1560
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
NEMIS MUHOJIRLARINING TURKISTONDAGI HAYOTI: BIRINCHI JAHON
URUSHI YILLARIDA (КНАУЭР Н.Х. «НЕМЦЫ ДРЕВНЕГО КРАЯ» MANBASI
ASOSIDA)
Boltayev Oxun Obid o’g’li
Osiyo Xalqaro Universiteti “Ijtimoiy fanlar va texnika” fakulteti,
Tarix va filologiya kafedrasi o’qituvchisi
9690798@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15531390
Annotatsiya. Mazkur maqolada 1914–1916-yillar davomida Turkiston o‘lkasida ro‘y
bergan demografik siljishlar, xususan, nemislar va boshqa yevropalik muhojirlarning
ko‘chirilishi, ularning yashash sharoiti va bu jarayonlarning mintaqa ijtimoiy-iqtisodiy holatiga
ta’siri tahlil etiladi. Birinchi jahon urushi davrida harbiy asirlar, deportatsiya qilingan
aholining ommaviy ravishda Turkistonga yuborilishi o‘lkada iqtisodiy tanglik, epidemiya,
ijtimoiy beqarorlik va inqirozli holatlarning kuchayishiga olib kelgani hujjatlar asosida
yoritilgan. Shu bilan birga, maqolada nemis muhojirlarining joylashtirilishi, ularga nisbatan
mahalliy aholining munosabati, sanitariya sharoitlari va davlat siyosatining ayrim jihatlari
ochib berilgan.
Kalit so’zlar: Turkiston, nemis muhojirlari, deportatsiya, harbiy asirlar, qochqinlar,
1914–1916-yillar, epidemiyalar, ijtimoiy tanglik, Birinchi jahon urushi, Tashkent, kolonistlar,
Sirdaryo, Farg‘ona, Samarkand, sanitariya.
Nemislar — Rossiya poddaniklari, asosan Orolbo‘yi (Ostziya) guberniyalaridan harbiy
xizmatchilar bo‘lib, Orenburg, G‘arbiy-Sibir, Kavkaz batalonlari tarkibida harbiy yurishlarda
qatnashganlar va turli boshqarmalarning xodimlari sifatida XIX asrning ikkinchi yarmida
Turkistonga kelishgan. Ma’lumotlarga ko‘ra, rus nemislarining kichik bir qismi XVIII asr oxiri
— XIX asr boshlarida ko‘chmanchilar tomonidan Volga yaqinidagi nemis koloniyalariga
qilingan bosqinlardan so‘ng Xiva, Buxoro va Markaziy Osiyodagi boshqa shaharlardagi qullik
bozorlariga tushgan. Taxminan shu davrlarda nemislar — Germaniya va boshqa Yevropa
davlatlarining poddaniklari ham paydo bo‘la boshlagan. Masalan, Toshkentda 1869 yilda uchta
Prussiya va bitta Saks poddanik nemis yashagan, 1877 yilda esa 17 nafar Germaniya
davlatlarining poddaniklari ro‘yxatga olingan, 1909 yilda esa Germaniya poddaniklari orasida 24
nafar savdogar va tadbirkor, Avstriya poddaniklari orasida esa 30 dan ortiq musiqachilar
bo‘lgan. Mintaqaning yuqori rahbariyatida nemis kelib chiqishiga ega shaxslarning bo‘lishi
albatta bu jarayonga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan (general-gubernatorlar: K.P. fon Kaufman, N.O. fon
Rozenbax, F.V. Martson, general-gubernator yordamchisi V.E. Flug mintaqa boshliqlari
sonining taxminan to‘rtdan birini tashkil qilgan va boshqaruv yillari umumiy boshqaruv
davrining yarmidan ko‘prog‘ini (23 yil — 50 yillik boshqaruvdan oldin 1917 yilgacha) tashkil
etgan). Biroq so‘nggi yillardagi ba’zi nashrlarda qayd etilgandek, nemislarning ko‘chishi uchun
«ustunlik» haqida yoki tarixning hech qanday davri uchun gapirish noto‘g‘rihisoblanadi. XIX
asrning 80-yillarida, ayniqsa K.P. fon Kaufman davrida boshlangan, ayniqsa hosildorligi past va
ocharchilik yillarida rus imperiyasi hukumatining «ishonchli elementlar» bilan mintaqani
aholilash strategiyasi doirasida o‘tkazilgan nemis dehqonlarining ko‘chishi to‘lqinlar shaklida,
o‘z-o‘zidan kechib, markaziy organlarning cheklov qarorlariga qaramasdan amalga oshgan
(ularda faqat «asl rus kelib chiqishi, pravoslav diniga mansub shaxslar ko‘chirilishi mumkinligi»
ta’kidlangan). Hududdagi nemis aholisi orasida jamiyatning barcha ijtimoiy qatlamlari vakillari
1561
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
bo‘lgan: harbiy unvon egalari, tadbirkorlar, do‘konlar, magazinlar, dorixonalar, qishloq xo‘jalik
mahsulotlarini qayta ishlash korxonalari egalari, savdogarlar, muassasalarda xizmatchilar,
o‘qituvchilar, tibbiyot xodimlari, yuristlar, chop etish uylari, pochta, temir yo‘l, telegraf,
sug‘orish inshootlari ishchilari, hunarmandlar va eng ko‘pi — dehqonlar. O‘zlarining dastlabki
qiyinchiliklariga qaramay, ular hududda yevropa turmush tarzining tashuvchilari bo‘lib, odatda
o‘z kasbiy majburiyatlariga juda vijdonan yondashgan, mintaqaning rivojlanishiga hissa
qo‘shgan, qonunlarga itoatkor va halol jamiyat a’zolari bo‘lishgan. Nemis dehqonlari o‘z etnik
va diniy ajralib turishini qat’iyan saqlagan, til va kundalik madaniyatni asrab kelgan. Ularning
holati juda qiyin bo‘lgan, yer yetishmasligi, mahalliy madaniyatning agrartexnologiyasi bilan
tanishmaslik kabi muammolar yuzaga kelgan. “XIX asr oxirida 20 yil ichida taxminan 500 nemis
dehqon oilasi kelgan.” “Ammo ularning bir qismi yer yetishmasligi, harbiy xizmatni bajarish
istamasligi kabi qiyinchiliklarga duch kelib, shaharlarga tarqala boshlagan, hunarmandchilik
bilan shug‘ullangan, orqaga qaytgan yoki Amerikaga va Kanadaga ketgan.” Qiyinchiliklar va
noqulayliklarni yengib o‘tib, nemis dehqonlari yangi iqlim sharoitlariga, yashash sharoitlariga,
mahalliy va yangi mintaqa uchun noyob qishloq xo‘jalik ekinlarini yetishtirishga moslashishda
tez muvaffaqiyatga erishdilar. Ular qishloq xo‘jalik va sanoat ishlab chiqarish texnologiyalarini
o‘zlashtirib, xo‘jaliklarini ancha yuqori darajaga ko‘tarib, nisbatan boy qatlamni tashkil etdilar.
Nemis oilalarining farovonligini ta’kidlab, A.I. Soljenitsin ularning asosiy xususiyatini qayd
etgan: “Barcha orasida ayniqsa mehnatkash bo‘lganlar nemislar edi “ tejamkor va charchamas,
yerda shunday cho‘l borki, nemislar uni gullagan o‘lkaga aylantira olmasdi, eski Rossiyada
aytilardi: nemis — bu qorag‘ochdek, qayerga ekilsa, o‘sha yerda o‘sadi.” Nemislarning har bir
qishlog‘ida ibodatxona, kutubxona va yaxshi jihozlangan cherkov-maktab bor edi. Shaharlarda
esa aholining tarqalgan joylashuvi milliy madaniy an’analar asta-sekin yo‘qolishiga, nemis
tilining zaiflashishiga olib keldi, biroq milliy turmush tarzini va oila qoidalarini saqlashga intilish
hali ham kuchli edi, bunda diniy e’tiqod katta yordam berdi. Mintaqaning nemis aholisi orasida
asosan lyuteran-yevangelik e’tiqodiga amal qiluvchilar bo‘lgan, shuningdek katoliklar,
pravoslavlar, islohatchilar, kech baptistlar, yetinchi kun advendistlari ham bor edi; dehqonlar
orasida esa ko‘pchilik menonitlar edi. Nemislar — shahar va qishloq aholisi, ko‘plab
tadqiqotchilar ta’kidlaganidek, o‘sha davrda mintaqa aholisining eng bilimdon qatlami
hisoblangan. 1914 yilga kelib, Turkistonda 9 million mahalliy aholi va 500 mingdan ortiq
“kelganlar” yashagan, ulardan 21 ming nafari yevropalik kelib chiqqanlar edi. Ulardan 11 ming
kishi harbiy xizmat uchun Turkistonga yo‘naltirilgan, qolganlari — rossiyalik va xorijlik
yevropaliklar — o‘z tashabbuslari bilan mintaqaga kelgan (9000–10000 polshalik, 8–8500
nemis, 1200–1500 pribaltlar, 600–700 yunon, 120–140 moldovalik, 80–100 Fransiya va
Shveytsariyadan kelganlar, 50–60 skandinavlar, 60–70 italyanlar, 50–60 inglizlar, 20–25
belgiya, 20 yugoslavlar). Mintaqada joylashgan yevropaliklardan nemislar Sirdaryo viloyatida
taxminan 7600 kishi bo‘lgan, ulardan 4200 nafari Toshkentda; Ashxobodda — 586, Mervda —
96, Krasnovodskda — 24, Samarqandda — 378, Chardjouda — 118, Kerki — 107, Farg‘onada
— 98 kishi.
Ular nemislarning umumiy sonidan 0,26 % ni tashkil qilgan, mintaqa aholisi tarkibidagi
nisbiy ulushi esa 0,1 % dan kam edi. 1914 yil iyuldan, Birinchi jahon urushi boshidan
Turkistonda yangi nemis guruhlari paydo bo‘la boshladi: Germaniya va Avstro-Vengriya
armiyalarining urush mahbuslari, front yaqinidan ko‘chirib kelinganlar va qochqinlar. Harbiy
idoraning tashabbusi bilan “urush holatidagi barcha hududlardan” nemislar va boshqa xalqlar
birinchi deportatsiyasi amalga oshirildi. 1914–1916 yillarda taxminan 200 ming nemis
1562
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
deportatsiya qilindi, ular “dushman kelib chiqqanlar” sifatida qaralgan, jumladan 1915 yil 27
aprelidan boshlab 150 ming volinlik nemis deportatsiya qilindi, taxminan 500 volinlik koloniya
tugatildi, deportatsiya qilingan volinliklarning bir qismi Markaziy Osiyoga yuborildi.
Nemislarning Turkistonga migratsiyasi tinch iqtisodiy xarakterni yo‘qotdi.
1915 yil o‘rtalariga kelib Turkistonga dushman tomonlarining taxminan 148 ming urush
mahbuslari, 350 nafardan ziyod “fuqarolik mahbuslari”, shuningdek Pribaltika, Ukraina va
Belarus hududlaridan 70 mingdan ortiq qochqin va deportatsiya qilinganlar keltirildi. 1916 yil
mart oyiga kelib, 200 mingdan ortiq urush mahbuslari va 57 106 nafar qochqin hisobga olingan,
ulardan: erkaklar — 19 934, ayollar — 24 545, bolalar — 12 627 kishi edi (Samarqand
viloyatida — 8 281, Sirdaryo viloyatida — 19 590, Farg‘ona viloyatida — 16 407, Zakaspiy
viloyatida — 12 120 qochqinlar). Urush mahbuslari harbiy okrug shtabi ko‘rsatmalariga binoan
“37 ta shahar va maxsus punktlarda” joylashtirilgan edi, bular Samarqand, Skobelevo,
Ashxobod, Andijon shaharlaridir, ayniqsa Toshkent “zich joylashgan” edi. Ularni baraklarda
joylashtirishgan (1915 yil 25 iyulgacha harbiy fond kreditlaridan 1 526 200 rubl ajratilgan),
shuningdek, kazarma, sex, yarim yer osti xonalari va manejlarda joylashtirilgan. Deportatsiya
qilinganlar va qochqinlarning joylashuvi unchalik yaxshi emas edi. Masalan, 1915 yil 15
dekabrda qochqinlar haqida ma’lumotnomada Toshkentda taxminan 17 ming kishi joylashgani
qayd etilgan, ular askar kazarmalarida yashagan, ammo hujjatda ta’kidlanganidek, “sanitar
sharoitlar yo‘q”, “qochqinlarning ko‘pchiligi ishlamaydi”, “ular o‘z huquqlarini bilmaydi, ishga
olishdan qo‘rqishadi, yuqumli kasalliklardan xavotirda bo‘lishadi”. Nemislar mahalliy aholi
uylariga ham joylashtirilgan, asosan Qozachiy mahallasi, Staro-Kuylyuk ko‘chasida.
Ma’lumotnomada yozilishicha: “Nazar Muhammadovning uyida Volin guberniyasidan bo‘lgan
nemis qochqinlari joylashgan, 13 ta oila, taxminan yuz kishi. Har bir oila alohida kvartirada
yashaydi, buning uchun o‘zlari to‘laydi, ustalari yo‘q, hammomga o‘z hisoblaridan boradi, har
biri kvartirasini o‘zi tozalaydi, ovqatini o‘zi tayyorlaydi, odamlar shifokorga ko‘rinmagan”.
Shunchalik katta va tez sur’atdagi odamlar oqimi iqtisodiyotda keskin beqarorlikni, turli
kasalliklarning tarqalishini keltirib chiqardi va mintaqada ijtimoiy tanglikni yuzaga keltirdi.
1915-yil noyabridan boshlab Toshkentdagi qochqinlar orasida baland o‘lim darajasiga ega
bo‘lgan qizamiq epidemiyasi boshlandi, ayniqsa bolalar orasida. Hujjatlarda qayd etilishicha,
kelgan bolalar-qochqinlarning tirik qolganlari umumiy sonning atigi 1/10 qismini tashkil qilgan.
Nemis kolonistlari tomonidan egallangan hududlarda bolalar soni juda kam edi – atigi 1/5 ga
yetgan. Aniq bo‘lmagan ma’lumotlarga ko‘ra, Tashkent evangelik-luteran episkopi K.K. Vibe
tomonidan aniqlanganidek, 1915-yil – 1916-yil boshlarida Turkistonda 15 mingga yaqin nemis
vafot etgan. 1915-yil 20-dekabrda Turkiston general-gubernatori Kengashining Moliyaviy
vazirlikdagi doimiy a’zosi A.A. Frey qochqinlarni joylashtirish bo‘yicha vakil etib tayinlandi, bu
bilan birga u o‘zining avvalgi lavozimlarida ham faoliyatini davom ettirgan (uning qizi ko‘ngilli
ravishda yuqumli kasalliklar bo‘limida ishlashga kirgan). Shahar bo‘yicha quyidagi qo‘shimcha
gospitalar ochilgan: №159 — qochqinlar (va deportatsiya qilinganlar) uchun va №160 — harbiy
asirlar uchun. Bundan tashqari, kasallar 1- va 2-shahar kasalxonalari, harbiy gospital va 1915-
yilda intizomiy rotaning kazarmalarida ochilgan lazaretda ham davolangan. Shifokorlar juda kam
edi. “Ma’lumotnoma”da qayd etilishicha, “qochqin bemorlarni davolash uchun 10 nafar shifokor
tayinlangan. Shulardan: 1 nafari vafot etgan, 1 nafari og‘ir ahvolda (Kisner qizamiq bilan
yuqtirilgan, keyinroq vafot etgan), 4 nafari kasal, 4 nafari esa haddan tashqari band”. Ba’zi
kunlarda “30 ta bemor qabul qilinar, 60 ta o‘lik chiqar edi”. Epidemiyalar mintaqaning boshqa
shaharlarini ham qamrab olgan. Kasalxonada ishlagan shifokorlar, hamshiralar va boshqa xizmat
1563
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
ko‘rsatuvchi xodimlar orasida o‘z hayotini xavf ostiga qo‘yib, epidemiyalarga qarshi kurashgan
qahramonlar bo‘lgan. Masalan, “Turkiston vedomostlari” qayg‘u bilan xabar berganidek, “1916-
yil 10-yanvar, yakshanba kuni, qizamiqdan vafot etgan harbiy asir shifokor Teodor
Vilslebenning dafn marosimi bo‘lib o‘tdi. U insonparvarlik yo‘lida ko‘ngilli ravishda yuqumli
kasalliklar bo‘limida shifokor bo‘lib ishlagan”. T. Vilsleben kasallar va shaharliklar orasida katta
hurmatga ega edi. Uning dafn marosimi chog‘ida viloyat boshlig‘i ko‘rsatmasiga ko‘ra,
“marhumning jasorati e’tiborga olingan holda” unga harbiy sharaf ko‘rsatildi, shahar dumasi esa
“uning xotirasini hurmat qildi”. Harbiy asirlar “majburiy davlat va jamoat ishlari”da ishlatilgan.
Davlat mulklari boshqarmasi 1914-yil 3-sentabrda Turkistonga telegramma yuborib, harbiy
asirlarni qishloq xo‘jaligi vazirligi ehtiyojlari uchun bepul mehnatga jalb qilish imkoniyatlarini
zudlik bilan bildirishni so‘ragan. Harbiy asirlarning majburiy, davlat va jamoat ishlarida qanday
tartibda foydalanilishi bo‘yicha “yo‘riqnoma” 1915-yil 15-yanvarda tasdiqlangan. Unga ko‘ra,
yozgi mavsumda ish kuni 9 soat, qishda esa 8 soat etib belgilangan.
REFERENCES
1.
ЦГА РУз. Ф. И-461. Оп. 1. Д. 1747. Л. 6. 9 ТВ. 1915. 22 декабря;
2.
ЦГА РУз. Ф. И-461. Оп. 1. Д. 1747. Л. 5об, 71; «Ферганская жизнь». 1916. 2 января.
3.
Никольская Г.Б., Матвеев А.М. Из истории азиатских и европейских выходцев в
Средней Азии // Научные труды ТашГУ. Ташкент. 1972. С. 77 — 78; Обзор
Сырдарьинской области за 1912 год. Ташкент. 1914. С. 6; Кригер В. Рейн. Волга.
Иртыш. Алматы. 2006.
4.
История народов Узбекской ССР. Т. 2. Ташкент. 1947. С. 350.
5.
Boltayev, O. (2024). QO’QON XONLIGINING XVIII ASR SO’NGI CHORAGIDA
BUXORO,
XIVA
VA
KO’CHMANCHILAR
BILAN
OLIB
BORGAN
DIPLOMATIYASI.
Modern Science and Research
,
3
(10), 64-68.
6.
Obid o’g’li, B. O. QO’QON XONLIGINING XVIII ASR SO’NGI CHORAGIDA
BUXORO,
XIVA
VA
KO’CHMANCHILAR
BILAN
OLIB
BORGAN
DIPLOMATIYASI.
7.
Boltaev, O. (2024). BUKHARA'S CARAVAN TRADE AND ITS ROLE ON THE SILK
ROAD.
Analytical Journal of Education and Development
,
4
(10), 293-297.
8.
Boltayev, O. (2024). XX ASR BOSHLARIDA GERMANIYA VA TURKIYA
ITTIFOQINING
MARKAZIY
OSIYOGA
TA'SIRI.
Modern
Science
and
Research
,
3
(12), 556-564.
9.
Boltayev, O. (2023). A GENERAL DESCRIPTION OF THE POLITICAL AND
DIPLOMATIC PROCESSES IN CENTRAL ASIA IN THE MIDDLE OF THE 18TH
CENTURY.
Modern Science and Research
,
2
(9), 145-149.
10.
Boltayev, O. (2025). TARIX FANI UCHUN YOZMA VA OG’ZAKI
MANBALARNING SHAKLLANISHI.
Modern Science and Research
,
4
(1), 909-917.
11.
Boltayev, O. (2025). XITOY (SIN) IMPERIYASINING JUNG ‘OR XONLIGINI
ISTILO QILISH ARAFASIDA MARKAZIY OSIYODA SIYOSIY VAZIYAT.
Modern
Science and Research
,
4
(2), 1029-1037.
12.
Boltayev, O. (2025). XITOY (SIN) IMPERIYASINING JUNG ‘OR XONLIGINI
ISTILO QILISH ARAFASIDA MARKAZIY OSIYODA SIYOSIY VAZIYAT.
Modern
Science and Research
,
4
(2), 1029-1037
1564
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
13.
Boltayev, O. (2025). XVIII ASR BOSHLARIDA BUXORO XONLIGI HUDUDIGA
KO’CHMANCHI
QABILALARNING
HUJUMLARI
VA
HUKUMRON
QATLAMNING
ULARGA
QARSHI
HARAKATLARIGA
UMUMIY
TAVSIF.
Modern Science and Research
,
4
(3), 791-799.
14.
Boltayev, O. (2025). XVIII ASR O ‘RTALARIDA MARKAZIY OSIYODAGI
SIYOSIY VA XALQARO MUNOSABATLARIGA ERONNING TA’SIRI.
Modern
Science and Research
,
4
(4), 1457-1466
15.
Gulyamov, A. (2025). MANG ‘ITLAR SULOLASI DAVRIDA DAVLAT
BOSHQARUVI, TUZUMI VA ICHKI SIYOSATI.
Modern Science and Research
,
4
(1),
790-798.
16.
Gulyamov, A., & Xamidova, R. (2025). ABU RAYHON BERUNIY BUYUK
QOMUSIY OLIM.
Modern Science and Research
,
4
(2), 758-766.
17.
Gulyamov, A. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA ISTIQOMAT QILGAN MILLIY-
ETNIK GURUHLAR.
Modern Science and Research
,
4
(2), 1020-1028.
18.
Azizovich, G. A. (2024). Trade Relations of Population in Bukhara Emirate, Shariah
Rules and Regulations in Commercial Affairs, Partnership Relations.
EUROPEAN
JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION
,
4
(9), 189-194.
19.
Azizovich, G. A. (2024). Family-Marriage and Inheritance Relations of the Population in
the Bukhara Emirate.
Miasto Przyszłości
,
53
, 964-969.
20.
Gulyamov, A. (2024). BUXORO MUZEYNING TASHKIL TOPISHI TARIXI.
Modern
Science and Research
,
3
(12), 659-667.
21.
Gulyamov, A., & Atoyeva, M. (2025). ABU ALI IBN SINO–ILM-FAN TARIXIDAGI
BUYUK ALLOMA.
Modern Science and Research
,
4
(3), 591-599.
22.
Gulyamov, A. (2025). O ‘RTA ASR SHAHARLARINING DEMOGRAFIK HOLATI,
SHAHARLARNING KENGAYISHI, AHOLINING IJTIMOIY TARKIBI.
Modern
Science and Research
,
4
(3), 974-983.
23.
Gulyamov,
A.
(2025).
TARIX
SAHIFALARIDA
SOHIBQIRON
AMIR
TEMUR.
Modern Science and Research
,
4
(4), 449-459.
24.
Gulyamov, A. (2025). BUXORO VOHASIDA DINIY MAROSIM VA URF-
ODATLARDAGI TRANSFARMATSIYA JARAYONLARINING ETNOGRAFIK
TAHLILI.
Modern Science and Research
,
4
(4), 1676-1686.
25.
Юсупович, К. С. . (2024). КРАТКИЙ ОБЗОР НА ВЗАИМООТНОШЕНИЯ
УЗБЕКИСТАНА И ДВИЖЕНИЯ “ТАЛИБАН”, НА ФОНЕ ЗАХВАТА ТАЛИБАМИ
ВЛАСТИ В АФГАНИСТАНЕ В 2021 ГОДУ.
TA’LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI
ONLAYN
ILMIY
JURNALI
,
4
(11),
227–229.
Retrieved
from
https://sciencebox.uz/index.php/ajed/article/view/12432
26.
Yusupovich, K. S. (2024). Abu Hafs Kabir and the Spread of the Hanafi Madhhab in
Transoxiana.
EUROPEAN
JOURNAL
OF
INNOVATION
IN
NONFORMAL
EDUCATION
,
4
(9),
204–207.
Retrieved
from
https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/4079
27.
Каримов Сухроб Юсупович. (2024). ОРДЕН НАКШБАНДИЯ: ИСТОРИЯ,
https://doi.org/10.5281/zenodo.14509878
28.
С. Ю. Каримов. (2025). РОЛЬ ФАЙЗУЛЛЫ ХОДЖАЕВА В ИСТОРИИ
1565
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
29.
Нийозова Гулчехра Шерматовна, & Каримов Сухроб Юсупович. (2025). КУСАМ
ИБН
АББАС
И
ИСЛАМИЗАЦИЯ
СРЕДНЕЙ
https://doi.org/10.5281/zenodo.14736948
30.
Каримов Сухроббек Юсупович. (2025). ТАРИКАТ ЯССАВИЯ: ИСТОРИЯ,
https://doi.org/10.5281/zenodo.14872554
31.
Нийозова Гулчехра Шерматовна, & Каримов Сухроб Юсупович. (2025).
ВОЗНИКНОВЕНИЕ
СУННИЗМА
И
ШИИЗМА.
ОТЛИЧИЕ
ДВУХ
https://doi.org/10.5281/zenodo.14908934
32.
Karimov Suxrobbek Yusupovich. (2025). THE ROLE OF KHAN UZBEK IN
SPREADING
ISLAM
IN
THE
GOLDEN
https://doi.org/10.5281/zenodo.15027058
33.
Haqqulov, M. Y. O. G. L. (2022). Markaziy Osiyoda ilk diplomatik munosabatlar tarixi.
Science and Education, 3(10), 385-389.
34.
Yunusovich, H. M. (2024). Experiences Related to the Fine Fiber Cotton of Uzbekistan
during the Years of Soviet Authority. EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN
NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 129-132.
35.
Yunusovich, H. M. (2024). The Formation, Development and Role of the High Seljuk
Empire Founded by the Turkic Peoples in the Islamic World. Miasto Przyszłości, 53,
956-959.
36.
Haqqulov, M. (2024). O ‘RTA OSIYO XALQLARINING OZODLIK ORZUSI BO
‘LGAN “TURKISTON MUXTORIYATI”. Modern Science and Research, 3(12), 609-
613.
37.
Haqqulov, M. (2025). USMONIYLAR IMPERIYASINING TASHKIL TOPISH
TARIXI. Modern Science and Research, 4(1), 663-672.
38.
Haqqulov, M. (2024). TURKISTON OZODLIGINING JARCHILARI. Medicine,
pedagogy and technology: theory and practice, 2(11), 154-159.
39.
Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov, M. (2025). O ‘RTA OSIYO OLIMLARINING
KARTOGRAFIK MEROSI. Modern Science and Research, 4(1), 221-227.
40.
Xakkulov, M., & Kosimov, U. (2025). HISTORY OF MILITARY WORK IN THE
EMIRATE OF BUKHARA. Journal of universal science research, 3(1 (Special issue)),
319-325.
41.
Xayrullayev, U. (2024). THE IDEA THAT MADE THE OTTOMAN STATE GREAT
(RED APPLE II). Modern Science and Research, 3(2), 1071-1073.
42.
Xayrullayev, U. (2024). BRIEFLY ABOUT THE" RED APPLE" MYTHOLOGY OF
THE TURKS. Modern Science and Research, 3(1), 568-572.
43.
Umidjon, X. (2024). Literacy and Information Exchange in the Ancient East and West.
EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(3),
179-183.
44.
Xayrullayev, U. (2024). THE POSITION OF CENTRAL ASIAN GOVERNORSHIPS
DURING THE PERIOD OF THE TURKISH KHANATE AND THE ARAB
INVASION.
45.
Xayrullayev, U. (2024). EFTALLAR DAVLATI VA TURK XOQONLIGIDA
HUKMDORLIK LEGITIMATSIYASI. Modern Science and Research, 3(12), 843-851.
1566
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
46.
Xayrullayev, U. (2024). TURK XOQONLIGI VA ARABLAR BOSQINI DAVRIDA
O’RTA OSIYO HOKIMLIKLARINING MAVQEYI. Modern Science and Research,
3(12), 339-343.
47.
Xayrullayev, U., Sayfutdinov, F., & Rahmonova, S. (2025). SHAYBONIYLAR
DAVLATI VA USMONLI TURKLAR DAVLATI O’RTASIDAGI DASTLABKI
ALOQALAR TAVSIFI. Modern Science and Research, 4(1), 147-154.
48.
Xayrullayev, U. (2025). BUXORO VILOYATINING IQTISODIY HOLATI (1990-1991
YILLAR). Modern Science and Research, 4(1), 1018-1024.
49.
Muyiddinov, B. (2023). XII-XIII ASRLAR DAVRIDA BUXORODA ILM – FANNING
RIVOJLANISHI. SCHOLAR, 1(28), 341–345. https://doi.org/10.5281/zenodo.10027071
50.
Muyiddinov Bekali. (2023). MO’G’ULLAR BOSQINI DAVRIDA BUXORONING
AYANCHLI TAQDIRI. TADQIQOTLAR.UZ, 25(2), 212–215. Retrieved from
http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/308
51.
Muyiddinov Bekali. (2023). THE ROLE OF BUKHARA AND OTHER CITIES IN THE
MILITARY
ART
AND
ARMY
STRUCTURE
OF
KHOREZMSHAHS
.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 35(3), 55–58.
Retrieved from https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/10035
52.
Muyiddinov, B. (2024). BARTHOLD'S "СОЧИНЕНИЯ. ТОМ I. ТУРКЕСТАН В
ЭПОХУ МОНГОЛЬСКОГО НАШЕСТВИЯ" THE HISTORY OF THE CREATION
OF THE WORK. MODERN SCIENCE AND RESEARCH, 3(1), 699–702.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10552555
53.
Muyiddinov, B. (2024). THE ROLE OF MILITARY REFORMS IN THE BUKHARA
KHANATE IN THE LIFE OF THE STATE UNDER THE SHAYBANIDS. MODERN
SCIENCE AND RESEARCH, 3(2), 646–648. https://doi.org/10.5281/zenodo.10668887
54.
MB Bahodir o’g’li. (2024). Military Art of Turkish Khaganate in the Early Middle Ages.
European Journal of Innovation in Nonformal Education, 4(16), 223–227.
https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2705/2586
55.
XORAZMSHOHIDLAR DAVLATI HAYOTIDA TURKON XOTUNNING O’RNI.
(2024). MEDICINE, PEDAGOGY AND TECHNOLOGY: THEORY AND PRACTICE,
2(4), 463-469. https://universalpublishings.com/index.php/mpttp/article/view/5192
56.
Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li. (2024). The coronation and campaigns of Alexander
The Great. МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И
ПРАКТИКА, 2(5), 400–412.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11222912
57.
Sayfutdinov , F., & Sharipov , D. (2025). CENTRAL ASIAN INTEGRATION:
HISTORICAL DEVELOPMENT AND PROSPECTS.
Journal of Universal Science
Research
,
3
(1(Special
issue),
300–304.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/universal-scientific-research/article/view/65623
58.
Ilniyazovich, S. F. (2023). RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING TARIX FANINI
O'QITISHDAGI AHAMIYATI.
59.
Ilniyoz o'g'li, S. F. (2023). ETNOGRAFIK TADQIQOTLARDA QORAQALPOQ
XALQINING YORITILISHI.
60.
Ilniyazovich, S. F. (2024). The Formation of Preliminary Knowledge about the People of
Karakalpak.
EUROPEAN
JOURNAL
OF
INNOVATION
IN
NONFORMAL
EDUCATION
,
4
(3), 149-155.
1567
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
61.
Sayfutdinov, F. (2024). BUXORO AMIRLIGINING QURILISH TARIXI: MADANIY
VA ARXITEKTURA TARAQQIYOTI MEROSI.
Modern Science and Research
,
3
(12),
852-858.
