https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
396
ERTA YOSHDAGI BOLALARDA CHET TILIGA MOTIVATSIYA
YARATISH: PEDAGOGIK YONDASHUVLAR
Matqosimova Mohira Erkinbek qizi
ADCHTI,Nemis tili nazariyasi va amaliyoti Kafedrasi o’qituvchisi
Sarvinoz Hasanboyeva
Andijon davlat chet tillari institute IFO’MT fakulteti MBT 201-guruh
talabasi
Sarvinozhasanboyeva12@gmail.com
Annotatsiya: Ushbu maqolada erta yoshdagi bolalarda chet tilini
o‘rganishga bo‘lgan motivatsiyani shakllantirish va rivojlantirishning samarali
pedagogik yondashuvlari yoritilgan. Til o‘rganish jarayonida bolalarning
psixologik va emotsional xususiyatlarini inobatga olgan holda, o‘yin, musiqiy va
vizual metodlar orqali qiziqish uyg‘otish yo‘llari tahlil qilingan. Tadqiqotda
motivatsiyaning dars samaradorligiga ta’siri, o‘qituvchining roli hamda ijtimoiy
muhitning ahamiyati asoslab berilgan. Maqola maktabgacha ta’lim va
boshlang‘ich ta’lim bosqichlarida chet tilini o‘rgatish bilan shug‘ullanuvchi
pedagoglar uchun amaliy tavsiyalarni o‘z ichiga oladi.
Kalit so’zlar: erta yoshdagi ta’lim, chet tili o’rganish, motvatsiya,pedagogic
yondashuvlar,o’yinli metodlar, maktabgacha ta’lim,boshlang’ich ta;lim,
o’qituvchi roli,vizual va audio vositalar, ota-ona ishtiroki
Аннотация: В данной статье рассматриваются эффективные
педагогические подходы к формированию и развитию мотивации у детей
младшего возраста к изучению иностранного языка. Проанализированы
игровые, музыкальные и визуальные методы, способствующие пробуждению
интереса с учетом психологических и эмоциональных особенностей детей.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
397
В исследовании освещается влияние мотивации на эффективность занятий,
роль педагога и значение социальной среды. Статья содержит
практические рекомендации для воспитателей и учителей, работающих на
уровне дошкольного и начального образования.
Ключевые слова: дошкольное образование, изучение иностранного
языка, мотивация, педагогические подходы, игровые методы, дошкольное
обучение, начальное образование, роль учителя, визуальные и
аудиоматериалы, участие родителей.
Annotation: This article explores effective pedagogical approaches to
fostering and developing motivation in early childhood foreign language learning.
It analyzes methods such as play-based, musical, and visual techniques that spark
interest in children, taking into account their psychological and emotional
characteristics. The study highlights the impact of motivation on lesson
effectiveness, the teacher's role, and the importance of the social environment. The
article provides practical recommendations for educators involved in teaching
foreign languages at preschool and early primary school levels.
Key words: early childhood education, foreign language learning, motivation,
pedagogical approaches, game-based methods, preschool education, primary
education, teacher's role, visual and audio materials, parental involvement.
Globalizatsiya davrida chet tillarini o‘rganish har bir inson hayotining
ajralmas qismiga aylanmoqda. Ayniqsa, bolalik davrida til o‘rganish inson miyasi
moslashuvchanligi yuqori bo‘lgan davrga to‘g‘ri keladi. Shu sababli, ko‘plab
davlatlarda maktabgacha ta’lim muassasalaridan boshlab chet tilini o‘rgatish
amaliyoti keng yoyilgan. Ammo erta yoshdagi bolalarning darsga bo‘lgan
qiziqishi, psixologik holati va o‘rganishga bo‘lgan motivatsiyasi ularning til
o‘zlashtirish darajasiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun, pedagogik
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
398
yondashuvlar to‘g‘ri tanlangan taqdirdagina, o‘quv jarayoni samarali bo‘lishi
mumkin.
Motivatsiya — bu o‘quvchini faoliyatga undovchi, maqsadga intilishiga
sabab bo‘ladigan ichki va tashqi omillar yig‘indisidir. Deci va Ryan tomonidan
ilgari surilgan Self-Determination Theory nazariyasiga ko‘ra, o‘quvchilar o‘z
ixtiyori bilan, qiziqish asosida harakat qilgandagina ularning ichki motivatsiyasi
rivojlanadi. Erta yoshdagi bolalar esa o‘z tabiatiga ko‘ra emotsional, qiziquvchan
va qisqa diqqatga ega bo‘lishadi. Ular uchun motivatsiya manbai ko‘pincha o‘yin,
rag‘bat, qiziqarli materiallar va pedagog bilan ijobiy aloqa bo‘ladi.
O‘yinlar – bu bolalar uchun eng tabiiy o‘quv muhiti hisoblanadi. Ta’limiy
o‘yinlar, ayniqsa chet tili darslarida, bolalarning passiv emas, balki faol ishtirokini
ta’minlaydi. Masalan, so‘z topish o‘yinlari, "Simon says", "Flashcard guessing",
"Role-play" va boshqa topshiriqlar bolalarning yangi so‘zlarni yodlab qolishiga va
ularni to‘g‘ri qo‘llashiga yordam beradi.Vygotskiy nazariyasiga ko‘ra, bola rivoji
ijtimoiy muhit bilan chambarchas bog‘liq. O‘yinlar esa aynan ijtimoiy muloqot,
hamkorlik va raqobat orqali rivojlanadi. Bundan tashqari, o‘yinlar orqali til
strukturasi, talaffuz, grammatika va leksikani tabiiy muhitda mustahkamlash
imkoniyati yaratiladi.
Qo‘shiqlar, she’rlar va rasmli materiallar orqali til o‘rganish bolalar uchun
qiziqarli bo‘ladi. Musiqa bolalarning e’tiborini jalb qiladi, ritm orqali eslab qolish
darajasini oshiradi, talaffuzni to‘g‘rilashda yordam beradi. Masalan, ingliz tilida
“If you’re happy and you know it”, “Old MacDonald had a farm” kabi qo‘shiqlar
orqali yangi so‘zlar va gap tuzish o‘rganiladi.Rasmli kitoblar, multfilmlar va
animatsion materiallar esa bolalarning vizual idroki orqali tilga bo‘lgan qiziqishini
uyg‘otadi. Paivio t0monidan taklif etilgan Dual C0ding Theory ga ko‘ra, ma’lumot
vizual va verbal kanallar orqali taqdim etilganda, u miyada mustahkamroq
saqlanadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
399
Motivatsiyani shakllantirishda o‘qituvchining roli beqiyosdir. U faqat bilim
beruvchi emas, balki mehribon, ijobiy, quvnoq va ishonchli murabbiy sifatida
harakat qilishi zarur. O‘qituvchining bolaning ishtirokini rag‘batlantirishi, kichik
yutuqlarini qadrlashi, individual yondashuvni qo‘llashi orqali ichki motivatsiya
mustahkamlanadi . Kommunikativ yondashuv, task-based learning (vazifaga
asoslangan ta’lim), total physical response kabi metodlar aynan bolalar bilan
ishlashda ijobiy natijalar beradi. Ushbu metodlar harakat, sensor sezgi va real
hayotiy vaziyatlarga asoslanadi. Til o‘rganish faqat maktab yoki bog‘chada emas,
balki oilaviy muhitda ham davom etishi zarur. Ota-onalarning ijobiy munosabati,
til o‘rganishga bo‘lgan qo‘llab-quvvatlashi bolaning motivatsiyasini kuchaytiradi.
Masalan, uyda inglizcha multfilmlar ko‘rish, birgalikda so‘z o‘rganish yoki oddiy
iboralarni kundalik hayotda qo‘llash – bu kichik harakatlar katta natijalarga olib
keladi.
Turli mamlakatlarda olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, erta
yoshdagi bolalarda chet tilini o‘rganishda motivatsiyani shakllantirishda o‘yin va
multimediadan foydalanish juda yuqori natija beradi. Masalan, Cambridge
universiteti tomonidan 2021-yilda o‘tkazilgan tadqiqotda 4-6 yoshli bolalar ikki
guruhga bo‘linib o‘qitilgan: biri an’anaviy metodlar asosida, ikkinchisi esa o‘yinlar
va rasmli materiallar asosida ta’lim olgan. Natijada o‘yin asosidagi guruhdagi
bolalarning so‘z boyligi 30% ga tezroq oshgani aniqlangan.Shuningdek,
O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida ham olib borilgan ba’zi tajriba darslari
ko‘rsatadiki, bolalar musiqa va harakatli darslarga faolroq qatnashadi va darsga
bo‘lgan qiziqishlari ortadi. Bu esa ularning tilni o‘zlashtirishiga ijobiy ta’sir
ko‘rsatadi. Shu sababli, maktabgacha va boshlang‘ich bosqichlarda o‘qituvchilar
zamonaviy, interaktiv metodlardan foydalanishga intilishi kerak.
Erta yoshdagi bolalarda chet tilini o‘rganishga qiziqish ularning til
o‘zlashtirish jarayonida muhim omil hisoblanadi. Bolalar 3-7 yosh oralig‘ida til
o‘rganishga eng sezgir va qulay davrda bo‘ladilar. Bu yoshda ularning miyasi yangi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
400
so‘z va ifodalarni tez eslab qoladi, to‘g‘ri talaffuzni osonlik bilan o‘zlashtiradi va
tabiy ravishda tilni qabul qilishga tayyor bo‘ladi.Chet tiliga erta qiziqish uyg‘otish
bolalarning kelajakdagi ta’lim jarayoniga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Bunday bolalar
maktab va oliy o‘quv yurtlarida yuqori natijalarga erishishlari, global miqyosda
raqobatbardosh bo‘lishlari mumkin. Til bilish ularning ijtimoiy faolligini, o‘z
fikrini erkin ifoda eta olish qobiliyatini oshiradi va o‘ziga bo‘lgan ishonchni
kuchaytiradi.
Shuningdek, chet tilini o‘rganish orqali bolalar boshqa millat va madaniyatlar
bilan tanishadilar, bu esa ularning dunyoqarashini kengaytiradi, bag‘rikenglik,
hurmat va ochiq fikrlilikni rivojlantiradi. Chet tili o‘rganish nafaqat lingvistik,
balki aql-idrok jihatdan ham bolaga foyda keltiradi: ularning eslab qolish, mantiqiy
fikrlash, tafakkur qilish, diqqatni jamlash kabi ko‘nikmalari kuchayadi. Bu esa
boshqa fanlarni ham muvaffaqiyatli o‘zlashtirishga zamin yaratadi.Erta yoshdagi
bolalarda chet tiliga bo‘lgan qiziqishni uyg‘otish uchun o‘yinlar, qo‘shiqlar,
interaktiv darslar, vizual va audio materiallardan foydalanish samarali hisoblanadi.
Darslar quvnoq va harakatlarga boy bo‘lsa, bolalar tilni o‘rganishni zavq bilan
qabul qiladilar. Shuningdek, ularni rag‘batlantirish, maqtov orqali motivatsiya
berish ham til o‘rganishga bo‘lgan ishtiyoqni kuchaytiradi. Tadqiqotlar shuni
ko‘rsatadiki, 2-7 yosh oralig‘i bolaning til o‘rganish salohiyati eng yuqori bo‘lgan
davr hisoblanadi. Bu davrda bola miyasi “gubka” (sponge brain) kabi tashqi
muhitdagi til ma’lumotlarini o‘ziga tez singdiradi. Aynan shuning uchun ham bu
yoshda o‘rgatilgan chet tili bola tomonidan tabiiy va oson qabul qilinadi.Til
o‘rganish faqat lingvistik foyda bilan cheklanib qolmaydi. Ilmiy tadqiqotlar
ko‘rsatishicha, bir nechta tilni o‘rganayotgan bolalarda xotira, mantiqiy fikrlash,
e’tibor va muammolarni hal qilish ko‘nikmalari yaxshiroq shakllanadi.
Shuningdek, ko‘p tilli bolalar ijtimoiy jihatdan faol, ochiqko‘ngil, o‘z fikrini
bemalol ifoda eta oladigan shaxs sifatida rivojlanadi. Chet tilini erta o‘rganish
nafaqat maktab davrida, balki kelajakda ishga joylashish, xorijiy tajribalarni
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
401
o‘zlashtirishda ham katta ustunlik beradi.Qiziqarli faktlardan yana biri shundaki,
bolalar kattalarga qaraganda chet tilining talaffuzini va ohangini ancha mukammal
o‘zlashtiradi. Ular bu jarayonda grammatikani alohida o‘rganmaydi, balki tilni
tabiiy ravishda, eshitish va takrorlash orqali o‘zlashtiradi. Shuning uchun ham
o‘yinlar, qo‘shiqlar, multfilmlar kabi vositalar til o‘rganish jarayonini yanada
samaraliroq qiladi. Psixologlar fikriga ko‘ra, darslarda o‘yinlardan foydalanish
bolalarning e’tiborini 30-40 foizga ko‘proq jalb qiladi va ularda o‘rganishga
qiziqish ortadi.
Shuningdek, til o‘rganish miyani “mashq” qildiradi, bu esa qarish jarayonini
sekinlashtirishga ham yordam beradi. Masalan, ikki yoki undan ortiq tilni biladigan
insonlarda Altsgeymer kasalligi kechroq boshlanishi aniqlangan. Demak, bolalikda
boshlangan til o‘rganish, faqat hozirgi emas, balki kelajakdagi sog‘liq uchun ham
foydalidir.Xullas, erta yoshda chet tiliga qiziqish uyg‘otish – bu nafaqat til
o‘rgatish, balki bolaga kelajakdagi intellektual va ijtimoiy muvaffaqiyatlar uchun
mustahkam poydevor yaratishdir
Amaliy tavsiyalarga to’xtaldigan bo’lsak, har bir darsda motivatsion
faoliyatni o‘yin, qo‘shiq yoki rasm orqali boshlash, individual har bir bolaning
qiziqishi va darajasini hisobga olish, rag‘bat va kichik sovrinlar orqali ijobiy muhit
yaratish, mashg‘ulotlarni qisqa, ammo dinamik va rang-barang uslubda olib
boorish, ota-onalarni til o‘rganish jarayoniga jalb qilish bo‘yicha tavsiyalar berish
lozim.
Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, erta yoshdagi bolalarda chet tiliga bo‘lgan
motivatsiyani uyg‘otish – bu faqatgina ta’limiy emas, balki psixologik, emotsional
va ijtimoiy jarayonlarni o‘z ichiga olgan murakkab tizimdir. O‘yin, musiqa, vizual
metodlar, o‘qituvchining shaxsiyati va ijtimoiy muhit bu jarayonda muhim rol
o‘ynaydi. To‘g‘ri pedagogik yondashuvlar orqali bolalarning chet tiliga nisbatan
ijobiy munosabatini shakllantirish, ularning til o‘rganishda muvaffaqiyatli
bo‘lishini ta’minlaydi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-4_ Май-2025
402
Foydalanilgan manbalar:
1.Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). Intrinsic and Extrinsic Motivations:
Classic Definitions and New Directions. Contemporary Educational Psychology.
2. Bodrova, E., & Leong, D. J. (2007). Tools of the Mind: The Vygotskian
Approach to Early Childhood Education. Pearson Education.
3. Harmer, J. (2007). The Practice of English Language Teaching. Pearson
Longman.
4. Paivio, A. (1986). Mental Representations: A Dual Coding Approach.
Oxford University Press.
5. Slavin, R. E. (2006). Educational Psychology: Theory and Practice.
Pearson.
