https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
432
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARGA CHET TILINI
O'RGATISHDA AUDIO-VIDEO MATERIALLARDAN FOYDALANISH
Matqosimova Mohira Erkinbek qizi
ADCHTI,Nemis tili nazariyasi va amaliyoti Kafedrasi o’qituvchisi
Mohiragina@gmail.com
Fozilova Muxlisa G'anisher qizi
Andijon davlat che tillilari instituti 2-bosqich talabasi
dcvvddcvv3344@gmail.com
Annotatsiya: Ushbu maqolada maktabgacha va boshlang'ich ta'limda bilim
olayotgan bolalarga chet tilini o'rgatishda turli xil o'yinlar hamda video-audio
materiallardan foydalanish qay darajada samarali bo'lishi haqida fikr yuritiladi.
Ushbu maqolani o'qish orqali siz psixolog, pedagog hamda bir qancha
tadqiqotchilarning bu boradagi fikr-mulohazalari va tajribalaridan bahramand
bo'lasiz.
Kalit so'zlar: ta'lim tizimi, maktabgacha ta'lim, boshlang'ich ta'lim, chet tilini
o'qitish, audio-video materiallar, motivatsiya, sahna ko'rinishi, animatsion filmlar,
dramatizatsiyalar
Abstract: This article discusses the effectiveness of using various games and
video-audio materials in teaching a foreign language to children in preschool and
primary education. By reading this article, you will benefit from the opinions and
experiences of psychologists, educators, and several researchers on this topic.
Key words: education system, preschool education, primary education,
foreign language teaching, audio-video materials, motivation, stage performance,
animated films, dramatizations
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
433
Аннотация:
В
статье
рассматривается
эффективность
использования различных игр и видео-аудиоматериалов при обучении
иностранному языку детей дошкольного и начального образования.
Прочитав эту статью, вы извлечете пользу из мнений и опыта психологов,
педагогов и ряда исследователей по этой теме.
Ключевые слови: система образования, дошкольное образование,
начальное образование, обучение иностранным языкам, аудио- и
видеоматериалы, мотивация, сценическое исполнение, анимационные
фильмы, инсценировки
Davlatimiz mustaqillikka erishganidan buyon barcha sohalarda islohotlar
o'tkazildi. Bugungi kunga kelib ta'lim sohasi ravnaq topgan, barqaror sohalardan
biriga aylandi. Bunda o'qituvchilarga berilayotgan e'tibor hamda o'quvchi-
talabalarga berilayotgan imtiyozlarning o'rni beqiyos. Davlatimiz Prezidenti
Shavkat Mirziyoyev ta'lim tizimi haqida fikr yuritar ekan, bu tizimda maktabgacha
va maktab ta'limining roli muhimligini ta'kidlab o'tdilar. Muhtaram
Prezidentimizning "Vatan — maktab ostonasidan boshlanadi",— degan so'zlari
quvonarli, albatta.
Maktabgacha ta'lim - yoshlarimiz ta'limi va tarbiyasining ilk bosqichi
hisoblanadi. Maktabgacha va boshlang'ich bilim bolalar uchun muhim bo'lganidek,
ularga to'g'ri va keng miqyosdagi tanlov asosida ta'lim berish ham zarurdir.
Maktabgacha yosh davri bolaning nutq va til o‘zlashtirish qobiliyati eng faol
rivojlanadigan bosqich hisoblanadi. Shu sababli, bu davrda chet tilini o‘rgatishda
to‘g‘ri metodlarni tanlash juda muhim. Audio va video materiallardan foydalanish
esa bolalarning tilni eshitish, ko‘rish va tushunish qobiliyatlarini rivojlantirishda
katta rol o‘ynaydi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
434
Maktabgacha tarbiya dasturi bolalarga o'sishi va o'rganishiga yordam
berishi kerak. Bolalar kattalarnikidan farqli ravishda kelajakni, ertani o’ylab
o’rganishmaydi. Bu holatda ingliz tilidagi dars «shu yerda va aynan hozir»
manosida o’tkazilishi maqsadga muvofiqdir. Bolalar chet tilini hikoyalarni
tinglash, multfilm ko'rish yoki o’yinlar o'ynash orqali osonroq o’rganadilar. Agarda
xohlasalar, o’zlari ishtirokidagi o’yinlar orqali o’rgangan malumotlarini
mustahkamlab oladilar. Bir tomondan, til bilan ifodalangan kontent bolalar hayoti,
kundaligi bilan bog’liq bo’lishi kerak, boshqa tomondan, bolalarni muloqotga
chorlaydigan faoliyat yoki vazifalar qiziqarli va muhim bolishi kerak. O'quvchilar
dars davomida o’zlarini darsning bir qismi sifatida tushunishadi va dars jarayonida
xuddi asar qahramonidek o’zlarini tutishadi, harakat qilishadi. Masalan,
boshlangich sinflarda, odatda, chet tillarni o’rganish hayotiy situatsiya va
o’yinlarga asoslangan harakat usullaridan foydalangan tarzda o’rganilganda juda
samarali hamda muvaffaqiyatli boladi.
Chet tillarini o'qitishda, asosan, ikki xil materiallarga yondashiladi:
1. Audio materiallar
(qo‘shiqlar, ertaklar, dialoglar, hikoyalar) yordamida
bolalar tabiiy ravishda chet tilidagi talaffuz, intonatsiya va leksikani
o‘zlashtiradilar. Musiqa va ritm bilan birga eshitilgan matnlar bolalarning eslab
qolish qobiliyatini oshiradi, ular yangi so‘zlarni tezroq yodlaydilar.
2. Video materiallar
(multfilmlar, qisqa hikoyalar, animatsion kliplar) esa til
o‘rganishni yanada jonlantiradi. Tasvir va harakatlar orqali bolalar til bilan birga
madaniyat, mimika va tana harakatlari haqida ham ma’lumot olishadi. Video
materiallar kontekstda tilni tushunishni osonlashtiradi, bu esa bolalarda chet tilini
faol va tabiiy ravishda qo‘llash ko‘nikmasini shakllantiradi.
Audio-video materiallardan foydalanishning asosiy afzalliklari:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
435
Motivatsiya:
Rang-barang va qiziqarli materiallar bolalarda o‘rganishga
qiziqish uyg‘otadi.
Kontekstual o‘rganish:
So‘z va ifodalarni kontekstda tushunish orqali
mustahkam bilim hosil bo‘ladi.
To‘g‘ri talaffuz
va eshitish ko‘nikmasi: Asl nutq namunalarini eshitish
bolalarning fonetik qobiliyatlarini rivojlantiradi.
O‘zaro aloqa:
Video materiallar asosida interaktiv mashg‘ulotlar tashkil etib,
bolalarni faol suhbatga jalb qilish mumkin.
Shuningdek, amaliyotda, qisqa multfilmlarni ko‘rgandan so‘ng bolalar bilan
savol-javob o‘tkazish, hikoyani qayta hikoya qildirish yoki eshitilgan qo‘shiq
asosida kichik dramatizatsiyalar sahnalashtirish yaxshi natija beradi.Shuning
uchun audio va video materiallardan foydalanish faqat eshitish va ko‘rish bilan
cheklanmasdan, bolalarning faol ishtiroki bilan integratsiyalashgan bo‘lishi zarur.
Multimodal yondashuv:
Bu usulda bolalar bir vaqtning o‘zida eshitadi,
ko‘radi, gapiradi va harakat qiladi. Masalan, qo‘shiq eshitib, undagi harakatlarni
bajarish (masalan, “If You’re Happy and You Know It” qo‘shig‘i) so‘z ma’nosini
tezroq anglash va mustahkamlashga yordam beradi.
Audiovizual materialdan keyingi faoliyat:
Rolli o‘yinlar:
multfilm yoki video dialog asosida rollarni taqsimlab,
so‘zlashuvni mashq qilish.
Rasmlar bo‘yicha hikoya tuzish:
video asosida rasm chizish va u haqida
gapirish.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
436
Harakatli o‘yinlar:
eshitilgan so‘zlarga qarab harakat qilish (masalan,
"jump", "sit down", "clap").
Mustahkamlovchi topshiriqlar:
O‘yinchoqlar orqali so‘zlarni takrorlash,
kartochkalar bilan juftlik topish (so‘z – rasm) yoki mini-viktorinalar va savol-
javoblar.
Shuningdek, Eshitish – audio-video orqali, so‘zlash – harakatli yoki rolli
o‘yinlar orqali, so‘z boyligi – kontekstda eshitilgan yangi so‘zlar orqali, talaffuz –
audio materialga ergashish orqali ko'nikmalarni uyg'un rivojlantirish.
Bu integratsiya usuli bolalarni charchatmaydi, aksincha ularni til o‘rganishga
qiziqtiradi va faol ishtirokga undaydi. Ayniqsa, Bolalar bu jarayonda oʻzlarini erkin
va quvnoq his qiladilar.
Xulosa qilib aytish mumkinki, audio va video materiallardan foydalanish davr
talabi bo'lish bilan birgalikda, ular o'zining rangli tasviri, e'tiborni tortuvchi musiqa
va ohangi bilan bolarning darsga bo'lgan qiziqishini oshiradi. Bunday
materiallardan foydalanish maktabgacha yoshdagi bolalarning chet tilini
o‘zlashtirish jarayonini samarali va tabiiy qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Cameron, L. (2001). Teaching Languages to Young Learners. Cambridge
University Press.— Maktabgacha yoshdagi bolalarning til o‘rganish xususiyatlari
haqida.
2. Brewster, J., Ellis, G., & Girard, D. (2002). The Primary English Teacher's
Guide. Penguin English.— Interaktiv metodlar, jumladan audio-video vositalardan
foydalanish haqida.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
437
3. Хасанов, Х.Х. (2019). Chet tillarini o‘qitish metodikasi. Toshkent:
O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi.— O‘zbek tilida chet tilini o‘rgatishning
nazariy asoslari va innovatsion texnologiyalar.
4. Karimova, D.N. (2020). Boshlang‘ich ta’limda xorijiy tilni o‘qitishning
zamonaviy usullari. Toshkent: Fan va texnologiya.— Maktabgacha va
boshlang‘ich yoshdagi bolalar uchun media vositalardan foydalanish
yondashuvlari.
5. Xasanboyeva, M. (2022). Maktabgacha ta’limda innovatsion
texnologiyalar. Andijon: Nasaf nashriyoti.— Maktabgacha ta’limda axborot
texnologiyalarining, jumladan audio-video vositalarning roli.
6.https://phystech.jdpu.uz/index.php/presedu/article/download/7316/5024/17
682
7.https://inacademy.uz/index.php/ejar/article/download/35498/22682/36681
