rsatishdi. Yangicha o‘qitish musulmon

bolalariga qisqa vaqt ichida dunyoviy, diniy ta’lim berish dasturi asosida olib borildi. Bu dasturga

ko‘ra maktablarda o‘qitish tizimi ikki bosqichdan iborat bo‘lgan. Birinchi bosqich ibtidoiy qism

deb atalib, uning taxsil muddati 4 yil bo‘lgan. Birinchi bosqichni tugatgan shogird eski maktabda

10 yil o‘qigandan ko‘ra yaxshiroq savod chiqargan. Ikkinchi bosqichni muvaffaqiyatli tugatgan

shogird arabcha, forscha, turkiy tilda bemalol so‘zlashib, ruschada erkin gaplasha olar edilar.

1905-1906 yilgi Rossiyadagi inqilobiy harakatlar Turkistonga ham o‘z ta’sirini ko‘rsatdi.

Faol kuchlar jipslasha boshladilar va jadidlar ma’rifatchilik faoliyatini jadallashtirdilar. Bu

faqatgina maktablarda emas, balki jonli matbuotchilik faoliyati, jumladan, ro‘znomalarning

ko‘plab vujudga kelishida ham ko‘rindi. Jumladan, 1906 yilda Ismoil Obidovning muharrirligida

«Taraqqiy», shu yili Munavvarqori muharrirligida «Xurshid», 1907-1908 yillarda Abdulla

Avloniy muharrirligida «Shuxrat», Axmadjon Bektemirov muharrirligida «Osiyo» ro‘znomalari

chop etildi. Ma’rifatchilikning yangi to‘lqinida 1913-1915 yillarda «Samarqand», «Sadoi

Turkiston», «Sadoi Farg‘ona», «Buxoroi sharif», «Turon», 1917 yilda esa «El bayrog‘i»,

«Kengash», «Xurriyat», «Ulug‘ Turkiston» gazetalari, «Oyina» jurnali kabi ommaviy axborot

vositalari ham paydo bo‘ldi.

Rossiya Fevral demokratik inqilobi arafasida Turkiston jadidchiligi yetuk siyosiy

harakatga aylandi. Agar Birinchi Jahon urushidan keyin jadidlar parlamentar monarxiya uchun

kurashgan bo‘lsalar, Fevral inqilobidan keyin Turkiston jadidlarining «taraqqiyparvarlar» oqimini

tashkil qilgan radikal qismi ancha keng qamrovli, bir qator siyosiy talablarni ilgari surdi.

Ular qatoriga mahalliy aholi huquqlarini kengaytirish tomon o‘lkani boshqarish yuzasidan

asosli islohotlar o‘tkazish, o‘lkaga Davlat Dumasidan aholi soniga qarab o‘rin berish, asosiy

demokratik erkinliklar, avvalo, milliy matbuot erkinligini ta’minlash, chorizmni konstitutsion

Fevral, 2025-Yil

401

tuzum bilan almashtirish kabilar kiradi. Rossiyadagi Fevral demokratik inqilobi Rossiyada yangi

davlat tuzumi o‘rnatilgandan so‘ng federativ davlat shaklida muxtoriyat olishga umid bog‘lagan

jadidlarni ruhlantirib yubordi. Ayni paytda, milliy siyosiy partiyalar va tashkilotlar, jumladan,

jadidlar tomonidan «Sho‘roi Islomiya», «Ittifoqi muslimin», «Turon» kabi bir qator tashkilotlar

tuzildi. Bu paytga kelganda jadidlar tub yerli aholi ijtimoiy tarkibining turli qatlamlarini o‘z

ortlaridan ergashtira oldilar, ular ongida musulmonlar birligini mustahkamlash, jipslashtirish

hissini uyg‘otdilar. Ammo ular tez kunlarda tushundilarki, Rossiyadagi Muvaqqat hukumat va

uning Turkiston Qo‘mitasi ham o‘lkada avvalgidek mustamlakachilik siyosatini davom ettirish

yo‘lini tutmoqda. Jumladan, bu siyosat Ta’sis majlisini chaqirishga tayyorgarlikda yaqqol

namoyon bo‘ldi. Shu vaqtdan jadidlar uchun mustaqillik va muxtoriyat yo hayot, yo mamot

muammosiga aylandi va jadal siyosiy janglar boshlandi. Ular hukumatning mustamlakachilik

siyosatini qattiq tanqid ostiga oldilar va Turkistonning Rossiya Demokratik Federativ Respublikasi

tarkibida milliy-hududiy muxtoriyat olish uchun astoydil harakat qilishga kirishdilar. Jadidlarning

dasturiy hujjatlarida diqqat-e’tibor milliy-hududiy muxtoriyatning asosiy tamoyillarini amalga

oshirish mexanizmlari-Turkiston Federativ Respublikasi imkoniyatlariga taalluqli bo‘lgan

masalalar bo‘yicha, qonunlar chiqarishni amalga oshirish uchun chaqirilgan mustaqil vakolatli

o‘lka hokimiyatining oliy organlari, boshqaruvi va sudi mexanizmlarini ishlab chiqish, o‘z davlat

tuzilishini barpo etishga qaratildi. Boshqaruvning poydevori sifatida respublika shakli tanlab

olindi. Demokratik huquq va erkinliklar berilgan va konstitutsion jihatdan kafolatlanishi lozim

bo‘lgan demokratik jamiyatni shakllantirish-ustuvor maqsad qilib belgilandi.

Biroq Turkistondagi oktyabr voqealari va bolsheviklarning zo‘ravonlik bilan hokimiyatni

egallashi ularga o‘z maqsadlarini oxirigacha amalga oshirishlariga imkon bermadi. Shunga

qaramay, ular Petrogradda tuzilgan Lenin boshchiligidagi bolsheviklar xokimiyatining «Rossiya

xalqlari Deklaratsiyasi» (1917 yil 2 noyabr), «Rossiya va sharqning barcha musulmon

mexnatkashlariga» Murojaatnoma (1917 yil 20 noyabr), hujjatlarda ko‘rsatilgan millatlarning o‘z

taqdirini o‘zi belgilashi to‘g‘risidagi huquqlardan foydalanib, Turkiston muxtoriyati xukumatini

e’lon qildilar. Uch oygina yashagan bu muxtor respublika tugatilishi oqibatida jadidlar ta’qibga

uchradilar. Munavvarqori Abdurashidxonovning guvohlik berishicha, «Ittixodi taraqqiy» (1917-

1920), «Milliy ittixod» (1920-1925), «Milliy istiqlol» (1925-1929) va «Turkiston Milliy Birligi»

(1921-1923) (raisi Axmad Zakiy Validiy) maxfiy tashkilotlari o‘lkada hokimiyatni qo‘lga olish

maqsadida faoliyat yuritgan. Sovet davrida jadidlardan chiqqan milliy ziyolilar sovet organlarida

faoliyat ko‘rsatdilar va o‘z faoliyatlari bilan xalq ta’limi san’atini rivojlantirishga ma’rifiy ishlarni

taraqqiy ettirishga harakat qildilar.

Fevral, 2025-Yil

402

Jadidlarning ayrim qismi mustabid tuzumning siyosatiga ko‘nikmay xorijga o‘tib ketdilar,

muayyan qismi esa istiqlolchilar harakatiga qo‘shilib ketdilar. Istiqlolchilik harakatiga g‘oyaviy

rahnamolik qilish, ayniqsa, sovet organlarida ishlab, milliy mustaqillik g‘oyalarini targ‘ib

qilishdagi sa’y-harakatlari jadidlarning sovetlar tomonidan 1929, 1937-1938 yillarda ommaviy

qirg‘in qilinishiga olib keldi. Buxoro amirligi va Xiva xonligida jadidchilik harakati Turkistondagi

kabi XIX asr oxiri - XX asr boshlarida shakllangan bo‘lsa ham bu hududlardagi tarixiy sharoit

undagi jadidchilik harakatiga ham o‘ziga xos xususiyatlar baxsh etdi. Buxoro va Xiva jadidlari

dastlab amir va xon hukmronligini cheklash, mavjud tuzum sharoitida islohotlar o‘tkazib, jamiyat

taraqqiyoti va milliy mustaqillikni qo‘lga kiritishni maqsad qilib qo‘ygan bo‘lsalar, keyinchalik

xon va amir yakka hukmronligi har qanday taraqqiyotga to‘siq ekanligini tushunib yetdilar.

Chunki 1917 yilda Xivada Asfandiyorxon ruxsati bilan tuzilgan yosh xivaliklardan

iborat majlis va nozirlar kengashi, ularning taqiqlanishi va Junaidxon davridagi yosh

xivaliklarning qattiq ta’qib qilinishi; Buxoro amiri Said Olimxonning o‘zi qabul qilgan islohotlar

o‘tkazish haqidagi farmonini bekor qilishi va 1918-1920 yillarda yosh buxoroliklarning quvg‘inga

uchrashi shunga olib kelgan. Buxoro va Xorazm Xalq Respublikalarida jadidlar hukumat

organlarida rahbar lavozimlarida ishlab mamlakatni taraqqiy qildirish va mustaqillikni saqlab

qolishga intildilar (1920-1924). Biroq sovet rejimi avval Buxoro va Xorazm davlatlari

mavjudligiga chek quygan bo‘lsa, keyinchalik barcha jadid namoyondalarini jismonan mavh qildi.

Umuman olganda, asr boshida yuzaga kelgan jadidchilik harakati Turkiston xalqlarining milliy

ozodlik, mustaqillik uchun dastlab chor Rossiyasi, so‘ngra sovet mustamlakachiligiga qarshi

kurashda muhim o‘rin tutadi.

Xulosa qilib aytadigan bo’lsak mamlakatimiz xududida jadidchilik oqimining yuzaga

kelishi va uning ma’rifatparvarlik soxasidagi faoliyatiga to’xtaldik. Jadidchilik harakatining

ijtimoiy siyosiy qarashlari, milliy mustaqillik va davlatchilik g’oyalari (Munavvarqori, Behbudiy,

Abdulla Qodiriy, Cholpon, Fitratning dasturlari), bu boradagi amaliy harakatlari va kurashlari

aloxida katta mavzudir. Xulosa qiladigan bo’lsak, jadid bobolarimiz moddiy qiyinchiliklar,

g’oyaviysiyosiy tazyiqlarga qaramay millatning ma’naviy yuksalishi uchun imkoniyatlar

yaratishga harakat qildilar.Tarixning murakkab, mas’uliyatli burilish davrida millatning ongini

yuksaltirish, milliy iftixor tuyg’usini kuchaytirish birinchi darajali vazifalardan ekanligini anglab

yetganliklari uchun ham bu boradagi barcha ishlarni o’z zimmalariga oldilar. Prezidentimiz

Sh.Mirziyoev Oliy Majlisga Murojaatnomalarida aytganidek, biz jadidchilik harakati,

ma’rifatparvar bobolarimiz merosini chuqur o’rganishimiz kerak.

Fevral, 2025-Yil

403

Bu ma’naviy xazinani qancha ko’p o’rgansak, bugungi kunda ham bizni tashvishga

solayotgan juda ko’p savollarga to’g’ri javob topamiz. Bu bebaho boylikni qancha faol targ’ib

etsak, xalqimiz, ayniqsa, yoshlarimiz bugungi tinch va erkin hayotning qadrini o’uncha ko’p

anglab yetadi.

REFERENCES

1.

Avloniy ATarjimai xol. Tanlangan asarlar.2-jild.T., “Ma’naviyat”, 1998 yil 288- bet”.

2.

Munavvarqori A. “Qizil O’zbekiston” 1927 yil, 7iyun. Ziyo uz. Com

3.

Qosimov B. “Milliy uyg’onish”, T ”Sharq”,2004 yil,53-bet.

4.

Toshqulov J. Yosh xivaliklar: siyosiy qarashlarining tadrijiy rivojlanishi// Xalq va

demokratiya, 1992,3-4-son.

5.

Behbudiy B. “Behbudiy kutubxonasi”, “Oyina” jurnali 26 aprel, №27. Tanlangan asarlar.

Jild-II.-T.: Akademnashr, -2018yil 14-bet.

6.

Ярашова, М. (2024). ЖАҲОН ЭТНОЛОГИЯСИ ФАНИ ВА УНИ ЎҚИТИШНИНГ

ЗАМОНАВИЙ МЕТОДОЛОГИЯСИ.

Modern Science and Research

,

3

(10), 362–368.

Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/44901

7.

Ярашова, М. (2024). БУХОРО ВОҲАСИДА МАТО ВА МАТО ТАЙЁРЛАШ

УСУЛЛАРИ.

Modern Science and Research

,

3

(11), 782–787. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/48057

8.

Yarashova Mohlaroyim Shuhratovna. (2024). Muyiddin Ibn Arabiyning Tasavvuf

Ta’limotida Tahsil Olgan Ayol Ustozlari Va Ta’lim Bergan Ayol Shogirdlari.

Miasto

Przyszłości

,

52

,

622–625.

Retrieved

from

https://miastoprzyszlosci.com.pl/index.php/mp/article/view/4679

9.

Yarashova, M. (2024). ILK O’RTA ASR MANBALARIDA KIYIM-KECHAKLAR VA

ULAR BILAN BOG’LIQ ATAMALAR TAVSIFI.

Modern Science and Research

,

3

(12),

621–632. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/58456

10.

Ярашова, М. (2025). ПАРАНЖИ ВА УНИНГ ЎРГАНИЛИШ ТАРИХИ.

Modern

Science and Research

,

4

(1), 160–168. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/60323

11.

Yarashova, M., Sa’dullayev, U., & Yo’ldosheva, F. (2025). BUXORO VOHASI

AYOLLARINING AN’ANAVIY BOSH KIYIMLARI- DO‘PPI VA RO‘MOL.

Modern

Science and Research

,

4

(1), 600–607. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/64116

Fevral, 2025-Yil

404

12.

Yarashova M. & Sultonova, M. (2025). BUXORO VOHASI DAFN MAROSIMI

KIYIMLARI VA ULAR BILAN BOG’LIQ IRIM-SIRIMLAR.

Modern Science and

Research

,

4

(1),

352–358.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/63674

13.

Toshpo’latova, S. (2025). FOROBIYNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA

O’QUVCHILARNI TARIX FANIGA QIZIQTIRISH METODIKASI.

Modern Science and

Research

,

4

(1), 177-186.

14.

Toshpo‘latova, S., Gadayeva, M., & Sadullayev, U. (2024). SHARQ ALLOMALARINING

DIDAKTIK QARASHLARI.

Modern Science and Research

,

3

(12), 985-993.

15.

Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Sadullayev, U. (2024). TARIX FANLARINI

OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI.

Modern Science and Research

,

3

(12), 994-1003.

16.

Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–QADRIYATLAR

BESHIGI.

Modern Science and Research

,

3

(12), 1228-1238.

17.

Toshpo'latova

Shaxnoza

Shuhratovna.

(2024).

ILK

UYG'ONISH

DAVRI

NAMOYONDALARNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA O'QUVCHILARNI

TARIX FANIGA QIZIQTIRIS METODIKASI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14520996

18.

Toshpo’latova,

S.

(2024).

TARIX

FANINI

O’QITISHDA

SAMARALI

METODLAR.

Modern Science and Research

,

3

(11), 774-782.

19.

Тошполатова, Ш. (2024). THE PRESENT IRANIANS.

Журнал универсальных научных

исследований

,

2

(5), 453-462.

20.

Toshpo’latova, S. (2024). BUXORODAGI SAROYLAR.

Modern Science and

Research

,

3

(5), 522-529.

21.

Toshpo’latova, S. (2024). O’RTA ASRLARDA OILA PEDAGOGIKASIGA OID

FIKRLAR.

Modern Science and Research

,

3

(12), 353-361.

22.

Toshpo’latova, S., & Xudoyqulov, S. (2024). History And Ethnology Of Olot

District.

Modern Science And Research

,

3

(5), 148-151.

23.

Toshpo’latova, S., & Jo’rayeva, M. (2024). HISTORY AND ARCHITECTURAL

MONUMENTS OF JONDOR DISTRICT.

Modern Science and Research

,

3

(2), 447-450.

24.

Qizi, R. S. S., Shukhratovna, T. S., & Karamatovna, M. A. (2024). Implementation of

Education and Protection of Children's Rights in the age of Technology.

SPAST

Reports

,

1

(7).

25.

Shuhratovna, T. S. (2024). Linguistic Anthropology.

European Journal Of Innovation In

Nonformal Education

,

4

(3), 432-437.

Fevral, 2025-Yil

405

26.

Toshpo‘latova, S. S., & Naimov, I. N. (2023). MS ANDREYEV–O’RTA OSIYO

XALQLARI ETNOGRAFIYASINING YIRIK OLIMI.

Innovations in Technology and

Science Education

,

2

(8), 1214-1222.

27.

Toshpo’latova, S., & Tursuntoshova, S. (2024). Khoja Abdulkholiq Gijduvani.

Modern

Science and Research

,

3

(2), 87-93.

28.

Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics Of Ethnologies Of Bukhara.

Modern Science and

Research

,

3

(2), 1004-1011.

29.

Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics.

Modern Science and Research

,

3

(2), 500-507.

30.

Toshpo’latova, S. (2024). Religious Anthropology.

Modern Science and Research

,

3

(1),

504-510.

31.

Shakhnoza Shuhratovna, T. (2023). MS Andreyev’S Way Of Life.

American Journal of

Language, Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769)

,

1

(10), 655-659.

32.

Shuhratovna, T. S. (2023). Ethnological Analysis Of National Costumes And Rituals Of

Tajiks In The Works Of MS Andreyev.

International Journal Of History And Political

Sciences

,

3

(12), 42-47.

33.

Toshpo’latova, S. (2023). MS Andreyev-Scientific Career.

Modern Science and

Research

,

2

(12), 801-807.

34.

Shuhratovna, T. S. (2023). Etymology Of Tajik Marriage Ceremony.

International Journal

Of History And Political Sciences

,

3

(11), 17-23.

35.

Toshpo’latova, S., & Ashurova, G. (2023). THE HISTORY AND DESCRIPTION OF THE

WORK OF MS ANDREYEV-" ARK BUKHARI".

Modern Science and Research

,

2

(9),

404-409.

36.

Toshpo’latova, S. (2023). ETHNOLOGICAL ANALYSIS OF CALENDRICAL

CALCULATION AND LENGTH MEASUREMENTS OF KHUF VALLEY TAJIKS IN

THE RESEARCHES OF MS ANDREYEV.

Modern Science and Research

,

2

(10), 291-299.

37.

Toshpo’latova, S. (2023). A STUDY OF THE WEDDING CEREMONY OF THE TAJIKS

OF AFGHANISTAN.

Modern Science and Research

,

2

(9), 84-89.

38.

Naimov, I., & Toshpo‘latova, S. (2023). Marriage Ceremony Of Tajiks In The Work Of

Mikhail Stepanovich Andreyev “Tadjiki Dolini Khuf”.

International Journal of Intellectual

Cultural Heritage

,

3

(1), 12-16.

39.

Toshpo‘latova, S. S. (2023). Tojiklar Milliy Kiyim-Kechaklari Va “Beshmorak”

Marosimining Etnologik Tahlili.

Scholar

,

1

(28), 395-401.

Fevral, 2025-Yil

406

40.

Toshpo’latova, S., & Hoshimova, M. (2025). BERUNIY VA UNING DIDAKTIK

QARASHLARI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 344-351.

41.

Toshpo’latova, S. (2024). ILK UYG’ONISH DAVRI NAMOYONDALARNING

DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA O’QUVCHILARNI TARIX FANIGA

QIZIQTIRISH METODIKASI.

Modern Science and Research

,

3

(12), 643-651.

42.

Muyiddinov, B., Toshpo‘latova, S., & Gadayeva, M. (2025). TEMURIYLAR DAVRIDA

KUTUBXONACHILIK,

HUJJATCHILIK

VA

ISH

YURITISHNING O’ZIGA

XOSLIGI.

Modern Science and Research

,

4

(2), 97-105.

43.

Toshpo‘latova, S., Gadayeva, M., & Muyiddinov, B. (2025). BO’LAJAK

O’QITUVCHILARNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK TAYYORGARLIGINI TARKIB

TOPTIRISH MODELI.

Modern Science and Research

,

4

(2), 106-116.

44.

Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Muyiddinov, B. (2025). TARIX DARSLARINI

OQITISHDA INTERFAOL METODLARNING AHAMIYATI.

Modern Science and

Research

,

4

(2), 87-96.

45.

Yuldosheva, F. . (2024). MIRZO ULUG’BEK KUTUBXONASI VA BUGUNGI

TAQDIRI.

Modern

Science

and

Research

,

3

(12),

741–749.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/

46.

-research/article/view/58564

47.

Yuldosheva , F. . (2024). BOLA TUG’ILISHI BILAN BOG’LIQ MAROSIMLAR O’ZBEK

XALQI HAYOTINING AJRALMAS QISMI SIFATIDA.

Modern Science and

Research

,

3

(11),

788–791.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/48058

48.

Yuldosheva , F. Y. qizi. (2023). LEV NIKOLAYEVICH GUMILYOVNING “QADIMGI

TURKLAR” ASARIDA KOʻKTURKLAR YODGORLIKLARI XUSUSIDA.

GOLDEN

BRAIN

,

1

(16), 338–342. Retrieved from

https://researchedu.org/index.php/

49.

/article/view/3908

50.

Yuldosheva F. (2025). MAHMUDXO‘JA BEHBUDIY – MILLATNING O‘Z TAQDIRINI

ANGLASHIDA YORQIN YULDUZ VA MILLIY UYG‘ONISH DAVRINING

RAMZI.

Modern

Science

and

Research

,

4

(1),

420–427.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/60832

51.

Yuldosheva, F. & Abdihamidova F. . (2025). BEHBUDIYNI KIM O’LDIRGAN?.

Modern

Science and Research

,

4

(1), 359–366. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/63681

Fevral, 2025-Yil

407

52.

Юсупович, К. С. (2024). КРАТКИЙ ОБЗОР НА ВЗАИМООТНОШЕНИЯ

УЗБЕКИСТАНА И ДВИЖЕНИЯ “ТАЛИБАН”, НА ФОНЕ ЗАХВАТА ТАЛИБАМИ

ВЛАСТИ В АФГАНИСТАНЕ В 2021 ГОДУ.

TA’LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI

ONLAYN

ILMIY

JURNALI

,

4

(11),

227–229.

Retrieved

from

https://sciencebox.uz/index.php/ajed/article/view/12432

53.

Yusupovich, K. S. (2024). Abu Hafs Kabir and the Spread of the Hanafi Madhhab in

Transoxiana.

EUROPEAN

JOURNAL

OF

INNOVATION

IN

NONFORMAL

EDUCATION

,

4

(9),

204–207.

Retrieved

from

https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/4079

54.

Каримов Сухроб Юсупович. (2024). ОРДЕН НАКШБАНДИЯ: ИСТОРИЯ, УЧЕНИЕ

И ВЛИЯНИЕ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14509878

55.

С. Ю. Каримов. (2025). РОЛЬ ФАЙЗУЛЛЫ ХОДЖАЕВА В ИСТОРИИ

УЗБЕКИСТАНА.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14741491

56.

Нийозова Гулчехра Шерматовна, & Каримов Сухроб Юсупович. (2025). КУСАМ ИБН

АББАС

И

ИСЛАМИЗАЦИЯ

СРЕДНЕЙ

АЗИИ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14736948

57.

Muyiddinov, B. (2023). XII-XIII ASRLAR DAVRIDA BUXORODA ILM – FANNING

RIVOJLANISHI. SCHOLAR, 1(28), 341–345.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10027071

58.

Muyiddinov Bekali. (2023). MO’G’ULLAR BOSQINI DAVRIDA BUXORONING

AYANCHLI

TAQDIRI. TADQIQOTLAR.UZ, 25(2),

212–215.

Retrieved

from

http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/308

59.

Muyiddinov Bekali. (2023). THE ROLE OF BUKHARA AND OTHER CITIES IN THE

MILITARY ART AND ARMY STRUCTURE OF KHOREZMSHAHS . ОБРАЗОВАНИЕ

НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 35(3), 55–58. Retrieved from

https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/10035

60.

Muyiddinov, B. (2024). BARTHOLD'S "СОЧИНЕНИЯ. ТОМ I. ТУРКЕСТАН В

ЭПОХУ МОНГОЛЬСКОГО НАШЕСТВИЯ" THE HISTORY OF THE CREATION OF

THE

WORK.

MODERN

SCIENCE

AND

RESEARCH,

3(1),

699–

702.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10552555

61.

Muyiddinov, B. (2024). THE ROLE OF MILITARY REFORMS IN THE BUKHARA

KHANATE IN THE LIFE OF THE STATE UNDER THE SHAYBANIDS. MODERN

SCIENCE AND RESEARCH, 3(2), 646–648.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10668887

Fevral, 2025-Yil

408

62.

MB Bahodir o’g’li. (2024). Military Art of Turkish Khaganate in the Early Middle Ages.

European Journal of Innovation in Nonformal Education, 4(16), 223–227.

https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2705/2586

63.

XORAZMSHOHIDLAR DAVLATI HAYOTIDA TURKON XOTUNNING O’RNI.

(2024). MEDICINE,

PEDAGOGY

AND

TECHNOLOGY:

THEORY

AND

PRACTICE, 2(4),

463-

469.

https://universalpublishings.com/index.php/mpttp/article/view/5192

64.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li. (2024). The coronation and campaigns of Alexander The

Great. МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА,

2(5), 400–412.

https://doi.org/10.5281/zenodo.11222912

65.

Muyiddinov Bekali. (2024). COVERAGE OF LEGAL ISSUES IN "AVESTO".

МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА, 2(6), 222–

230.

https://doi.org/10.5281/zenodo.12191420